საქმე №ას-648-2023 6 ივლისი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – გ.ფ–ძე, ნ.გ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ხ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 28.03.2023 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 28.03.2022 წლის გადაწყვეტილებით ნ.ხ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი გ.ფ–ძისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“) და ნ.გ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“, პირველ მოპასუხესთან ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“ ან „კასატორები“) მიმართ დაკმაყოფილდა; დადგინდა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული, ქალაქ ხაშურში, ......... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: №........) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო უძრავი ნივთი“) გამოთხოვა და აღნიშნული უძრავი ნივთის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისათვის გადაცემა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. მოსარჩელე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეა. მოსარჩელემ აღნიშნული ქონება მემკვიდრეობით მიიღო. ამონაწერში უფლების დამდგენ დოკუმენტებად მითითებულია ცნობა-დახასიათება და სამკვიდრო მოწმობა.

1.2. მოსარჩელემ სარჩელი უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით ხაშურის რაიონულ სასამართლოში 14.07.2021 წელს აღძრა.

1.3. მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ სადავო უძრავ ნივთს მოპასუხეები 1998 წლიდან მოსარჩელის დედასთან - ლ.ხ–თან (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელის დედა“) შეთანხმების საფუძველზე ფლობენ, რომლის მიხედვით, პირველმა მოპასუხემ ჯამურად 2 850 აშშ დოლარი გადაიხადა.

1.4. 1998 წლის მდგომარეობით მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. რეგისტრაციაზე განცხადების შეტანა შეეძლო როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს. ამავე პერიოდში მოქმედი 323-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით. მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი ხელწერილის ავტორს წარმოადგენს მოსარჩელის დედა, ეს უკანასკნელი კი სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე არ არის. ხელწერილის შედგენისას (1998 წელი), საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების თანახმად, სადავო უძრავი ნივთის 2/3 წილი ეკუთვნოდა კ.ხ–ს, ხოლო 1/3 წილი - მოსარჩელეს. სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 183-ე და 323-ე მუხლების მიხედვით, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული გარიგების წერილობითი ფორმით დადება სავალდებულო მოთხოვნაა. ამავდროულად, თუ ასეთი გარიგების დადება წარმომადგენლის მეშვეობით ხდება, მაშინ ამ შემთხვევაში საჭიროა უფლებამოსილების მინიჭება წერილობითი ფორმით გამოხატული ნების საფუძველზე განხორციელდეს. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მოპასუხეები უთითებენ, რომ მათ მოსარჩელის კუთვნილი ქონება მისი თანხმობით შეიძინეს, თუმცა თავად მოსარჩელის წერილობითი თანხმობა, რაც უძრავი ქონების გასხვისების უფლების მინიჭებაზე ჩანაწერს შეიცავს, წარმოდგენილი არ არის.

1.5. საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილი, რომელიც, მოპასუხეების განმარტებით, 1998 წელს არის შედგენილი, თუნდაც ქონების მესაკუთრესთან - მოსარჩელესთან შეთანხებით იყოს გაფორმებული, სსკ-ის 1998 წლის მდგომარეობით მოქმედი რედაქციის (ასეთი პირობა მოქმედებდა 15.03.2007 წლამდე) მოთხოვნებს უძრავი ქონების შესაძენად სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის შედგენისა და შემდგომ ამ საბუთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შესახებ არ აკმაყოფილებს. შესაბამისად, ხელწერილი დადებულია იმ დროს მოქმედი კანონით დადგენილი სავალდებულო ფორმის დაუცველად. გარიგება, რომელიც სავალდებულო ფორმის დაცვის გარეშეა შედგენილი, წარმოადგენს ბათილ გარიგებას და მას არ შეიძლება რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ამრიგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, სსკ-ის 170.1 და 172.1 მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა დაბრუნებოდა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 28.03.2023 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. სადავო უძრავი ნივთი ეკუთვნის მოსარჩელეს. მოპასუხეები არც სადავო უძრავ ნივთზე საჯარო რეესტრში არსებულ ჩანაწერს და არც მისი წარმოშობის საფუძველს სასარჩელო წესით არ შედავებიან. მათ სასამართლოსათვის არც ის ფაქტები მიუთითებიათ, რომლებიც დავის საგანზე მოსარჩელის უფლებებს გამორიცხავდა. მოპასუხეები სადავო უძრავ ნივთს ფლობენ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. ამრიგად, რაიონულმა სასამართლომ სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად განმარტა, რომ, სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოპასუხეები ვალდებულნი იყვნენ მესაკუთრისათვის სადავო უძრავი ნივთი დაებრუნებინათ.

3.2. საქმეში არსებული 23.04.1998 წლის ხელწერილის თანახმად: „მე ლ.დ. ას ხ–მა მივიღე, ფ–ძე ვ. გ.ვ.-ძისაგან ბეს სახით „2200“ ორიათას ორასი ამერიკული დოლარი. სახლი რომელიც დამტკიცებულია ჩემს ქალიშვილზე, ნ.კ.-ას ხ–ზე მასთან შეთანხმების შედეგად. მოსაცემი დარჩა ფ–ძე გ– „800“ რვაასი დოლარი“ - საბუთი ხელმოწერილია მოსარჩელის დედისა და მესამე პირების მიერ. 17.05.1998 წლის ხელწერილში მითითებულია: „კიდევ მივიღე ასი ამერიკული დოლარი“, 29.06.1998 წლის ხელწერილში მითითებულია: „1998 წლის 29 ივნისს მივიღე გ.ვ. -ძე ფ–გან 400 (ოთხასი) ამერიკული დოლარი, დარჩენილი აქვს მოსაცემად 300 (სამასი) დოლარი რის შემდეგაც გაფორმდება სახლი“, 09.10.1998 წლის ხელწერილში მითითებულია: „მივიღე 150 დოლარი (ასორმოცდაათი)“. ყველა ეს საბუთი ხელმოწერილია მოსარჩელის დედის მიერ. ამასთან, 29.06.1998 წლის საბუთს ხელი მოაწერა პირველმა მოპასუხემაც.

3.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებს წარმოადგენს გარიგების საგანი, ფასი და გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის საკუთრების გადაცემის ნება. ამასთან, რადგან უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება ფორმასავალდებულო გარიგებაა, მხარეები მის არსებით პირობებზეც წერილობით უნდა შეთანხმდნენ. პალატამ მიიჩნია, რომ 23.04.1998 წლის ხელწერილით მოსარჩელის დედას მოპასუხეებისთვის სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების გადაცემის ნება არ გამოუვლენია. ამ ხელწერილის თანახმად, მოსარჩელის დედამ 2200 აშშ დოლარი „ბეს“ სახით მიიღო. ხელწერილში ნახსენებია „სახლი, რომელიც დამტკიცებულია ჩემს ქალიშვილზე“, თუმცა მითითებას სახლის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულების თაობაზე არ შეიცავს. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული საბუთი ხელმოწერილია მოსარჩელის დედის მიერ, პირველ მოპასუხეს კი მისთვის ხელი არ მოუწერია. შესაბამისად, 23.04.1998 წლის ხელწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულება არ არის. 17.05.1998 წლისა და 09.10.1998 წლის ხელწერილები მხოლოდ თანხის გადახდას ეხება. ისინი არა ნასყიდობის ხელშეკრულებები, არამედ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი საბუთებია. სახლის „გადაფორმების“, ე.ი. საკუთრებაში გადაცემის ნება გამოვლენილია მხოლოდ 29.06.1998 წლის ხელწერილში, თუმცა ნასყიდობის ხელშეკრულების სხვა არსებით პირობებზე შეთანხმებას ეს საბუთი არ შეიცავს. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათების თანახმად, 1998 წლისათვის სადავო უძრავი ნივთის 2/3 წილი რეგისტრირებული იყო კ.ხ–ის, ხოლო 1/3 წილი - მოსარჩელის საკუთრებად. 26.05.2021 წლის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, კ.ხ–ი გარდაიცვალა 15.03.1998 წელს და მისი სამკვიდრო მიიღო მოსარჩელემ. ზემოხსენებული ხელწერილების შედგენის დროისათვის კ.ხ–ი უკვე გარდაცვლილი იყო. იმის თაობაზე, რომ მის მემკვიდრეს მოსარჩელის დედა წარმოადგენდა და მან სამკვიდრო მიიღო, მხარეებს არ მიუთითებიათ. შესაბამისად, სსკ-ის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელე ჩაითვალა სადავო უძრავი ნივთის ერთადერთ მესაკუთრედ 15.03.1998 წლიდან. რადგან უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება ფორმასავალდებულო გარიგებაა, მოსარჩელის დედის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, ანუ ის, რომ იგი პირველ მოპასუხესთან გარიგებას მოსარჩელის სახელით დებდა, უნდა ასახულიყო წერილობით საბუთში, მსგავს მითითებას კი ზემოხსენებული ხელწერილები არ შეიცავს. ეს ნიშნავს, რომ მოპასუხეები სადავო უძრავ ნივთს ბათილი გარიგების საფუძველზე დაეუფლნენ და ეს გარიგება მათ ნივთის მოთხოვნის უფლებას არ ანიჭებს. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სადავო უძრავ ნივთთან მიმართებით მოპასუხეებს სარჩელი არც აღუძრავთ.

3.4. დადგენილია, რომ მოპასუხეების მიერ სადავო უძრავი ნივთის ფლობას მესაკუთრე თავდაპირველად დაეთანხმა. აღნიშნული დგინდება 23.04.1998 წლის ხელწერილით, მოსარჩელის 17.07.1998 წლის წერილითა და თავად სარჩელითაც, სადაც აღნიშნულია, რომ „ლ.ხ–თან შეთანხმებით გადასახადი თანხა 3500 აშშ დოლარი დღემდე არ გადაუხდიათ. მოსარჩელე, როგორც ქონების იურიდიული მფლობელი წლების განმავლობაში მოითხოვდა მოპასუხეებისაგან ან გადაეხადათ თანხა საბაზრო ღირებულების მიხედვით ან დაეტოვებინათ სახლი, რაც მოპასუხეებს დღემდე არ შეუსრულებიათ“. რადგან მოპასუხეები სადავო უძრავ ნივთს მესაკუთრის თანხმობით დაეუფლნენ, ისინი ამ ქონების კეთილსინდისიერი მფლობელები იყვნენ. თუმცა, სსკ-ის 168-ე მუხლის მიხედვით, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. სარჩელით დგინდება, რომ მესაკუთრის პრეტენზიის საფუძველი მოპასუხეების მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობა იყო. დადგენილია, რომ მოპასუხეების მფლობელობის საფუძველს წარმოადგენდა 23.04.1998 წლის ხელწერილი, რომლის თანახმად, მათ, მოსარჩელის დედისთვის მაინც, 3500 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადათ. თავად მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი 17.07.1998 წლის წერილით დგინდება, რომ მოსარჩელემ, ე.ი. სადავო ნივთის მესაკუთრემ, მოპასუხეებს თანხის გადახდა 1998 წლის აგვისტოსათვის მოსთხოვა, ამის მიუხედავად, 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მათ ეს ვალდებულება ჯეროვნად არ შეუსრულებიათ. მოპასუხეების აზრით, შეთანხმებული თანხა სრულად სახლის გადაფორმების შემდეგ უნდა გადაეხადათ, 17.07.1998 წლის წერილით კი დგინდება, რომ ისინი უარს ქონების რეგისტრაციისათვის საჭირო ხარჯების გაღებაზე ამბობდნენ. პალატის აზრით, მოპასუხეების პოზიცია არც საქმეში არსებულ ხელწერილებს და არც სსკ-ის იმ დროს მოქმედ რედაქციას არ შეესაბამება, კერძოდ, 1998 წლისთვის მოქმედი რედაქციით სსკ-ის 479-ე მუხლის თანახმად, მიწის ნაკვეთისა და სხვა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების, საკუთრების უფლების გადაცემის სანოტარო დამოწმების, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისა და ამისათვის აუცილებელი საბუთების წარდგენის ხარჯები ეკისრებოდა მყიდველს და არა გამყიდველს. ეს ნიშნავს, რომ მოპასუხეების უარი ვალდებულების შესრულებაზე, თუნდაც საკუთრების გადაცემაზე მესაკუთრის ნამდვილი ნების გამოვლენის პირობებში, არამართლზომიერი იყო. შესაბამისად, მესაკუთრის პრეტენზია საფუძვლიანია და მოპასუხეებს სადავო ნივთის ფლობის უფლება არ აქვთ.

3.5. სააპელაციო საჩივარში მოპასუხეებმა იშუამდგომლეს მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე. პალატამ აღნიშნა, რომ იდენტური შუამდგომლობა მოპასუხეებს აღძრული ჰქონდათ პირველი ინსტანციის სასამართლოშიც, თუმცა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 18.02.2022 წლის განჩინებით იგი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული განჩინება მოპასუხეებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წესით არ გაუსაჩივრებიათ, შესაბამისად, იგი სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანი ვერ გახდება. გარდა ამისა, ის გარემოებები, რომელთა დადასტურებაც მოპასუხეებს მოწმეთა ჩვენებებით სურთ, საქმისათვის მნიშვნელოვანი არ არის. მოპასუხეები მოწმეთა ჩვენებით ცდილობენ იმის დადასტურებას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელის თანხმობით დაიდო და მოსარჩელე მოპასუხეებს „მემკვიდრეობის მოპოვების“ უფლებას არ აძლევდა. მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი არის ის, რომ იგი სადავო ნივთის მესაკუთრეა; მოპასუხეებს ამ ნივთზე უფლება კანონით დადგენილი წესით არ მოუპოვებიათ და არც ის ვალდებულება არ შეუსრულებიათ, რომელიც თუნდაც არანამდვილი ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოეშვათ. მოწმეთა ჩვენებებით კი ამ ფაქტების არც დადასტურება და არც უარყოფა შესაძლებელი არ არის და ამის თაობაზე თავად მოპასუხეებსაც არ მიუთითებიათ.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც მითითებული ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ.: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

9. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (სუსგ №ას-914-2019, 25.07.2019წ; №ას-246-246-2018, 20.03.2018წ.).

10. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ სადავო უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღრიცხულია მოსარჩელის სახელზე. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

11. სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით შედავებული არ არის, რომ კასატორები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ნივთის მფლობელებს.

12. რაც შეეხება მოპასუხეთა ფლობის უფლებას, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

13. ამდენად, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურსამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს. მოსარჩელემ წარადგინა საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დაადასტურა საკუთრების უფლების არსებობა სადავო ქონებაზე. მოპასუხეები ფლობენ სადავო უძრავ ნივთს. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხე მხარეს ეკისრება იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისი მფლობელობა მართლზომიერია (სუსგ №ას-1579-2019, 17.12.2019წ.).

14. კასატორები საკასაციო საჩივარში ვერ უთითებენ მათი უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის დამაბრკოლებელ რაიმე გარემოებაზე. მოპასუხეების მითითებით, სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოიპოვეს, თუმცა მათ ამ გარემოების დადასტურება ვერ შეძლეს. საქმის მასალებში წარმოდგენილი 23.04.1998 წლის ხელწერილი ვერ წარმოშობს შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს, ვინაიდან წარმოადგენს ფორმადაუცველ გარიგებას, კერძოდ, სსკ-ის 1998 წელს მოქმედი რედაქციის 323-ე მუხლის (ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით) შესაბამისად, დამოწმებული არ არის სანოტარო წესით, არ დასტურდება, რომ ხელს აწერს უძრავი ნივთის გასხვისებაზე უფლებამოსილი პირი, არ შეიცავს მეორე მხარის ხელმოწერას და არც შეთანხმებას ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. ნასყიდობის ხელშეკრულებად ვერ შეფასდება ვერც 17.05.1998 წლის, 29.06.1998 წლისა და 09.10.1998 წლის ხელწერილები.

15. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. რადგან განხორციელებულია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ №ას-887-2019, 27.12.2019წ.).

16. რაც შეეხება სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო განაჩენის გამოტანამდე წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ კასატორების შუამდგომლობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 279-ე და 280-ე მუხლებით კანონმდებელი ამომწურავად ჩამოთვლის საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლებს; ამ საფუძვლების კლასიფიკაცია განპირობებულია, ერთი მხრივ, კანონის ძალით და, მეორე მხრივ, მიზანშეწონილობის თვალსაზრისით. დასახელებულ ნორმათაგან არც ერთი არ ითვალისწინებს სისხლის სამართლის საქმის გადაწყვეტამდე სამოქალაქო საქმის განხილვის შეჩერების შესაძლებლობას, ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც სასამართლო სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, ვალდებულია შეაჩეროს საქმის განხილვა, რეგულირებულია ამავე კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს სისხლის სამართლის საქმის გადაწყვეტამდე წინამდებარე სამოქალაქო საქმის შეჩერების საფუძველი (შდრ. სუსგ №ას-376-357-2013, 24.06.2013წ; №ას-1156-1076-2017, 01.12.2017წ; №ას-347-347-2018, 31.07.2018წ; №ას-303-2021, 17.05.2021წ.).

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ-ებები: №ას-292-2020, 16.12.2020წ; №ას-434-2019, 30.01.2020წ; №ას-1032-952-2017, 17.10.2017წ; №ას-1082-1039-2016, 14.02.2017წ; №ას-3-3-2016, 09.03.2016წ.).

18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

19. სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისთვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარისა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ყველა ინსტანციის სასამართლოში შეადგენს ამ მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ოდენობის ნახევარს. შესაბამისად, წინამდებარე საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს 150 ლარს. ვინაიდან კასატორებმა სახელმწიფო ბაჟის სახით საკუთარი ინიციატივით გადაიხადეს 300 ლარი, მათ უკან უნდა დაუბრუნდეთ ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი. ასევე, სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის 70% – 105 ლარი, ჯამურად – 255 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ფ–ძისა და ნ.გ–ის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

2. გ.ფ–ძისა და ნ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. გ.ფ–ძესა (პ/ნ: .....) და ნ.გ–ს (პ/ნ:......) უკან დაუბრუნდეთ გ.ფ–ძის (პ/ნ: .........) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარიდან (საგადახდო დავალება №16982428977, გადახდის თარიღი 05.05.2023წ.) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი, ასევე სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი, საერთო ჯამში – 255 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია