საქმე №ას-865-2023 29 სექტემბერი, 2023 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – თ.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ნ.ვ.დ–ვა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით თ.მ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, დამზღვევი, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი, რომლითაც მოთხოვნილი იყო სს „ნ.ვ.დ–თვის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან მზღვეველი) 7 768 ლარის, როგორც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების, დაკისრება არ დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 თებერვლის განჩინებით, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

3. სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:

3.1. მოსარჩელეს, როგორც დამზღვევს, და მოპასუხეს, როგორც მზღვეველს, შორის, 2021 წლის 13 აპრილს, ელექტრონული ფორმით დაიდო სატრანსპორტო საშუალების დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც გაიცა ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა დაზღვევის პოლისი N AUTO-NVI-21-01-014136. აღნიშნული პოლისის საფუძველზე, დაზღვეულია მოსარჩელის კუთვნილი ავტოსატრანსპორტო საშუალება - მარკა/მოდელი „MAZDA“, სახელმწიფო ნომრით „...“;

3.2. სადაზღვევო პოლისის თანახმად, დაზღვეულ რისკებად განისაზღვრა ავტოსატრანსპორტო საშუალების ფიზიკური დაზიანება, მათ შორის - ავტოსაგზაო შემთხვევისას, დაზღვევის მოქმედების ვადად კი განისაზღვრა პერიოდი 2021 წლის 13 აპრილიდან 2022 წლის 12 აპრილამდე;

3.3. ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზღვევის ხელშეკრულების საერთო პირობების 4.5 პუნქტის თანახმად, დაზღვევა არ ფარავდა დამზღვევის ან უფლებამოსილი მძღოლის განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად დამდგარ შემთხვევას;

3.4. ქ. თბილისში, რუსთაველის ქუჩა 44-ის მიმდებარედ, წრიული მოძრაობის გზაჯვარედინზე, 2021 წლის 22 ივნისს მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, რა დროსაც მოსარჩელე მისი მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მარკა/მოდელი „MAZDA“, სახელმწიფო ნომრით „........“ და შეეჯახა „TOYOTA“-ს მარკის ავტომობილს, რომელსაც მართავდა ლ.ყ–ი. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად „TOYOTA“-ს მარკის ავტომობილს დაუზიანდა უკანა მარჯვენა მხარე, ხოლო „MAZDA“-ს მარკის ავტომობილს - წინა მხარე.

3.5. 2021 წლის 22 ივნისს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტზე სსიპ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ შედგენილი პატაკის თანახმად, ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევი მიზეზია ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ (დაზღვევმა) ვერ შენიშნა საგზაო მონიშვნა „დაუთმე გზა“ და მოახდინა შეჯახება;

3.6. 2021 წლის 22 ივნისს მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად ცნობილ იქნა მოსარჩელე. სსიპ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ გამოწერილი ელექტრონული საჯარიმო ქვითრის თანახმად, მოსარჩელე საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის დარღვევისთვის დაჯარიმდა 250 ლარით;

3.7. მოსარჩელემ (დამზღვევმა) მიმართა მოპასუხეს (მზღვეველს) 2021 წლის 22 ივნისს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით;

3.8. მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიის 2021 წლის 16 ივლისის და 2021 წლის 24 აგვისტოს წერილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელე (დამზღვევი) ამ ავტოსაგზაო შემთხვევისას მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობით, ვინაიდან მან წრიული მოძრაობის გზაჯვარედინზე მოძრაობისას უგულებელყო მონიშვნა - „დაუთმე გზა“.

4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება - მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 799.1-ე „დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება“ და 820-ე „ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით“ მუხლები.

5. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს შეფასების საგანია დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ეკისრება თუ არა სადაზღვევო კომპანიას დამზღვევის ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა შეფასდეს დამზღვევის ქმედების ბრალეულობის ხარისხი (უხეში თუ მარტივი გაუფრთხილებლობა) და ამის კვალობაზე დადგინდეს, არსებობს თუ არა მზღვეველის (მოპასუხის) ზიანის ანაზღაურებისაგან გათავისუფლების სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი.

6. სსკ-ის 799.1-ე მუხლის (ნორმის დეფინცია იხ. მე-4 პუნქტში) ანალიზიდან გამომდინარე, სადაზღვევო შემთხვევის შეფასებისათვის, ანუ იმისათვის, რომ სადაზღვევო რისკი განხორციელებულად და შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად ჩაითვალოს, უნდა დადგინდეს, ეს შემთხვევა ხომ არ წარმოადგენს ხელშეკრულებით შეთანხმებულ გამონაკლის შემთხვევას, რა დროსაც გამოირიცხება მისი სადაზღვევო შემთხვევად დაკვალიფიცირება და სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან თანხის გადახდის სამართლებრივი საფუძველი. სსკ-ის 829-ე მუხლის თანახმად, „მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით“.

7. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსში დაზღვევის სამართლის მომწესრიგებელი ნორმები, ამ თავში გაწერილი თავისებურების გათვალისწინებით, არა იზოლირებულად, არამედ, ამავე კოდექსის ზოგად დებულებებში მითითებულ ნორმებთან ერთობლივად მოქმედებს. სსკ-ის 799-ე მუხლის დეფინიცია ნათლად განმარტავს, რომ მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულება სწორედ იმ სპეციფიკის გათვალისწინებით უნდა განიმარტოს, რაც ამ ინდუსტრიას ახასიათებს (დაინტერესებული მხარის მოთხოვნის შესაბამისად, სადაზღვევო პოლისის პირობების შედგენა, რაც მეტია დაზღვეული რისკი - იზრდება სადაზღვევო შენატანის ოდენობაც...). მზღვეველის ანაზღაურების ვალდებულების განსასაზღვრად ამოსავალია დაზღვევის ხელშეკრულება, ხოლო, ისეთ დროს, როდესაც მხარეები სსკ-ის 829-ე მუხლში მითითებულ რომელიმე გარემოებაზე არ თანხმდებიან, ასეთ შემთხვევებში მოქმედებას იწყებს აღნიშნული ნორმა და მხარეთათვის მბოჭავი ხდება.

8. საქმის მასალებით დადგენილია მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, სსკ-ის 799-ე მუხლის საფუძველზე, დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი. შესაბამისად, მოცემულ სამართალურთიერთობაში მხარეთა ორმხრივი უფლებები და მოვალეობები განისაზღვრა ხელშეკრულებით, რომელთა შორისაა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეთანხმება საგამონაკლისო დათქმების გათვალისწინებით.

9. სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების პირობებსა და სსკ-ის 829-ე მუხლის მოთხოვნებზე და განმარტავს, რომ სადავო ხელშეკრულების მიხედვით მხარეთა მიერ შეთანხმებული იქნა ის სტანდარტული საგამონაკლისო შემთხვევები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში სადაზღვევო ანაზღაურების შესაძლებლობა გამოირიცხებოდა. მათ შორის, ხელშეკრულების მე-4 მუხლის (გამონაკლისები) 4.5.21 პუნქტით განისაზღვრა, რომ არ ანაზღაურდებოდა ზარალი, თუ იგი გამოწვეული იყო ისეთი ქმედებით, რომლის დროსაც მზღვეველი უფლებამოსილია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, უარი თქვას ზარალის ანაზღაურებაზე. სსკ-ის 829-ე მუხლის მიხედვით მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

10. ზემოაღნიშნული სახელშეკრულებო და საკანონმდებლო ნორმების ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მხარეებმა, ერთი მხრივ, სახელშეკრულებო პირობით, ხოლო, მეორე მხრივ, ამავე ხელშეკრულების ფარგლებში კანონზე მითითებით (სასამართლოს შეფასებით, ასეთი მითითების მიუხედავად, სსკ-ის 829-ე მუხლის დანაწესი წინამდებარე შემთხვევაში, მაინც ვარგისი იქნებოდა სადავო საკითხის მოსაწესრიგებლად) გამორიცხეს მზღვეველის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როდესაც შედეგი გამოწვეული იქნებოდა დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით (შდრ. სუსგ N ას-566-566-2018, 13.07.2018 წ.).

11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო გაიზიარებდა აპელანტის (დამზღვევის) მტკიცებას, რომ მისი ინფორმაციით, მანქანა დაზღვეული იყო ყოველგვარი რისკისგან და ხელშეკრულების სადავო პირობის (4.5 პუნქტი) შესახებ შეიტყო მხოლოდ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემდეგ, აღნიშნული გარემოება სარჩელის სამართლებრივ ბედს ვერ შეცვლიდა, ვინაიდან მზღვეველის უფლება, გათავისუფლდეს თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია უხეში გაუფრთხილებლობით, დადგენილია საკანონმდებლო დანაწესით (სსკ-ის 829-ე მუხლი) და შესაბამისად, მბოჭავი ძალა აქვს სამართალურთიერთობის მონაწილე ყველა მხარისათვის. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სადაზღვევო კომპანიის უარი ემყარება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიერ სატრანსპორტო საშუალების დაზიანება მოხდა უხეში გაუფრთხილებლობით, რაც სსკ-ის 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველს ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისაგან.

12. სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძეველი, რადგან წინამდებარე საქმეში სახეზეა მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევა. სასამართლო უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის, როგორც სამართლებრივად სანქცირებული ქმედებების შესახებ, განმარტავს, რომ „სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა. უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი ქმედებით სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს არღვევს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, რის გამოც განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა ხშირად ერთ სიბრტყეზე განიხილება. მარტივი გაუფრთხილებლობისას კი გონივრული წინდახედულებისა და ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უხეში გაუფრთხილებლობა, როგორც სამოქალაქო ბრუნვისათვის საჭირო გულმოდგინების განსაკუთრებით მძიმე, უჩვეულო ხარისხით დარღვევა, პასუხისმგებლობის საფუძვლად გამოიყენება, როცა ამის შესახებ პირდაპირ უთითებს კანონი“ (იხ. საქმე N ას-754-2021 02.12.2021).

13. ამგვარად, უხეში გაუფრთხილებლობის არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა; უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, მაგალითად: მოძრაობს არაფხიზელ მდგომარეობაში, გადაჭარბებული სიჩქარით, გადაკვეთს შემხვედრი სატრანსპორტო ნაკადის გამყოფ უწყვეტ ღერძულა ხაზს და იმოძრავებს მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით, მკვეთრად არღვევს საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების წესებს და თავისი მოქმედებით აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს არ ემორჩილება უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით. ხოლო თუ დადგინდა, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენისას უხეშად არ დაურღვევია საგზაო მოძრაობის წესები, მისი ქმედება არ შეიძლება შეფასდეს უხეშ გაუფრთხილებლობად.

14. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2021 წლის 22 ივნისს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტზე სსიპ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ შედგენილი პატაკის თანახმად, ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევი მიზეზია ის ფაქტი, რომ აპელანტმა (დამზღვევმა) ვერ შენიშნა საგზაო მონიშვნა „დაუთმე გზა“ და მოახდინა შეჯახება. აპელანტის განმარტებით კი, ავტომობილი „TOYOTA“ არ ექცეოდა მისი ხედვის არეში და მისთვის ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომამდე შეუძლებელი იყო რაიმე წინდახედულების ნორმის გამოჩენა. აპელანტის მტკიცება ემყარება მისი მიმართვის საფუძველზე შედგენილ და სასამართლოსათვის წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმადაც, „ავტომობილი „MAZDA“-ს, სახელმწიფო ნომრით „......“ მძღოლს ავტომობილის წინა მარცხენა მხარეს დგარის გამო ჰქონდა შეზღუდული, დაფარული მხედველობის ზონა და შესაბამისად შესაძლებელია, ვერ დაენახა მარცხენა მხრიდან მისდამი ბლაგვი კუთხით მოძრავი ავტომობილი“.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტის დასკვნის თუ აუდიტორული დასკვნის შემოწმება და შეფასება მტკიცების პროცესის აუცილებელი პირობაა. ექსპერტის დასკვნის უარყოფა ან გამოყენება მტკიცებულებად არ შეიძლება, თუ იგი არ იქნება შემოწმებული და შეფასებული 105-ე მუხლის შესაბამისად. ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე აღებული, ასევე საქმეზე მოპოვებული ყველა სხვა მტკიცებულებათა ერთობლიობაში.

16. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და განმარტა, რომ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა ვერ განიხილება ბრალის ხარისხთან მიმართებით მოსარჩელის (დამზღვევის) მტკიცების დამადასტურებლად, ვინაიდან, ექსპერტიზის დასკვნა მიუთითებს, რომ დამზღვევის ხედვის არეში შესაძლოა ვერ მოხვედრილიყო ის ავტომობილი, რომელსაც დაეჯახა დამზღვევი (აპელანტი), თუმცა, არ აფასებს იმ ფაქტს, რომ აპელანტი ამ საგზაო სიტუაციაში აღმოჩნდა იმის გამო, რომ უგულებელყო საგზაო მონიშვნა, რომელიც მას გზის დათმობას ავალდებულებდა.

17. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იმსჯელა საქმის მასალებში წარმოდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 13 ივნისის დასკვნაზე, რომლითაც დადგენილია, რომ მოცემულ კონკრეტულ საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევაში მონაწილე „მაზდას“ მარკის ავტომობილის მძღოლის (აპელანტის) „მოქმედება, ტექნიკური თვალსაზრისით, არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის N 1 დანართის პრიორიტეტის ნიშნის 2.4 მოთხოვნებს, რამაც განაპირობა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა“. ამავე დასკვნით დადგენილია, რომ საგზაო შემთხვევისას მონაწილე მეორე ავტომობილის მძღოლს არ შეეძლო სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მის ქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებულია შემდეგი: „ავტომობილზე ფაქტობრივად არსებული დაზიანებების და საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მოძრაობა მომხდარია წრიული მოძრაობის გზაჯვარედინზე, სადაც სატრანსპორტო საშუალებათა გავლის რიგითობა განისაზღვრება მოძრაობის წესების თანახმად. რაც შეეხება ავტომობილის დგარს და დგარის მხრიდან ხილვადობის შეზღუდვას, ასეთს „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონი არ იცნობს. თუ გავითვალისწინებთ აღნიშნულ გარემოებებს ცალსახად შეიძლება ითქვას, რომ მოცემულ საგზაო სიტუაციაში, თუ ავტომობილის მძღოლს შეეზღუდა ხილვადობა მოძრაობის მიმართულებით, ამავე კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, უნდა შეეწყვიტა მოძრაობა და საჭიროების შემთხვევაში გაჩერებულიყო, რა დროსაც საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა. კერძოდ, მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, „მაზდას“ მარკის ავტომობილის მძღოლს თ.მ–ს რუსთაველის გამზირი ..-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე თავისუფლების მოედნის მიმართულებით წრიული მოძრაობის გზაჯვარედინზე მოძრაობისას, გზა უნდა დაეთმო გადასაკვეთ გზაზე მოძრავ ყველა სახის სატრანსპორტო საშუალებისათვის... მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევაში მონაწილე „მაზდას“ მარკის ავტომობილის მძღოლის, თ.მ–ის მოქმედება ტექნიკური თვალსაზრისით არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის დანართი 1-ის საგზაო მონიშვნების 1.13-ის მოთხოვნებს, რამაც განაპირობა საგზაო- სატრანსპორტო შემთხვევა“.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ხსენებული მონიშვნა (1.13.) „აჩვენებს ადგილს, სადაც მძღოლი აუცილებლობის შემთხვევაში უნდა გაჩერდეს და გზა დაუთმოს გადამკვეთ გზაზე მოძრავ სატრანსპორტო საშუალებას“. პირს, რომელიც დგას 1.13. საგზაო მონიშვნის უკან, მართებს გაატაროს გადამკვეთ გზაზე მოძრავ ნებისმიერ სატრანსპორტო საშუალებას და როცა აღარ იქნება გადამკვეთი გზის ნაწილში განთავსებული სატრანსპორტო საშუალებები მხოლოდ ამის შემდგომ განაგრძოს მოძრაობა. მაშინ როდესაც გადამკვეთ გზაზე მოძრავი ავტომობილის მძღოლისათვის ნათელია საგზაო მონიშვნით დადგენილი წესრიგი მისი გავლის უპირატესობის შესახებ, ის ელოდება გზის სავალი ნაწილის დათმობას. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ამგვარი წესის უგულებელყოფა და, ნაცვლად გზის სავალი ნაწილის დათმობისა, ავტომობილის ექსპლუატაციის გაგრძელება და მოძრაობის სახიფათო მონაკვეთზე შემხვედრ ავტომობილთან შეჯახება დადგენილი წესრიგის უხეში დაუდევრობის მაღალი სტანდარტით დარღვევად უნდა შეფასდეს იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შემთხვევა მოხდა დღის მონაკვეთში - 12:48 სთ-ზე (იხ: პატაკი ს.ფ. 23), იყო მოწმენდილი ამინდი (მხარე წვიმაზე არ მიუთითებს) და შესაბამისად, იყო მაღალი ხილვადობა, ამასთან, შეჯახება მოხდა TOYOTA“-ს მარკის ავტომობილზე უკანა მხრიდან, რაც აპელანტის (დამზღვევის) აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნების უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით დარღვევაზე მიუთითებს. სასამართლოს საგულისხმოდ მიაჩნია განმარტოს, რომ აპელანტის მტკიცება, თითქოსდა „ვერ შენიშნა“, არის ჯიპის ტიპის დიდი ზომის ავტომანქანა, რაც არასარწმუნოს ხდის მტკიცებას, რომ დამზღვევმა შემხვედრ გზაზე მოძრავი გაბარიტული ავტომობილი „ვერ შენიშნა“ მანქანის დგარის წინაღობის გამო.

19. ზემოხსენებული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოტივაციით სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება და დაასკვნა, რომ მოპასუხის (მზღვევლის) უარი სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე საფუძვლიანია, ვინაიდან მოსარჩელე (დამზღვევი) მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობით, რაც სადაზღვევო კომპანიას ანიჭებდა უფლებას, სსკ-ის 829-ე მუხლის საფუძველზე, უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურებაზე.

20. საკასაციო სამართალწარმოები ეტაპი

20.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (დამზღვევმა), მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

20.2. კასატორის მტკიცებით, სსკ-ის 316.1-ე და 317.1-ე მუხლების საფუძველზე მზღვეველს ეკისრება ანაზღაურება სახელშეკრულებო პირობის თანახმად. სადაზღვევო პოლისით გათვასლიწინებული იქნა მტელი რიგი სადაზღვევო რისკები, მათ შორის კასკო (ფიზიკური დაზიანება; ქურდობა; ძარცვა; ყაჩაღობა) შესაბამისად, ეს დათქმა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გამოწვეულ დაზიანებასაც მოიცავს:

20.3. დამზღვევისათვის ხელშეკრულების არსებობს მხოლოდ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ მიღებული ზეპირი შტყობინებით გახდა ცნობილი. მანამდე სადაზღვევო კომპანია მოსარჩელისათვის არც ინფორმაციულად და არც მატერიალური სახით არ მიუწოდებია იგი. არც რაიმე სახის მითითება არსებობს სადაზღვევო პოლისზე, რომ იგი რეგულირდება სადაზღვევო ხელშეკრულებით. შესაბამისად, სახეზეა მომხმარებლის ინფორმირებულობის დარღვევის ფაქტი, ხელშკრულება მხოლოდ 2021 წლის 7 ივლისს მიეწოდა დამზღვევს, მისივე მოთხოვნით, როდესაც უკვე მომხდარი იყო ავტოსაგზაო შემთხვევა. დაცული უნდა იყოს ე.წ. „სუსტი“ მხარის ინტერესები;

20.4. არსებობს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ამ კატეგორიის საქმეებზე და ავტოსაგზაო შემთხვევის შეფასება გონივრული გასნჯისა და მძღოლის მოწმედების შესაბამისად უნდა მოხდეს, მით უფრო, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორი (დამზღვევი) მრავალწლიანი გამოცდილებსი მქონე მძღოლია;

20.5. კასატორი უთითებს სუსგ-ებზე: N ას-745-713-2014, 30.04.2015წ; N ას-745-2021, 02.12.2021წ. და განმარტავს, რომ სადაზღვევო პოლისით არ იკვეთება და არც არავის განუმართავს დამზღვევისათვის, რომ ხელშეკრულებით გათვალსწინებულ „კასკოს“ გააჩნდა გარკვეული საგამონაკლისო დათქმები. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი.

20.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის (დამზღვევის) საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის (დამზღვევის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

21. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

22. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

24. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

25. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის, კერძოდ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 799.1 „დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება“ და 820-ე „ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით“ მუხლები, როგორც ეს მართებულად მიუთითა სააპელაციო სასამართლომ.

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა ვალდებულების განმსაზღვრელი იმ დებულებებისაგან შედგება, რომელიც ხელშემკვრელთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას ასახავს (სსკ-ის 327-ე მუხლი) და კანონის თანახმად, სწორედ ამ ჩარჩოშია მოქცეული მათი პასუხისმგებლობის ფარგლებიც (გარდა კანონის იმპერატიული დანაწესებისა). ვალდებულებითი სამართლის ეს უზოგადესი პრინციპი თანაბრად ვრცელდება ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე, რომელთა შორისაა დაზღვევის ხელშეკრულებაც. მეტი სიცხადისათვის შეიძლება ითქვას, რომ კონკრეტული სახელშეკრულებო ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური ნორმები აზუსტებენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების ზოგად პრინციპს. ამგვარ ნორმათა რიგს განეკუთვნება სსკ-ის 799-ე მუხლი (ნორმის დეფინცია იხ. მე-12 პუნქტში).

27. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ სადავოდაა გამხდარი სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების საკითხი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, არსებობდა თუ არა სსკ-ის 829-ე მუხლით (ნორმის დეფინიცია იხ. მე-9 პუნქტში) გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურებისგან გათავისუფლების საფუძველი.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით დადგენილია მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, სსკ-ის 799-ე მუხლის საფუძველზე, დაზღვევის ხელშეკრულების ელექტორნული ფორმით გაფორმების ფაქტი (იხ. წინამდებარე განჩინებსი 3.1. ქვეპუნქტი). მოცემულ სამართალურთიერთობაში მხარეთა ორმხრივი უფლებები და მოვალეობები განისაზღვრა ხელშეკრულებით, რომელთა შორისაა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეთანხმება საგამონაკლისო დათქმების გათვალისწინებით.

29. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა: ხელშეკრულებაში საგამონაკლისო ნორმების იმპლემენტაციის დანიშნულებაა ამომწურავად განისაზღვროს იმ გარემოებათა/ქმედებათა წრე, რაც მზღვეველის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს, ყველა სხვა შემთხვევა კი, დამზღვევის ინტერესების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს. საგამონაკლისო შემთხვევების გაფართოების დაშვება, ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში ამგვარი დათქმების ჩართვის მიზანს. მხარეები თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დებენ ხელშეკრულებას, თავადვე განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობების იმპერატიულ და დისპოზიციურ წესებს, რომელსაც ორივე მხარე განუხრელად უნდა დაემორჩილოს და იცავდეს. საგამონაკლისო დათქმები სადაზღვევო ხელშეკრულების სწორედ იმპერატიულ დანაწესთა იმ წყებას მიეკუთვნება, რომელიც სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებისათვის დაუშვებლად მიჩნეულ ქმედებათა სრულ სპექტრს განსაზღვრავს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო დაზღვევის ხელშეკრულებით ანაზღაურებას ექვემდებარება მძღოლის ბრალით (ავარიისას) გამოწვეული ნებისმიერი ის ზიანი, რომელიც მხარეთა შეთანხმებით საგამონაკლისო შემთხვევების ნუსხის განსაზღვრისას დაუშვებლად არ არის მიჩნეული (იხ. სუსგ-ები: Nას--1147-1067-2017, 29.12.2017წ: N ას-462-2022, 24.06.2022წ).

30. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ მისთვის უცნობი იყო სადაზღვევო პოლისის გარდა, სადაზღვევო ხელშეკრულების არებობის ფაქტი, რადგან ეს ფაქტობრივი გარემოება მოპასუხეს (მზღვეველს) შედავებული აქვს სარჩელის პასუხად წარდგენილი შესაგებლით, სადაც უთითებს, რომ ელექტორნული ფორმით ხელშეკრულების დადების პროცესში, კონტრაჰენტს (დამზღვევს) ელფოსტაზე გადაეგზავნა, როგორც დაზღვევის ხელშეკრულება, ისე-სადაზღვევო პოლისი და წარდგენილი აქვს სასამართლოსათვის შესატყვისი მტკიცებულებები (იხ. ტ.1, ს.ფ.124, 177-178), რითაც საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კვლავ მოსარჩელეს შეუბრუნდა.

31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია წინამდებარე განჩინების 3.1-3.7 ქვეპუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე, შეფასებულია ექსპერტიზის დასკვნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. ექსპერტიზის ჩატარების უფლებამოსილება აქვთ იმ საექსპერტო ორგანოებს, რომელთა საქმიანობა რეგულირდება შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული დებულებისა და სხვა ნორმატიული აქტების საფუძველზე. შესაბამისად, როდესაც საუბარია ექსპერტიზის დასკვნაზე, როგორც სსსკ-ით გათვალისწინებულ ერთ-ერთ მტკიცებულებაზე (სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) იგულისხმება კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების მქონე საექსპერტო ორგანოს მიერ ჩატარებული ექსპერტის წერილობითი შედეგი (დასკვნა). თავად ექსპერტი კი, პროცესის მონაწილე დამხმარე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტს, რომლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, სასამართლო დასაშვებად ცნობილ მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც ხდება მათი როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში შესწავლა, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას.

33. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მხარეებმა, ერთი მხრივ, სახელშეკრულებო პირობით, ხოლო, მეორე მხრივ, ამავე ხელშეკრულების ფარგლებში კანონზე მითითებით (სასამართლოს შეფასებით, ასეთი მითითების მიუხედავად, სსკ-ის 829-ე მუხლის დანაწესი წინამდებარე შემთხვევაში, მაინც ვარგისი იქნებოდა სადავო საკითხის მოსაწესრიგებლად) გამორიცხეს მზღვეველის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როდესაც შედეგი გამოწვეული იქნებოდა დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით (შდრ. სუსგ N ას-566-566-2018, 13.07.2018 წ.).

34. „ავტოსატრანსპორტო საშუალება წარმოადგენს მომეტებული საფრთხის წყაროს. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს მიერ დადგენილია მთელი რიგი რეგულაციები ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელთა მიმართ და მათ ევალებათ იცოდნენ თავიანთი ვალდებულებები, დაიცვან ისინი ზედმიწევნით და ავტოსატრანსპორტო საშუალება მართონ გონივრული და სათანადო წინდახედულობის ფარგლებში. შესაბამისად, თუ დადგინდება, რომ ავტოსატრანსპორტო საშულების მფლობელის მიერ არ ჰქონდა ადგილი კანონმდებლობით დადგენილი წესების დარღვევას და იგი ავტომანქანას მართავდა სათანადო წინდახედულობის ფარგლეში, მისი ქმედება არ შეიძლება შეფასდეს განზრახ ან უხეშ გაურთხილებლობად. ამასთან, მოძრაობის წესებს შორის ერთ-ერთი უმნიშნვნელოვანესია დადგენილი სიჩქარის ფარგლებში დაწესებულ ზოლებში მოძრაობა, რისი დარღვევაც უპირატესად იწვევს მძიმე შედეგს. შესაბამისად, ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მოძრაობისას მძღოლს ევალება განსაკუთრებული გულისხმიერებითა და ზედმიწევნით დაიცვას აღნიშნული წესები“ (იხ. სუსგ Nას-ას-654-2019, 26.06.2020წ).

35. რაც შეეხება თავად უხეშ და მარტივ გაუფრთხილებლობას, როგორც სამართლებრივად სანქცირებულ ქმედებებს, ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს: „სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა, უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-745-713-2014; Nას-654-2019, 26.06.2020წ).

36. დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, გარკვეული გარემოების (სადაზღვევო შემთხვევის) დადგომისას, ამ პირთა მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით (სადაზღვევო პრემიებით) ფორმირებული ფულადი ფონდებისა და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა წყაროების ხარჯზე. აქედან გამომდინარე, დამზღვევის პასუხისმგებლობის ფარგლების განსაზღვრის დროს მნიშვნელოვანია მისი, როგორც სამართლებრივ, ისე ეკონომიკურ არსის გათვალისწინებაც, რადგან ისეთი შემთხვევები, სადაც დგინდება დამზღვევის უხეში გაუფრთხილებლობა გამორიცხავს მზღვეველის პასუსხისმგებლობას. მაგალითად, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, ასეთი შემთხვევებია შეფასებული:

37.1.საქმე N ას-745-713-2014 - ამ საქმეზე დადგენილი იყო, რომ მძღოლი მისი მართვის ქვეშ მყოფი სატრანსპორტო საშუალებით უკნიდან შეეჯახა ავტობუსს, რომელსაც მგზავრები გადაჰყავდა და რომელიც გაჩერებული იყო მონიშნულ ადგილას. სასამართლოს მოსაზრებით, ეს ფაქტი იმაზე მიუთითებდა, რომ მას არ ჰქონდა დაცული საკმარისი დისტანცია, ასევე, სათანადო ყურადღებითა და სიფრთხილით არ ადევნებდა თვალყურს მგზავრების გადამყვან ავტობუსს, ანუ, ადგილი ჰქონდა აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას. შესაბამისად, კასატორის მითითება ამ საქმეზე, ისევე, როგორც N ას-745-2021 საქმეზე, მისივე მტკიცების საწინააღმდეგოა;

37.2. საქმე N1217-1146-2012 - ამ საქმეზე დადგინდა, რომ მომხდარ ფაქტზე მოსარჩელის (დამზღვევის) მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში, მხედველობაში იყო მისაღები, რომ მოსარჩელე მოძრაობდა სწორ, 6.5მ. სიგანის ცალმხრივი მიმართულების მქონე უდეფექტო გზაზე, მშრალ ამინდში, ყოველგვარი წინაღობისა და ხელისშემშლელი ფაქტორების გარეშე, რა დროსაც შეეჯახა სამანქანე გზის გვერდით არსებულ ტროტუარზე მდგარ ხეს;

37.3. საქმე N ას-943-901-2013 - ავტომობილის მძღოლმა, რომელიც მოძრაობდა გადაჭარბებული, 70 კმ/სთ სიჩქარით, მაშინ, როდესაც დასაშვები სიჩქარე 40 კმ/სთ იყო, ვერ უზრუნველყო მოძრაობის უსაფრთხოება, გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი, გადავიდა საპირისპირო მიმართულებით სამოძრაო ზოლში და შეეჯახა შემხვედრი მიმართულებით მოძრავ მიკროავტობუსს;

37.4. საქმე N ას-1510-1425-2012 - ამ საქმეშიც ადგილი ჰქონდა ქარაფშუტული მანევრირებით გზის სავალი ნაწილიდან გადასვლას და ხეზე შეჯახების შედეგად ავტომანქანის დაზიანებას. ამრიგად, ცხადია, რომ ყველა ჩამოთვლილ საქმეზე დამრღვევის მხრიდან ადგილი ჰქონდა აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას (შეად. სუსგ-ას Nას-1306-1226-2015, 01.07.2016წ.).

38.საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შინაარსის გათვალისწინებით, მძღოლის ქმედება უხეშ გაუფრთხილებლობად უნდა იქნეს მიჩნეული. მართალია, ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებული სამართალდარღვევის ოქმს, პრეიუდიციული ხასიათი არ გააჩნია, მაგრამ იგი კასატორს სადავოდ არ გაუხდია, რაც გულისხმობს იმას, რომ ის ოქმში მოყვანილ გარემოებათა კვალიფიკაციას დაეთანხმა, კერძოდ, იმას, რომ მძღოლმა მანევრირების წესების დარღვევით იმოქმედა და ასკ-ის 125.10-ე მუხლის მიხედვით დაჯარიმდა. ამრიგად, გამოვლენილია სსკ-ის 829-ე მუხლისა და ხელშეკრულებით დადგენილი საგამონაკლისო წინაპირობები, რაც მზღვეველს ანიჭებს უფლებამოსილებას, ზიანის ანაზღაურებაზე განაცხადოს უარი.

39. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მაშინ, როდესაც საქმეზე დადგენილი გარემოებები ცალსახად ადგენენ მძღოლის მხრიდან უხეშ გაუფრთხელობლობას, კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიები გასაჩივრებულ განჩინებასთან სარჩელის წარმატებულობას ვერ განაპირობებენ. ამასთან სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შეესატყვისება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის (იხ. სუსგ-ები: N ას-1306-1226-2015, 01.07.2016წ; N ას-1147-1067-2017, 29.12.2017წ; N ას-1622-2018, 25.01.2019წ; N ას-1094-18.10.2019წ; N ას-654-2019, 26.06.2020წ; N ას-618-618-2018მ 16.11.2020წ; N ას1497-2020, 23.04.2021წ; N ას-818-2020, 11.06.2021წ; N ას-124-2022, 20.05.2022წ; N ას-462-2022, 20.05.2022წ; N ას-253-2022, 27.12.2022წ; N ას-499-2023, 07.06.2023წ.);

40. სადაზღვევო ხელშეკრულებაში/პოლისში საგამონაკლისო ნორმების იმპლემენტაციის დანიშნულებაა ამომწურავად განისაზღვროს იმ გარემოებათა/ქმედებათა წრე, რაც მზღვეველის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს, ყველა სხვა შემთხვევა კი, დამზღვევის ინტერესების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს. საგამონაკლისო შემთხვევების გაფართოების დაშვება, ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში ამგვარი დათქმების ჩართვის მიზანს. მხარეები თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დებენ ხელშეკრულებას და თვითონვე განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობების იმპერატიულ და დისპოზიციურ წესებს, რომელსაც ორივე მხარე განუხრელად უნდა დაემორჩილოს და იცავდეს. საგამონაკლისო დათქმები სადაზღვევო ხელშეკრულების სწორედ იმპერატიულ დანაწესთა იმ წყებას მიეკუთვნება, რომელიც სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებისათვის დაუშვებლად მიჩნეულ ქმედებათა სრულ სპექტრს განსაზღვრავს (შეად. სუსგ-ებს: N ას-1147-1067-2017, 29.12.2017წ; N ას-618-618-2018, 16.11.2020წ.).

41. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი.

42. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

43. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. თ.მ–ს (პ/ნ .........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 388,4 ლარის (საგადახდო დავალება N17828093400, გადახდის თარიღი 2023 წლის 13 ივლისი), 70% – 271,88 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური