საქმე №ას-650-2023 7 ივლისი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „თ.ფ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ.მ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან დასაქმებული) სარჩელი შპს „თ.ფ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, დამსაქმებელი ან კომპანია) წინააღმდეგ, ბრძანების ბათილად ცნობის, კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; დამსაქმებლის მიერ 2022 წლის 21 ივნისს მიღებული ბრძანება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბათილად იქნა ცნობილი; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება - 765 (შვიდას სამოცდახუთი) ლარისა და 31 (ოცდათერთმეტი) თეთრის ოდენობით; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2022 წლის 23 ივნისიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად დასაბეგრი 765 (შვიდას სამოცდახუთი) ლარისა და 31 (ოცდათერთმეტი) თეთრის ოდენობით; დანარჩენი მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 აპრილის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელე 2018 წლის 22 თებერვლის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმდა მოპასუხე კომპანიაში ტერმინალის მომსახურების სპეციალისტის პოზიციაზე, ერთი წლის ვადით. ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად 500 ლარს შეადგენდა;

3.2. 2018 წლის 22 თებერვლის შრომითი ხელშეკრულების 2.1. პუნქტში, 2020 წლის 6 თებერვალს, ცვლილება შევიდა და ხელშეკრულება უვადოდ გაგრძელდა;

3.3. მოსარჩელისა და მოპასუხის შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისას, დასაქმებულის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება დასაბეგრ 765,31 ლარს შეადგენდა;

3.4. დამსაქმებლის 2022 წლის 20 აპრილის #20/04/2022-01ა ბრძანებით, სერვისის განყოფილების ტერმინალების მომსახურების სპეციალისტს, დასაქმებულს, ვალდებულებების დარღვევით და არაჯეროვნად შესრულებისთვის, კერძოდ, საწვავის მოთხოვნის, გაცემის და აღრიცხვის პროცედურის დარღვევისთვის, საყვედური გამოეცხადა;

3.5. დამსაქმებლის 2022 წლის 21 ივნისის N 21/06/2022-08ა ბრძანებით, დასაქმებულის მიერ, შრომითი ხელშეკრულების, კომპანიაში მოქმედი შრომის შინაგანაწესისა და პროცედურების უხეშად დარღვევის გამო, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის, კომპანიის წესდებისა და შრომის შინაგანაწესის საფუძველზე, სერვისის განყოფილების ტერმინალების მომსახურების სპეციალისტის, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომები, კერძოდ, თვითმომსახურების ტერმინალის ნაწილების მომსახურების პროცედურის და ნაწილების მოძრაობის პროცედურის უხეში დარღვევისთვის, დასაქმებულს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური პირად საქმეში შეტანით და ასევე, მის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის უკიდურესი ზომა - სამსახურიდან გათავისუფლება;

3.6. ამავე ბრძანების მე-2 პუნქტის თანახმად, 2022 წლის 23 ივნისიდან, დასაქმებულს შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,თ” პუნქტის შესაბამისად;

3.7. მოსარჩელემ, 2022 წლის 17 ივლისს, მოპასუხეს მიმართა და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების წერილობითი დასაბუთება მოითხოვა;

3.8. 2022 წლის 21 ივლისის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების წერილობითი დასაბუთებით, მოსარჩელეს განემარტა, რომ მის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით, სრული მატერიალური პასუხისმგებლობის შესახებ ხელშეკრულებითა და კომპანიის შიდა პროცედურების დარღვევის შედეგად, დაიკარგა თვითმომსახურების ტერმინალის ნაწილები, რისი გათვალისწინებითაც, კომპანიას მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი. დასაქმებულმა დაარღვია შემდეგი ვალდებულებები: შრომითი ხელშეკრულება: 6.4.1; 6.4.4; 6.4.6; 6.4.8 პუნქტები და სამუშაო აღწერილობა; ხელშეკრულება სრული მატერიალური პასუხისმგებლობის შესახებ: 2.1.1; 2.1.3; 2.1.4 პუნქტები; სერვისის პროცედურა: 7.2. და 17 პუნქტები; ტერმინალის და ნაწილების მოძრაობის პროცედურა: გვერდი 16, პუნქტი 1 და პუნქტი 2; შრომის შინაგანაწესი; 3,7; 3.8.; 3.9.; და 4.2. პუნქტები; საწვავის მოთხოვნის, გაცემისა და აღრიცხვის პროცედურა : 2.3. პუნქტი;

3.9. აღნიშნულს წინ უსწრებდა დასაქმებულის მიერ საწვავის არამიზნობრივი გამოყენების ფაქტი და შესაბამისი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - საყვედური. შესაბამისად, მასთან შრომითი ურთიერთობა სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,თ“ პუნქტის საფუძვლით შეწყდა.

4. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების ამომწურავ ჩამონათვალს. კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ პუნქტის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სხვა საფუძვლით, გარდა პირველი ნაწილით გათვალისწინებულისა.

5. შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის ბუნებიდან გამომდინარე, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეულწილად „სპეციალურ“ წესზე. შრომითი ურთიერთობა თავისი არსით ბუნებრივად ეხება ისეთ მხარეებს, რომლებიც ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთმანეთის მიმართ. დამსაქმებელი, ასეთი შინაარსის სამართალურთიერთობაში წარმოადგენს ხელშეკრულების ძლიერ მხარეს. მას მიუწვდება ხელი ყველა იმ საჭირო მექანიზმსა და მონაცემზე, რომლითაც შრომითი ურთიერთობის რაიმე სახის ცვლილება უნდა დასაბუთდეს. სწორედ დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ განხორციელებული ქმედებები შესაბამისობაშია როგორც შრომითი ურთიერთობის მომწესრიგებელ სამართლის წყაროებთან, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე მუხლთან, რომლის თანახმადაც, ყოველი სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად.

6. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შრომითი ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის კანონიერება უნდა შეფასდეს ე.წ. „პროპორციულობის ტესტით“, ვინაიდან შრომის უფლება პირის ერთ-ერთი ფუნდამენტური უფლებაა, რომლის დაცვაც საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის რეგულაციაში ექცევა და ამგვარი ურთიერთობის დამსაქმებლის მხრიდან შეწყვეტა სწორედ კონსტიტუციით დაცულ სფეროში ჩარევას წარმოადგენს, თუმცა, იმის გასარკვევად, ამ ჩარევის შედეგად დაირღვა თუ არა პირის გარანტირებული უფლება, შემოწმებას ექვემდებარება ასევე უფლების დაცულ სფეროში ჩარევას გააჩნია თუ არა ლეგიტიმური საფუძველი და წარმოადგენს თუ არა ჩარევა მიზნის მიღწევის პროპორციულ საშუალებას.

7. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ადგილი ხომ არ ჰქონდა მის მიმართ რომელიმე ნიშნით დისკრიმინაციულ მოპყრობას და სხვა. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ განხორციელებული გადაცდომის ხასიათიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. დასაქმებულის მიერ განხორციელებული ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი სიხშირის, სიმძიმისა და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით.

8. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დამსაქმებელი კომპანიის 2022 წლის 20 აპრილის N20/04/2022-01ა ბრძანებით, სერვისის განყოფილების ტერმინალების მომსახურების სპეციალისტს, დასაქმებულს, ვალდებულებების დარღვევით და არაჯეროვნად შესრულებისთვის, კერძოდ, საწვავის მოთხოვნის, გაცემის და აღრიცხვის პროცედურის დარღვევისთვის, რაც გამოიხატა დასაქმებულის მიერ კომპანიის საწვავის არამიზნობრივად გახარჯვასა და არასამუშაო მიზნებისთვის გამოყენებაში, (მოპასუხის მითითებით დასაქმებულმა პროგრამულად არ დააფიქსირა სამუშაოს დასრულების ფაქტი, არ გამორთო საწვავის კონტროლის მექანიზმი და პირადი მიზნისთვის გამოიყენა კომპანიის საწვავი) გამოეცხადა საყვედური.

9. უდავოა, რომ 2022 წლის 21 ივნისის N 21/06/2022-08ა ბრძანებით, დასაქმებულის მიერ, შრომითი ხელშეკრულების, კომპანიაში მოქმედი შრომის შინაგანაწესისა და პროცედურების უხეშად დარღვევის გამო, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის, კომპანიის წესდებისა და შრომის შინაგანაწესის საფუძველზე, სერვისის განყოფილების ტერმინალების მომსახურების სპეციალისტის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ორი ზომა, სასტიკი საყვედური პირად საქმეში შეტანით და სამსახურიდან გათავისუფლება. გადაცდომად დამსაქმებელმა მიიჩნია თვითმომსახურების ტერმინალების მომსახურების პროცედურის და ნაწილების მოძრაობის პროცედურის უხეში დარღვევა (კომპანიის მითითებით დასაქმებული ერთი წლის მანძილზე თვითმომსახურების ტერმინალების ნაწილების ცვლილებისას და ტერმინალის ნაწილების საწყობზე გადაცემისას არ ადგენდა მიღება - ჩაბარების აქტებს, კომპანიაში მოქმედი პროცედურების დაცვით, რის შედეგადაც, დასაქმებულისთვის კომპანიის გადაცემული მატერიალური ფასეულობებიდან დაიკარგა 166 ერთეული თვითმომსახურების ტერმინალის ნაწილი. ზიანის ოდენობამ 67 673.66 ლარი შეადგინა).

10. სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ,,თ“ ქვეპუნქტის ფარგლებში პასუხისმგებლობის საფუძველი შესაძლებელია იყოს, მხოლოდ იმავე დარღვევების განმეორებითობა. დარღვევის განმეორებითობასთან მიმართებით მნიშვნელოვანია ქმედების ერთგვაროვნება, თან იმგვარ ქმედებათა, რომლებიც თავისი ხასიათით არსებითი მნიშვნელობის მქონეა. ,,სშკ-ის ზემოხსენებული მუხლის ფარგლებში პასუხისმგებლობის საფუძველი შესაძლებელია იყოს, მხოლოდ იმავე დარღვევების განმეორებითობა. დარღვევის განმეორებითობასთან მიმართებით არსებითია ქმედების ერთგვაროვნება. სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი კეთილსინდისიერების პრინციპისა და უფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვის გათვალისწინებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული, თუ დარღვევას აქვს არსებითი ხასიათი. დაუშვებელია ერთი და იგივე არაარსებითი დარღვევების არსებობისას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. გარდა ამისა, გათავისუფლების მიზნებისათვის, დარღვევის კანონით დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობასთან ერთად, საჭიროა მისი ხასიათისა და ბუნების შემოწმება (მაგ. სიმძიმე, მნიშვნელობა), დარღვევის ხარისხის დადგენა, ბრალეულობა. უნდა შეფასდეს რამდენად გონივრული, აუცილებელი, პროპორციული და თანაზომიერია აღნიშნულ დარღვევებთან მიმართებით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, ხომ არ არის შესაძლებელი უფრო მსუბუქი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენება“ (იხ. სუსგ Nას-808-2021, 10.06.2022 წ.)

11. სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით კომპანიამ ვერ დაადასტურა ფაქტი იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მხრიდან, 2022 წლის 20 აპრილს გამოყენებული დისციპლინური ღონისძიების შემდეგ, 2022 წლის 21 ივნისამდე ადგილი ჰქონდა ვალდებულების განმეორებით/ერთგვაროვან დარღვევას. ქმედებათა არაერთგვაროვნება არც მხარეთა მიერაა გამხდარი სადავოდ და მათი ერთგვარი ხასიათი არც საქმის მასალებით დასტურდება. შესაბამისად, არ დგინდება სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,თ“ ქვეპუნქტით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის კანონით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობები, რაც მიღებულ ბრძანებას მართლზომიერ საფუძველს აცლის.

12. მოპასუხე კომპანიის 2022 წლის 21 ივნისის ბრძანებით თვითმომსახურების ტერმინალების მომსახურების პროცედურის და ნაწილების მოძრაობის პროცედურის უხეში დარღვევისათვის კომპანიამ დასაქმებულს გამოუცხადა სასტიკი საყვედური, ანუ მოცემული დარღვევის მიმართ დამსაქმებელმა გაატარა შესაბამისი ღონისძიება, ხოლო შემდეგ იგივე გადაცდომა დაედო საფუძვლად დასაქმებულის იმავე ბრძანებით გათავისუფლებას. ამდენად, ერთი და იმავე გადაცდომისთვის დამსაქმებელმა ერთდროულად გამოიყენა რამდენიმე დისციპლინური ღონისძიება, რომლის გადაუდებელი აუცილებლობაც მოპასუხეს არ დაუსაბუთებია.

13. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს და მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის მიერ 2022 წლის 21 ივნისს მიღებული გადაწყვეტილება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, როგორც კანონსაწინააღმდეგო ნების გამოვლენა.

14. სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ამავე მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია.

15. სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

16. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის (მოქმედი კოდექსის 48.8-ე მუხლი) ნორმატიული მიზანი სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (სუსგ Nას-632-2019, 21.06.2019 წ.). კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ-ებს: N ას-787-736-2017, 10.11.2017 წ.; Nას-632-2019, 21.06.2019 წ.).

17. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სასამართლომ ბათილად ცნო დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანება, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძველი. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა გონივრულია, უზრუნველყოფს დასაქმებულის რესტიტუციას. ამასთან, დაუსაბუთებლად არ ლახავს მოპასუხის უფლებებს, არ აკისრებს შეუსაბამოდ მაღალ ქონებრივ ტვირთს.

18. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

18.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

18.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არასწორად შეაფასა.

18.3. კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს არ უმსჯელია დარღვევის ხასიათზე, ხარისხზე, სიმძიმეზე, არსებითობასა და მნიშვნელობაზე. არ განუხილავს მისთვის სავალდებულო პროცედურები, სამუშაო აღწერილობა, ის საკითხი, რომ დასაქმებულის მიერ ვალდებულების დარღვევას, მიღება-ჩაბარების აქტების გაუფორმებლობას, შესაბამისი „მეილების“ არმიწერას და ვალდებულებების შეუსრულებლობას მოჰყვა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი.

18.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 ივნისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ მოპასუხის (დამსაქმებლის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ის დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

19. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

20.სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

22.საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესაბამისობა დასაქმებულის მიერ ჩადენილ დისციპლინურ გადაცდომასთან მიმართებით.

24. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სშკ-ის 47-ე, 48-ე მუხლებით. რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით, შეიძლება ითქვას, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიურ ვალდებულებას წარმოადგენს ის, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“ აქვთ, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომითი ურთიერთობის მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობისას (იხ. სუსგ N ას-619-2020, 2.12.2020წ). საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო; ცვლილება შეეხო შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობის საკანონმდებლო მოწერიგებასაც. ახლებური მოწესრიგების საფუძველზე განსახილველ საქმეშიც დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის წარმოიშვა უვადო შრომითი ურთიერთობა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლის და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (შეად.სუსგ Nას-941-891-2015, 29.01.2016წ. პ-48). აქედან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ კონსტიტუციით გარანტირებული თავისუფალი შრომის უფლების შემადგენელი ნაწილია შრომითი ურთიერთობის სტაბილურობა (იხ. სუსგ Nას-792-2019, 18.02.2021წ.).

26. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, კასატორის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მტკიცების ტვირთის სპეციალური წესის მოქმედების პირობებში, სწორედ დამსაქმებელს ავალებს სადავო ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთს, რადგან დამსაქმებელს მეტად ხელეწიფება, როგორც შრომითი ურთიერთობის არსებობის, ასევე მისი შეწყვეტის მართლზომიერების დამტკიცების შესაძლებლობა.

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი პროპორციული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ-ები: N ას-106-101-2014, 2.10.2014 წ.; N ას-1183-1125-2014, 13.02.2015 წ.).

28. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა.

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, დამსაქმებელმა კომპანიამ სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა ფაქტი იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელემ მასზე დაკისრებული ვალდებულებები განმეორებითად დაარღვია და ეს დარღვევები ერთგვაროვანი ხასიათის იყო, რაც სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,თ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ საფუძველს შეესაბამება, რადგან საქმეზე არ არის დადგენილი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის კანონით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიის 2022 წლის 21 ივნისის ბრძანებით თვითმომსახურების ტერმინალების მომსახურების პროცედურის და ნაწილების მოძრაობის პროცედურის უხეში დარღვევისათვის კომპანიამ დასაქმებულს გამოუცხადა სასტიკი საყვედური, ანუ მოცემული დარღვევის მიმართ დამსაქმებელმა გაატარა შესაბამისი ღონისძიება, ხოლო შემდეგ იგივე გადაცდომა დაედო საფუძვლად დასაქმებულის იმავე ბრძანებით გათავისუფლებას. ამდენად, ერთი და იმავე გადაცდომისთვის დამსაქმებელმა ერთდროულად გამოიყენა რამდენიმე დისციპლინური ღონისძიება. კასატორს ამ მიმართებით დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია და ზოგადად, დამსაქმებლის მიერ გატარებული დისციპლინური ღონისძიება უნდა იყოს დარღვევის ხასიათისა და სიმძიმის ადეკვატური, ხოლო ერთი და იმავე დარღვევის გამო ორი სახდელის გამოყენება, რომელთაგან ერთი სახდელის უკიდურესი ღონისძიებაა და დასაქმებულის გათავისუფლებას წარმოდგენს სამართლებრივად უსაფუძვლოა, რადგან ამ უკიდურესი ღონისძიების გამოყენების ფაქტობრივი წინაპირობები უნდა იყოს იმდენად მკაფიო და დამაჯერებელი, რომელიც ქმნის ერთადერთი გადაწყვეტილების -დასაქმებულის გათავისუფლების - მიღების დასაბუთებულ საფუძველს.

30.საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დამსაქმებელს, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ობიექტური, ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისი საფუძველი არ გააჩნდა და მისი ქმედება ეწინააღმდეგება მხარეებს შორის უფლება-მოვალეობათა კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს.

31. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ მსჯელობას და დასკვნას, რომ კასატორმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელე სამსახურიდან, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, თუ რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილება.

32. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს და აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული ღონისძიება - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა უკანონო იყო. შესაბამისად, კომპენსაციის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა. აქვე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსში მითითებულია, როგორც კომპენსაცია, ისე იძულებითი განაცდური, რაც სშკ-ის 48.9-ე მუხლს ეფუძნება და, თავისი შინაარსით, დასაქმებულის უკანონო გათავისუფლების გამო მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაციაა, რომელიც გაანგარიშებულია ხელფასის ოდენობით. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, სამართლებრივად ცნება- იძულებითი განაცდური დაკავშირებულია პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენასთან, ანუ როდესაც დასაქმებულის სრული უფლებრივი რესტიტუცია ხდება (პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენით), ხოლო კომპენსაცია მიემართება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია დასაქმებულის სამუშაზე დაბრუნება.

33. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "თ.ფ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "თ.ფ–ის" (ს/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 479,45 ლარის (საგადახდო დავალება N1684391161, გადახდის თარიღი 2023 წლის 18 მაისი), 70% – 335,6 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური