საქმე №ას-957-2020 17 მაისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ქ–ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.წ–ი, გ.ხ–ი (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები)

II საკასაციო საჩივრის ავტორები – მ.წ–ი, გ.ხ–ი (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ქ–ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.07.2020 წლის განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (სარჩელში), მფლობელობის შეწყვეტა კომპენსაციის სანაცვლოდ (შეგებებულ სარჩელში)

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ს.ქ–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“ ან „პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.წ–სა და გ.ხ–ის (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები“ ან „მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები“) მიმართ და მოითხოვა: მოსარჩელე ცნობილ იქნას მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთიდან, მდებარე: თბილისი, .........., ქუჩა №4-ში (ს/კ: .......), 26.61 კვ.მ ფართის მესაკუთრედ, საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანცვლოდ; იმავე მისამართზე მდებარე უძრავი ნივთის 14 კვ.მ ფართზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა; საბოლოოდ, მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის 100 კვ.მ-ს მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობა.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ნივთი 1968-1992 წლებში ირიცხებოდა ვ.ო–ვას, ხოლო იქამდე გ.ო–ვის სახელზე. მოსარჩელე ამ მისამართზე რეგისტრირებულია 11.05.1966 წლიდან. თავდაპირველად იგი მშობლებთან ერთად ცხოვრობდა 25.53 კვ.მ-ში, რომელსაც ასევე ჰქონდა სანკვანძი 1.08 კვ.მ ფართით. აღნიშნული ფართი მოსარჩელის მშობლებმა შეიძინეს 1940-იან წლებში გ.ო–ვისგან. წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება დღემდე არ შენარჩუნებულა. მოსარჩელის მოსარგებლედ ყოფნის ფაქტი დასტურდება მისამართზე რეგისტრაციით, კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრებით, საინვენტარიზაციო გეგმითა და მოწმეთა ჩვენებებით. ერთი ოთახის შეძენის შემდეგ, მოსარჩელემ ოჯახთან ერთად მას მიაშენა 13.11 კვ.მ ოთახი და 7.02 კვ.მ სამზარეულო.

2.2. 26.12.1984 წელს მოსარჩელემ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ვ.ო–ვას გადასცა 6000 მანეთი და მისგან შეიძინა ოთახი 14 კვ.მ ფართით (ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია 11.92 კვ.მ), რომელსაც შემდეგ მიაშენა 10.69 კვ.მ ოთახი და 4.35 კვ.მ აივანი, 2 სარდაფი და 2 დამხმარე ფართი. ამჟამად მოსარჩელე ფლობს 100 კვ.მ ფართის მქონე უძრავ ნივთს. მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული საცხოვრებელი სადგომი ირიცხება მოპასუხეთა საკუთრებად.

3. მოპასუხეთა პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრირებული იყო როგორც მდგმური. მოპასუხეებმა უარყვეს მოსარჩელის მიერ 14 კვ.მ ფართის შეძენისა და საცხოვრებელ სადგომზე მიშენებების განხორციელების ფაქტი.

4. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა:

მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი აღძრეს მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვეს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელის მფლობელობის შეწყვეტა.

5. შეგებებული სარჩელის საფუძვლები:

5.1. უძრავი ქონების, მდებარე: თბილისში, ........., 2/4 ნაწილი საკუთრების უფლებით ირიცხება შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების საკუთრებად. აღნიშნული უძრავი ნივთის 100 კვ.მ ფართს ფლობს მოსარჩელე.

5.2. მესაკუთრეები თანახმა არიან მოსარგებლეს გადაუხადონ კომპენსაცია, რათა სადავო ფართი გადაეცეთ გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში.

6. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის პოზიცია:

შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 07.11.2018 წლის განჩინებით საქმეში მოპასუხის მხარეზე მესამე პირებად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაებნენ ა.რ–ძე, გ.ქ–ძე, ზ.მ–ი, ნ.ჯ–ი და რ.მ–ძე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 16.08.2019 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; დადებულად იქნა ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული ქონებიდან, მდებარე: თბილისში, ......... ქუჩა №4-ში (ს/კ: .........), 14 კვ.მ-ზე და ამ ქონების მესაკუთრედ ცნობილ იქნა მოსარჩელე; მოსარჩელე ცნობილ იქნა მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან, მდებარე: თბილისში, ........ (ს/კ: ......), 86 კვ.მ-ს მესაკუთრედ, ამ ქონების საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 8852.62 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

9. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.07.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

10.1. უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისში, ......, დაზუსტებული ფართობი 595.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი 478.94 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი 135.01 კვ.მ, რეგისტრირებულია ა.რ–ძის, გ.ქ–ძის, ზ.მ–ის, მოპასუხეების, ნ.ჯ–ისა და რ.მ–ძის თანასაკუთრებად. მოპასუხეებს ეკუთვნით საერთო ფართის 2/4 წილი.

10.2. ზემოაღნიშნული ქონება თავდაპირველად ირიცხებოდა გ.ო–ვის სახელზე. მისი გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეობით მიიღო მეუღლემ - ვ.ი. ასულმა ო–ვამ, რომელიც იმავდროულად წარმოადგენდა უძრავი ქონების ნახევრის თანამესაკუთრეს. 08.08.1992 წლის რ#2-1516 (გაგაძე) კანონიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის საფუძველზე ვ.ი. ასული ო–ვის (ო–ვა) დანაშთ ქონებაზე (ლიტერ „ა“ და ლიტერ „ა¹“, ერთსართულიანი სახლები, 6 საცხოვრებელი ოთახი, სასარგებლო ფართი 118.81 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი 118.81 კვ.მ, სამეურნეო ფართი 59.95 კვ.მ) მემკვიდრედ ცნობილ იქნა შვილი, მ.ი. ასული ხ–ი. ამასთან, მ.ი. ასულმა ხ–მა 04.07.1996 წლის რ#1-934 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ლიტერ „ა-ა¹“-ის ¼ ნაწილი გაასხვისა გ.გ.ძე ჯ–ზე, ხოლო 02.09.1997 წლის რ#2-443 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ¾ წილის ¼ წილი - ზ.მ–ზე. მოპასუხეები წარმოადგენენ მ. ხ–ის უფლებამონაცვლეებს.

10.3. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.04.2017 წლის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ...... №4-ში მოსარჩელის მიერ დაკავებულია №1 შუშაბანდი ფართით 10.69 კვ.მ, №2 ოთახი ფართით 13.11 კვ.მ, №3 ოთახი ფართით 25.53 კვ.მ, №4 სამზარეულო ფართით 7.02 კვ.მ, №5 საკვანძი ფართით 1.08 კვ.მ, №6 ოთახი ფართით 11.92 კვ.მ, №7 აივანი ფართით 4.35 კვ.მ, №8 სარდაფი ფართით 8.20 კვ.მ, №9 სარდაფი ფართით 8,40 კვ.მ, №10 დამხმარე ფართი 4.51 კვ.მ, №11 დამხმარე ფართი 5.19 კვ.მ, ჯამურად - 100 კვ.მ ფართი. ექსპერტის განმარტებით, შესაფასებელი ობიექტი წარმოადგენს საცხოვრებელ ფართს, რომელიც განთავსებულია ერთსართულიან შენობა-ნაგებობაში. ობიექტში მოხვედრა შესაძლებელია ეზოს მხრიდან. ობიექტში განთავსებულია შუშაბანდი, მისაღები ოთახი, ორი საძინებელი ოთახი, სამზარეულო და საპირფარეშო. ობიექტს გააჩნია მცირე ზომის აივანი და სარდაფი, სადაც მოხვედრა შესაძლებელია ეზოს მხრიდან.

10.4. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და ო–ვს შორის 26.12.1984 წელს გაფორმდა სანოტარო წესის დაუცველად ნასყიდობის ხელშეკრულება („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში „სპეციალური კანონი“) მე-3 მუხლი). საქმეში წარმოდგენილია 26.12.1984 წელს გაფორმებული ხელწერილი, სადაც მითითებულია შემდეგი: „მივიღე თანხა ქ–ისგან თანხის ექვსიათასი მანეთი (6000 მანეთი). ეს თანხა გადამიხადა სვეტა ქ–მა მასზედ, რომ მივეცი გვერდით ჩვენზე კუთვნილი ოთახი 14 კვადრატული თოთხმეტი კვადრატული, რასაც ხელს ვაწერ“. ხელწერილზე დასმულია ხელმოწერა „ო–ვი“.

