საქმე №ას-716-2023 7 ივლისი, 2023 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ხ.ბ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე - გ.ქ–ძე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, უძრავი ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში ჩაბარება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. გორის რაიონული სასამართლოს, მაგისტრატი სასამართლოს კასპის მუნიციპალიტეტში 2022 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ხ.ბ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) სარჩელი გ.ქ–ძის (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) წინააღმდეგ, ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და უძრავი ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში ჩაბარების თაობაზე, დაკმაყოფილდა; მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე კასპში, ......., საკადასტრო კოდით №......., და იგი მოპასუხისაგან გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზე სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. უძრავი ქონება მდებარე - ქალაქი კასპი, ........, საკადასტრო კოდი - ....., საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე;
3.2. ამონაწერის თანახმად, უფლების რეგისტრაციის თარიღია - 2022 წლის 2 სექტემბერი, ხოლო საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია - სამკვიდრო მოწმობა N221121998, დამოწმების თარიღი 30.08.2022 წელი, ნოტარიუსი რ.ზ–ნი;
3.3. მოპასუხე ფლობს მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას;
3.4. უძრავი ქონების ნასყიდობის 2008 წლის 30 იანვრის სანოტარო წესით დადასტურებული ხელშეკრულებით ი.ბ–ძემ, როგორც გამყიდველმა მოპასუხეს, როგორც მყიდველს, მიჰყიდა უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინა) მდებარე - ქ. კასპი, ......
4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხე მართლზომიერი მფლობელია და არ არსებობს სადავო უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის საფუძველი, შემდეგ გარემოებათა გამო:
4.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 170.1-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება უფლების ბოროტად გამოყენებას არ წარმოადგენს. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მფლობელს ამ ნივთის ფლობის უფლება ჰქონდა. შესაბამისად, მესაკუთრეს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება არა ნებისმიერი არამედ, მხოლოდ ისეთი პირებისგან აქვს, რომლებიც სადავო ქონებას არამართლზომიერად, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ფლობენ;
4.2. სსკ-ის 162-ე მუხლი მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას შეიცავს, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში ვლინდება, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი;
4.3. აღნიშნულთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო უძრავ ქონებას მოპასუხე ფლობს მოსარჩელის მეუღლესთან ი.ბ–ძესთან (მამკვიდრებელი) 2008 წლის 30 იანვარს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების თანახმად, ი.ბ–ძემ, როგორც გამყიდველმა მოპასუხეს, როგორც მყიდველს მიჰყიდა უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინა) მდებარე - ქ. კასპი, ....... ხელშეკრულება შედგენილია და დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ (ნოტარიუსი რ.ზ–ნი), რეესტრის რეგისტრაციის N1-191. საქმის მასალებში წარმოდგენილი ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფოტოასლის იდენტურობა მის დედანთან დამოწმებულია ასევე ნოტარიულად 2022 წლის 28 სექტემბერს (ნოტარიუსი რ.ზ–ნი);
4.4. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად უნდა დადგინდეს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; 2. მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; 3. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. ჩამოთვლილთაგან პირველი და მეორე ფაქტობრივი გარემოების დადასტურების ვალდებულება მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტი კი მოპასუხემ უნდა ადასტუროს;
4.5. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ სადავო ბინა მიიღო მემკვიდრეობით მისი გარდაცვლილი მეუღლის ი.ბ–ძის სამკვიდრო ქონებიდან. აღნიშნული ბინა 10 წელზე მეტია დაკავებული აქვს მოპასუხეს, რომელსაც სურდა მისი შეძენა მოსარჩელის მეუღლისგან, თუმცა მან არ გადაიხადა ბინის ღირებულება. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საცხოვრებელი ბინა შეიძინა მოსარჩელის მეუღლისგან ი.ბ–ძისგან 2008 წლის 30 იანვარს, ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ნოტარიულად. ბინის მესაკუთრემ, ი.ბ–ძემ, თავის სიცოცხლეში გამოხატა ბინის გასხვისების ნება, რომლის კეთილსინდისიერ მფლობელსაც წარმოადგენს მოპასუხე. რაც შეეხება ბინის ღირებულებას, გადახდილია, რასაც თავად ხელშეკრულება ადასტურებს. მოპასუხის ზემოაღნიშნული შედავება უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელემ და კვლავ მიუთითა თანხის გადაუხდელობაზე. მოსარჩელის განმარტებით ბინის საფასურის გადახდა უნდა მომხდარიყო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე, რაც არ მომხდარა, შესაბამისად, არ მოხდა რეესტრში რეგისტრაციაც. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე სარჩელში თავადვე მიუთითებდა ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის შესახებ, ასევე მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია ნოტარიულად დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც სადავო უძრავი ქონება წინა მესაკუთრემ (მოსარჩელის მეუღლე/მამკვიდრებელი) მიჰყიდა მოპასუხეს, მოსარჩელის არგუმენტები ნასყიდობის ფასის გადაუხდელობის შესახებ, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით დასაბუთებას მოკლებულია და გაზიარებული ვერ იქნება;
4.6. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემული კატეგორიის დავებში მოპასუხეების მიერ ნივთის არამართლზომიერი ფლობის ფაქტი უდავოდ უნდა დასტურდებოდეს, ხოლო ის გარემოება, მხარეთა შორის დადებული გარიგება ნამდვილ გარიგებას წარმოადგენს თუ არა, ვინდიკაციური სარჩელის შინაარსს სცილდება და მისი განხილვისას სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე არ არის. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტი ეჭვქვეშ არ დგას, საქმეში არსებული მასალებით საწინააღმდეგო არ დასტურდება, შესაბამისად, არსებობს სსკ-ის 162-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები, რომლის ძალითაც დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოეთხოვოს;
4.7. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. კონკრეტული სადავო ურთიერთობის შემთხვევაში, მოპასუხე წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს სსკ-ის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.
5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
5.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
5.2. კასატორის განმარტებით, იგი სადავო უძრავი ქონების კანონიერი მესაკუთრეა, რის გამოც მას ამ ნივთის ფლობის უფლება არ უნდა შეეზღუდოს. მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, რადგან მას ნასყიდობის საფასური სრულად არ გადაუხდია გამყიდველისათვის, აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს უძრავი ქონების ფლობის უფლება არ აქვს.
5.3. კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს სახელმწიფო ბაჟი - 160 ლარი არასწორად დააკისრა, რადგან განსახილველ საქმეზე, როგორც მაგისტრატი სასამართლოს განსჯად საქმეზე (დავის საგანი - 4 000 ლარი) სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ნახევრდება, შესაბამისად, მისთვის სახელმწიფო ბაჟის 80 ლარის გადახდა უნდა დაეკისრებინათ.
5.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ივნისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
8. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მითითებით განმარტავს, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში (იხ. სუსგ №ას-709-2022, 30.09. 2022 წ.).
9. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა, აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.
10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას განსაზღვრავს სსკ-ის 323-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. რაც შეეხება სსკ-ის 183-ე მუხლს, ეს ნორმა, წერილობით ფორმასთან ერთად, განამტკიცებს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელ წინაპირობასა და საკუთრების გადასვლის მომენტს - რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს ის დანიშნულება გააჩნია, რომ შემძენი მესამე პირების წინაშე მესაკუთრის სტატუსით აღიჭურვება, ვინაიდან უძრავი ქონების შემძენის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციამდე, ერთადერთ მესაკუთრედ ითვლება გამსხვისებელი (სსკ-ის 312-ე მუხლი). როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 323-ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ფორმის დაცვით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მიუხედავად იმისა, რეგისტრირებულია თუ არა იგი საჯარო რეესტრში, წარმოშობს ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმებით გათვალისწინებულ მხარეთა უფლება-მოვალეობებს (იხ. სუსგ-ები: Nას-523-496-2014, 30.04.2015 წ; N ას-1100-2020, 23.12.2020წ.).
11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის არა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმა, არამედ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელი წინაპირობა, შესაბამისად, მისი დაუცველობა იწვევს არა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, არამედ იმას, რომ შემძენი არ მიიჩნევა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ და კარგავს ამ ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას (სსკ-ის 185-ე მუხლი).
12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გარიგება ნამდვილია ვალდებულებით-სამართლებრივი თვალსაზრისით. მართალია, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს (სსკ-ის 3111-ე მუხლი) და წინააღმდეგ შემთხვევაში მას მესამე პირთათვის იურიდიული ძალა არ გააჩნია, თუმცა, ეს ვალდებულება სანივთოსამართლებრივი ვალდებულებაა, გამიზნული კონკრეტული პირის საკუთრების უფლების დადასტურებისათვის, რისი შეუსრულებლობაც უძრავ ქონებაზე წერილობით დადებულ გარიგებას ბათილად ვერ აქცევს (შდრ. სუსგ №ას- 875-817-2017, 21.03.2018წ.).
13. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, „ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას, 170-ე მუხლის პირველ ნაწილის მიხედვით, „მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისულად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას „ ხოლო 172-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება“. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 162-ე მუხლი შეიცავს მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიუითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი.
14. სსკ-ის მიხედვით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე - 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი), ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის ინსტიტუტში, ასევე არსებობს განსხვავებები კეთილსინდისიერი მფლობელისა და არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებებში. მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს სსკ-ის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი (შეად. სუსგ-ებს: N ას-49-44-2015, 02.04.2015წ; N ას- 1040-980-2015, 16.12.2015წ; N ას-292-276-2017, 31.03.2017წ; N ას-1523-1443-2017, 28.02.2018წ; N ას-83-83-2018, 20.04.2018წ; N ას-902-2020, 29.10.2020; N ას-654-2020, 23.07.2021წ; N ას-599-2021, 30.07.2021წ; N ას-211-2021, 26.01.2022წ; N ას-710-2020, 21.02.2022წ.).
15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).
16. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ შეფასებას, რომ მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერი მფლობელია, რის გამოც მოსარჩელის ვინდიკაციური სარჩელი მართებულად იქნა უარყოფილი. ამასთან, საკასაციო სასამართლო დამატებით იმასაც აღნიშნავს, რომ კასატორის მტკიცება, მისი აწ გარდაცვლილი მეუღლისაგან მოპასუხის მიერ შეძენილი უძრავი ქონების შეძენისას ნასყიდობის ფასის გადაუხდელობაზე ფაქტობრივ-სამართლებრივად არადამაჯერებელია, რადგან, საქმის მასალების მიხედვით, გამყიდველს, რომელიც მოსარჩელის მეუღლეა, მის სიცოცხლეში (2020 წლის 8 თებერვლამდე, რაც მამკვიდრებლის გარდაცვალების თარიღია) არ გამოუხატავს პრეტენზია გაყიდული ქონების საფასურის მოპასუხის მხრიდან გადაუხდებლობასთან დაკავშირებით და არც რომელიმე სხვა საფუძვლით მოუთხოვია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
17. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ სახელმწიფო ბაჟი შეცდომით დააკისრა, აღნიშნავს, რომ ხსენებული პრეტენზიით მხარემ, კანონით გათვალისწინებული წესით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა მიმართოს.
18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები სავსებით სწორია, შეესაბამება კანონმდებლობის მოთხოვნებსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას. კასატორმა ვერ გააქარწყლა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი მისი არსებითად განხილვის მიზნი.
19. სსსკ-ის 401.4-ე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ხ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. ხ.ბ–ძეს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება N32374117, გადახდის თარიღი 2023 წლის 16 მაისი), 70% – 105 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
