საქმე №ას-1112-2022 24 ივლისი, 2023 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - შპს „ა.ბ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - შ.გ–ი, გ.გ–ი
დავის საგანი - უძრავი ნივთების საკუთრებაში გადაცემა
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
I აღწერილობითი ნაწილი:
1. შ.გ–მა და გ.გ–მა სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - შპს „ა.ბ–ის“ მიმართ, უძრავი ნივთების საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით.
2. მოსარჩელეთა განმარტებით, მათ მოპასუხესთან 2018 წლის 29 სექტემბერს დადეს მომსახურების ხელშეკრულება, რომელიც მოსარჩელეებმა ჯეროვნად შეასრულეს, თუმცა მოპასუხემ, შესრულების მიღების მიუხედავად, უარი განაცხადა ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე - მოსარჩელეებისთვის უძრავი ნივთების საკუთრებაში გადაცემაზე.
3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეებს ხელშეკრულება სათანადოდ და ჯეროვნად არ შეუსრულებიათ.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით შ.გ–ისა და გ.გ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; შპს „ა.ბ–ს“ დაევალა 2018 წლის 29 სექტემბრის მომსახურების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება - თბილისში, წყნეთის გზატკეცილის №41-ში მდებარე, მოპასუხის მიერ აშენებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში, გ.გ–ისთვის - №......... და შ.გ–ისთვის - №.......... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1. 2018 წლის 29 სექტემბერს შპს „ა.დ–ს“ (შემკვეთი; დღეის მდგომარეობით - შპს „ა.ბ–ი“) და მოსარჩელეებს (მენარდეები) შორის დაიდო მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელეებს ევალებოდათ თბილისში, ....... მდებარე, №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე შემდეგი სამუშაოების შესრულება: ა) სამშენებლო პროექტის მომზადება; ბ) სამშენებლო პროექტის კონსტრუქციული ნაწილის მომზადება; გ) სამშენებლო პროექტის შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოში, კერძოდ, თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურში, შეთანხმება და მშენებლობის ნებართვის მოპოვება. ხელშეკრულების მიხედვით, შემსრულებელი თავად წყვეტდა შესასრულებელი სამუშაოს შესრულების გეგმა/გრაფიკს, თუმცა მომსახურების სრული მოცულობა დამკვეთს უნდა ჩაებარებინა არაუგვიანეს 2018 წლის 1 დეკემბრისა.
ამავე ხელშეკრულების თანახმად, მომსახურების ღირებულება ანაზღაურდებოდა ნატურით: თბილისში, ......., №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე აშენებულ საცხოვრებელ კორპუსში მოსარჩელეებს გადაეცემოდათ საცხოვრებელი ფართები, „თეთრი კარკასის“ მდგომარეობაში, თითოეულს - 75 მ2. ამასთან, მომსახურების ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო საცხოვრებელი კორპუსის დასრულებამდე. ბინების ზუსტი მახასიათებლები კი უნდა დაზუსტებულიყო პროექტის დამტკიცების შემდეგ, განშლის ოქმის რეგისტრაციისთანავე, დამატებითი შეთანხმების აქტის საფუძველზე, რომლის მახასიათებლებს შეარჩევდნენ დამკვეთი და შემსრულებელი ერთობლივი შეთანხმებით;
5.2. სსიპ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2018 წლის 31 დეკემბრის №4325907 ბრძანებით შეთანხმდა თბილისში, .......... (ს/კ ........) მრავალფუნქციური შენობის არქიტექტურული პროექტი. ამავე ბრძანების თანახმად, გაიცა მშენებლობის ნებართვა და გაცემულად ჩაითვალა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა. აღნიშნული ბრძანების თანახმად, ამ ბრძანების დამკვეთი/განმცხადებელი იყო შ.გ–ი; დამკვეთის შესახებ ინფორმაციაში მითითებული იყო როგორც ორგანიზაცია - იურიდიული პირი (რომლის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირად - დირექტორად რეგისტრირებულია შ.გ–ი), ასევე, ფიზიკური პირი - შ.გ–ი;
5.3. შპს „ა.ბ–ის“ 2019 წლის 5 ივნისის განცხადების საფუძველზე, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, მიწის ნაკვეთთან (საკადასტრო კოდით .......) გაერთიანდა მისი მომიჯნავე მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდით .......) და გაერთიანებულ მიწის ნაკვეთს მიენიჭა ახალი საკადასტრო კოდი .......;
5.4. უძრავი ქონებების გაერთიანების შემდეგ, მოპასუხის მიმართვის საფუძველზე, სსიპ არქიტექტურის სამსახურის მიერ 2019 წლის 20 დეკემბერს გაიცა ბრძანება, რომლითაც შეთანხმდა თბილისში, ....... მდებარე, თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ......) მრავალფუნქციური შენობის (კომერციული, საცხოვრებელი) არქიტექტურული პროექტი. ამავე ბრძანების თანახმად, გაიცა მშენებლობის ნებართვა და გაცემულად ჩაითვალა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა;
5.5. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის არქიტექტურის სამსახურის 2020 წლის 22 იანვრის ბრძანებით ბათილად იქნა ცნობილი ამავე ორგანოს 2018 წლის 31 დეკემბრის №4325907 ბრძანება მისი ძალაში შესვლის დღიდან;
5.6. თბილისში, ..........მდებარე, 112.80 მ2 (ს/კ .........) და 54.30 მ2 (ს/კ ..........) ფართობის მქონე უძრავი ნივთები, რომელთა საკუთრებაში გადაცემასაც ითხოვენ მოსარჩელეები, სსიპ საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, წარმოადგენს შპს „ა.ბ–ის“ საკუთრებას.
6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 400-ე, 629-ე 648-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა შეასრულეს 2018 წლის 29 სექტემბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მოპასუხემ კი მიიღო ეს შესრულება და მის საფუძველზე დაიწყო სამშენებლო სამუშაოების წარმოება. შესაბამისად, მოპასუხეს წარმოეშვა მოსარჩელეების მიერ შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების ვალდებულება. სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხეს, როგორც კრედიტორს, ვადის გადაცილების გამო მოსარჩელეების მიმართ არ განუხორციელებია რაიმე შინაარსის სამართლებრივი მოქმედება, მაგალითად, გაფრთხილების ან/და დამატებითი ვადის განსაზღვრის სახით, მეორადი მოთხოვნების წაყენება და სხვა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შესრულების ვადის გადაცილება გავლენას ვერ მოახდენდა მოსარჩელეთა მიერ გაწეული სამუშაოსათვის მოპასუხის ანაზღაურების ვალდებულებაზე. ამდენად, სასამართლოს განმარტებით, არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.
7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება შპს „ა.ბ–მა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინებით შპს „ა.ბ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება.
9. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება.
10. სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელეთა მიერ ხელშეკრულების შესრულება და არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ მოსარჩელეებს არ მოუმზადებიათ სამშენებლო პროექტის კონსტრუქციული ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ, სადავო პერიოდში მოქმედი „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 33-ე, 46-ე, 53-ე მუხლებზე მითითებით, აღნიშნა, რომ ვინაიდან სამშენებლო ნებართვა გაიცა, სავარაუდოა (პრეზუმირებულია), რომ სამშენებლო ნებართვის მისაღებად მოსარჩელეებმა ყველა საჭირო დოკუმენტი, მათ შორის, შენობის კონსტრუქციული პროექტიც წარადგინეს. ამ ვარაუდის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები კი მოპასუხეს არ წარუდგენია. გარდა ამისა, კომპანიას მენარდეებისთვის შესრულების ნაკლის გამო მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 655-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვადაშიც არ წარუდგენია.
11. შესრულების ვადის დარღვევის თაობაზე აპელანტის პრეტენზიასთან დაკავშირებით კი, სამოქალაქო კოდექსის 642-ე, 652-ე, 655-ე მუხლების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შემკვეთმა ვადამოსულობის შემდეგ იმგვარი მოქმედება უნდა განახორციელოს, რომელიც მენარდეს შესრულების ვალდებულებას შეახსენებს. განსახილველ შემთხვევაში კი, მოპასუხეს, როგორც კრედიტორს, ვადის გადაცილების გამო მოსარჩელეების მიმართ არ განუხორციელებია რაიმე სახის სამართლებრივი მოქმედება (შედავება), მათ შორის, არც ხელშეკრულებაზე უთქვამს უარი. უფრო მეტიც, მან მიიღო შესრულება და იყენებდა კიდეც მოსარჩელეთა მიერ მოპოვებულ მშენებლობის ნებართვას იმ დრომდე, სანამ ახალი ნებართვა გაიცემოდა. მართალია, აპელანტი აპელირებდა იმის თაობაზე, რომ მას შესრულება არ მიუღია, მაგრამ პალატის მოსაზრებით, საქმის მასალებით საწინააღმდეგო ფაქტის არსებობა დადასტურდა. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა „ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ 2019 წლის 31 მარტის სანოტარო აქტზე, რომლის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეებმა განაცხადეს, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების დადების დღისათვის მოაღნაგემ (მოპასუხემ) შეასრულა შემდეგი ვალდებულება - 2018 წლის 31 დეკემბერს მიიღო მშენებლობის ნებართვა. გარდა ამისა, მშენებლობის ახალი ნებართვის გაცემამდე, თავდაპირველ ნებართვაში მითითებულ მისამართზე, მოპასუხე აწარმოებდა სამშენებლო სამუშაოებს. მართალია, სამშენებლო ნებართვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ ბათილად იქნა ცნობილი, თუმცა ნებართვის ბათილად ცნობის საფუძველი გახდა თავად მოპასუხის მიერ განხორციელებული ქმედება. კერძოდ, დადგენილია, რომ 2019 წლის 5 ივნისს, მოპასუხის განცხადების საფუძველზე, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, მიწის ნაკვეთთან (ს/კ ....), რომელზედაც თავდაპირველი პროექტის მიხედვით მიმდინარეობდა მშენებლობა, გაერთიანდა მისი მომიჯნავე მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდით ........) და გაერთიანებულ მიწის ნაკვეთს მიენიჭა ახალი საკადასტრო კოდი .......... სწორედ ამ ახალმა გარემოებამ გამოიწვია ახალი სამშენებლო ნებართვის გაცემის საჭიროება, რაც სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გამორიცხავდა მოსარჩელეთა მიერ ვალდებულების შეუსრულებლად მიჩნევას. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომპანიას არ ჰქონდა ანაზღაურებაზე უარის თქმის უფლება, მას შეეძლო ვადაგადაცილების გამო მიყენებული ზიანის (თუკი ასეთის არსებობას დაამტკიცებდა) ანაზღაურების ან მისი გაქვითვის მოთხოვნა წარედგინა, რაც არ განუხორციელებია.
12. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს იმაზე მეტი ფართი გადაეცათ საკუთრებაში, ვიდრე ეს ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობამ აიძულა მოსარჩელეები, მათთვის გადასაცემი ფართების ჯამური ოდენობის ფარგლებში (150 მ2), იმ ბინების საკუთრებაში გადაცემა მოეთხოვათ, რომელიც მოპასუხის საკუთრებაშია დარჩენილი და არ არის დატვირთული მესამე პირების ვალდებულებებით. რაც შეეხება მოსარჩელეებისათვის საკუთრებაში გადაცემულ ნამეტ ფართს (17.1 მ2), სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე, მოსარჩელეების წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ მისი მარწმუნებლები მზადყოფნას აცხადებდნენ ამ ფართის საბაზრო ღირებულების გადახდაზე, რითაც დაკომპენსირდებოდა ზედმეტი ფართის გადაცემით მოპასუხისთვის დამდგარი ზიანი. მოსარჩელეებისთვის სხვადასხვა ოდენობის ფართების გადაცემაზე კი მათ თანხმობა განაცხადეს.
13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება კანონმდებლობის შესაბამისად მიიღო და სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა.
14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა.ბ–მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
15. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეებს ვალდებულება არ შეუსრულებიათ, რადგან მათ მიერ მოპოვებული ნებართვა ბათილად იქნა ცნობილი, ხოლო ამავე ნებართვის საფუძველზე სამშენებლო სამუშაოები არ დაწყებულა. უფრო მეტიც, მოსარჩელეებისთვის იმთავითვე იყო ცნობილი, რომ კანონიერ ნებართვას ვერ აიღებდნენ, რის გამოც მომსახურების ხელშეკრულება ნამდვილად არ უნდა ჩაითვალოს. კასატორი დამატებით მიუთითებს, რომ მოსარჩელეებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე მეტი ფართები გადაეცათ.
16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად. საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი განხილულ იქნა მხარეთა დასწრებით, 2022 წლის 22 დეკემბერს, რის შემდგომაც გადაიდო დასაშვებობის საკითხის გადაწყვეტა ზეპირი მოსმენის გარეშე. 2023 წლის 27 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.
II სამოტივაციო ნაწილი:
17. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა პოზიციების მოსმენის შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „ა.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს.
19. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ამრიგად, მენარდის ძირითად ვალდებულებას ნარდობის ხელშეკრულების სრულად და ჯეროვნად შესრულება, ხოლო შემკვეთის - სანაცვლო საზღაურის გადახდა წარმოადგენს. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 639-ე მუხლი განსაზღვრავს მენარდის ვალდებულებას, წარუდგინოს შემკვეთს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთი. ხსენებული ვალდებულების დარღვევა კი წარმოშობს იმავე კოდექსის 642-ე (დამატებითი შესრულების მოთხოვნა), 643-ე (ნაკეთობის ნაკლის გამოსწორება შემკვეთის მიერ), 644-ე (ხელშეკრულებაზე უარი ნაკეთობის ნაკლის გამო) და 645-ე (საზღაურის შემცირება ნაკეთობის ნაკლის გამო) მუხლებით გათვალისწინებულ მეორადი მოთხოვნის უფლებებს.
20. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 29 სექტემბერს დაიდო მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელეებს ევალებოდათ თბილისში, წყნეთის გზატკეცილ №41-ში (ს/კ ..........) მრავალფუნქციური შენობის სამშენებლო პროექტისა და მისი კონსტრუქციული ნაწილის მომზადება, ასევე, მშენებლობის ნებართვის მოპოვება; სანაცვლოდ კი, კომპანიას მათთვის საკუთრებაში უნდა გადაეცა უძრავი ქონება. დადგენილია, რომ შპს „ა.ბ–მა“ არ გადასცა მენარდეებს უძრავი ქონება, რასაც კომპანია მოსარჩელეთა მიერ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით ხსნის. ამდენად, პირველ ყოვლისა, უნდა შეფასდეს შ.გ–ისა და გ.გ–ის მიერ ხელშეკრულების შესრულების ფაქტი, მათ შორის, უნდა გაიმიჯნოს ადგილი აქვს ხელშეკრულების შეუსრულებლობას თუ ნაკლიან შესრულებას, რომლის დროსაც შემკვეთს მეორადი მოთხოვნები წარმოეშვება.
21. დასახელებულ საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ მოსარჩელეებმა შეასრულეს შენობის სამშენებლო პროექტისა და მისი კონსტრუქციული ნაწილის მომზადების ვალდებულება (მართალია, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში მოპასუხე სადავოდ ხდიდა პროექტის კონსტრუქციული ნაწილის მომზადების ფაქტს, მაგრამ სააპელაციო პალატამ, სადავო პერიოდში მოქმედი „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 33-ე, 46-ე, 53-ე მუხლებზე მითითებით, მართებულად აღნიშნა, რომ ვინაიდან სამშენებლო ნებართვა გაიცა, პრეზუმირებულია, რომ სამშენებლო ნებართვის მისაღებად მოსარჩელეებმა ყველა საჭირო დოკუმენტი, მათ შორის, შენობის კონსტრუქციული პროექტიც წარადგინეს. ამ ვარაუდის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები კი მოპასუხეს არ წარუდგენია). რაც შეეხება მშენებლობის ნებართვის მოპოვებას, დადგენილია, რომ სსიპ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2018 წლის 31 დეკემბრის №4325907 ბრძანებით, შ.გ–ის განცხადების საფუძველზე, შეთანხმდა თბილისში, ......... (ს/კ ............) მრავალფუნქციური შენობის არქიტექტურული პროექტი, გაიცა მშენებლობის ნებართვა და გაცემულად ჩაითვალა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა. თუმცა, მითითებული ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი იმავე ადმინისტრაციული ორგანოს 2020 წლის 22 იანვრის ბრძანებით.
22. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა აქტის გაუქმების ერთ-ერთი სახეა, რომელიც უკანონო აქტების მიმართ გამოიყენება, კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ამასთან, აქტის ბათილად ცნობა მის საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების გაუქმებას იწვევს. როგორც წესი, აქტის მოქმედება შეწყვეტილად ითვლება არა მისი ძალაში შესვლის მომენტიდან, თუმცა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლის მე-7 ნაწილით დაშვებულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მოქმედების შეწყვეტა მისი ბათილად ცნობის დღიდან ან მომავალში, კონკრეტული თარიღის მითითებით. სწორედ ამიტომ, მშენებლობის ნებართვის ბათილად ცნობაში იგულისხმება, რომ აქტი იყო უკანონო და მის საფუძველზე სამართლებრივი შედეგები არ უნდა წარმოიშვას - უნდა აღდგეს პირვანდელი მდგომარეობა.
23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოსარჩელეებმა, მართალია, მოიპოვეს მშენებლობის ნებართვა, მაგრამ ეს ნებართვა მოგვიანებით ბათილად იქნა ცნობილი, აუცილებელია, შესწავლილ და შეფასებულ იქნეს ნებართვის ბათილად ცნობის ფაქტობრივი წინაპირობები, სამართლებრივი საფუძვლები, სამართლებრივი შედეგების შეწყვეტის მომენტი, რამდენად იყო აქტის ბათილად ცნობა მხარეთა ქმედებებით გამოწვეული. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აქტის ბათილად ცნობა ფაქტობრივი ვითარების შეცვლამ - მიწის ნაკვეთების გაერთიანებამ გამოიწვია, მაგრამ კასატორი განსხვავებულ პოზიციას წარმოადგენს ამ საკითხთან მიმართებით, ხოლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში განსხვავებული დასაბუთება არის მოცემული. ამრიგად, შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით, შესწავლილ და შეფასებულ უნდა იქნეს აქტის ბათილად ცნობის განმაპირობებელი გარემოებები, რათა შესაძლებელი იყოს ხელშეკრულების შესრულების საკითხის ზუსტად შეფასება.
24. ამასთან, ვინაიდან მშენებლობის ნებართვა ფორმალურად მაინც მოქმედებდა 2018 წლიდან 2020 წლამდე, ვალდებულების შესრულების კუთხით, გასათვალისწინებელია, განახორციელა თუ არა მოპასუხემ სამშენებლო მოქმედებები ნებართვის საფუძველზე და შენარჩუნდა თუ არა ისინი, მიუხედავად ნებართვის ბათილად ცნობისა. თუ მხარემ თავისი იურიდიული ინტერესი მოსარჩელეთა მიერ მოპოვებული ნებართვის საფუძველზე მაინც დაიკმაყოფილა, კონკრეტული საქმის თავისებურებებიდან გამომდინარე, მოგვიანებით ნებართვის ბათილად ცნობის მიუხედავად, მენარდეთა მიერ ვალდებულება შეუსრულებლად არ უნდა იქნეს განხილული. ამ კუთხით საყურადღებოა, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა სადავო მშენებლობის ნებართვის საფუძველზე სამშენებლო სამუშაოების წარმოება, მაგრამ კასატორი ხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებასაც სადავოდ ხდის და მიუთითებს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2021 წლის 5 აპრილის დასკვნაზე, რომლის მიხედვითაც, 2018 წლის 31 დეკემბრის ბრძანებით შეთანხმებული მრავალფუნქციური კომპლექსის პარამეტრების შესაბამისად მშენებლობის დაწყების შემთხვევაში, ტექნიკურად შეუძლებელი იქნებოდა 2019 წლის 20 დეკემბრის ბრძანებით შეთანხმებული მრავალფუნქციური კომპლექსის მშენებლობის გაგრძელება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს ხსენებულ მტკიცებულებასაც.
25. გარდა ზემოაღნიშნულისა, შესაფასებელია მოთხოვნის წარმოდგენილი ფორმით დაკმაყოფილების საკითხიც, კერძოდ, მომსახურების ხელშეკრულებით მხარეებს ჯამში 150 მ2 ფართობის მქონე უძრავი ქონება უნდა გადასცემოდათ, სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების გამო კი, მოსარჩელეებს საკუთრებაში გადაეცათ შეთანხმებულზე 17.1 მ2 ფართით მეტი. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტს, რომ მოსარჩელეების მარწმუნებლები მზადყოფნას აცხადებენ ამ ფართის საბაზრო ღირებულების გადახდაზე, რითაც დაკომპენსირდება ზედმეტი ფართის გადაცემით მოპასუხისთვის დამდგარი ზიანი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მიერ დავის კონკრეტული სახით მოწესრიგება მხარეთა ზეპირსიტყვიერ განმარტებას, რომლის შესრულებაც მხოლოდ მხარეთა ნებაზე იქნება დამოკიდებული, არ უნდა დაეყრდნოს. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, თუკი დადასტურდება მოსარჩელეების სასარგებლოდ ვალდებულების არსებობა, სასარჩელო მოთხოვნის კვლავ არსებული ფორმით დატოვების შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არ უნდა მიაკუთვნოს მხარეებს იმაზე მეტი, ვიდრე შეთანხმებული იყო.
26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და დაადგინოს საქმისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რათა შეაფასოს ხელშეკრულების შესრულების საკითხი (მათ შორის, გაიმიჯნოს ადგილი ჰქონდა შეუსრულებლობას თუ ნაკლიან შესრულებას), ხოლო სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემთხვევაში - იმსჯელოს მოთხოვნილი ოდენობით ფართების გადაცემის კანონიერებაზე. ამდენად, ვინაიდან საკითხის სწორად გადასაწყვეტად საქმეზე დამატებით შესასწავლი და დასადგენია ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გაუქმების საფუძველი და საქმე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.
27. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. მაშასადამე, საქმის ხელახლა განხილვისას, საპროცესო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
III სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ა.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