10.5. მოპასუხეები სადავოდ ხდიან ზემოაღნიშნულ ხელწერილს იმ საფუძვლით, რომ ხელწერილის შინაარსიდან ზუსტად არ ირკვევა ვინ არის ქონების გამყიდველი და მყიდველი, არ იკვეთება გამყიდველის ნება ქონების გაყიდვაზე და ა.შ.. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სპეციალური კანონით დარეგულირდა ისეთი ურთიერთობები, რომელიც სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ხელშეკრულებების მოთხოვნებში არ ჯდებოდა. შესაბამისად, მოპასუხეთა მითითება, რომ ხელწერილში არ ჩანს ქონების გასხვისების ნება, ასევე მითითებული არ არის ვინ ვის რა მიჰყიდა, დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს აღნიშნული კანონის მიზნებიდან. ხელწერილიდან იკვეთება ქონების გასხვისების სურვილი თანხის გადახდის სანაცვლოდ. მოპასუხეები ასევე აპელირებენ იმ ფაქტზე, რომ ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ ვერ დაადგინა ხელწერილზე ო–ვის ხელმოწერის ნამდვილობა. საქმეში წარმოდგენილია ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 25.01.2019 წლის დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ 26.12.1984 წლის ხელწერილზე, ხელნაწერის ტექსტის ბოლოს, რიგით პირველი ხელმოწერა შესრულებული არის თუ არა ვ.ო–ვის მიერ შეუძლებელია დადგინდეს ნიმუშების სიმცირისა და შეუსაბამობის გამო (არ იქნა წარმოდგენილი გამოსაკვლევი ხელწერილის შესაბამისი თავისუფალი ნიმუში). გამოსაკვლევ საბუთსა და შესადარებელ ნიმუშებს შორის დროის შუალედი არის 45 წელი. ამდენად, ხელწერილის ნამდვილობა ვერ დადგინდა იმის გამო, რომ წარდგენილი არ იყო შესადარებელი თავისუფალი ნიმუშები, რაც არ ადასტურებს იმას, რომ ხელმოწერა არ არის შესრულებული ო–ვის მიერ.

10.6. სასამართლომ იხელმძღვანელა სპეციალური კანონის მე-5 მუხლით და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე დაკავებული ფართის ნაწილზე წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მოსარგებლეს. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათით ირკვევა, რომ მოსარჩელე 1966 წლიდან რეგისტრირებულია მისამართზე: თბილისი, ......... თბილისის საქალაქო სასამართლოში 29.05.2019 წლის სხდომაზე დაკითხული მოწმეების - ლ.ნ–ვისა და ნ.ლ–ძის ჩვენებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე მითითებულ მისამართზე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს 1950-1960 წლებიდან. ეს ფაქტი დაადასტურა მოპასუხეების შუამდგომლობით დაკითხულმა მოწმემ - ო. ხ–მაც (თბილისის საქალაქო სასამართლოს 01.07.2019 წლის სხდომის ოქმი). საქმეში წარმოდგენილი ქვითრებითა და სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება, რომ მოსარჩელე სადავო მისამართზე რეგისტრირებულია აბონენტად და თვითონ და თავისი ოჯახი იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. პალატამ განმარტა, რომ თავად შეგებებული სარჩელი, რომელიც წარადგინეს მოპასუხეებმა და რომლითაც მოითხოვეს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა, მიუთითებს იმაზე, რომ ისინი სადავოდ არ ხდიან მოსარჩელის მოსარგებლედ ყოფნის ფაქტს.

10.7. პალატამ არ გაიზიარა შეგებებული სარჩელის ავტორების მითითება, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი სადგომის 30 წელზე მეტი პერიოდით ფლობის ფაქტი, რადგან კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები წარმოდგენილია 1991-1992 წლის მდგომარეობით. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტი განსაზღვრავს იმ გარემოებების ჩამონათვალს, რომელიც ადასტურებს, რომ მესაკუთრეს და მოსარგებლეს შორის დაიდო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება, ესენია: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა 1992 წელზე ადრე კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები, თუმცა მოწმეთა ჩვენებებითა და რეგისტრაციით უდავოდ დასტურდება, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფლობდა 30 წელზე მეტი ვადით, რაც მას უპირატესობას ანიჭებს მესაკუთრესთან შედარებით პირველ რიგში მოითხოვოს სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი.

