საქმე №ას-752-2023 14 ივლისი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა.გ–ი, ლ.დ–ი, ჯ.ლ–ძე, მ.ბ–ძე, ა.ძ–ი, ზ.ჭ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი –ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი, რომლითაც მოთხოვნილი იყო ჯ.ლ–ძის, მ.ბ–ძის, ლ.დ–ის, ა.ძ–ისა და ზ.ჭ–ის (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ, დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სოლიდარულად 1 570 650 ლარის დაკისრება, არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.3. ს.ფ.319-334).

1.1. საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა მიმართ ხანდაზმულად მიიჩნია და არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ ხანდაზმულობის ვადა არ იყო გასული, რადგან მოსარჩელემ, მისი მტკიცებით, ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის მიმყენებელი პირების თაობაზე 2010 წლის 15 აპრილს შეიტყო.

1.2. საქალაქო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1008-ე მუხლის პირველი ნაწილი მოიხმო, რომლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. სასამართლომ განმარტა, „ხანდაზმულობა“ სამოქალაქო სამართალში გამოხატავს იმ აზრს, რომ რომელიმე ურთიერთობას, მდგომარეობას, მოვლენას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლივი დროის გასვლა განსაზღვრული სახით გავლენას ახდენს პირთა უფლებებსა და ვალდებულებებზე. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაში პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი ეფარდება იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა იმ დღიდან, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, თუ პირმა თავისი დაუდევრობის (გულგრილობის) გამო, ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც, საქმის გარემოებების მიხედვით, უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ზოგიერთ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი უშუალოდ კანონითაა განსაზღვრული, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილისათვის ცნობილია მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დრო და ამ დროიდან დაიწყება ხანდაზმულობის ვადის დენა;

1.3. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, ხოლო 412- ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალოდ შედეგს;

1.4. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ საქმეზე დაზარალებული დაკითხული იქნა ჯერ კიდევ 2009 წლის 12 მარტს, რაც ადასტურებს ზიანის მიყენების ფაქტს, ასევე მიყენებული ზიანის ოდენობას. ასევე, შესაბამისი ორგანოებისათვის წარდგენილია მიყენებული ზიანის გაანგარიშება არქიტექტურის სამსახურის მიერ. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება, რომ მან მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით შეიტყო ზიანის მიყენებისა და ზიანის ოდენობის შესახებ (იხ. ამ განჩინების 1.1 ქვეპუნქტი), არაგონივრულად და არასარწმუნოდ მიიჩნია სასამართლომ. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელისათვის ასევე ცნობილი იყო ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ უფრო ადრე, ვიდრე 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენი გამოვიდოდა. მოპასუხეთაგან გ.გ–ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი 2009 წლის 2 ოქტომბერს დადგა. ამ განაჩენით დასტურდება გ.გ–ის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტობრივი გარემოება, შესაბამისად, მის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი. ამავე განაჩენით მოსარჩელისათვის ცნობილია, რომ მას ზიანი მიაყენებს მოპასუხეებმა, რადგან მათ შესახებ უთითებდა გ.გ–ი. 2009 წლის 2 ოქტომბრის განაჩენით ასევე დადგენილია და შეფასებულია დაზარალებულ ი.ფ–ძის მიერ წინასწარი და სასამართლო გამოძიების დროს მიცემული ჩვენებები, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ დაადგინა, რომ 1994 წლის 14 ივლისით დათარიღებული N 14.11.311 დადგენილება, რომლითაც გ.გ–ს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტს ასეთი შინაარსით არ გამოუცია და შესაბამისად, ის გაყალბებული იყო. განაჩენში აღნიშნულია, რომ „რაც შეეხება განხორციელებულ ქმედებას, რითაც წარმოიშვა საკუთრების უფლება, ამით ზიანი მიადგა თვითმმართველ ერთეულს და შესაბამისად ითხოვს ანაზღაურებულ იქნას ამ დანაშაულით მიყენებული ზიანი. სავარაუდოდ, მიწის ნორმატიული ღირებულება 1 კვ. მ-ზე შეადგენს 350-500 ლარამდე, ხოლო საბაზრო ღირებულებ უფრო მეტია“;

1.5. საქალაქო სასამრთლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის შეფასებით, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი უდაოდ ადასტურებს, რომ ყველაზე გვიან 2009 წლის 2 ოქტომბერს მაინც იყო მოსარჩელისათვის ცნობილი როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ისე მიყენებული ზიანის ოდენობისა და, რაც მთავარია, ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ, მოსარჩელემ კი სასამართლოს სარჩელით მიმართა მხოლოდ 2013 წლის 15 აპრილს, ანუ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

1.6. საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ სანამ არ იქნებოდა სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, იგი ვერ მიმართავდა სასამართლოს და სასამართლო არ მიიღებდა მის სარჩელს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) XXXIV³ თავის „ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესის“ თანახმად, სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რომელიც დასტურდება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთი ზიანის მიყენების ფაქტის დადასტურებით შემოიფარგლება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენის წარმოდგენის გზით, რაც მას ერთგვარად უადვილებს მის მტკიცებაში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთს;

1.7. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ უდავოა, შესაბამის პერიოდში შესაძლებელი იყო სისხლის სამართლის საქმეზეც ყოფილიყო წარდგენილი სამოქალაქო სარჩელი, მათ შორის, განსახილველი დავის მოპასუხეთა მიმართ, მაგრამ სხვა ეპიზოდზე, რაც წარდგენილი იქნა კიდეც. აღსანიშნავია ისიც, რომ აღნიშნულ პერიოდში (2010 წლის 10 აპრილს) სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი არ ითვალისწინებდა გამარტივებული წესით ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სარჩელის განხილვას. მოსაარჩელეს სამოქალაქო წესით დელიქტურ ნორმებზე დაყრდნობით შეეძლო დაეცვა თაავისი დარღვეული უფლებები, რაც მას არ გაუკეთებია, ხოლო წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა დანაშაულით მიყენებული ზიანი, რომლის ხანდაზმულობის ვადის ათვლაც უნდა მომხდარიყო ზიანის შეტყობის და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ზუსტი იდენტიფიცირების მომენტიდან, ანუ დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით იყო შესაძლებელი ზიანისა და ზიანის მიმყენებელი პირის დადგენა. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებას სასარჩელო ხანდაზმულობის თაობაზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე (აპელანტი) მუნიციპალიტეტის მერიისათვის ზიანის ანაზღაურებაზე ვადლებულ პირთა წრის შესახებ ცნობილი გახდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის კანონონიერ ძალაში შესული განაჩენით.

3. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 22 მარტის განჩინებაზე მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 აპრილის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 22 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით (იხ. სსსკ-ის 412-ე მუხლი):

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სარჩელის უარყოფის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი).

5. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენით ა.გ–ი, ლ.დ–ი, ზ.ჭ–ი, ჯ.ლ–ძე, მ.ბ–ძე, ა.ძ–ი (რომლებიც წინამდებარე სამოქალაქო საქმეზე მერიის სარჩელის მოპასუხეებად არიან დასახელებული) ცნობილი იქნენ დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში;

5.2. სისხლის სამართლის განაჩენის თანახმად, 2007 წლის წლის ივნისში ლ.დ–მა და მისმა ქვისლმა, შპს „მ. ?“-ის გენერალურმა დირექტორმა- მ.ბ–ძემ და ამავე საზოგადოების დამფუძნებელმა - ჯ.ლ–ძემ, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, განიზრახეს ქ. თბილისში, ისნის რაიონში, 300 არაგველის აღმართსა და მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროს შორის, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული დაახლოებით 5 500 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის თაღლითური გზით დაუფლება. მოსალოდნელი პასუხისმგებლობის თავიდან აცილების მიზნით, ხსენებული პირები შეთანხმდნენ, რომ მითითებული მიწის ნაკვეთის კერძო საკუთრებად რეგისტრაცია მოეხდინათ გარეშე პირის, ამავე საზოგადოების ფინანსისტის-ა.გ–ის მამის-გ.გ–ის სახელზე. ამის შემდეგ, მ.ბ–ძე და ლ.დ–ი დანაშაულებრივად დაუკავშირდნენ ა.გ–ს, რომელსაც გაანდეს თავიანთი განზრახვა და, გარკვეული ანაზღაურების დაპირების სანაცვლოდ, დაითანხმეს, რომ მითითებული მიწის ნაკვეთი კერძო საკუთრებად დარეგისტრირდებოდა გ.გ–ის სახელზე. ა.გ–მა, შეთავაზებულ წინადადებაზე თანხმობის გაცხადების შემდეგ, ამ დანაშაულებრივ ჯგუფში თანამონაწილეობაზე, თავის მხრივ, დაითანხმა გ.გ–ი. ამის შემდეგ ლ.დ–ი დანაშაულებრივად დაუკავშირდა მეგობარს- საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის განცხადებების რეგისტრაციის სექტორის ყოფილ რეგისტრატორს - ა.ძ–ს, ხოლო მისი მეშვეობით გ.კ–ძეს და მის მეგობარს - ამავე სამსახურის სახელმწიფო ქონების რეგისტრაციის განყოფილების უფროსს- ზ.ჭ–ს, რომლებიც, გარკვეული ანაზღაურების სანაცვლოდ, დაითანხმა ხსენებულ დანაშაულში თანამონაწილეობაზე;

5.3. სასამართლოს განაჩენის თანახმად, ყალბი დოკუმენტების საფუძველზე განხორციელდა ქ. თბილისში, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, 300 არაგველთან მდებარე, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 5 501 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის გ.გ–ის კერძო საკუთრებად რეგისტრაცია;

5.4. ამ გზით დანაშაულებრივი ჯგუფის წევრები, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, თაღლითურად დაეუფლენ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 5 501 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რომლის დადგენილი ნორმატიული ღირებულება, 2007 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, 1 570 650 ლარს შეადგენდა, რითაც სახელმწიფოს ზიანი მიადგა;

5.5. ამავე განაჩენით მოპასუხეებს სასჯელის სახით, მათ შორის, დაეკისრათ ჯარიმის გადახდაც სახელმწიფოს სასარგებლოდ, ზ.ჭ–ს- 5000 ლარი, ასევე მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით: ....., 2500 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით, სახელმწიფოს გადაეცა. წინამდებარე დავის მოპასუხეთაგან მ.ბ–ძეს, მათ შორის, 30 000 ლარის ჯარიმა დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგელოდ. ჯ.ლ–ძის მიმართ ასევე დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და სახელმწიფოს, როგორც სამოქალაქო მოსარჩელის, სასარგებლოდ დაეკისრა 50 270 ლარის გადახდა. სახელმწიფოს სამოქალაქო სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა მოპასუხეების: ზ.ჭ–ისა და კ.დ–ძის მიმართ, რომელთაც სოლიდარულად დაეკისრათ 498 685 ლარის გადახდა მოსარჩელე სახელმწიფოს სასარგებლოდ. განაჩენი კანონიერ ძალაში შევიდა გამოცხადებისთანავე;

5.6. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე შესაბამის პირთა მიმართ გამოძიება დაიწყო 2009 წლის 20 სექტემბერს და დასრულდა 2009 წლის 21 სექტემბერს.

5.7. ამავე სისხლის სამართლის საქმეზე, 2009 წლის 4 აპრილს, სხვა ეპიზოდზე. წარდგენილი იქნა საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიერ სამოქალაქო სარჩელი ჯ.ლ–ძის მიმართ და მოთხოვნილი იქნა ზიანის ანაზღაურება 50 270 ლარის ოდენობით;

5.8. დადგენილია, რომ 2009 წლის 12 მარტს დაზარალებულის სახით დაკითხული იქნა ი.ფ–ძე, რომელმაც მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე: გაყალბებული დოკუმენტების საფუძველზე გ.გ–ის საკუთრებაში გადაცემულია 5 501 კვ.მ უძრავი ქონება, რომლის ნორმატიული ღირებულება 1 კვ. მ-ზე 350-500 აშშ დოლარია, სახელმწიფოს გ.გ–ის ქმედებით მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი, რის გამოც ითხოვენ დამნაშავისაგან მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას. ი.ფ–ძე დაზარალებულის სახით დაკითხული იქნა სასამართლო სხდომებზეც;

5.9. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 12.03.2009წ. წერილით, 300 არაგველის მიმდებარედ არსებული 5 501 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნორმატიულ ღირებულებასთან დაკავშირებით ქ. თბილისის პროკურატურას ეცნობა, რომ მიწის ნაკვეთის ნაწილის - 2 130 კვ.მ ღირებულება შეადგენდა 320 ლარს, ხოლო მეორე ნაწილის - 3 371 კვ.მ-ის ღირებულება 96 ლარს;

5.10. გ.გ–ი 2009 წლის 2 ოქტომბრის განაჩენით ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. ამ განაჩენით დადენილია, რომ გ.გ–მა დაამზადა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1994 წლის 14 ივლისით დათარიღებული N 14.11.311 დადგენილება, რომელიც შემდეგ გამოიყენა ქ. თბილისში, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე მეტრო „300 არაგველის“ მიმდებარედ არსებული 5 501 კვ.მ მიწის ნაკვეთის თაღლითური გზით დასაუფლებლად. ამ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოში დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება მსჯავრდებულსა და ქ. თბილისის პროკურატურის შესაბამის უფლებამოსილ პირს შორის.

5.11. ჯ.ლ–ძე 2013 წლის 13 იანვარს გათავისუფლდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან 13.01.2013წლის „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის საფუძველზე.

5.12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 იანვრის განაჩენით მ.ბ–ძე გათავისუფლდა სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენით დანიშნული სასჯელისაგან (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.1 და 5.5 ქვეპუნქტები). 2013 წლის 16 იანვრის განაჩენით დადგენილია, რომ მ.ბ–ძე მიჩნეული იქნა პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებით.

5.13. უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, მტკვრის მარცხენა სანაპირო, 300 არაგველის მიმდებარედ, ს/კ ...... მესაკუთრედ, 2007 წლის 10 აგვისტოს, დარეგისტრირდა გ.გ–ი. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 14.07.1994 წლის N 14.11.311 დადგენილება და არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმა;

5.14. უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, მტკვრის მარცხენა სანაპირო, 300 არაგველის მიმდებარედ, ს/კ ....... მესაკუთრეს წარმოადგენს სს „ვ.ბ.ჯ–ა“. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 07.04.2011 წლის განკარგულება.

6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტი მერია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას არ ეთანხმება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შეფასების ნაწილში, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგანია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა სწორედ ამ ნაწილში. სააპელაციო სასამართლო არ იზიარებს აპელანტის მითითებულ პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არის გადაწყვეტილი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი.

7. მერიის სასარჩელო მოთხოვნა არსებითად იმ გარემოებას ემყარება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მოპასუხეები ცნობილი იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, კერძოდ, მათ ყალბი ოფიციალური დოკუმენტების გამოყენებით მიითვისეს თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული 5 501 კვ. მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე ქ. თბილისში, ისნის რაიონში, 300 არაგველის აღმართსა და მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროს შორის, რითაც სახელმწიფოს 1 570 650 ლარის მატერიალური ზიანი მიადგა.

8. ზიანის მიყენების ფაქტის და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად მოსარჩელე მერიის მიერ სასამართლოსათვის წარდგენილია ამ განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებული სასამართლოს განაჩენი და თბილისის პროკურატურისადმი გაგზავნილი თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2009 წლის 12 მარტის წერილი, რომლითაც დგინდება, რომ 2009 წლის 27 თებერვლის მდგომარეობით სადავო მიწის ნაკვეთის ერთი ნაწილის (2130 კვ.მ) 1 კვ.მ-ის ღირებულება 320 ლარს შეადგენდა, ხოლო მეორე ნაწილის (3371 კვ.მ) 1 კვ.მ-ის ღირებულება - 96 ლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 207).

9. მერიის სარჩელზე მოპასუხეებმა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელით სარჩელი არ ცნეს ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო. შესაგებლის მიხედვით შედავებულია ის, რომ განაჩენში მითითებული არ არის მოპასუხეების მიერ თვითმმართველის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უშუალოდ მითვისების შესახებ. სადავო ქონება ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისაგან საკუთრებად მიიღო გ.გ–მა, რომელმაც 2007 წლის 10 აგვისტოს საკუთრებად დაირეგისტრირა სადავო მიწის ნაკვეთი. თბილისის მერიას არა მოპასუხეების ქმედებით, არამედ, სწორედ გ.გ–ის ქმედებით მიადგა ზიანი. თბილისის მუნიციპალიტეტის 1994 წლის 17 ივლისის N 14.11.311 დადგენილება და მიწის ნაკვეთის გეგმა შედგენილია გ.გ–ის სახელზე. სადავო მიწის ნაკვეთის პრივატიზაციასთან დაკავშირებით გ.გ–ის მიმართ უკვე გამოტანილია გამამტყუნებელი განაჩენი.

10. მოპასუხეთა განმარტებით, ზიანის შესახებ მოსარჩელემ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, თუნდაც, 2009 წლის 31 აგვისტოს, როდესაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის დადგენილებით სახელმწიფო ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

11. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 15 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილების შესაბამისად, V კარს -გამარტივებული წარმოება, დაემატა ახალი XXXIV ³ თავი „ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შეესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი“, კერძოდ, ამ თავით დადგენილი წესით შეიძლება განხილული იქნეს სარჩელი დანაშაულის ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. შესაბამისად, ამ ცვლილების შეტანამდე, დანაშაულის ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის წარდგენა შესაძლებელი იყო ორი წესით: სისხლის სამართლის საქმეზე სამოქალაქო სარჩელის წარდგენით ან საერთო სასარჩელო წესით. ამ წესიდან გამონაკლისი იყო დადგენილი, როცა დავა ეხებოდა იმ პირის მიმართ მოთხოვნას, რომლის წინააღმდეგაც წარმოებდა სისხლის სამართლის საქმე, სახელმწიფოსათვის დანაშაულის ან მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, რომელიც პროკურორს სავალდებულო წესით უნდა აღეძრა 2010 წლის 1-ელ ოქტომბრამდე მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით დადგენილი წესით და ასეთი შემთხვევების მიმართ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დაწყება (სსკ-ის 1008-ე მუხლის საფუძველზე) უნდა მოხდეს იმ დღიდან, როდესაც სახელმწიფო დაზარალებულად იქნა ცნობილი სისხლის სამართლის საქმეზე და მისთვის ცნობილი გახდა ზიანის მიმყენებლისა და ზიანის ოდენობის შესახებ.

12. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ახალი სისხლის სამართლის კოდექსის ამოქმედებამდე (2010 წლის 1-ელი ოქტომბერი) მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 68 პრიმა მუხლის მიხედვით, დაზარალებულად მიიჩნეოდა სახელმწიფო, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც მორალური, ფიზიკური თუ ქონებრივი ზიანი მიადგა უშუალოდ დანაშაულის შედეგად. შესაბამისად, სისხლის სამართლის პროცესში დაზარალებულად მიჩნეული შეიძლება ყოფილიყო სახელმწიფო, იურიდიული პირი ან ფიზიკური პირი. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხს უკავშირებდა დაზარალებულის ნების გამოვლენას და ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ითვალისწინებდა დაზარალებულის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე სამოქალაქო სარჩელის შეტანის შემთხვევაში. მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი დაზარალებულის სტატუსს უკავშირებდა ზიანის არსებობას, საპროცესო სამართლებრივი მნიშვნელობით, ასეთი პირი პროცესში დაზარალებულის სტატუსს იძენდა მხოლოდ პროცესის მწარმოებელი ორგანოს მიერ დაზარალებულად ცნობის დადგენილების (განჩინების) გამოტანის შემდეგ. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებას გამოსცემდა გამომძიებელი ან პროკურორი, ხოლო განჩინებას კი- სასამართლო. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება (განჩინება) გამოტანილი შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების შემდეგ და მასში სავალდებულოდ უნდა ყოფილიყო აღნიშნული მიყენებული ზიანის სახე. პირი დაზარალებულად შეიძლება მიჩნეულიყო: წინასწარი გამოძიებისას, სასამართლო სხდომის მოსამზადებელი ნაწილის, ასევე სასამართლო გამოძიებისას. სასამართლოში საქმისწარმოებისას დაზარალებულად ცნობის უფლება გააჩნდა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმის განხილვისას და ისიც სასამართლო კამათის დაწყებამდე. პირის დაზარალებულად ცნობა არ იყო დამოკიდებული მის ნება-სურვილზე. შესაბამისი ზიანის სავარაუდო მიყენების ფაქტის დადგენისთანავე პროცესის მწარმოებელი ორგანო დაუყოვნებლივ ღებულობდა გადაწყვეტილებას პირის პროცესში დაზარალებულად მოწვევის შესახებ, პირის დაზარალებულად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა- ინფორმაცია სავარაუდოდ დანაშაულის ჩადენის შესახებ; ამ ქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტი, მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის (იხ. დამატებით: სისხლის სამართლის პროცესი; ზოგადი ნაწილი; ავტორთა კოლექტივი; თბილისი; 2008წ; გვ. 213-227).

13. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხანდაზმულობის საკითხი მატერიალურსამართლებრივ კატეგორიას წარმოადგენს, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადების გამოთვლაც მატერიალური სამართლით- საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით წესრიგდება.

13.1. სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შდრ. სუსგ N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ.);

13.2. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით;

13.3. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამის შესახებ მოპასუხეს შესაგებელში აქვს მითითებული ან მიუთითებს პირველ ინსტანციაში საქმის მომზადების დასრულებამდე. (იხ. დამატებით: ჰ.ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა; თბილისი; 2004; 170).

14. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 1008-ე მუხლით, რომელიც დელიქტიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნებისთვის სპეციალური ხანდაზმულობის ვადას აწესებს, კერძოდ, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

15. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დასახელებული სამართლებრივი ნორმის დანაწესით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლა დაკავშირებულია დაზარალებულის მიერ ზიანის, ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შეტყობასთან.

16. სააპელაციო სასამართლო წინამდებარე საქმეზე დადგენილად მიიჩნია:

16.1. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება ლ.თ–ის, გ.ბ–ის, ი.ე–ის, რ.ე–ის, ლ.ზ–ძის, ნ.ო–ძის, აო–ძის, ი.ჩ–ძის, გ.გ–ძის, ა.გ–ის, ჯ.ლ–ძის, მ.ბ–ძის, კ.დ–ძის, ა.ძ–ის, ლ.დ–ისა და ზ.ჭ–ის მიმართ დაიწყო 2009 წლის 20 სექტემბერს და იმავე წლის 21 სექტემბერს დასრულდა;

16.2. გამომძიებელ გ. ბ–ის 2009 წლის 31 აგვისტოს დადგენილებით სისხლის სამართლის N 092090089 საქმესთან დაკავშირებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე, საქართველოს სახელმწიფო ცნობილ იქნა დაზარალებულად, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ 2009 წლის აგვისტოში უკვე ცნობილი იყო;

16.3. საქმეში წარმოდგენილია ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2009 წლის ოქტომბრის წერილი, რომლითაც სადავო მიწის ნაკვეთის ნორმატიული ღირებულებაა განსაზღვრული, ხოლო წერილის ადრესატი კი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის თბილისის მტავარი სამმართველოს უფროსი გამომძიებელია, რომელსაც ინფორმაცია მიეწოდა სისხლის სამართლის N 092090089 საქმესთან დაკავშირებით. შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანის ოდენობის შესახებაც კი ცნობილი იყო ჯერ კიდევ 2009 წლის ოქტომბერში;

16.4. სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის მიმდინარეობის პერიოდში მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებდა სისხლის სამართლის საქმეზე სამოქალაქო სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დაზარალებულის მხრიდან სამოქალაქო სარჩელები სხვა პერიოდებზე აღძრულია 2009 წლის სექტემბერსა და იმავე წლის ნოემბერში, ხოლო 2010 წლის 15 აპრილის სისხლის სამართლის განაჩენით დაკმაყოფილებულია მოთხოვნები ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

17. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს შეეძლო სამოქალაქო სარჩელის აღძვრით დაეკმაყოფილებინა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა სადავო ეპიზოდთან დაკავშირებითაც, რაც მან არ განახორციელა. მართალია, სამოქალაქო სარჩელები სხვადასხვა ეპიზოდებზეა აღძრული, მაგრამ მოთხოვნის უფლების წარმოშობის სამართლებრივი წინაპირობები მოცემულ შემთხვევაშიც იგივეა, გამომდინარეობს იმავე საქმიდან, სახელმწიფოსათვის ზიანის მიყენებიდან, მათ შორის, მოცემულ ეპიზოდში ბრალდებული პირის- ჯ.ლ–ძის მიერ სხვა ეპიზოდით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნიდან. ეს კი იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ზიანისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ და გააჩნდა შესაძლებლობა, მოცემულ ეპიზოდთან დაკავშირებითაც წარედგინა სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეზე.

18. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ ვადის ათვლა დაიწყება ზიანის შეტყობისა და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიკაციის მომენტიდან, თუ საკმარისად განსაზღვრადია ზიანის მიმყენებლი პირის ვინაობა. ზიანის მიყენების ფაქტის (ანუ უფლების დარღვევის ფაქტის) და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ვინაობის შეტყობა ვადის ათვლის დაწყების კუმულატიურ წინაპირობებად უნდა იქნეს განხილული.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2013 წლის 15 აპრილს, შესაბამისად, გაზიარებული იქნა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ სარჩელი ხანდაზმულია. იმ დაშვებითაც, თუ სარჩელი არ იქნებოდა მიჩნეული ხანდაზმულად, სასარჩელო მოთხოვნა- დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზრაურების შესახებ, სააპელაციო სასამართლოს მაინც უსაფუძვლოდ მიაჩნია მოპასუხე ჯ.ლ–ძის მიმართ, რადგან თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 4 ივნისის განაჩენით ჯ.ლ–ძის მიმართ გაუქმდა ის გამამატყუნებელი განაჩენი, რომელზე დაყრდნობითაც აპელანტი (მოსარჩელე მერია) მოცემულ შემთხვევაში მოითხოვს დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას და ეს პირი გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში (300 არაგველის მიმდებარედ, დ. აღმაშენებლის ხეივანში, ...... ქუჩაზე და მტკვრის მარცხენა სანაპიროსა და ...... ქუჩას შორის მდებარე მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებით). ამდენად, ის ფაქტი, რომ სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2020 წლის 4 ივნისის გამამართლებელი განაჩენით ჯ.ლ–ძის მხრიდან დანაშაულის არარსებობა დადგინდა, მერიის სასარჩელო მოთხოვნას, სახელმწიფოსათვის დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, უსაფუძვლოდ აქცევს.

20. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

20.1. მოსარჩელე მერიამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხეთა წინააღმდეგ და, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა იმავე საფუძვლით, როგორც ეს სარჩელით და სააპელაციო საჩივრით იყო მოთხოვნილი (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.1 ქვეპუნქტი და მე-2 პუნქტი; საკასაციო საჩივარი-ტ.4, ს.ფ.369-381).

20.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

21. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

22. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო პალატის 2019 წლის 4 აპრილის განჩინების სავალდებული სამართლებრივი მითითებების საფუძველზე სავსებით სწორად აქვს გამოკვლეული და დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები.

23. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 16.1-16.4 ქვეპუნქტები), რომლებიც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

24. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა, დანაშაულის ჩადენის გზით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დააფუძნა იმ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს, რომ მოპასუხეები დამნაშავედ იქნენ ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენით, სარჩელს ერთვის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც, მოსარჩელის მტკიცებით, დასტურდება მოპასუხეთა ბრალეულობა და მათ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ 1 570 650 ლარის ლარის ანაზღაურება.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად იმსჯელა ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესისა და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სასარჩელო წარმოების გამიჯვნის მნიშვნელობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 11-15 და 17-18 პუნქტები). საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ ანალოგიურ საქმეზე განმარტა: „რაც შეეხება 2010 წლის პირველი ოქტომბრის შემდეგ (ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედება, რომელიც აღარ ითვალისწინებს სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას სისხლის სამართლის საქმეზე), სახელმწიფოსათვის ან სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა სუბიექტისათვის დანაშაულით ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით (ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა) მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების მიმართ, სსკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაწყება, დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარვევის საქმეზე გამოცემული იქნა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო (და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით) წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვანი განმარტება საქმეზე N ას-1322-2018, 04.04.2019წ; შეად. შემდგომი განჩინებები: N ას-1263-2019, 13.03.2020წ; N ას-203-2020, 24.12.2020წ; N ას-1456-2020, 15.05.2021წ; N ას-47-2021, 17.05.2021წ; N ას-)94-2021, 06.07.2021; N ას-112-2021, 07.07.2021წ; N ას-1122-2019, 23.07.2021წ.). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელის მოთხოვნას, მოპასუხეებისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე სსკ-ის 992-ე, 998-ე და 408.1-ე მუხლების საფუძველზე არ გააჩნია საფუძველი, ასევე, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა, რომელიც წინამდებარე განჩინების მე-19 პუნქტშია ასახული.

26. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, ამიტომაც არ უნდა იქნეს გაზიარებული კასატორის მტკიცება სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ სასამართლოსათვის ხანდაზმულობის ვადის დაცვით მიმართვის თაობაზე.

27. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად, ადამიანის ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა და თავის თავში მოიცავს ადამიანის უფლებას მისი საქმე გონივრულ ვადაში, სწრაფად და ეფექტიანად განიხილოს სასამართლომ (Profitis and Others v. Greece, §93; Tierce v. San Marino, §31; Surmeli v. Germany [GC], §129; Capuano v. Italy, §§30-31; Versini v. France, §29), რაც წარმოშობს სახელმწიფოს ვალდებულებას, ისე მოაწყოს თავისი სამართლებრივი სისტემა, რომ სასამართლოებმა უზრუნველყონ თითოეული პირის უფლება გონივრულ ვადაში მიაღწიოს საბოლოო გადაწყვეტილებას დავაზე, რომელიც მისი სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალებების განხორციელებას ეხება (Scordino v. Italy (no.1) [GC] §183, Surmeli v. Germany [GC], § 129). თუმცა, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი იმასაც გულისხმობს, რომ მართლმსაჯულება იყოს სწრაფი და ეფექტიანი, რითაც ხაზს უსვამს, რომ ამით არ უნდა დაზარალდეს მართლმსაჯულების სწორად (სათანადოდ) განხორციელების პრინციპი (Von Maltzan and Others v. Germany (dec.) [GC], §132), რომელიც სამართლიანი სასამართლოს უფლების უფრო ზოგადი პრინციპია.

28. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი დასაბუთებული არგუმენტი გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობისა და დასკვნების საწინააღმდეგოდ, ამასთან, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა, მნიშვნელოვანი განმარტების სახით, ანალოგიურ საქმეებზე არსებობს, რაც მითითებულია წინამდებარე განჩინებაში. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, დასაბუთებული და კანონიერია, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, რაც იმას ნიშნავს, რომ საკასაციო განაცხადი, როგორც დაუშვებელი, განუხილველად უნდა დარჩეს.

29. სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან გათავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება. სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ სარჩელზე უარის თქმაში ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმაც იგულისხმება. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტში ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური