საქმე №ას-739-2023 14 ივლისი, 2023 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – შპს „G.“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ს.მ–ვი, ფ.მ–ვი (მოსარჩელეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ქმედების განხორციელების დავალება, უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, ბრძანების ბათილად ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ფ.მ–ის და ს.მ–ვის (შემდეგში: მოსარჩელეები, საწარმოს პარტნიორები) სარჩელი შპს ,,G.-ის’’ (შემდეგში: მოპასუხე შპს ან საწარმო, აპელანტი, კასატორი) მიმართ დაკმაყოფილდა;
1.1. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე საწარმოს დირექტორის ი.მ–ოს 2018 წლის 26 იანვრის ბრძანება N26/01/2018 მოსარჩელეების ტერიტორიაზე დაშვების აკრძალვის ნაწილში;
1.2.მოპასუხე საწარმოს დაევალა, მოსარჩელეებს გააცნოს 2012-2019 წლების განმავლობაში შპს-ის მიერ განხორციელებულ საქმიანობასთან დაკავშირებული სრული საფინანსო-საბუღალტრო დოკუმენტაცია, გადასცეს მათი ასლები, წლიური ანგარიშების ასლები და საზოგადოების ყველა პუბლიკაცია.
2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხე საწარმოს მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი, სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, არ დაკმაყოფილდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით.
3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის /შემდეგში:სსსკ/ 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ქვეპუნქტის შესაბამისად, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით).
4. საქმეზე დადგენილია არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
4.1. მოპასუხე საწარმო დაფუძნებულია 2012 წლის 6 დეკემბერს. საწარმოს იურიდიული მისამართია - ბოლნისი, სოფელი ....... რეგისტრაციის მომენტში საწარმოს პარტნიორებს წარმოადგენდნენ კ.მ–ვი - 33 % წილის მესაკუთრე, ვ.მ–ო - 50.50 % წილის მესაკუთრე და შ.ა–ვი - 33 % წილის მესაკუთრე. საწარმოს დირექტორს წარმოადგენდა კ.მ–ვი (იხ. ამონაწერი სამეწარმეო პირების რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ.18-19);
4.2. თავდაპირველი სარჩელის შემოტანის მომენტისთვის (2018 წლის 30 ოქტომბრისათვის) შპს-ის პარტნიორებს წარმოადგენდნენ კ.მ–ვი - 16.5 % წილის მესაკუთრე, ი.მ–ო - 67 % წილის მესაკუთრე და ს.მ–ვი - 16.5 % წილის მესაკუთრე. საწარმოს დირექტორს წარმოადგენდა ი.მ–ო. შემდეგ განხორციელდა ცვლილება, კერძოდ, კ.მ–ვის წილი შეისყიდა ფ.მ–ვმა და აღირიცხა მოპასუხე საწარმოს 16.5% წილის მესაკუთრე პარტნიორად (იხ. ამონაწერი სამეწარმეო პირების რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ.24-31);;
4.3. მოპასუხე საწარმოს 67% წილის მქონე (დომინანტმა) პარტნიორმა და იმავდროულად დირექტორმა ი.მ–ომ 2018 წლის 16 იანვარს გამოსცა ბრძანება N26/01/2018, რომლითაც განისაზღვრა იმ პირთა წრე, ვინც დაშვებულ იქნენ შპს-ის ტერიტორიაზე. ეს პირები არიან: თვითონ ი.მ–ო, ვ.მ–ო, მ.ი–ვი, შ.ი–ვი და სხვა; ბრძანების მე-2 პუნქტში კი მიეთითა, რომ პირებს, რომლებიც არ არიან სიაში მითითებული სასტიკად ეკრძალებათ საწარმოს ტერიტორიაზე დაშვება და ყოფნა. აღნიშნულ ბრძანებას თან დაერთო ინსტრუქცია დაცვის თანამშრომლის მოქმედების შესახებ იმ შემთხვევაში, თუ შპს-ის ტერიტორიაზე შეღწევას/შესვლას ეცდებიან გარეშე პირები (ანუ პირები, რომლებიც არ არიან მითითებული საწარმოს დირექტორის 26.01.2018 წლის N26/01/2018 ბრძანებაში). დაცვის თანამშრომელს დაევალა: 1) აუცილებლად შეამოწმოს პირადობის მოწმობა (პასპორტი); 2) დაადგინოს ვიზიტის მიზანი; 3) დაუკავშირდეს საწარმოს დირექტორს, მოახსენოს ინფორმაცია და დაელოდოს მის მომდევნო მითითებებს. იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელი იქნება დირექტორთან დაკავშირება, ტერიტორიაზე არ დაიშვებიან უცხო პირები, გარდა რკინიგზის მუშაკებისა (1,2,3 სექტორებზე). ამ ინსტრუქციის თანახმად, სასტიკად აიკრძალა შპს-ის ტერიტორიაზე კ.მ–ვის, ს.მ–ვის, ფ.მ–ვის შეღწევა/შესვლა (იხ. საწარმოს დირექტორის ბრძანება N26/01/2018- ტ.1, ს.ფ. 38-39);
4.4. საწარმოს დამფუძნებელმა პარტნიორებმა-ს. მ–მა და კ. მ–მა 23.04.2018 წელს განცხადებით მიმართეს საწარმოს დირექტორს - ი.მ–ოს და მიუთითეს, რომ იგი ვალდებული იყო, ახალი სამეურნეო წლის პირველი სამი თვის განმავლობაში შეედგინა და პარტნიორთა კრებისათვის დასამტკიცებლად წარედგინა გასული სამეურნეო წლის წლიური ბალანსი, ანგარიში მოგება-ზარალის შესახებ/წლიური ანგარიში, ასევე საქმიანობის ანგარიში და დასკვნითი ანგარიში. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით პასუხის გასაცემად განისაზღვრა ვადა 30.04.2018 წლამდე, რათა შპს-ის წესდების თანახმად მომხდარიყო შედეგების დამტკიცება მოწვეულ პარტნიორთა კრებაზე. აგრეთვე, საწარმოს დირექტორს წერილობით მოსთხოვეს პარტნიორებმა 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 და 2017 სამეურნეო წლების შესახებ წლიური ბალანსის, ანგარიში მოგება-ზარალის შესახებ/წლიური ანგარიშის, ასევე საქმიანობის ანგარიშის და დასკვნითი ანგარიშის წარდგენა სრული ინფორმაციის საზოგადოების საქმიანობის შესახებ და დაუყოვნებლივ გაცნობის მიზნით. ეს განცხადება საწარმოს დირექტორს ჩაჰბარდა 26.04.2018 წელს (იხ.განცხადება- ტ.1, ს.ფ.38-39);
4.5. საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორების ზემოხსენებული განცხადების პასუხად, საწარმოს დირექტორმა მათ აცნობა, რომ შპს-ის 2017 წლის სამეურნეო წლის ბალანსი, იმავე წლის სხვა საანგარიშგებო დოკუმენტაცია და ინფორმაცია საზოგადოების ამჟამინდელი საქმიანობის შესახებ, მის მიერ წარდგენილი იქნებოდა 2018 წლის 2 მაისს დანიშნულ საზოგადოების პარტნიორთა საერთო კრებაზე განსახილველად. რაც შეეხება შპს-ის 2012-2016 წლების მიხედვით მათთვის საინტერესო ინფორმაციას, ის შეეძლოთ გამოეთხოვათ ბატონ კ. მ–ისაგან, რომელიც საზოგადოების დაფუძნებიდან (2012 წ.) 2018 წლის 11 იანვრამდე საწარმოს დირექტორის თანამდებობას იკავებდა და წესდების მე-9.1.4 პუნქტის თანახმად, მის ერთ-ერთ ძირითად მოვალეობას წარმოადგენდა საზოგადოების საბუღალტრო აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების ორგანიზაცია;
4.6. საწარმოს დამფუძნებელმა პარტნიორებმა ს. მ–მა და კ. მ–მა 18.05.2018 წელს შეტყობინება გაუგზავნეს შპს-ის დირექტორს - ი.მ–ოს 29.05.2018 წელს ჩასატარებელი საწარმოს დამფუძნებელ-პარტნიორთა რიგგარეშე საერთო კრების დღის წესრიგში დამატებების შეტანის თაობაზე და აცნობეს, რომ, თავიანთი უფლებების გამოყენების გზით, მოითხოვდნენ დღის წესრიგს დამატებოდა შემდეგი საკითხების განხილვა და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება: 1) 2017 წლის სამეურნეო წლის ბალანსის, მოგება-ზარალის შესახებ ანგარიშის, წლიური ანგარიშის, ასევე საქმიანობის ანგარიშისა და დასკვნითი ანგარიშის მოსმენა, შედეგების განხილვა და დამტკიცება; 2) საწარმოს 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 და 2017 სამეურნეო წლების კომპლექსური ფინანსური შემოწმებისა და სავარაუდო დადგენილი ხარვეზის აღმოფხვრის მიზნით კომპეტენტური აუდიტორის შერჩევა, დანიშვნა და მასთან ხელშეკრულების გაფორმების საკითხი; 3) ყოფილ და მოქმედ ხელმძღვანელ პირთათვის მოგებასა და საერთო შემოსავალში მონაწილეობისა და პენსიის მიცემის პრინციპების განსაზღვრა, კონკრეტული საკითხის - საზოგადოების ყოფილი დირექტორის - კ.მ–ვისათვის პენსიის მიცემის საკითხი; 4) შპს-ის საწესდებო კაპიტალის ოდენობის გაზრდა 30 000 000 (ოცდაათი მილიონი) ლარით და შენატანების შეტანის ზღვრული ვადის განსაზღვრა; 5) საზოგადოების კრედიტორებთან აღებული ვალდებულებების შესრულების ვადისა და წესის საკითხი; 6) დღის წესრიგს 5 სამუშაო დღის ვადაში დამატებოდა სხვა საკითხები. აღნიშნული შეტყობინება საწარმოს დირექტორს მისი ელექტრონული ფოსტის მისამართზე გაეგზავნა;
4.7. საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორების - კ.მ–ვის და ს.მ–ვის წარმომადგენელმა ა.გ–მა 2018 წლის 12 ნოემბერს განცხადებით მიმართა შპს-ის დირექტორს-ი.მ–ოს, რომლითაც მოითხოვა 5 დღის ვადაში წარედგინა მისთვის საგადასახადო ორგანოს მიერ 2018 წელს განხორციელებული შემოწმების შუალედური ან/და საბოლოო დასკვნის ასლი. 2018 წლის 12 ნოემბრის განცხადების პასუხად, საწარმოს დირექტორმა პარტნიორებს გაუგზავნა საწარმოს 2018 წლის კომპლექსური საგადასახადო შემოწმების საბოლოო დასკვნის ასლი.
4.8. შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 11 იანვრის N 28860 ბრძანებით, გადასახადების/გადასახდელების და საგადასახადო სანქციების თანხების დარიცხვის/შემცირების შესახებ, მოპასუხე საწარმოს ბიუჯეტში გადასახდელად დამატებით დაერიცხა: 1) 67 830 ლარი, მათ შორის ძირითადი გადასახადი - 36 238 ლარი, ჯარიმა - 31 592 ლარი; 2) მოპასუხე საწარმოს დაერიცხა მიმდინარე გადასახდელები - 11 557 ლარი და მიმდინარე გადასახდელები 7 434 ლარით შეუმცირდა;
4.9. მოპასუხე საწარმოს დამფუძნებელი-პარტნიორების წარმომადგენელმა ა.გ–მა 2018 წლის 15 ივნისს განცხადებით მიმართა საწარმოს დირექტორს და მიუთითა, რომ რადგან დირექტორის მიერ დაწესებული აკრძალვიდან გამომდინარე ეს პარტნიორები მოკლებული იყვნენ მათი კუთვნილი საწარმოს ტერიტორიაზე შესვლის შესაძლებლობას (კერძოდ, ვაშლის ბაღში), ასევე, საქართველოს კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით მინიჭებული უფლებებით სარგებლობას, კატეგორიულად მოითხოვდნენ, რომ საწარმოს დირექტორს უზრუნველეყო ამ პარტნიორების უპრობლემო შესვლა საწარმოს ტერიტორიაზე 2018 წლის 22 ივნისს, 15:00 საათზე, რათა მათი, როგორც საწარმოს თანამესაკუთრეების, მხრიდან განხორციელებულიყო ტერიტორიის დათვალიერება და შპს-ის საქმიანობის (ვაშლის მებაღეობის) შემოწმება. ეს წერილი 15.06.2018 წელს გაეგზავნა და 16.06.2018 წელს პირადად ჩაბარდა შპს-ის დირექტორს. ამ წერილის პასუხად, საწარმოს დირექტორმა პარტნიორებს აცნობა, რომ შპს-ის ადმინისტრაცია, მიმდინარე ეტაპზე, მათი დაშვების კატეგორიულად წინააღმდეგი იყო საწარმოს კუთვნილ „ვაშლის ბაღში“, ან სხვა რომელიმე ობიექტზე, რამდენადაც ეს პარტნიორები და მათი რწმუნებული შპს-ის, ასევე, მასში დასაქმებული პირებისა და დომინანტი პარტნიორის მიმართ მიზანმიმართულად და თანმიმდევრულად ახორციელებდნენ არაკეთილსინდისიერ, ხშირ შემთხვევაში სამართლებრივი ფორმით შენიღბულ ე.წ. „რეიდერული თავდასხმის“ სტრატეგიულ გეგმას, რომლის მთავარ მიზანს საზოგადოების გაკოტრება, დირექტორისა და იმავდროულად დომინანტი პარტნიორის ფსიქოლოგიური ტერორი და შედეგად დომინანტი პარტნიორის საკუთარი ბიზნესიდან განდევნა წარმოადგენდა. აქედან გამომდინარე დომინანტმა პარტნიორმა მინორიტარ პარტნიორებს (მოსარჩელეებს) აცნობა, რომ არც 2018 წლის 22 ივნისს, 15:00 საათზე და არც სხვა დროს, ვიდრე არ დასრულდებოდა მათ მიერ პროვოცირებული უსაფუძვლო/უკანონო დავები შპს-ის მიმართ, მათ არ ჰქონდათ არც მორალური და არც იურიდიული უფლება, ესეირნათ საწარმოს კუთვნილ ტერიტორიაზე და გააფრთხილა, რომ მინორიტარ პარტნიორთა მხრიდან უკვე განხორციელებული ან/და დაგეგმილ პროვოკაციული, კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებისათვის პასუხს აგებდნენ კანონის მთელი სიმკაცრით. დომინანტი პარტნიორის ამ წერილის ასლი ცნობისათვის გაეგზავნა საქართველოს შსს ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტის ბოლნისის რაიონული სამმართველოს თამარისის პოლიციის განყოფილებასაც;
4.10. საწარმოს მინორიტარმა პარტნიორების წარმომადგენელმა ა.გ–მა, 2018 წლის 9 ივლისს, განცხადებით მიმართა საწარმოს დომინანტ პარტნიორსა და იმავდროულად დირექტორს და მიუთითა, რომ ვინაიდან მის მიერ დაწესებული აკრძალვიდან გამომდინარე მინორიტარი პარტნიორები მოკლებული იყვნენ შესაძლებლობას, შესულიყვნენ მათი კუთვნილი საწარმოს ტერიტორიაზე, კერძოდ კი ვაშლის ბაღში (მდებარე ფარიზი, თამარისის საკრებულო) და ესარგებლათ საქართველოს კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით მინიჭებული უფლებებით, კატეგორიულად მოითხოვა, რომ დირექტორს უზრუნველეყო 2018 წლის 12 ივლისს, 10:00 საათზე, მათი უპრობლემო შესვლა შპს-ის ტერიტორიაზე, რათა მათი, როგორც საწარმოს თანამესაკუთრეების, მხრიდან განხორციელებულიყო ტერიტორიის დათვალიერება და საწარმოს საქმიანობის (ვაშლის მებაღეობის) შემოწმება-მონიტორინგი. ეს წერილი 10.07.2018 წელს გაეგზავნა საწარმოს მისამართზე: ფარიზი, ბოლნისის რაიონი და ჩაჰბარდა დირექტორს 11.07.2018 წელს. საწარმოს დირექტორმა 12.07.2018 წლის წერილით განმცხადებლებს აცნობა, რომ შპს-ის ადმინისტრაცია, მიმდინარე ეტაპზე, მათი დაშვების კატეგორიულად წინააღმდეგი საწარმოს კუთვნილ „ვაშლის ბაღში“, ან სხვა რომელიმე ობიექტზე, რამდენადაც მინორიტარი პარტნიორები და მათი რწმუნებული საწარმოს, ასევე, მასში დასაქმებული პირებისა და დომინანტი პარტნიორის მიმართ მიზანმიმართულად და თანმიმდევრულად ახორციელებდნენ არაკეთილსინდისიერ, ხშირ შემთხვევაში სამართლებრივი ფორმით შენიღბულ ე.წ. „რეიდერულ თავდასხმის“ სტრატეგიულ გეგმას, რომლის მთავარ მიზანს საზოგადოების გაკოტრება, მისი ფსიქოლოგიური ტერორი და შედეგად დომინანტი პარტნიორის საკუთარი ბიზნესიდან განდევნა წარმოადგენდა. დირექტორის ამ წერილის ასლი ცნობისათვის გაეგზავნა საქართველოს შსს ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტის ბოლნისის რაიონული სამმართველოს თამარისის პოლიციის განყოფილებასაც.
4.11. მინორიტარი პარტნიორების წარმომადგენელმა ა.გ–მა 2018 წლის 20 ივლისს, წინამდებარე განჩინების 4.9-4.10 ქვეპუნქტებში მითითებული შინაარსის ანალოგიური წერილით მიმართა საწარმოს დირექტორს, რაც საწარმოს დაცვის თანამშრომელს - ნ.ვ–ს 2018 წლის 26 ივლისს ჩაჰბარდა. ამ წერილის პასუხად, საწარმოს დირექტორმა იმავე დასაბუთებით უთხრა უარი მინორიტარ პარტნიოორებს საწარმოს ტერიტორიაზე დაშვებაზე, რაც წინა შემთხვევებში ასევე წერილობით აცნობა. ამ შემთხვევაშიც საწარმოს დირექტორმა საკუთარი წერილობითი პასუხის ასლი ცნობისათვის გაუგზავნა საქართველოს შსს ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტის ბოლნისის რაიონული სამმართველოს თამარისის პოლიციის განყოფილებასაც.
4.12. საწარმოს პარტნიორთა 03.05.2018 წლის კრების ოქმის თანახმად, მინორიტარი პარტნიორების წარმომადგენელმა ა.გ–მა კრებაზე განაცხადა, რომ მისი მარწმუნებელი ორივე პარტნიორისათვის უცნობი იყო საწარმოს ფინანსური მდგომარეობა, 2018 წლის 11 იანვრის შემდეგ პარტნიორებს არ ჰქონდათ უფლება მონაწილეობა მიეღოთ საწარმოს საქმიანობაში, ასევე დომინანტი პარტნიორის ბრძანებით მათ აეკრძალათ საწარმოს ტერიტორიაზე შესვლა და მის საქმეებთან შეხება;
4.13. საწარმოს პარტნიორთა 17.01.2018 წლის კრების ოქმის თანახმად, მინორიტარი პარტნიორების წარმომადგენელმა ითხოვა 2017 წლის ბალანსის წარდგენა დარეგისტრირებული ინფორმაციის სახით, რისთვისაც განსაზღვრა ვადა 2018 წლის 10 მაისამდე. საწარმოს დირექტორმა მიუთითა, რომ მათ მიერ ტარდებოდა კომპლექსური შემოწმება და ამ მიზნით უკვე არსებოდა 2015 წლიდან შესაბამისი ხელშეკრულება, რაზედაც მინორიტარი პარტნიორების წარმომადგენელმა ა.გ–მა განაცხადა, რომ ეს არ იყო აუდიტორული შემოწმების ხელშეკრულება და დასვა საკითხი ასევე დანიშნულიყო 2012-2017 წლების აუდიტორული შემოწმება;
4.14. საწარმოს პარტნიორთა 20.07.2018 წლის კრების ოქმის მიხედვით, სხვა საკითხებთან ერთად, ასევე განხილულ იქნა მინორიტარი პარტნიორებისათვის საწარმოს კუთვნილი ტერიტორიის (ვაშლის ბაღის) მონიტორინგის, შემოწმება- დათვალიერების პირობების შექმნა. მინორიტარი პარტნიორების წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მის მარწმუნებლებს სრული უფლება ჰქონდათ, გამოეყენებინათ პარტნიორული უფლებები და სწორედ ამიტომ მოითხოვეს, განსაზღვრულიყო კვირაში რამდენიმე დღე, როდესაც ისინი შეძლებდნენ ბაღის დათვალიერებას. მოპასუხე საწარმოს წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ მათ, როგორც პარტნიორებს, შეეძლოთ მიეღოთ დოკუმენტაცია, თუმცა ბაღის დათვალიერების წინააღმდეგი იყვნენ, ამასთან საწარმოს დირექტორმა დაამატა, რომ პარტნიორების მხრიდან დესტრუქციული ქმედებების გამო, წინააღმდეგი იყო მათთვის ბაღში შესვლის ნება დაერთო. საკითხი კენჭისყრაზე დადგა და მიღებული გადაწყვეტილებით მინორიტარ პარტნიორებს უარი ეთქვათ საწარმოს ტერიტორიაზე (მათ შორის - ბაღში) დაშვებაზე.
5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სრულად ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით და დამატებით განმარტა, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, „მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ“. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, „მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი“; ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, „სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარიუფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები“. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა საპროცესო კანონმდებლობის რიგ სხვა ნორმებში. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
6. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ აპელანტი საწარმო წარმოადგენს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას, რომლის რეგისტრირებული პარტნიორები არიან: ფ.მ–ვი - 16.5 % წილის მესაკუთრე და ს.მ–ვი - 16.5% წილის მესაკუთრე (მოსარჩელეები), ხოლო ი.მ–ო - მოპასუხე საწარმოს 67 % წილის მესაკუთრე და იმავდროულად საწარმოს დირექტორია.
7. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ საწარმოში წილის ფლობა წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს (სსკ-ის 147-ე და 152-ე მუხლები). ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, ასევე, მოიცავს საწარმოს წილებზე საკუთრების უფლებას. კერძოდ, აღნიშნული საკითხი განიხილა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ 1982 წელს საქმეში: Bramelidand Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 1982). ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ თავდაპირველად განიხილა ის საკითხი, წარმოადგენდა თუ არა „აქციები“ მფლობელობას - კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. ასევე განისაზღვრა ის რთული და კომპლექსური საკითხი, რომელიც „წილს“ უკავშირდებოდა. კერძოდ, სერტიფიკატი მფლობელის საწარმოს წილზე საკუთრების უფლებას განამტკიცებს და ასევე, მასთან დაკავშირებულ უფლებებს (განსაკუთრებით, ხმის მიცემის უფლებას). ამასთან, სერტიფიკატი მოიცავს საწარმოს წილებზე არაპირდაპირი მოთხოვნის უფლებას. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, ეჭვს არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ წილებს საწარმოში გარკვეული ეკონომიკური და ქონებრივი ღირებულება გააჩნდა. შესაბამისად, ევროკომისიამ დაასკვნა, რომ წილები წარმოადგენს „მფლობელობას“ კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. ხსენებული საქმე მნიშვნელოვანია არა მარტო იმის გამო, რომ იგი აღიარებს წილის საკუთრების უფლების კონვენციით გარანტირებული საკუთრებისუფლების ფარგლებში მოქცევას, არამედ იმიტომაც, რომ ნათლად აჩვენებს აღნიშნული მუხლის გამოყენების შესაძლებლობას კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტებს შორის.
8. სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-10 პუნქტის თანახმად, “ყოველ პარტნიორს აქვს წლიური ანგარიშის ასლისა და საზოგადოების ყველა პუბლიკაციის მიღების უფლება. გარდა ამისა, მას უფლება აქვს, შეამოწმოს წლიური ანგარიშის სისწორე და ამ მიზნით გაეცნოს საზოგადოების დოკუმენტაციას უშუალოდ ან აუდიტორის მეშვეობით და საწარმოს ორგანოებს მოსთხოვოს განმარტებები წლიური ანგარიშის წარდგენის შემდეგ, მაგრამ ამ ანგარიშის დამტკიცებამდე. თუ აღმოჩნდება, რომ ანგარიშში არსებითი შეცდომაა, ამ ანგარიშის შემოწმების ხარჯები ეკისრება საწარმოს. კონტროლისა და შემოწმების ეს უფლებები შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ ამ კანონით, გაფართოება კი შესაძლებელია წესდებით”. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, „დირექტორებმა პარტნიორის მოთხოვნის საფუძველზე დაუყოვნებლივ უნდა მიაწოდონ მას ინფორმაცია საზოგადოების საქმიანობის შესახებ და ნება დართონ, გაეცნოს საზოგადოების წიგნებსა და ჩანაწერებს“. მითითებულ მუხლებზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი აღიარებს პარტნიორის უფლებას, ინფორმირებული იყოს საზოგადოების საქმიანობის თაობაზე და დაუბრკოლებლად მიიღოს ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ამ საქმიანობის შედეგს უკავშირდება; ასევე აღიარებულია დირექტორის, როგორც ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის, მოვალეობა, ხელი შეუწყოს პარტნიორს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული უფლების განხორციელებაში.
9. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელის აღძვრის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ ირღვეოდა მოსარჩელეების, როგორც პარტნიორების, უფლებები: მოსარჩელეები ვერ ღებულობენ საწარმოს მართვაში მონაწილეობას და არ აქვთ ინფორმაცია საწარმოს საქმიანობის შესახებ.
10. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის ის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, „თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს“, მე-2 ნაწილის თანახმად, „ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციისმასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით“, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, „საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით“. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა“. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, „სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ“, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, „მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში“. გარემოება დამტკიცებულად შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ერთი მხარე მიუთითებს მასზე და მეორე მხარე არ ეწინააღმდეგება ამ მითითებას. ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ (დასაბუთებულ) მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას.
11. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კონტროლისა და შემოწმების, საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის მიღების უფლება პარტნიორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა. სწორედ ამიტომ, კანონმდებელი ადგენს მისი დაცვის ფარგლების სავალდებულო მინიმუმს, რაც ნიშნავს, რომ კანონით გათვალისწინებული პარტნიორის უფლებების შეზღუდვა დაუშვებელია, შიდაკორპორაციული რეგულაციის ფარგლებში, საზოგადოების წესდებით, მხოლოდ მათი გაზრდაა შესაძლებელი. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორებს აქვთ როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი უფლებები. არაქონებრივი უფლება კონტროლისა და შემოწმების, საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის მიღების უფლებაა. ამდენად, საზოგადოების პარტნიორებს უფლება აქვთ, კონტროლი გაუწიონ საზოგადოების ხელმძღვანელობას. მეთვალყურეობა შესაძლებელია თითოეული პარტნიორის მიერ როგორც ინდივიდუალურად, ისე -პარტნიორთა კრების მეშვეობით.
12. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დაასკვნა, რომ მოპასუხე საწარმოს 67% წილის მქონე პარტნიორისა და დირექტორის ი.მ–ოს მიერ 2018 წლის 16 იანვარს გამოცემული ბრძანება N26/01/2018 უკანონოა და მართებულად იქნა ცნობილი ბათილად სასამართლოს მიერ. მოპასუხე მხარემ მიუთითა, რომ სადავო ბრძანება მასზე დართული ინსტრუქციითურთ, გამოცემულ იქნა იმ საჭიროებიდან გამომდინარე, რაც შეიქმნა იმ დესტრუქციული ქმედებებიდან გამომდინარე, რაც განხორციელდა სალეხ და კ.მ–ვების მხრიდან. აღნიშნულის დასტურად, მოპასუხე მხარემ მოწმეთა სახით წარადგინა მასთანვე დასაქმებული პირების: ე.გ–ვი, პ.ა–ვი, ე.გ–ვი, ე.რ–ვი, ს.მ–ვი, რ.ნ–ვი, რ.ა–ვი, შ.ა–ვი, მ.ი–ვი, ნ.ნ–ვი, ჯ.ნ–ვი, მ.ჰ–ვის ჩვენებები. ზემოაღნიშნულ პირთა ნაწილი უთითებს, რომ საწარმოში მათი საქმიანობა მთლიანად დამოკიდებულია იმაზე, ექნებათ თუ არა მათ რაიმე ფორმით შეხება ს.მ–ვთან და ასევე ფ.მ–ვთან. მოწმეთა მტკიცებით, ს.მ–ვმა მათ შეურაცხყოფა მიაყენა და განუცხადა, რომ ს.მ–ვი და კ.მ–ვი უარს ამბობდნენ სამსახურში გამოცხადებაზე და ასევე უკრძალავდნენ მათაც სამსახურში გამოცხადებას. მოწმეები არ დაემორჩილნენ ყოფილი დირექტორის თხოვნას - არ გამოცხადებულიყვნენ სამსახურში და ხელი შეეშალათ საწარმოს გამართული ფუნქციონირებისთვის, ისინი მივიდნენ სამსახურში ჩვეულებისამებრ, თუმცა ბაღის მიმდებარედ მათ დახვდათ მოსარჩელეები- კ.მ–ვი და ს.მ–ვი, რომელთა მხრიდანაც გამოთქმულ იქნა უხეში და შეურაცხმყოფელი ფრაზები. შესაბამისად, დაკითხული მოწმეები თავს გრძნობდნენ შეურაცხყოფილად, მათ განაცხადეს, რომ ისინი მომავალში უარს იტყოდნენ სამსახურში გამოცხადებაზე, თუკი სასამართლო ნებას დართავდა მოსარჩელეებს (საწარმოს მინორიტარ პარტნიორებს) ვაშლის ბაღის ტერიტორიაზე დაშვებაზე. აღნიშნულ მოწმეთა შორის ერთ-ერთმა - მ.ი–ვმა ასევე მიუთითა, რომ მან კ.მ–ვისგან მუქარის შემცველი გზავნილებიც მიიღო, თუკი ის არ დათანხმდებოდა მოწოდებას სამსახურში გამოცხადებაზე უარის შესახებ.
13. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია, რომ თითოეული პარტნიორის ვალდებულებაა, ხელი შეუწყოს საწარმოს ნორმალურ ფუნქციონირებას და არ შეუქმნას მას დაბრკოლებები, შესაბამისად, საწარმოს თანამშრომლების სამუშაოზე გამოცხადებაში ხელის შეშლა, ნამდვილად გასაკიცხ ქმედებას წარმოადგენს, თუმცა ეს არ უნდა მოხდეს პარტნიორების საწარმოს საქმიანობისაგან ჩამოცილების გზით, სადავო ბრძანების გამოცემის საშუალებით. პარტნიორის უფლების ამ სახით შეზღუდვას არც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი იცნობს და არც საწარმოს წესდებით ყოფილა გათვალისწინებული. ამდენად, სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნული შინაარსის ბრძანება არღვევს სამოქალაქო სამართლით დადგენილ პრინციპს - უფლების მართლზომიერად განხორციელების შესახებ, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველი გახდა.
14. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. იგი თანამედროვე სამართლის, ფილოსოფიისა და ბიზნესის ერთ-ერთი ფუძემდებლური პრინციპია. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ფართო დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კოდექსის ეს დანაწესი, რომელსაც ავსებს სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილი, მოიცავს მთელ კერძო სამართალს. აღნიშნული მუხლების მოქმედება ცალსახა და იმპერატიულია, ამიტომაც მხარეებს არ აქვთ უფლება ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით გამორიცხონ მათი მოქმედება. სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილი განსაზღვრავს კეთილსინდისიერებას, როგორც ვალდებულების ძირითად და აუცილებელ კომპონენტს და მხოლოდ ვალდებულებათა შესრულებით არ შემოიფარგლება, ხოლო 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი იმის შესახებ, რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს კეთილსინდისიერად, წარმოადგენს კანონისმიერ მოთხოვნას და გულისხმობს, ზოგადად, სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მიერ ურთიერთობის სხვა მონაწილის ინტერესების პატივისცემას, საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის გათავისებას, თუნდაც იმ შემთხვევაში, როდესაც მას კონკრეტული პირდაპირი ვალდებულება არ ეკისრება. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ორი მუხლი მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედია. აღნიშნული ნორმები საშუალებას იძლევა ნებისმიერი ურთიერთობა სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასდეს. გარდა აღნიშნულისა, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობათა კეთილსინდისიერად წარმართვის ვალდებულებას სამოქალაქო კოდექსის არაერთი ნორმა ზოგჯერ პირდაპირ ადგენს, ხოლო ნორმათა უმრავლესობა, მართალია, პირდაპირ არ უთითებს მასზე, მაგრამ მაინც მას ეფუძნება. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას.
15. სსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს პარტნიორთა უფლებების იმ მინიმალურ სტანდარტს, რომელთა შეზღუდვაც დაუშვებელია პარტნიორთა შეთანხმების შემთხვევაშიც კი. ამავე კანონის 46-ე მუხლის თანახმად, პარტნიორთა უფლება-მოვალეობები და წილების თავდაპირველი განაწილების წესი განისაზღვრება საწარმოს წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით). სარჩელზე დართული წესდების 3.2. მუხლის თანახმად, საზოგადოების საქმიანობის ძირითად საგანს წარმოადგენს მებაღეობა, მებოსტნეობა, სასათბურე მეურნეობა, ნერგების გამოყვანა, სადისტრიბუციო საქმიანობა. შესაბამისად, გასაზიარებელია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ამ ტიპის საწარმოში მნიშნველოვანია პარტნიორს ჰქონდეს თავისუფალი შესვლის შესაძლებლობა საწარმოს ტერიტორიაზე, რათა შესაძლებელი იყოს საწარმოს ფუნქციონირების ვიზუალურად დათვალიერება. ამასთან, თვალსაჩინოა, რომ ბაღის ტერიტორიაზე შესვლის სურვილი არაერთხელ იქნა გამოთქმული მოსარჩელეთა მიერ, თუმცა, მოპასუხემ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მათი ბაღში მისვლა უარყოფით გავლენას ახდენს საწარმოს თანამშრომლებზე, რომელთა წინააღმდეგაც ს.მ–ვის მიერ შეურაცხმყოფელი ფრაზები და მუქარის შემცველი ქმედებები იქნა განხორციელებული, არ არის წონადი არგუმენტი იმისთვის, რომ პარტნიორს შეეზღუდოს საწარმოს ფუნქციონირებაში მონაწილეობა. ცალსახაა, რომ პარტნიორის უფლების ამგვარ შეზღუდვასთან დაკავშირებით, არც პარტნიორთა წესდებაშია გაწერილი რაიმე, ამდენად, სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე საწარმოს დირექტორის ი.მ–ოს 2018 წლის 26 იანვრის ბრძანება N26/01/2018 მოსარჩელეების: ფ.მ–ვისა და ს.მ–ვის ტერიტორიაზე დაშვების აკრძალვის ნაწილში, ზღუდავს პარტნიორთა უფლებებს, დირექტორის ქმედება წარმოადგენს სსკ-ის 115-ე მუხლის საწინააღმდეგო ქმედებას და ამდენად, სადავო ბრძანება მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი.
16. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხე (აპელანტი) საწარმოს პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტს ეხება, რომლითაც მოპასუხე საწარმოს დაევალა, მოსარჩელეებს (მინორიტარ პარტნიორებს) გააცნოს 2012-2019 წლების განმავლობაში შპს-ის მიერ განხორციელებულ საქმიანობასთან დაკავშირებული სრული საფინანსო-საბუღალტრო დოკუმენტაცია და გადასცეს მათი ასლები, წლიური ანგარიშების ასლები და საზოგადოების ყველა პუბლიკაცია. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პარტნიორის მიერ ინდივიდუალური კონტროლის ფორმას წარმოადგენს საზოგადოების პარტნიორის უფლება, თავისუფლად მიუწვდებოდეს ხელი საზოგადოების საქმიანობის ამსახველ დოკუმენტაციაზე. განსახილველ შემთხვევაში, რაკი უდავოა, რომ მოსარჩელეები არიან მოპასუხე საწარმოს პარტნიორები, მათი მოთხოვნა საზოგადოების საქმიანობის ამსახველი დოკუმენტაციის გადაცემის თაობაზე დასაბუთებულია. მოსარჩელე მხარემ არაერთხელ გამოხატა ინტერესი და პოზიცია საწარმოს საქმიანობის ამსახველი დოკუმენტაციის მიღების შესახებ. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად არ ითვალისწინებს საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის წერილობით მოთხოვნის აუცილებლობას, არამედ, საკმარისია გამოვლინდეს საზოგადოების დირექტორის მხრიდან საზოგადოების პარტნიორებისთვის კანონით გათვალისწინებული დოკუმენტების გასაცნობად გადაცემაზე ნების არარსებობა/უარი. განსახილველ საქმეზე ერთმნიშვნელოვნად დადგინდა, რომ მოპასუხე საწარმოს დირექტორმა ი.მ–ომ შეიტყო მოსარჩელე მხარეებისგან საწარმოს საქმიანობის ამსახველი დოკუმენტაციის გაცნობაზე გამოვლენილი ნება (რაც გაცხადდა პარტნიორთა კრებაზე), თუმცა მისი მხრიდან დოკუმენტების გადაცემაზე უარის/ნების არარსებობის შედეგია სწორედ წინამდებარე საქმის/სარჩელის განხილვა. თავის მხრივ, აპელანტი მხარე/მოპასუხე კატეგორიულად არ ეთანხმება მოსარჩელეების არგუმენტებს და მიუთითებს, რომ საწარმოს სრულად არ აქვს ის დოკუმენტაცია, რომლის გადაცემასაც ისინი ითხოვენ. მოსარჩელეთა ძირითადი არგუმენტია - ი.მ–ოს საწარმოს დირექტორად დანიშვნის პერიოდი, რადგან იგი მხოლოდ 2018 წლის დასაწყისიდან შეუდგა საწარმოს მართვას და ახალ დირექტორს სრულყოფილად არ გადასცემია 2012- 2017 წლებში საწარმოს ფინანსური მოქმედებების ამსახველი დოკუმენტაცია.
17. მოცემული დავის ფარგლებში, მოსარჩელეები წარმოადგენენ მოპასუხე საწარმოს პარტნიორებს - თითოეული მათგანი ფლობს საწარმოს წილის 16.5 %, რომელთაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი ანიჭებს უფლებამოსილებას, ჰქონდეთ თავისუფალი წვდომა მეწარმე სუბიექტის დოკუმენტაციაზე, ხოლო აპელანტ შპს-ას, კერძოდ, მის დირექტორს - ი.მ–ოს იმპერატიულად ავალდებულებს, მოთხოვნისთანავე უზრუნველყოს დოკუმენტაციის პარტნიორებისათვის გადაცემა და არ ითვალისწინებს ამის დამაბრკოლებელ, ხელშემშლელ გარემოებებს. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტს არ მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე და არ წარუდგენია ისეთი მტკიცებულებები, რაც სააპელაციო სასამართლოს მისცემდა მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. აპელანტის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხე საწარმო ვერ გადასცემს მინორიტარ პარტნიორებს მოთხოვნილ დოკუმენტაციას, ვინაიდან შპს-ას ასეთი დოკუმენტაცია არ გააჩნია, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება ზემოაღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების ობიექტური შეუძლებლობა შპს-ის მხრიდან. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, როდესაც მოპასუხე შპს-ას დაავალა, რომ მოსარჩელეებს (მინორიტარ პარტნორებს) გააცნოს 2012-2019 წლების განმავლობაში შპს-ის მიერ განხორციელებულ საქმიანობასთან დაკავშირებული სრული საფინანსო-საბუღალტრო დოკუმენტაცია, გადასცეს მათი ასლები, წლიური ანგარიშების ასლები და საზოგადოების ყველა პუბლიკაცია. ზემოხსენებული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოტივაციით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე საწარმოს სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.
18. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
18.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა;
18.2. კასატორის ვრცელი საკასაციო საჩივარი შემდეგ ძირითად საკითხებს ეხება:
18.2.1. საწარმოს დირექტორის ერთი რომელიმე ბრძანების გაუქმება მოსარჩელისათვის სასურველ შედეგს ვერ გამოიღებს, რადგან გაუქმებულ ბრძანებას მეორე ბრძანება მოჰყვება; სასამართლომ საწარმოს დირექტორის ბრძანების გაუქმების დროს გამოიყენა სსკ-ის 115-ე მუხლი და დაასკვნა, რომ საწარმოს დირექტორის უფლება ბრძანების გამოცემაზე უსაფუძვლოდ ზღუდავს პარტნიორთა უფლებებს, რაც საკითხის პრიმიტიულად გადაწყვეტის მცდელობაა. სასამართლოს არ შეუფასებია, თუ რა უფრო დიდი სამართლებრივი სიკეთეა- საწარმოს უსაფრთხოება, თუ პარტნიორის უფლება, საკუთარი თვალით ადგილზე შეაფასოს სამეწარმეო სუბიექტის აქტივების მდგომარეობა;
18.2.2. საწარმოს დირექტორია საწარმოს უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი, საწარმოს გამართული ფუნქციონირება და საწარმოს პერსონალის შრომითი უფლებების დაცვა სწორედ მას ევალება. ამ ფარგლებში საწარმოს დირექტორი უფლებამოსილია გამოსცეს შესაბამისი ბრძანებები და უზრუნველყოს მათი შესრულება პირადად ან დაქირავებულ პირთა მეშვეობით. საწარმოს დირექტორის მიერ გამოცემული ბრძანება საწარმოს დაცვის სამსახურისთვის იყო განკუთვნილი და წარმოადგენდა გარანტს საწარმოში დასაქმებულთა მშვიდი და საქმიანი გარემოს შესაქმნელად, ასევე საწარმოს დასაცავად ნებისმიერი დესტრუქციული ქმედებისაგან ნებისმიერ პირთა მხრიდან, მათ შორის საწარმოს პარტნიორების, მათი ოჯახის წევრების ან მათ მიერ დაქირავებული სხვა მესამე პირებისაგან;
18.2.3. საწარმოს დირექტორის მიერ გამოცემული ამკრძალავი აქტის ბათილობის საკითხის გადაწყვეტის დროს სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს, ერთი მხრივ, საწარმოს პარტნიორთა და, მეორე მხრივ, საწარმოს უფლებებითა და ინტერესებით, რაც შესაძლოა ეწინააღმდეგებოდეს კიდეც ერთმანეთს. მეწარმეთა შესახებ კანონის 46-ე მუხლით მინიჭებული უფლება მოსარჩელეებს გაიგივებული აქვთ საწარმოს ტერიტორიაზე შესვლა-გადაადგილებასთან, სადაც რეალურად არც ერთი საბუღალტრო ან სხვა სახის საქმიანი დოკუმენტაცია არ ინახება. საწარმოს შესახებ ინფორმაციის ჩამონათვალი და მოპოვების მექანიზმის დასახელებულ მუხლში ნათლად არის გაწერილი და არ მოიცავს საწარმოს ადმინისტრაციასთან წინასწარ შეუთანხმებელ ვიზიტებს საწარმოს ტერიტორიაზე. აქედან გამომდინარე საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნეს მიჩნეული და დაკმაყოფილდეს;
18.2.4. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით უხეშად არის ხელყოფილი საწარმოს საკუთრების უფლება, სასამართლომ არასწორად განმარტა მის მიერ გამოყენებული მეწარმეთა კანონის 46-ე მუხლი. სადავო ბრძანება საწარმოს დირექტორის მიერ გამოცემულია კანონისა და მისი უფლებამოსილების ფარგლებში. სასამართლო ერთმანეთთან აიგივებს მოსარჩელე პარტნიორის კუთვნილ ქონებას (აქტივს), ანუ წილს საწარმოში ამ უკანასკნელის ქონებასთან, ანუ საწარმოს აქტივებთან (იხ. საკასაციო საჩივარი- ტ.3, ს.ფ. 104-119).
18.3. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ივნისის განჩინებით მოპასუხე საწარმოს საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლოს საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად გამოაქვს დასკვნა, რომ მოპასუხის (საწარმოს) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
19. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
20. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.
21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით (იხ. სუსგ-ები: N ას-700-663-2013, 10.12.2013წ; N ას-800-759-2013, 24.01.2014წ; N ას-327-308-2014, 21.07.2014წ; N ას-68-62-2015მ 29.04.2015წ; N ას-964-925-2014, 24.07.2015წ; N ას-272-259-2016, 21.10.2016წ; N ას-201-201-2018, 8.10.2018წ; N ას-1319-2018, 21.05.2021წ; N ას-731-2021, 15.10.2021წ; N ას-54-2022, 28.09.2022წ; ას-1340-2022, 27.01.2023წ; N ას-1515-2022, 2.03.2023წ; ას-1469-2022, 28.04.2023წ.).
22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.
23. კასატორის პრეტენზიების განხილვამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავის სამართლებრივად შეფასებისას ხელმძღვანელობს სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით.
24. კასატორის პრეტენზიებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-10 მუხლით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილებათა სავალდებულოობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ „კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებები (განჩინებები, დადგენილებები), აგრეთვე თავისი უფლებამოსილების განსახორციელებლად სასამართლოს მიერ აღძრული მოთხოვნები და განკარგულებები სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ყველა სახელმწიფო, საზოგადოებრივი თუ კერძო საწარმოსათვის, დაწესებულებისათვის, ორგანიზაციისათვის, თანამდებობის პირისა თუ მოქალაქისათვის და ისინი უნდა შესრულდეს“. დადგენილია, რომ მოსარჩელეები (კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე) საწარმოს მინორიტარი პარტნიორები არიან, რომლებმაც არაერთხელ მიმართეს საწარმოს გარკვეული დოკუმენტების გაცემის მოთხოვნით, თუმცა, აღნიშნულის მიუხედავად, მათ არ გადაეცათ მოთხოვნილი დოკუმენტაცია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედ ,,მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონზე, რომელიც აღიარებს პარტნიორის უფლებას, ინფორმირებული იყოს საზოგადოების საქმიანობის თაობაზე და დაუბრკოლებლად მიიღოს ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ამ საქმიანობის შედეგს უკავშირდება. მეწარმე სუბიექტის (ამ შემთხვევაში, საწარმოს პარტნიორის) ამგვარი მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა ზემოაღნიშნული კანონის 3.10-ე მუხლია, ხოლო 46.4-ე მუხლით აღიარებულია დირექტორის, როგორც ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის მოვალეობა, ხელი შეუწყოს პარტნიორს სპეციალური კანონით (მათ შორის 3.10 მუხლით) გათვალისწინებული უფლების განხორციელებაში (იხ. წინამდებარე განჩინების 21-ე პუნქტში მითითებული სასამართლო პრაქტიკა). მოცემულ შემთხვევაში, კანონის აღნიშნული დანაწესები სწორად განმარტეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა და კასატორის პრეტენზია ნორმის არასწორად განმარტების ნაწილში უარყოფილია. რაც შეეხება მოპასუხის პოზიციას, რომ სადავო ბრძანების გაუქმებას მაინც არ მოჰყვება მოსარჩელეთა სასარგებლო შედეგი, რადგან გამოიცემა მორიგი ბრძანება და ა.შ. აღნიშნული პირდაპირ მიუთითებს მოპასუხე საწარმოს (მისი დირექტორის) მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებაზე, რაზედაც ასევე მართებულად იმსჯელა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, რადგან პარტნიორის უფლების გამოყენებას უკავშირდება საწარმოს დირექტორის ვალდებულება, ხელი შეუწყოს პარტნიორს სპეციალური კანონით განსაზღვრული უფლების განხორციელებაში, ხოლო დირექტორის მხრიდან ასეთი ვალდებულების შეუსრულებლობა (რომელიც საკასაციო საჩივარში საწარმოს დირექტორის მიერ მორიგ შემთხვევაშიც იმავე შინაარსის ბრძანების გამოცემის უფლებამოსილების ფარგლებშია მითითებული), უფლების ბოროტად გამოყენებას წარმოადგენს, რომელიც მიზნად ისახავს საწარმოს მინორიტარი პარტნიორებისათვის ზიანის მიყენებას, მათი პარტნიორული უფლებების რეალიზაციის ხელშეშლის სახით. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განხორციელებულია სსკ-ის 115-ე მუხლის წინაპირობა, ანუ საწარმოს (მისი დირექტორის სახით) ქმედება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას - ამ შემთხვევაში საწარმოს მინორიტარ პარტნრიორებს (მოსარჩელეებს). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც სამოქალაქო უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა დაკვალიფიცირდეს ესა თუ ის შემთხვევა, მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, რომ უფლების გამომყენებელი სხვისთვის ზიანის მიყენების მიზნით მოქმედებდა, რაც როგორც მოქმედებას, ისე უმოქმედობას გულისხმობს. “უფლების ბოროტად გამოყენება შესაძლოა მოხდეს, როგორც მოქმედებით, ასევე უმოქმედობით. შესაბამისად, უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა ჩაითვალოს მათ შორის შემთხვევა, როდესაც პირი უფლებას არ იყენებს მხოლოდ იმ მიზნით, რომ სხვას ზიანი მიადგეს“ (იხ. სოფიო ჩაჩავა, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 115, ველი 10). ასევე მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ „არ არის აუცილებელი პარტნიორმა წერილობით მიმართოს საწარმოს თავისი მოთხოვნის შესახებ იმისათვის, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს, საკმარისია საზოგადოების დირექტორის მიერ საზოგადოების პარტნიორებისათვის კანონით გათვალისწინებული დოკუმენტების გასაცნობად ნების არარასებობა“ (იხ.დ. მაისურაძე, მ. ლაზიშვილი, ი. შაკიაშვილი, ი. იამანიძე, ლ.კოდუა- ინვესტიციის დაცვის მექანიზმების ევოლუცია და პრობლემური ასპექტები საქართველოში; რედ. შ.პაპუაშვილი; თბილისი, 2019; გვ.133).
25. კასატორის მტკიცება, რომ სასამართლოებს არ შეუფასებიათ, თუ რა უფრო დიდი სამართლებრივი სიკეთეა- საწარმოს უსაფრთხოება, თუ პარტნიორის უფლება, საკუთარი თვალით ადგილზე შეაფასოს სამეწარმეო სუბიექტის აქტივების მდგომარეობა, დაუსაბუთებელია, რადგან სასარჩელო მოთხოვნის გამორიცხვის მიზნით წარდგენილ შესაგებელს (იხ.ასევე დაზუსტებული შესაგებელი) ერთვის მხოლოდ ის მტკიცებულებები, რომ გარკვეული სიტყვიერი შელაპარაკება და უთანხმოება მოხდა პარტნიორებსა და დირექტორს შორის (დადგენილია, რომ საწარმოს დირექტორი იმავდროულად მაჟორიტარი პარტნიორიცაა), თუმცა, შსს-ს ორგანოებმა საწარმოს დირექტორს, მისი არაერთი წერილობითი მიმართვის პასუხად განუმარტეს, რომ არც ერთი განცხადების საფუძველზე მოკვლეული გარემოებები არ იძლეოდა სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებულ ქმედებად მიჩნევის საფუძველს და განცხადებებში მითითებული ფაქტები შესაძლოა სამოქალაქო წესით დავის საგანი გამხდარიყო (იხ. საქმის მასალებში - ტ.1, ს.ფ. 227-245). რაც შეეხება მოწმეთა ჩვენებებს, რომელზეც სააპელაციო სასამართლომაც მიუთითა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-12 პუნქტი), გარდა იმისა, რომ ისინი საწარმოში დასაქმებული და მოპასუხეზე ეკონომიკურად დამოკიდებული პირები არიან, მათი განმარტებების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, არ იქმნება მოსარჩელეთა მოთხოვნის უარყოფის სამართლებრივი საფუძველი. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, საზოგადოების პარტნიორს უფლება აქვს იცნობდეს და ხელთ ჰქონდეს კომპანიის საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა სახის ინფორმაცია და დოკუმენტი. ამ უფლების განხორციელებას ხელს უნდა უწყობდეს საზოგადოება. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს პარტნიორთა უფლებების იმ მინიმალურ სტანდარტს, რომელთა შეზღუდვაც დაუშვებელია პარტნიორთა შეთანხმების შემთხვევაშიც კი. ასეთი სტანდარტის ფარგლებში მოიაზრება პარტნიორის უფლება, მიიღოს წლიური ანგარიშის ასლი და საზოგადოების ყველა პუბლიკაცია. ამავდროულად, პარტნიორი უფლებამოსილია შეამოწმოს წლიური ანგარიშის სისწორე, ამ მიზნით გაეცნოს საზოგადოების დოკუმენტაციას უშუალოდ ან აუდიტორის მეშვეობით, საწარმოს ორგანოებს მოსთხოვოს განმარტებები წლიური ანგარიშის წარდგენის შემდეგ, მაგრამ ამ ანგარიშის დამტკიცებამდე („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის მე-10 პუნქტი). პარტნიორის მითითებული უფლებების განხორციელების მიზნით, კანონი შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში დირექტორის ვალდებულებად მიიჩნევს, პარტნიორის მოთხოვნის საფუძველზე საზოგადოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის დაუყოვნებლივ მიწოდებას. კანონი საზოგადოების დირექტორს ავალდებულებას, ხელი შეუწყოს პარტნიორს, დაუყოვნებლივ გაეცნოს საზოგადოების წიგნებსა და ჩანაწერებს („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 46-ე მუხლის მე-4 პუნქტი; იხ. წინამდებარე განჩინების 21-ე პუნქტში მითითებული სასამართლო პრაქტიკა). კასატორის მტკიცება, რომ მინორიტარ პარტნიორებს დესტრუქციული ქმედებებით აქვთ დასახული საწარმოს წინააღმდეგ ე.წ. „რეიდერული თავდასხმითი“ ღონისძიებები, უსაფუძვლოა, რადგან ასეთად ვერ მიიჩნევა უფლების სასამართლო წესით დაცვა (საქმის მასალებშია საწარმოს დირექტორის წერილები შსს ორგანოებისადმი, სადაც მითითებულია, რომ არაერთი სარჩელია საწარმოს წინააღმდეგ, რომელიც მიზნად ისახავს საწარმოს ფუნქციონირების ხელშეშლას და დომინანტი პარტნიორის განდევნას ბიზნესიდან);
26. კასატორის მტკიცება მინორიტარი პარტნიორების მხრიდან საწარმოს ფუნქციონირების ხელშეშლასა და დასაქმებული პერსონალისათვის არასტაბილური გარემოს შექმნაზე, არაა გამყარებული ფაქტობრივი მტკიცებულებებით. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთი მტკიცება ვერ გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერებას, მოპასუხეს არც შეგებებული სარჩელის აღძვრის გზით დაუცავს საკუთარი უფლება, რაც პროცესუალურად გამართული იქნებოდა იმის დასამტკიცებლად, რომ „პარტნიორმა არ უნდა შეასრულოს ისეთი ქმედებები, რაც საზოგადოებისათვის ზიანის მომტანი იქნება, შეძლებისდაგვარად და ყველა ძალისხმევით უნდა დაიცვას საზოგადოება საზიანო ხელყოფისაგან“, როგორც ამას მოპასუხე საწარმოს წესდების მე-7 მუხლი განსაზღვრავს პარტნიორთა მოვალეობების სახით (იხ. შპს-ის წესდება- ტ.1, ს.ფ.106).
27. კასატორის მითითება, რომ სასამართლო ვერ მიჯნავს ერთმანეთისაგან პარტიორთა და საწარმოს ქონებებს, ხოლო პარტნიორებს საკუთარი უფლების განხორციელებად „ვაშლის ბაღში სეირნობა“ მიაჩნიათ, სრულიად მოკლებულია ფაქტობრივ-სამართლებრივ მოტივაციას. სადავო არ არის, რომ საწარმოს დირექტორი იმავდროულად მაჟორიტარი პარტნიორია, შესაბამისად, იმხანად მოქმედი კანონის საფუძველზე ფლობს პარტნიორთა კრებაზე სასურველი გადაწყვეტილებების მიღების სამართლებრივ ბერკეტს. გასაჩივრებულ განჩინებაში არსად არის მსჯელობა საზოგადოების აქტივებისა და მისი პარტნიორების აქტივების გაიგივებაზე. რაც შეეხება კასატორის მტკიცებას, პარტნიორთა მიერ საკუთარი უფლების არასწორ აღქმასა და საწარმოს დირექტორის უფლებამოსილებაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დირექტორის უფლებამოსილება არ არის აბსოლუტური. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ კორპორაციული მართვის არსზე მსჯელობისას „შეუძლებელია ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილებაზე და უფლებამოსილების შეზღუდვაზე მსჯელობა კორპორაციული მართვის ელემენტებისა და ძირითადი პრინციპების გათვალისწინების გარეშე. კორპორაციის (საწარმოს) და მის ხელმძღვანელებს შორის ურთიერთობა კორპორაციის წინაშე ხელმძღვანელთა მრავალმხრივ და მრავალფეროვან მოვალეობებს მოიცავს. კორპორაციული მართვის მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს საქმიანობაზე პარტნიორთა (ან საამისოდ უფლებამოსილი ორგანოს, მაგალითად სამეთვალყურეო საბჭოს) მხრიდან კონტროლის გამართული სისტემის არსებობა, რათა არ მოხდეს ხელმძღვანელთა მხრიდან სამართავად მინდობილი ქონების ბოროტად გამოყენება, რომლის საფრთხეც რეალურია. კორპორაციული მართვა წარმოადგენს სხვადასხვა, ერთმანეთთან დაკავშირებული ელემენტების სისტემას და იგი კონტროლის განხორციელების შედეგად გამოვლენილ დარღვევაზე ხელმძღვანელი ორგანოების შესაბამისი პასუხისმგებლობის ელემენტებსაც მოიცავს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობის ინსტიტუტის მთავარი მიზანი საწარმოს ქონების დაცვაა, ზიანის თავიდან აცილებაა, თუმცა ამავდროულად გაუმართლებლად არ უნდა შეიზღუდოს მათი მოქმედების თავისუფლება. დირექტორის ვალდებულებები პარტნიორთა მიმართ, აგრეთვე მისი უფლებამოსილებები კანონისმიერი და სახელშეკრულებო შეზღუდვები სწორედ ის მექანიზმებია, რითაც პარტნიორს ეძლევა შესაძლებლობა, აკონტროლოს დირექტორის და, შესაბამისად, საწარმოს საქმიანობა. თუმცა, ნებისმიერი წარმომადგენლობისას, აქაც არსებობს რისკი, რომ წარმომადგენელმა იმოქმედოს საკუთარი და არა წარმოდგენილის ინტერესების შესაბამისად. აღნიშნული რისკის საკანონმდებლო დონეზე სრულად აღმოფხვრა, შესაძლებელია მიუღწეველი მიზანი იყოს და მხარეებმა კონკრეტული კონტექსტის მიხედვით, ხელშეკრულებით თავად უნდა განსაზღვრონ, როგორ ახდენენ ამ რისკების დაზღვევას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება N 1/1/543 შპს „მეტალინვესტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ).
28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
29. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. მსგავს საკითხებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა არსებობს, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება (იხ. წინამდებარე განჩინების 21-ე პუნქტი).
30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.
31. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „G.“-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. შპს „G.“-ს (ს/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ი.მ–ოს (პ/ნ ......) მიერ, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N17262160095, გადახდის თარიღი 2023 წლის 29 მაისი), 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