10.8. პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ არ დასტურდება საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების განხორციელების ფაქტი. მოსარჩელე უთითებს, რომ მის მიერ დაკავებული 100 კვ.მ ფართიდან საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მიღებული აქვს 26.61 კვ.მ ფართი, 14 კვ.მ ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო დარჩენილი ფართი - 61,47 კვ.მ, წარმოადგენს მის მიერ განხორციელებულ მიშენებას, რომელიც კანონის საფუძველზე უნდა გადაეცეს უსასყიდლოდ. რაიმე უტყუარი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებს, რომ მიშენება განახორციელა მოსარგებლემ საქმეში წარმოდგენილი არ არის. აღნიშნული ფაქტი ვერც პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს.

10.9. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ ნახაზზე (ტ.2, ს.ფ. 77), რომელიც შედგენილია 1979 წლამდე და სადავო საცხოვრებელი სადგომის ნახაზი თითქმის იგივეა, რაც 1989 წელს შედგენილ ნახაზზე. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმ გარემოების დადგენა, რომ საცხოვრებელ სადგომზე მიშენება მან განახორციელა. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოსარგებლის მიერ 86 კვ.მ ფართის 25% გადახდის ვალდებულება.

პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ/შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

მეორე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. არ არსებობს საქმის ზეპირი განხილვის თაობაზე პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვის წინაპირობები არ არსებობს. სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (№2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ №ას-807-2020, 12.11.2020წ; სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია შეაფასოს და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22.07.2015წ; სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, №21920/93, 1996 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.).

17. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვს მის მიერ დაკავებული 100 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომიდან 26.61 კვ.მ ფართის გამოსყიდვას ამ ქონების საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, 14 კვ.მ ფართზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობას, ხოლო დარჩენილი ფართის, როგორც მის მიერ განხორციელებული მიშენების, უსასყიდლოდ გადაცემას. აღნიშნულს არ ეთანხმებიან მოპასუხეები, რომლებიც, თავის მხრივ, ითხოვენ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელის მფლობელობის შეწყვეტას.

18. კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობისა და საცხოვრებელ სადგომზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნების სამართლებრივი საფუძველია: სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი (მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)); სპეციალური კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი (მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი)). რაც შეეხება კომპენსაციის სანაცვლოდ მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების მოთხოვნას, იგი სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტიდან გამომდინარეობს (თუ მოსარგებლე საცხოვრებელ სადგომს 30 წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში ფლობს და მან მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, მესაკუთრე უფლებამოსილია მოსარგებლეს მოსთხოვოს მფლობელობის შეწყვეტა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 75 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით).

19. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს და იგი მის მიერ დაკავებული 100 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომიდან 86 კვ.მ ფართს ფლობს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, ხოლო 14 კვ.მ-ზე უფლება მოიპოვა მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებით.

20. საკასაციო პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 26.12.1984 წელს გაფორმებული ხელწერილი წარმოადგენს სანოტარო წესის დაუცველად დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას (ტ.1, ს.ფ.122). ხელწერილში ასახული ნება 14 კვ.მ ფართის მქონე ოთახის მოსარჩელეზე, თანხის სანაცვლოდ, გასხვისების შესახებ, ადასტურებს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტს. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორების პრეტენზიას, რომ სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა 26.12.1984 წლის ხელწერილით, რადგან ექსპერტიზამ ვერ გასცა დასკვნა იმის შესახებ, ხელმოწერა შესრულებული იყო თუ არა მესაკუთრის მიერ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 25.01.2019 წლის დასკვნის თანახმად, დასკვნის გაცემა შეუძლებელია ნიმუშების სიმცირისა და შეუსაბამობის გამო. გამოსაკვლევ საბუთსა და შესადარებელ ნიმუშებს შორის დროის შუალედი არის 45 წელი (ტ.1. ს.ფ.185-192), დეტალურადაა აღწერილი, თუ რატომ არ ჩატარდა კვლევა (ტ.1, ს.ფ.189). ამდენად, ექსპერტიზის დასკვნით არ არის უარყოფილი ხელმოწერის მესაკუთრისათვის კუთვნილების საკითხი და იგი საქმეში არსებულ წერილობით მტკიცებულებას ვერ აბათილებს.

21. პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელე დაკავებული ფართის ნაწილზე (86 კვ.მ ფართზე) წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მოსარგებლეს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს და მფლობელობის უფლება მას მიღებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრისგან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათით დადგენილია, რომ მოსარჩელე 1966 წლიდან რეგისტრირებულია სადავო საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე (ტ.2, ს.ფ. 16). თბილისის საქალაქო სასამართლოში 29.05.2019 წლის სხდომაზე დაკითხული მოწმეების - ლ.ნ–ვისა და ნ.ლ–ძის ჩვენებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე მითითებულ მისამართზე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს 1950-1960 წლებიდან (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 29.05.2019 წლის სხდომის ოქმი, ტ.2, ს.ფ., 36-52, 122-124). იგივე განაცხადა მოპასუხეების შუამდგომლობით დაკითხულმა მოწმემ - ო. ხ–მაც (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 01.07.2019 წლის სხდომის ოქმი, ტ.2, ს.ფ., 138-160, 185, 186). საქმეში წარმოდგენილი ქვითრებითა და სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ცნობით დგინდება, რომ მოსარჩელე სადავო მისამართზე რეგისტრირებულია აბონენტად და თავის ოჯახთან ერთად იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს (ტ.1, ს.ფ. 32, 33, 113, 114; ტ.2, ს.ფ. 56, 57).

22. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორების პრეტენზიას, რომ მოსარჩელეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოეშვა.

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ №ას-1115-1072-2016, 17.02.2017წ.). სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე.

24. ქირავნობის ხელშეკრულებისა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების გამიჯვნისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით. აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად „სამუდამოდ“ გადაეცემოდა, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან. ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით. შესაბამისად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი შეიძლება დადასტურებულიყო მხოლოდ წერილობით დადებული ხელშეკრულებით (იხ. სუსგ №ას-1033-1226-08, 28.05.2009წ; №ას-622-581-2017, 08.09.2017წ; №ას-150-140-2015, 14.05.2015წ.). მოცემულ შემთხვევაში, ქირავნობის ურთიერთობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის და მოსარჩელე ვერ იქნება მიჩნეული სადავო საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებლად. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოპასუხეები სასამართლოში წარმოდგენილი თავიანთი შეგებებული სარჩელით, რომლითაც მოითხოვეს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა, ადასტურებენ მოსარჩელის მოსარგებლედ ყოფნის ფაქტს.

25. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ მან საცხოვრებელი სადგომიდან უნდა გამოისყიდოს არა 86 კვ.მ ფართი, არამედ - 26.61 კვ.მ, დარჩენილი ფართი კი უნდა გადაეცეს უსასყიდლოდ, როგორც მის მიერ განხორციელებული მიშენება (სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი). საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის აღნიშნულ პრეტენზიას და ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზე, რომ მოსარჩელემ სარწმუნო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების განხორციელების ფაქტი (იხ. წინამდებარე განჩინების 10.8 პუნქტი).

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).

27. სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს უფლებას ანიჭებს, მოსთხოვოს მოსარგებლეს საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა ქონების საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც არ არსებობს სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოსარგებლე საცხოვრებელ სადგომს 30 წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში ფლობს სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, არ გამოკვეთილა. ამით გამოირიცხება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება (შდრ. სუსგ №ას-781-781-2018, 25.09.2018წ.).

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

29. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

30. კასატორები სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის (სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მოსარჩელეები „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე მოთხოვნის თაობაზე საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობით), საფუძველზე გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.ქ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.წ–სა და გ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. ს.ქ–ის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია