საქმე №ას-483-2023 18 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „გ.თ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.ფ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ს.ფ–ამ“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „გ.თ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ 12 444.62 ევროს ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის დაიდო საერთაშორისო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ, როგორც მომსახურების შემსრულებელმა, მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო: საქართველოს ტერიტორიიდან საბერძნეთის მიმართულებით შეგროვების ცენტრში (ქ. თბილისში) გადასაზიდად მიღებული ტვირთის, დამკვეთის მიერ ტვირთის სატვირთო ავტომობილებში ჩატვირთვის შემდგომ, საბერძნეთში გადაზიდვა; დანიშნულების პუნქტში სატვირთო ავტომობილებიდან ტვირთის ჩამოტვირთვა და საცავში შეზიდვა/დალაგება; დამკვეთისაგან მიღებული საკონტაქტო მონაცემების შესაბამისად, ტვირთის საბერძნეთის ეკონომიკურ ტერიტორიაზე შემოსვლის, აგრეთვე ტვირთის მიღების ადგილისა და დროის შესახებ მიმღების ინფორმირება; დანიშნულების პუნქტში მისთვის ან მისი წარმომადგენლისათვის ტვირთის გადაცემის/ჩაბარების მიზნით, შესაბამისი პროცესის ორგანიზება.

3. მხარეთა შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების №1 დანართის თანახმად, განისაზღვრა მომსახურების ღირებულება - საფოსტო ამანათებისათვის ყოველ 1 კგ ტვირთზე - 0.40 ევრო.

4. მოსარჩელემ მოპასუხისათვის ტვირთის გადაზიდვის ვალდებულება შეასრულა. 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ CMR-ის დოკუმენტში მიმღებად დასახელდა საბერძნეთის კანონმდებლობის დარეგისტრირებული იურიდიული პირი „M. N. V.”.

5. მოპასუხის დავალიანებამ შეადგინა 15 964.14 ევრო, თუმცა მოსარჩელემ მოითხოვა 12 444.62 ევროს გადახდა, რადგან 3519.52 ევროსთან დაკავშირებით, სასამართლო დავა მიმდინარეობს, სადაც სოლიდარულ მოპასუხეებს წარმოადგენენ მოპასუხე კომპანია და მისი დირექტორი - ზ.მ–ძე (იხ. ტ.1.ს.ფ.3-8).

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ბოლო გადაზიდვა განხორციელდა 2019 წლის 24 ივნისს. 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება, რომლითაც მოპასუხემ და ფიზიკურმა პირმა - ზ.მ–ძემ სოლიდარულად იკისრეს მოსარჩელის წინაშე 6019.52 ევროს გადახდა და ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. ვალის აღიარების შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება მხარემ შეასრულა, შესაბამისად, მოპასუხეს ამ ხელშეკრულების ფარგლებში დავალიანება არ ერიცხება.

7. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელსეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გამო, მოსარაჩელემ 2021 წლის 23 თებერვალს მიმართა სარჩელით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომლის მიერ 2021 წლის 16 აპრილს გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ( საქმეზე #2/3779-21), მოპასუხესა და მის დირექტორს ზ.მ–ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 3519, 52 ევროს ექვივალენტი ლარის გადახდა.

8. მოპასუხემ მიუთითა, რომ აღნიშნული სარჩელით, მასზე დართული მასალებით და 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს დაიდო საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს წარმოეშვა დავალიანება, რაზედაც 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შეთანხმება, რომლითაც მოპასუხემ და ფიზიკურმა პირმა ზ.მ–ძემ (მოპასუხე კომპანიის დირექტორი), სოლიდარულად იკისრეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 6-19,52 ევროს გადახდადა ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. ვალის აღიარების შეთანხმების პირველი პუნქტის თანახმად, აღნიშნული თანხა მოვალეებს უნდა დაეფარათ სრულად არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა, რაც არასრულად განახორციელეს. დარჩენილი დავალიანება ჯამურად შეადგენდა 3519,52 ევროს, რაც დაეკისრა მოპასუხეს და მის დირექტორს 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით. აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შესულია კანონიერ ძალაში და აღსრულებულია. დავალიანების თანხის (6019.52 ევრო) სრულად გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს (იხ. შესაგებელზე დართული ქვითრები), რაც იმითაც დასტურდება, რომ იმავე დღეს, მოსარჩელემ სასამართლოს მოსთხოვა საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება. ამრიგად, უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით (2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გაწეული მომსახურების დავალიანების დაკისრება).

9. სარჩელზე დართული ბოლო ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო, მით უფრო, რომ მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმებით დაფიქსირებული იქნა დავალიანება 6-19,52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისათვის გააჩნდა და სრულად იქნა გადახდილი მოსარჩელისათვის 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად. შესაბამისად, გაუგებარი და საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მიერ ახალი სარჩელით გაზრდილი თანხის დაკისრების მოთხოვნა იმავე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამიტომაც, სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ვინაიდან არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, კერძოდ, ესაა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 აპრილის დასუწრებელი გადაწყვეტილება.

10. ამასთან ერთად, სარჩელზე დართული ინვოისი და დავალიანების ცნობა არის ცალმხრივად შედგენილი და შესაბამისად, არასანდო დოკუმენტები, რომლებიც ზემოთ აღნიშნულ მიზეზების გამო, შეუძლებელია დავალიანების არსებობის დამადასტურებელ მტკიცებულებებად იქნეს მიჩნეული (იხ. ტ.1.ს.ფ.105-109).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 444.62 ევროს ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 მარტის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის დაიდო საერთაშორისო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ, როგორც მომსახურების შემსრულებელმა, მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო: საქართველოს ტერიტორიიდან საბერძნეთის მიმართულებით შეგროვების ცენტრში (ქ. თბილისში) გადასაზიდად მიღებული ტვირთის, დამკვეთის მიერ ტვირთის სატვირთო ავტომობილებში ჩატვირთვის შემდგომ, საბერძნეთში გადაზიდვა; დანიშნულების პუნქტში სატვირთო ავტომობილებიდან ტვირთის ჩამოტვირთვა და საცავში შეზიდვა/დალაგება; დამკვეთისაგან მიღებული საკონტაქტო მონაცემების შესაბამისად, ტვირთის საბერძნეთის ეკონომიკურ ტერიტორიაზე შემოსვლის, აგრეთვე ტვირთის მიღების ადგილისა და დროის შესახებ მიმღების ინფორმირება; დანიშნულების პუნქტში მისთვის ან მისი წარმომადგენლისათვის ტვირთის გადაცემის/ჩაბარების მიზნით, შესაბამისი პროცესის ორგანიზება.

14. აღნიშნული ხელშეკრულების 9.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება ძალაში შედის მხარეთა მიერ მისი ხელმოწერისთანავე და მოქმედებს 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. ხელშეკრულების მოქმედება გრძელდება კიდევ ერთი წლით, თუ მისი მოქმედების ვადის ამოწურვამდე 30 კალენდარული დღით ადრე, არც ერთი მხარე წერილობით არ განუცხადებს მეორე მხარეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, აღნიშნული ფორმით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდება ყოველ ჯერზე.

15. ზემოაღნიშნული 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების №1 დანართის თანახმად, მომსახურების ღირებულება საფოსტო ამანათებისათვის ყოველ ერთ კილოგრამ ტვირთზე განისაზღვრა 0.40 ევროთ.

16. 2018 წლის 14 დეკემბრის საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.1. პუნქტის შესაბამისად, მიმღებ პირად განიხილება დამკვეთის მიერ დაკვეთაში მითითებული ან/და თანმხლებ დოკუმენტში ასახული ნებისმიერი პირი, რომლისთვისაც განკუთვნილია საქართველოს მიმართულებით გადაზიდული საქონელი, წინამდებარე ხელშეკრულების მიზნებისათვის საბერძნეთის კანონმდებლობის შესაბამისად რეგისტრირებული იურიდიული პირი - „M. N. V.“ (იხ. ხელშეკრულება ს.ფ. 25).

17. საქმის მასალებში წარმოდგენილი საერთაშორისო სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ 2019 წლის 21 იანვრიდან 2019 წლის 24 ივნისის ჩათვლით პერიოდში, მოპასუხის დაკვეთით გადაზიდა ტვირთი და მიაწოდა მიმღებს - „M. N. V.“-ს.

18. მოპასუხემ საქმის მასალებში ასევე წარადგინა 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმება ვალის აღიარების შესახებ, რომლითაც ფიზიკურმა პირმა - ზ.მ–ძემ (მოვალე) აღიარა მოსარჩელის (კრედიტორი) წინაშე დავალიანება 6019.52 ევროს ოდენობით და მოპასუხესთან (დირექტორი - ზ.მ–ძე) ერთად, სოლიდარულად იკისრა ვალდებულება, აღნიშნული თანხა გადაეხადა არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა.

19. ამავე შეთანხმების მე-7 პუნქტში აღნიშნულია, რომ წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერით „მოვალე“ დამატებით ადასტურებს, რომ, წინამდებარე შეთანხმების პირველი პუნქტით გათვალისწინებული დავალიანების გარდა, „კრედიტორის“ მიმართ აქვს სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული შესაბამისი ხელშეკრულებებით/შეთანხმებებით (იხ. ს.ფ 147).

20. 2021 წლის 12 აპრილს გაცემულ ცნობაში (N15/9-191) მოსარჩელემ დავალიანების შესახებ მიუთითა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხის დავალიანება შეადგენს 15 964.14 ევროს (იხ.ს. ფ. 79)

21. 2021 წლის 12 აპრილს მოსარჩელის მიერ გაცემულ ცნობაში (N15/9-190) დავალიანების შესახებ მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519.52 ევროს (იხ. ს.ფ. 80).

22. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის არგუმენტები და დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ, გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე გააჩნია დავალიანება 12 444.62 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით.

23. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლი ეფუძნება. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში მის მიერ განხორციელდა მოპასუხის კუთვნილი ტვირთის გადაზიდვა, თუმცა ამ უკანასკნელის მხრიდან საპასუხო ვალდებულება - თანხის გადახდის შესახებ შესრულებული არ ყოფილა, რაც სარჩელის თანხმად შეადგენს 12 444.62 ევროს.

25. აღნიშნულ მოთხოვნას არ დაეთანხმა მოპასუხე და შესაგებლით სადავო გახადა მოსარჩელის წინაშე ვალდებულების არსებობის ფაქტი. აპელანტის განმარტებით, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ ბოლო გადაზიდვა შესრულდა 2019 წლის 24 ივნისს, რის შემდეგად მოსარჩელეს მოპასუხისათვის არანაირი მომსახურება აღარ გაუწევია, შესაბამისად, გადახდის ვალდებულება არც წარმოშობილა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის ზემოაღნიშნული არგუმენტები და მიუთითა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მხარეთა შორის საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი სადავოდ არ ხდება და საქმეში წარმოდგენილი საერთაშორისო სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულებით დადასტურებულია მოსარჩელის მიერ ვალდებულების შესრულების - ტვირთის გადაზიდვის შესახებ გარემოება, მტკიცების ტვირთი იმის შესახებ, რომ საპასუხო ვალდებულება - თანხის გადახდა შესრულდა, ეკისრებოდა თავად მოპასუხეს, რომელსაც აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. აპელანტი ასევე მიუთითებს, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში, შესრულებული ბოლო გადაზიდვის - 2019 წლის 24 ივნისის შემდეგ, 2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმებით დადგინდა აღიარების დროისათვის არსებული დავალიანების მოცულობა - 6019.52 ევრო.

26. სააპელაციო პალატის შეფასებით, მითითებული გარემოება არ აბათილებს სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობით დავალიანების არსებობის შესახებ გარემოებას, მეტიც, ზემოაღნიშნულ 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმებაში აღნიშნულია, რომ აღიარებული დავალიანების გარდა, მოპასუხეს გააჩნია ფულადი ვალდებულება, რაც გამომდინარეობს მხარეებს შორის არსებული შესაბამისი ხელშეკრულებებიდან/შეთანხმებებიდან.

27. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, მოსარჩელის მიერ 2021 წლის 12 აპრილის გაცემულ N15/9-190 ცნობაზე, რომლის თანახმად 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519.52 ევროს, რაც, აპელანტის მოსაზრებით, გამორიცხავს დასკვნას 12 444.62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის შესახებ, ვინაიდან საქმის მასალებში წარმოდგენილია ასევე, ამავე 2021 წლის 12 აპრილს გაცემული ცნობა (N15/9-191), რომელშიც მითითებულია, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, მოპასუხის დავალიანება შეადგენს 15 964.14 ევროს.

28. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზის შედეგად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორი ყოველთვის ვალდებულია, გასცეს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ ამას მოვალე მოითხოვს.

29. კანონში კრედიტორის მიმართ არსებობს მეტად ცალსახა დამოკიდებულება - იგი ავალდებულებს, მოვალის მოთხოვნის შემთხვევაში, გასცეს ასეთი დოკუმენტი, თუმცა კანონი ასეთივე მომთხოვნი არ არის მოვალის მიმართ. მას შეუძლია, არ გამოითხოვოს ასეთი საბუთი კრედიტორისაგან. ბუნებრივია, კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია, ვალდებულებიდან გამომდინარე, მხარეთა მდგომარეობით. ნორმაში მითითებული დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას წარმოადგენს მოვალისათვის, რადგან მან მხოლოდ ამ დოკუმენტით შეიძლება, დაადასტუროს ვალდებულების შესრულება, რასაც ვერ ვიტყვით კრედიტორზე. მას არანაირი საჭიროება არ აქვს, ფლობდეს ამ დოკუმენტს არც სამართლებრივი და არც ფაქტობრივი თვალსაზრისით. კანონი მოვალეს აღჭურავს მთელი რიგი უფლებებით, რათა შეძლოს ვალდებულების შესრულების და კრედიტორის მიერ ამ შესრულების მიღების ფაქტის დადასტურება. ამ უფლების გამოუყენებლობა კი, წარმოადგენს მის რისკს და შეუძლებელს ხდის ზემოთ მითითებული გარემოების დადასტურებას.

30. ამდენად, თანხის გადახდის დამადასტურებელი გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს (მოპასუხე), რომელსაც ასეთი მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოპასუხემ ვერ შეძლო ფულადი ვალდებულების არარსებობის შესახებ გარემოების დადასტურება.

31. სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ მიუთითა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ, დაასაბუთონ თავიანათი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში კი, მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს (მოპასუხე), რომელსაც მის მიერ დასახელებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. ასევე, აპელანტმა ვერ შეძლო სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით გაებათილებინა მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სადავო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

32. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძრვანელა სსკ-ის 327-ე, 668-ე, 672-ე მუხლებით, 677-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ „ტვირთების საერთაშორისო საგზაო გადაზიდვების შესახებ“ კონვენციის მე-4 მუხლის მიხედვით, გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულება დასტურდება ზედნადების შედგენით, ზედნადების არარსებობა, მისი მცდარობა ან დაკარგვა გავლენას არ ახდენს არც ხელშეკრულების არსებობაზე, არც გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების სინამდვილეზე, რომლისთვისაც ამ შემთხვევაშიც გამოიყენება წინამდებარე კონვენციის დებულებები, ხოლო 9.1 მუხლის თანახმად, ზედნადები წარმოადგენს გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების დადების, მისი პირობების, გადამზიდველის მიერ ტვირთის მიღების მტკიცებულებას prima facie.

33. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელის მიერ განხორციელდა მოპასუხის კუთვნილი ტვირთის გადაზიდვა, თუმცა მოპასუხის მხრიდან საპასუხო ვალდებულება - თანხის გადახდის შესახებ სრულად შესრულებული არ არის და არსებული დავალიანება შეადგენს 12 444.62 ევროს. სააპელაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, შესაბამისად, სარჩელი მის მიმართ სწორად დაკმაყოფილდა და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

35. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი. სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მცდარად დადგენილი ძირითადი სადავო ფაქტობრივი გარემოება. შესაბამისად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა უხეში დარღვევით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ არაერთგზის დადგენილი პრაქტიკის საწინააღმდეგოდ, არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის, რამაც განაპირობა საქმეზე სამართლებრივად არასწორი და უკანონო გადაწყვეტილების მიღება.

36. კასატორის მოსაზრებით, საქმის გარემოებების და არსებული მტკიცებულებების მიხედვით აშკარაა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისათვის სარჩელში მითითებული მომსახურება არ გაუწევია, შესაბამისად, არც 12 444.62 ევროს დაკისრების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი არსებობს.

37. მოსარჩელის მოთხოვნა სახელშეკრულებო ვალდებულების ფარგლებში 12 444.62 ევროს დაკისრების შესახებ, რეალურ საფუძველს მოკლებულია და, სავარაუდოდ, მიზნად ისახავს ამავე მხარეთა შორის სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, სხვა დავების ფარგლებში დამატებითი ზეწოლის ბერკეტის შექმნას. აღნიშნულის დასტურია ის ფაქტი, რომ საქმეში არ არსებობს არცერთი ორმხრივად, ან თუნდაც მესამე პირის მიერ დადასტურებული ან გაცემული მტკიცებულება, რომელიც 12 444, 62 ევროს ვალდებულების და დავალიანების არსებობას დაადასტურებდა. სარჩელზე დართული ინვოისი, დავალიანების ცნობა და ზედნადებები არის ცალმხრივი დოკუმენტები, რომლებითაც შეუძლებელია კონკრეტული ვალდებულების იდენტიფიცირება და, შესაბამისად, დავალიანების არსებობის დამადასტურებელ, საკმარის მტკიცებულებად არ უნდა იქნეს მიჩნეული სასამართლოს მიერ. ფაქტობრივად, არავითარი დავალიანება არ არსებობს. 2018 წლის 14 დეკემბრის საერთაშორისო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეებს შორის ურთიერთობა მოწესრიგდა სხვა სასამართლო გადაწყვეტილებით, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხე საქმის წარმოების შეწყვეტას ითხოვდა.

38. 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გამო, 2021 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომლის მიერ 2021 წლის 16 აპრილს გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (საქმეზე №2/3779-21) მოპასუხესა და მის დირექტორს - ზ.მ–ძეს სოლიდარულად დაეკისრა 3 519, 52 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

39. ხსენებული სარჩელით, მასზე დართული მასალებით და 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს დაიდო საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ 2019 წლის 21 იანვრიდან 2019 წლის 24 ივნისის ჩათვლით პერიოდში, მოპასუხის დაკვეთით, გადაზიდა ტვირთი და მიაწოდა მიმღებს (ბერძნულ კომპანია „M. N. V.”-ს). აღნიშნული გადაზიდვებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს წარმოეშვა დავალიანება მოსარჩელის მიმართ 6 019,52 ევროს ოდენობით, რაზეც 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება. მოპასუხემ და ფიზიკურმა პირმა -ზ.მ–ძემ სოლიდარულად იკისრეს მოსარჩელის წინაშე აღნიშნული თანხის (6 019,52 ევროს) გადახდა და ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. შეთანხმების პირველი პუნქტის შესაბამისად, აღნიშნული თანხა მოპასუხეებს უნდა დაეფარათ სრულად არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა, რაც არასრულად განახორციელეს. ზემოაღნიშნული ვალის აღიარების შეთანხმების ფარგლებში, 2020 წლის 19 აგვისტოს შემდგომ ზ.მ–ძემ და მოპასუხემ სხვადასხვა დროს დაფარეს მოსარჩელის წინაშე მოპასუხის ვალის ნაწილი, რაც დასტურდება საქმეზე თანდართული საგადასახადო დავალებებით. დარჩენილი დავალიანება სულ შეადგენდა 3 519.52 ევროს, რაც ზემოაღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაეკისრა მოპასუხესა და ზ.მ–ძეს.

40. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა. დავალიანების თანხის (6019.52 ევრო) სრულად გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს, რაც იმითაც დასტურდება, რომ იმავე დღეს - 2021 წლის 14 სექტემბერს მოსარჩელემ სასამართლო საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის გაუქმება მოითხოვა.

41. ამდენად, კასატორმა მიუთითა, რომ უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით (გაწეული მომსახურების დავალიანების დაკისრება, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე), რომელიც აღსრულებულია. ვინაიდან თვით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული ბოლო გადაზიდვის ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია და დადგენილად უნდა იქნას მიჩნეული, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო. მით უფრო, მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დაფიქსირდა დავალიანება 6 019, 52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისთვის გააჩნდა და რომელიც სრულად გადახდილ იქნა მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული შეთანხმების და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად.

42. საქმეში მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილია მის მიერვე დადასტურებული 2021 წლის 12 აპრილის N15/9-190 ცნობა დავალიანების შესახებ, რომელსაც ხელს აწერს ს.ფ–ის ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამსახურის ხელმძღვანელი, სადაც მკაფიოდ და არაორაზროვნად არის მითითებული შემდეგი: „14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519, 52 ევროს.“ თავის მხრივ, სადავო არ არის, რომ 3 519, 52 ევრო მოპასუხისა და მოვალე ზ.მ–ძის მიერ სრულად გადახდილია ზემოთ აღნიშნული წესით და ვადაში (გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს). ამასთან, მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ 14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2019 წლის 24 ივნისის შემდეგ მოსარჩელეს გადაზიდვა აღარ განუხორციელებია და შეუძლებელია წარმოშობილიყო ახალი ვალდებულება.

43. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველად კასატორმა ფაქტობრივ უსწორობად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიმართ 12 444.62 ევროს ოდენობით მოპასუხის ვალდებულების არსებობის შესახებ ფაქტის დადგენა წარმოადგენს იმ ძირითად ფაქტობრივ უზუსტობას, რომელმაც განაპირობა საქმეზე სააპელაციო და პირველი ინსტანციის სასამართლოების მიერ უკანონო და უსაფუძვლო გადაწყვეტილების მიღება.

44. კასატორის მითითებით, №ას-49-48-2016 საქმეზე გამოტანილ განჩინებაში საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ვალდებულების არსებობის მტკიცების ტვირთი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეკისრება მხარეს, რომელიც მოთხოვნის საფუძვლად ვალდებულების არსებობას ასახელებს. აღნიშნული პრაქტიკა განმტკიცებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საქმეებზე გამოტანილი სხვა არაერთი განჩინებით, თუ გადაწყვეტილებით. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ განახორციელა აღნიშნული მტკიცების ტვირთი. მას არ წარმოუდგენია არანაირი მტკიცებულება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი საფუძველი იყო. რაიმე სარწმუნო, ორმხრივი ან სხვაგვარი მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ 12 444.62 ევროს ღირებულების მომსახურების გაწევისა და, შესაბამისად, აღნიშნული თანხის გადახდაზე მოპასუხის ვალდებულების არსებობის შესახებ, საქმეში არ არსებობს.

45. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია აღნიშული პრაქტიკა და საპროცესო დანაწესი, რადგან გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და უკანონოდ შეაბრუნა მტკიცების ტვირთი. უსაფუძვლოა 2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების მე-7 პუნქტის ინტერპრეტაცია, სადაც თითქოს საუბარია, აღიარებული დავალიანების გარდა, სხვა ფულადი ვალდებულებების არსებობაზე და ამ ჩანაწერს დაეფუძნა სარჩელის დაკმაყოფილება. უპირველესად, ხსენებული შეთანხმების მე-7 პუნქტში მართლაც რომ იყოს აღნიშნული მოპასუხის დავალიანება, მხარეებს არაფერი შეუშლიდათ ხელს, მიეთითებინათ მისი კონკრეტული ოდენობა - 12 444,62 ევრო და მისი წარმოშობის წყარო - 2020 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე გაწეული მომსახურება, თუმცა ფულადი დავალიანების ოდენობისა და 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებასთან მისი კავშირის ასეთი დაკონკრეტება 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არ არსებობს. აქ საუბარია იმაზე, რომ „მოვალეს“, რომელიც ამ ხელშეკრულებაში ფიზიკური პირია და არა მოპასუხე, აქვს კრედიტორის მიმართ სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებებით და შეთანხმებებით“. რატომ გაიგივდა ეს ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით მოპასუხის დავალიანების აღიარებასთან, გაუგებარი რჩება. სადავო არ არის, რომ, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების გარდა, მხარეებს და მათთან დაკავშირებულ პირებს წლების განმავლობაში მრავალმხრივი, ესე იგი სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც აკავშირებდათ. ზემოთ უკვე აღნიშნული ცნობების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დავალიანება 3 5119.52 ევროს შეადგენდა, ხოლო ამ თარიღის შემდეგ მოსარჩელეს მოპასუხის ტვირთი აღარ გადაუზიდავს, აღნიშნული დოკუმენტი (ცნობა დავალიანების შესახებ) გამორიცხავს იმას, რომ 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არსებული დავალიანების თაობაზე ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის მტკიცებულებად უნდა იქნეს მიჩნეული. ასევე უდავოა, რომ ხსენებულ ცნობაში მითითებული დავალიანება - 3 519.52 ევრო გადახდილია მოპასუხისა და ზ.მ–ძის მიერ სრულად, ჯერ კიდევ 2021 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი გადახდის ქვითრებით.

46. კასატორმა მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

47. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის პირველი მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. 2013 წლის 10 მაისს კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ წარადგინა საკასაციო შესაგებელი და მოითხოვა საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება დაუშვებლობის გამო (იხ. საკასაციო შესაგებელი).

48. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 07 ივნისის განჩინებით განისაზღვრა საქმის განმხილველი სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა და დადგინდა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის განხილვა სასამართლოს 2023 წლის 20 ივნისის სხდომაზე მხარეთა დასწრებით, რის შესახებაც ეცნობათ მხარეებს კანონით დადგენილი წესით.

49. 2023 წლის 15 ივნისს კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ საკასაციო სასამართლოში წარადგინა განცხადება მომხსენებელი მოსამართლის საქმიდან აცილების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ საქმის განმხილველი მომხსენებელი მოსამართლე და კასატორის წარმომადგენელი გიორგი გვენეტაძე 1991 -1996 წლებში სწავლობდნენ ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, არიან თანაკურსელები და იმყოფებიან ახლო მეგობრულ ურთიერთობებში.

50. საკასაციო პალატამ კანონით დადგენილი წესით განიხილა კასატორის შუამდგომლობა საქმის განმხილველი მომხსენებელი მოსამართლის აცილების შესახებ და 2023 წლის 16 ივნისის განჩინებით არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის გამო.

51. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 20 ივნისის სხდომაზე საკასაციო სასამართლომ მხარეებს შესთავაზა დავის მორიგებით დასრულება და განუსაზღვრა ვადა 2023 წლის 20 ივლისამდე. მხარეებს განემარტათ, რომ თუ ამ ვადაში არ მოხდებოდა დავის მორიგებით დასრულება, მაშინ საკასაციო პალატა იმსჯელებდა საკასაცო საჩივრის დასაშვებობაზე ზეპირი მოსმენის გარეშე. საკასაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში მხარეებმა წარმოადგინეს განცხადებები და მიუთითეს, რომ ვერ შეძლეს დავის მორიგებით დასრულება.

52. საკასაციო სასამართლომ, 2023 წლის 24 ივლისს სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, იმსჯელა რა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობაზე, მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ცნობილ უნდა იქნეს დასაშვებად შემდეგ გარემოებათა გამო: სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას, ხოლო „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

53. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი განხილულ უნდა იქნეს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის შესახებც მხარეებს ეცნობათ კანონით დაგენილი წესით. მოდავე მხარეების მიერ საკასაციო სასამართლოში რაიმე შუამდგომლობა არ ყოფილა წარდგენილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

54. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, ასევე, მტკიცებულებების შეჯერებისა და გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოება გამო:

55. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება), შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

56. 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის დაიდო საერთაშორისო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ, როგორც მომსახურების შემსრულებელმა, მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო: საქართველოს ტერიტორიიდან საბერძნეთის მიმართულებით შეგროვების ცენტრში (ქ. თბილისში) გადასაზიდად მიღებული ტვირთის, დამკვეთის მიერ ტვირთის სატვირთო ავტომობილებში ჩატვირთვის შემდგომ, საბერძნეთში გადაზიდვა; დანიშნულების პუნქტში სატვირთო ავტომობილებიდან ტვირთის ჩამოტვირთვა და საცავში შეზიდვა/დალაგება; დამკვეთისაგან მიღებული საკონტაქტო მონაცემების შესაბამისად, ტვირთის საბერძნეთის ეკონომიკურ ტერიტორიაზე შემოსვლის, აგრეთვე ტვირთის მიღების ადგილისა და დროის შესახებ მიმღების ინფორმირება; დანიშნულების პუნქტში მისთვის ან მისი წარმომადგენლისათვის ტვირთის გადაცემის/ჩაბარების მიზნით, შესაბამისი პროცესის ორგანიზება. ხელშეკრულების 9.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება ძალაში შედის მხარეთა მიერ მისი ხელმოწერისთანავე და მოქმედებს 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. ხელშეკრულების მოქმედება გრძელდება კიდევ ერთი წლით, თუ მისი მოქმედების ვადის ამოწურვამდე 30 კალენდარული დღით ადრე, არც ერთი მხარე წერილობით არ განუცხადებს მეორე მხარეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, აღნიშნული ფორმით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდება ყოველ ჯერზე.

57. ზემოაღნიშნული 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების №1 დანართის თანახმად, მომსახურების ღირებულება საფოსტო ამანათებისათვის ყოველ ერთ კილოგრამ ტვირთზე განისაზღვრა 0.40 ევროთ. ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.1. პუნქტის შესაბამისად, მიმღებ პირად განიხილება დამკვეთის მიერ დაკვეთაში მითითებული ან/და თანმხლებ დოკუმენტში ასახული ნებისმიერი პირი, რომლისთვისაც განკუთვნილია საქართველოს მიმართულებით გადაზიდული საქონელი, წინამდებარე ხელშეკრულების მიზნებისათვის საბერძნეთის კანონმდებლობის შესაბამისად რეგისტრირებული იურიდიული პირი - „M. N. V.“ (იხ. ხელშეკრულება ს.ფ. 25).

58. საქმის მასალებში წარმოდგენილი საერთაშორისო სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ 2019 წლის 21 იანვრიდან 2019 წლის 24 ივნისის ჩათვლით პერიოდში, მოპასუხის დაკვეთით გადაზიდა ტვირთი და მიაწოდა მიმღებს - „M. N. V.“-ს.

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

60. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

61. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

62. საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

63. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების გაცნობის შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, როგორც საპროცესო სამართლებრივი (სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [სსსკ-ის 105-ე, 407.1, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 396-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი], ასევე მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებას (იხ. საკასაციო საჩივარი).

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევით.

65. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შეუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი). საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება, არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი).

67. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ი)

668-ე (გადაზიდვის ხელშეკრულებით გადამზიდველი ვალდებულია შეთანხმებული საზღაურის გადახდით გადაიტანოს ტვირთ დანიშნულების ადგილზე; 672-ე (გადაზიდვის ხელშეკრულება ფორმდება ზედნადების (ან სხვა დოკუმენტის) სახით. ზედნადების არარსებობის, მისი ხარვეზის ან დაკარგვის მიუხედავად, გადაზიდვის ხელშეკრულების შინაარსი და ნამდვილობა განისაზღვრება ამ თავის ნორმებით) მუხლები; აგრეთვე 1956 წლის 19 მაისის „ტვირთების საერთაშორისო საგზაო გადაზიდვების შესახებ“ კონვენციის ( საქართველოსთვის ძალაში შევიდა 1999 წლის 02 ნოემბერს) მე-4 მუხლი ( გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულება დასტურდება ზედნადების შედგენით, ზედნადების არარსებობა, მისი მცდარობა ან დაკარგვა გავლენას არ ახდენს არც ხელშეკრულების არსებობაზე, არც გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების სინამდვილეზე, რომლისთვისაც ამ შემთხვევაშიც გამოიყენება წინამდებარე კონვენციის დებულებები) და 9.1 მუხლი ( ზედნადები წარმოადგენს გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების დადების, მისი პირობების, გადამზიდველის მიერ ტვირთის მიღების მტკიცებულებას prima facie.).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80.).

70. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო-სამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლი და 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი.

71. კასატორი მიუთითებს, რომ ფაქტობრივად არავითარი დავალიანება არ არსებობს. 2018 წლის 14 დეკემბრის საერთაშორისო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეებს შორის ურთიერთობა მოწესრიგდა სხვა სასამართლო გადაწყვეტილებით, რის გამოც ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხე საქმის წარმოების შეწყვეტას ითხოვდა. 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გამო, 2021 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომლის მიერ 2021 წლის 16 აპრილს გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (საქმეზე №2/3779-21) მოპასუხესა და მის დირექტორს - ზ.მ–ძეს სოლიდარულად დაეკისრა 3 519, 52 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ხსენებული სარჩელით, მასზე დართული მასალებით და 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს დაიდო საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ 2019 წლის 21 იანვრიდან 2019 წლის 24 ივნისის ჩათვლით პერიოდში, მოპასუხის დაკვეთით, გადაზიდა ტვირთი და მიაწოდა მიმღებს (ბერძნულ კომპანია „M. N. V.”-ს). აღნიშნული გადაზიდვებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს წარმოეშვა დავალიანება მოსარჩელის მიმართ 6 019,52 ევროს ოდენობით, რაზეც 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება. მოპასუხემ და ფიზიკურმა პირმა - ზ.მ–ძემ სოლიდარულად იკისრეს მოსარჩელის წინაშე აღნიშნული თანხის (6 019,52 ევროს) გადახდა და ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. შეთანხმების პირველი პუნქტის შესაბამისად, აღნიშნული თანხა მოპასუხეებს უნდა დაეფარათ სრულად არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა, რაც არასრულად განახორციელეს. ზემოაღნიშნული ვალის აღიარების შეთანხმების ფარგლებში, 2020 წლის 19 აგვისტოს შემდგომ ზ.მ–ძემ და მოპასუხემ სხვადასხვა დროს დაფარეს მოსარჩელის წინაშე მოპასუხის ვალის ნაწილი, რაც დასტურდება საქმეზე თანდართული საგადასახადო დავალებებით. დარჩენილი დავალიანება სულ შეადგენდა 3 519.52 ევროს, რაც ზემოაღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაეკისრა მოპასუხესა და ზ.მ–ძეს. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა. დავალიანების თანხის (6019.52 ევრო) სრულად გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს, რაც იმითაც დასტურდება, რომ იმავე დღეს - 2021 წლის 14 სექტემბერს მოსარჩელემ სასამართლო საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის გაუქმება მოითხოვა.

72. ამდენად, კასატორმა მიუთითა, რომ უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით (გაწეული მომსახურების დავალიანების დაკისრება, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე), რომელიც აღსრულებულია. ვინაიდან თვით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული ბოლო გადაზიდვის ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია და დადგენილად უნდა იქნას მიჩნეული, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო. მით უფრო, მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დაფიქსირდა დავალიანება 6 019, 52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისთვის გააჩნდა და რომელიც სრულად გადახდილ იქნა მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული შეთანხმების და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად.

73. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია აღნიშული პრაქტიკა და საპროცესო დანაწესი, რადგან გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და უკანონოდ შეაბრუნა მტკიცების ტვირთი. უსაფუძვლოა 2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების მე-7 პუნქტის ინტერპრეტაცია, სადაც თითქოს საუბარია, აღიარებული დავალიანების გარდა, სხვა ფულადი ვალდებულებების არსებობაზე და ამ ჩანაწერს დაეფუძნა სარჩელის დაკმაყოფილება. უპირველესად, ხსენებული შეთანხმების მე-7 პუნქტში მართლაც რომ იყოს აღნიშნული მოპასუხის დავალიანება, მხარეებს არაფერი შეუშლიდათ ხელს, მიეთითებინათ მისი კონკრეტული ოდენობა - 12 444,62 ევრო და მისი წარმოშობის წყარო - 2020 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე გაწეული მომსახურება, თუმცა ფულადი დავალიანების ოდენობისა და 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებასთან მისი კავშირის ასეთი დაკონკრეტება 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არ არსებობს. აქ საუბარია იმაზე, რომ „მოვალეს“, რომელიც ამ ხელშეკრულებაში ფიზიკური პირია და არა მოპასუხე, აქვს კრედიტორის მიმართ სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებებით და შეთანხმებებით“. რატომ გაიგივდა ეს ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით მოპასუხის დავალიანების აღიარებასთან, გაუგებარი რჩება. სადავო არ არის, რომ, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების გარდა, მხარეებს და მათთან დაკავშირებულ პირებს წლების განმავლობაში მრავალმხრივი, ესე იგი სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც აკავშირებდათ. ზემოთ უკვე აღნიშნული ცნობების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დავალიანება 3 5119.52 ევროს შეადგენდა, ხოლო ამ თარიღის შემდეგ მოსარჩელეს მოპასუხის ტვირთი აღარ გადაუზიდავს, აღნიშნული დოკუმენტი (ცნობა დავალიანების შესახებ) გამორიცხავს იმას, რომ 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არსებული დავალიანების თაობაზე ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის მტკიცებულებად უნდა იქნეს მიჩნეული. ასევე უდავოა, რომ ხსენებულ ცნობაში მითითებული დავალიანება - 3 519.52 ევრო გადახდილია მოპასუხისა და ზ.მ–ძის მიერ სრულად, ჯერ კიდევ 2021 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი გადახდის ქვითრებით. (იხ. საკასაციო საჩივარი).

74. საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება ესაა კანონით დადგენილი წესით საქმის განხილვის შედეგად სასამართლოს მიერ მიღებული მართლმსაჯულების აქტი, რომელიც პასუხობს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს და რომლითაც საქმე არსებითად წყდება. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ესაა გადაწყვეტილების თვისება, რომელსაც იგი იძენს გარკვეული, კანონით ზუსტად განსაზღვრული პირობების საფუძველზე (იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 377).

75. სასამართლო გადაწყვეტილების, როგორც მართლმსაჯულების აქტის დანიშნულებაა მატერიალურ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის დავების გადაწყვეტა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, იგი იძენს საბოლოო, სავალდებულო და შეუქცევად ხასიათს. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა უკავშირდება ორ პრინციპს: პირველი - „დავა გადაწყვეტილია“ (Res Juticata) და მეორე - ფაქტების პრეიუდიციას (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, 2020).

76. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალის სუბიექტური ფარგლები იმ პირთა წრეს გულისხმობს, რომლებზეც გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება. სსსკ-ის 266-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, კერძოდ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საგანზე და იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 998).

77. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება.

78. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლომ უნდა შეამოწმოს და გამოარკვიოს ნამდვილად ამ ფაქტს ეყრდნობა თუ არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება). ასევე, მატრიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). ასეთი მიდგომა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას და რაც მთავარია, განსაზღვრულობის პრინციპს. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზული საფრთხე შეექმნებოდა, როგორც დასახელებული პრინციპების დაცვას, ასევე, ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას. შემოწმება უნდა განხორციელდეს როგორც პროცესუალური (პროცესუალური წინაპირობებია: (1) კანონიერ ძალაშია თუ არა შესული სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება); (2) გამოტანილია თუ არა იგი სამოქალაქო საქმეზე; (3) თუ არა იგივე მხარეები მონაწილეობენ თუ არა განსახილველ საქმეშიც, რომელთა მიმართ გამოტანილია გადაწყვეტილება (განჩინება), ასევე, მატრიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). მხოლოდ ამის შემდეგ შეგვიძლია მხარის მიერ მითითებული ფაქტი შეფასდეს პრეიუდიციულად და ამოირიცხოს მტკიცების საგნიდან. შესაბამისად, ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა სასამართლოს უფლებაა. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება სწორედ ამ ფაქტს ეფუძნება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ წარმოადგენს პრეიუდიციულ ფაქტს და ჩვეულებრივ ექვემდებარება მტკიცებას ისევე, როგორც მხარეთა მიერ შედავებული დანარჩენი ფაქტები. ასეთი მიდგომა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას და რაც მთავარია, განსაზღვრულობის პრინციპს. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზული საფრთხე შეექმნებოდა, როგორც დასახელებული პრინციპების დაცვას, ასევე, ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 193-196. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი).

79. საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვის თავისებურებებზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

80. კასატორი სადავოდ ხდის, რომ სახეზე იყო საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი. კერძოდ, მისი განმარტებით, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიაზე. სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. ამდენად, იმისათვის, რომ კონკრეტულ საქმეზე შეწყდეს სამართალწარმოება სახეზე უნდა იყო შემდეგი წინაპირობა: დავა - იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძლით. ერთ-ერთი მათგანის გამორიცხვის შემთხვევაში, საქმე ახალ დავად დაკვალიფიცირდება.

81. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყველა პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა (სსსკ-ის მე-2 მუხლი). სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საპროცესო გარანტიაა, თუმცა, ეს უფლება აბსოლუტური არ არის. სასამართლო ხელმისაწვდომობის უფლება ქარწყლდება მას შემდეგ, რაც დავა სასამართლო წესით უკვე გადაწყვეტილია. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება გადასინჯვას აღარ ექვემდებარება, ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები - გადახედვას (სსსკ-ის 266 მუხლი). შესაბამისად, იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლით სარჩელის ინიცირება გამორიცხულია. ასეთი სარჩელის დასაშვებობის შემთხვევაში, მაშინ, როდესაც სასამართლოსათვის სარჩელის დასაშვებობის შემოწმების დროს უცნობია ამავე დავაზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის ფაქტი, სასამართლო ახლად ინიცირებულ სარჩელზე შეწყვეტს წარმოებას. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოგვარებულ დავაზე სამართალწარმოების პროცესის ინიცირების დაშვებით ილახება სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ვინაიდან კანონის უზენაესობა სამართლებრივი განჭვრეტადობის პრინციპს ემყარება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოწესრიგებული საკითხი აღარ შეიძლება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგეს, გარდა შიდა სამართლით მკაცრად განსაზღვრული კრიტერიუმებისა (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 49-54). სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა იურიდიული წესრიგის სიმტკიცეს უზრუნველყოფს, ანუ სასამართლოს მიერ საბოლოოდ და შეუცვლელად დადასტურებული ფაქტებისა და სამართლებრივი ურთიერთობების, ასევე, მათგან გამომდინარე სუბიექტური უფლებების, თავისუფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სტაბილურობასა და მდგრადობას, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მათ რეალურ დაცვას (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 989-990).

82. საქმის წარმოების შეწყვეტას კანონმდებელი უკავშირებს სსსკ-ის 272-ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით ზუსტად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობას, კერძოდ, საქმის წარმოების შეწყვეტა დასაშვებია, თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დასრულდა დავა იმავე მხარეებს შორის, ანალოგიური სასარჩელო მოთხოვნისა და სარჩელის იმავე ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების გამო. „სარჩელის საფუძვლები“ მოცემული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ დასაბუთებას, თუმცა, გადამწყვეტი მნიშვნელობა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებს უნდა მიენიჭოს, ვინაიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ გამოსაყენებელ სამართლის ნორმას თავად სასამართლო განსაზღვრავს, თუნდაც მხარეს იგი მითითებული არ ჰქონდეს. ამასთან, ზემოაღნიშნული წანამძღვრები წარმოდგენილ უნდა იქნეს კუმულაციურად, რაც ნიშნავს, რომ ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო ვერ შეწყვეტს საქმის წარმოებას. კანონმდებლის ამგვარი ნება გამომდინარეობს სსსკ-ის 266-ე მუხლის შინაარსიდანაც და განპირობებულია მითითებულ ნორმაში ასახული აკრძალვით, რომლითაც გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორმა აღძრა იგივე სარჩელი, იმავე მხარეების მიმართ საქმეზე, რომელზეც არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება.“ (შდრ: სუსგ №ას-1089-2018, 24 დეკემბერი, 2018 წ, პ.26;34).

83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივი სახელმწიფოს ქვაკუთხედს მართლმსაჯულების განხორციელების სტაბილურობა წარმოადგენს, რაც სასამართლო გადაწყვეტილების ე.წ მუდმივობის პრინციპით ხასიათდება. აღნიშნული პრინციპი გარანტირებულია არაერთ შიდასახელმწიფოებრივ თუ საერთაშორისო სამართლის დანაწესში, რომელთაგან ერთ-ერთს სსსკ-ის 272-ე მუხლი წარმოადგენს. განსახილველი ნორმა გარკვეული „ინკვიზიციურობით“ ხასიათდება და მიუხედავად იმისა, შუამდგომლობს თუ არა მხარე საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, სასამართლოს ავალდებულებს, გამოიკვლიოს, სახეზე ხომ არ არსებობს ნორმით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა. მოხმობილი ნორმის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. იმისათვის, რომ სწორად შეფასდეს ნორმის გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებები, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, თუ რას წარმოადგენს ნორმის მიზნებისათვის სარჩელის/დავის „საგანი“ და „საფუძველი“: ა) სარჩელის/დავის საგანი არის მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისადმი, რომელიც უნდა განიხილოს სასამართლომ და რომლის მიმართაც უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (განჩინება), უფრო კონკრეტულად „საგანი“ არის მოთხოვნის შინაარსი და არა მისი მატერიალური ობიექტი; ბ) რაც შეეხება „საფუძველს“, ეს არის გარემოებები, რომელზეც მხარე ამყარებს საკუთარ მოთხოვნებს და რომელთა დადასტურებაც სწორედ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება მიზნად.

84. კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს მოპასუხის შესაგებელზე თანდართულ 2021 წლის 23 თებერვლით დათარიღებულ სარჩელს, სადაც მოსარჩელეა შპს „ს.ფ–ა“, ხოლო მოპასუხეებს წარმოადგენენ შპს „გ.თ–ი“ და ზ.მ–ძე. სარჩელში აღნიშნულია, რომ მოდავე მხარეთა შორის 2018 წლის 14 დეკემბერს დაიდო საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ, როგორც მომსახურების შემსრულებელმა, მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო: საქართველოს ტერიტორიიდან საბერძნეთის მიმართულებით შეგროვების ცენტრში (ქ. თბილისში) გადასაზიდად მიღებული ტვირთის, დამკვეთის მიერ ტვირთის სატვირთო ავტომობილებში ჩატვირთვის შემდგომ, საბერძნეთში გადაზიდვა; დანიშნულების პუნქტში სატვირთო ავტომობილებიდან ტვირთის ჩამოტვირთვა და საცავში შეზიდვა/დალაგება; დამკვეთისაგან მიღებული საკონტაქტო მონაცემების შესაბამისად, ტვირთის საბერძნეთის ეკონომიკურ ტერიტორიაზე შემოსვლის, აგრეთვე ტვირთის მიღების ადგილისა და დროის შესახებ მიმღების ინფორმირება; დანიშნულების პუნქტში მისთვის ან მისი წარმომადგენლისათვის ტვირთის გადაცემის/ჩაბარების მიზნით, შესაბამისი პროცესის ორგანიზება. მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის ტვირთის გადაზიდვის ვალდებულება შეასრულება დასტურდება შესაბამისი ინვოისებით და CMR-ებით, რასაც მოპასუხეები არ უარყოფენ და ადასტურებენ შესაბამისი ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმებით. კერძოდ, 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება, რომლითაც ფიზიკურმა პირმა ზ.მ–ძემ და შპს „გ.თ–მა“ სოლიდარულად იკისრეს შპს „ს.ფ–ის“ წინაშე 6019.52 ევროს გადახდა და ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. ამ შეთანხმების პირველი პუნქტის შესაბამისად, აღნიშნული თანხა მოპასუხეებს უნდა დაეფარათ სრულად არაუგვიანეს 2020 წლის 31 დეკემბრისა, რაც არ განახორციელეს. მოპასუხეების მიერ სხვადასხვა დროს ხდებოდა ვალის დაფარვა, რაც დასტურდება საქმეზე თანდართული საგადასახადო დავალებებით. დღეის მდგომარეობით კი მოპასუხეების დავალიანება ჯამში შეადგენს 3519, 52 ევროს. შესაბამისად, წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხეებისათვის დავალიანების დაკისრებას (იხ. ტ.1. ს.ფ.115-118).; აგრეთვე სარჩელის მე-3 და მე-4 ფაქტობრივი გარემოება (ტ.1.ს.ფ.119-120).

85. წინამდებარე საქმეზე მოპასუხის მიერ 2021 წლის 28 სექტემბერს წარმოდგენილ შესაგებელს თან ერთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება 2021 წლის 23 თებერვლით დათარიღებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, სადაც მითითებულია, რომ 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმებული ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში, არსებული დავალიანების ოდენობა შეადგენს 3519, 52 ევროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.185-189).

86. საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, გასაზიარებელია კასატორის მითითება, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა. დავალიანების თანხის (6019.52 ევრო) სრულად გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს, რაც იმითაც დასტურდება, რომ იმავე დღეს - 2021 წლის 14 სექტემბერს მოსარჩელემ საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის გაუქმება მოითხოვა.

87. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რადგან დაუსწრებელი გადაწყვეტილება წარმოადგენს მართლმსაჯულების აქტს, ამიტომაც, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის სამართლებრივი შედეგები ისეთივეა, როგორც ჩვეულებრივი გადაწყვეტილებისა. მხარეთა ეფექტიანი დაცვა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადწყვეტილების აღსრულების ვალდებულებასაც გულისხმობს. სსსკ-ის 234-ე მუხლის თანახმად, მართალია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ჩამოყალიბება ხდება სამოტივაციო ნაწილის გარეშე, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება საერთოდ არ უნდა შეიცავდეს დასაბუთებას (იხ. დამატებით: მ.თოდუა, ზ.ძლიერიშვილი, დ. ბერეკაშვილი, თ.ხაჟომია, თ. თოდრია, ს. ჩხაიძე, ნ.კვანტალიანი, სასამართლო გადაწყვეტილების სტრუქტურა პირველ და მეორე ინსტანციაში, პრაქტიკული სახელმძღვანელო, GIZ, 2020, გვ.29.)

88. დასაბუთების აუცილებლობა თვალსაჩინოა მაშინ, როდესაც სასამართლოს მოპასუხის გამოუცხადებლობის (სსსკ-ის 230-ე მუხლი) ან მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო (სსსკ-ის 232¹-ე) გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ. მითითებულ ნორმათა შინაარსიდან გამომდინარე, სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას, სასამართლო ვალდებულია, გამოარკვიოს, სარჩელში მითითებული და დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები, იურიდიული თვალსაზრისით ამართლებენ თუ არა მოთხოვნას. მოსარჩელის მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა კი, სასამართლოს მიერ მოთხოვნის დამფუძნებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის სწორად მოძიებას მოიაზრებს. ამის შემდეგ კი სასამართლო ადგენს, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტები, აკამყოფილებენ თუ არა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ აღწერილობას, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანით სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელი წინაპირობაა.

89. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 230-ე და 232¹ -ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას დადგენილად მიჩნეულ ფაქტების ნაწილში, პრეიუდიციული ძალა გააჩნია სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, სადაც იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

90. განსხვავებული ვითარებაა სსსკ-ის 229-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ასეთი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება მიიღება მხოლოდ იმის გამო, რომ მოსარჩელე სასამართლო სხდომაზე (როგორც მოსამზადებელი, ისე მთავარი სხდომა) არ გამოცხადდა. მოსარჩელის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, სარჩელის დაკამყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებას არ შეიცავს, კერძოდ, სასამართლო არ იკვლევს სარჩელში მითითებულ გარემოებებს და იურიდიული თვალსაზრისით არ აფასებს მათ. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო, მის წინააღმდეგ გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება რაკი არ შეიცავს ფაქტებზე მითითებას, შესაბამისად, მას ვერ ექნება პრეიუდიციული ძალა. ამასთან, ასეთ დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზეც ვრცელდება გადაწყვეტილების კანონიერი ძალის ის თვისება, რომელიც კრძალავს საქმის განმეორებით განხილვას.

91. კასატორი მიუთითებს, რომ უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით (გაწეული მომსახურების დავალიანების დაკისრება, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე), რომელიც აღსრულებულია. ვინაიდან თვით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული ბოლო გადაზიდვის ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია და დადგენილად უნდა იქნას მიჩნეული, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო. მით უფრო, მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დაფიქსირდა დავალიანება 6 019, 52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისთვის გააჩნდა და რომელიც სრულად გადახდილ იქნა მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული შეთანხმების და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად (იხ. საკასაციო საჩივარი).

92. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, აპელანტი ასევე მიუთითებს, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში, შესრულებული ბოლო გადაზიდვის - 2019 წლის 24 ივნისის შემდეგ, 2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმებით დადგინდა აღიარების დროისათვის არსებული დავალიანების მოცულობა - 6019.52 ევრო. სააპელაციო პალატის შეფასებით, მითითებული გარემოება არ აბათილებს სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობით დავალიანების არსებობის შესახებ გარემოებას, რადგან ზემოაღნიშნულ 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმებაში აღნიშნულია, რომ აღიარებული დავალიანების გარდა, მოპასუხეს გააჩნია ფულადი ვალდებულება, რაც გამომდინარეობს მხარეებს შორის არსებული შესაბამისი ხელშეკრულებებიდან/შეთანხმებებიდან (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.25-26).

93. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების მე-7 პუნქტის ინტერპრეტაცია, სადაც თითქოს საუბარია, აღიარებული დავალიანების გარდა, სხვა ფულადი ვალდებულებების არსებობაზე და ამ ჩანაწერს დაეფუძნა სარჩელის დაკმაყოფილება. უპირველესად, ხსენებული შეთანხმების მე-7 პუნქტში მართლაც რომ იყოს აღნიშნული მოპასუხის დავალიანება, მხარეებს არაფერი შეუშლიდათ ხელს, მიეთითებინათ მისი კონკრეტული ოდენობა - 12 444,62 ევრო და მისი წარმოშობის წყარო - 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე გაწეული მომსახურება, თუმცა ფულადი დავალიანების ოდენობისა და 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებასთან მისი კავშირის ასეთი დაკონკრეტება 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არ არსებობს. აქ საუბარია იმაზე, რომ „მოვალეს“, რომელიც ამ ხელშეკრულებაში ფიზიკური პირია და არა მოპასუხე, აქვს კრედიტორის მიმართ სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებებით და შეთანხმებებით“. რატომ გაიგივდა ეს ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით მოპასუხის დავალიანების აღიარებასთან, კასატორისათვის გაუგებარი რჩება. სადავო არ არის, რომ, 2020 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების გარდა, მხარეებს და მათთან დაკავშირებულ პირებს წლების განმავლობაში მრავალმხრივი, ესე იგი სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც აკავშირებდათ. ზემოთ უკვე აღნიშნული ცნობების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დავალიანება 3 5119.52 ევროს შეადგენდა, ხოლო ამ თარიღის შემდეგ მოსარჩელეს მოპასუხის ტვირთი აღარ გადაუზიდავს, აღნიშნული დოკუმენტი (ცნობა დავალიანების შესახებ) გამორიცხავს იმას, რომ 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არსებული დავალიანების თაობაზე ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის მტკიცებულებად უნდა იქნეს მიჩნეული. ასევე უდავოა, რომ ხსენებულ ცნობაში მითითებული დავალიანება - 3 519.52 ევრო გადახდილია მოპასუხისა და ზ.მ–ძის მიერ სრულად, ჯერ კიდევ 2021 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი გადახდის ქვითრებით (იხ. საკასაციო საჩივარი).

94. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დადებული ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების (იხ. ტ.1.ს.ფ.148) მე-7 მუხლის არასწორ განმარტებასთან დაკავშირებით შემდეგ გარემოებათა გამო:

95. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 341-ე მუხლის თანახმად, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას; თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი) საფუძველზე.

96. ვალის არსებობის აღიარება უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის პირობებს. ხელშეკრულებაში გაწერილი უნდა იყოს მისთვის მახასიათებელი ყველა არსებითი პირობა: კრედიტორისა და მოვალის მონაცემები, მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე შესასრულებელი კონკრეტული ვალდებულება და მომავალში მისი შესრულების განზრახვა (იხ. დამატებით: ეკატერინე ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019, მუხლი 341, ველი 12; შდრ. სუსგ №ას-1485-1401-2012, 11.11.2013წ.). პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ ისაა, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (იხ: სუსგ №ას-1133-1079-2014, 30.09.2015წ.; №ას-226-213-2015, 18.05.2015წ.).

97. ვალის აბსტრაქტული (კონსტიტუციური) აღიარების, როგორც ვალდებულების წარმოშობის ახალი საფუძვლისაგან, უნდა გაიმიჯნოს ე.წ. ვალის დეკლარაციული (კაუზალური) აღიარება. დეკლარაციული ვალის აღიარების მიზანია არსებული ვალდებულების დადასტურება, მტკიცების პროცესის გამარტივება, შემდგომი დავის თავიდან აცილება, სადავო საკითხების მოწესრიგება, მათ შორის, ყველა იმ ფაქტისა, თუ არგუმენტის გაქარწყლება, რომელიც ვალის არსებობას გამორიცხავს, ან თუნდაც, ეჭვქვეშ დააყენებს (იხ. დამატებით: ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.11; შდრ: სუსგ №ას-1529-2022, 01 მარტი, 2023 წ., პ.52.).

98. დეკლარაციულ (კაუზალურ) ვალის აღიარება, მხოლოდ ადასტურებს უკვე არსებულ ვალს, ანუ მიმართულია ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისკენ და არა ახალი ურთიერთობის დადგენისკენ. ამის საჭიროებას, ჩვეულებრივ, განაპირობებს მხარეთა შორის არსებული უთანხმოება ან გაურკვევლობა ვალდებულების არსებობის თაობაზე... დეკლარაციული აღიარების სამართლებრივი ძალა დამოკიდებულია შეთანხმების შინაარსზე და საჭიროებისამებრ დგინდება განმარტების მეშვეობით. ამდენად, კაუზალური აღიარების მიზანია ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურება და არა ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, დავისა თუ გაურკვევლობის თავიდან აცილება (შდრ.:იან კროპჰოლერი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის სასწავლო კომენტარი, მე-13 გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი, 2014წ. §781, ველი 2,3.; სუსგ №ას-153-2022, 01 თებერვალი, 2023 წ.).

99. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია მითითებული, რომ ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას კი წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

100. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

101. 2020 წლის 19 აგვისტოს დადებული ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების მე-7 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების ხელმოწერით „მოვალე“ დამატებით ადასტურებს, რომ წინამდებარე შეთანხმების პირველი პუნქტით გათვალისწინებული დავალიანების - 6019, 52 ევროს გარდა კრედიტორის მიმართ აქვს სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული შესაბამისი ხელშეკრულებ( ებ)ით ( შეთანხმებებით).

102. 2020 წლის 19 აგვისტოს დადებული ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების თანახმად, კრედიტორს წარმოადგენს შპს „ს.ფ–ა“, ხოლო მოვალეს კი ფიზიკური პირი - ზ.მ–ძე და არა იურიდიოული პირი შპს „გ.თ–ი“ ( იხ. ტ.1.ს.ფ.147).

103. შესაბამისად, გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია, რომ ფულადი დავალიანების ოდენობისა და 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებასთან მისი კავშირის ასეთი დაკონკრეტება 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არ არსებობს. აქ საუბარია იმაზე, რომ „მოვალეს“, რომელიც ამ ხელშეკრულებაში ფიზიკური პირია და არა მოპასუხე, აქვს კრედიტორის მიმართ სხვა ფულადი ვალდებულებები, რაც დასტურდება მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებებით და შეთანხმებებით“. სადავო არ არის, რომ, 2020 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების გარდა, მხარეებს და მათთან დაკავშირებულ პირებს წლების განმავლობაში მრავალმხრივი, ესე იგი სხვა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც აკავშირებდათ.

104. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების და საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე (2020 წლის 19 აგვისტოს ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება), 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აღიარებული დავალიანების ოდენობა შეადგენს 6019, 52 ევროს, რაც სრულად არის კრედიტორისათვის გადახდილი.

105. განსახილველ საქმეში სარჩელის მოთხოვნას კვლავ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდა წარმოადგენს, ხოლო საფუძველი იგივე სახელშეკრულებო ურთიერთობაა, რასაც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ემყარება (შდრ: ამ განჩინების პ.85). განსხვავებაა მხოლოდ მოთხოვნის ოდენობაში.

106. „ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ დასკვნა, რომ ვინაიდან განსახილველი სარჩელის საგანი და საფუძველი იდენტურია იმ კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების საგნისა და საფუძვლისა, რომელიც გაუქმებული არ არის და მიღებულია ამავე მხარეებს შორის, არსებობს საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებულ ნაწილში ქვემდგომი სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები, ამასთანავე, რადგანაც განსახილველი სარჩელი, მისი დაუშვებლობის მიუხედავად, სასამართლოს წარმოებაშია, პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმადაც, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-1014-934-2017, 04 მაისი, 2018 წ., პ.1.2.6.).

107. კასატორის მატერიალურ-სამართლებრივი პრეტენზია მდგომარეობს შემდეგში: საქმეში არ არსებობს არცერთი ორმხრივად, ან თუნდაც მესამე პირის მიერ დადასტურებული ან გაცემული მტკიცებულება, რომელიც 12 444, 62 ევროს ვალდებულების და დავალიანების არსებობას დაადასტურებდა. სარჩელზე დართული ინვოისი, დავალიანების ცნობა და ზედნადებები არის ცალმხრივი დოკუმენტები, რომლებითაც შეუძლებელია კონკრეტული ვალდებულების იდენტიფიცირება და, შესაბამისად, დავალიანების არსებობის დამადასტურებელ, საკმარის მტკიცებულებად არ უნდა იქნეს მიჩნეული სასამართლოს მიერ. ფაქტობრივად, არავითარი დავალიანება არ არსებობს. 2018 წლის 14 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გამო, 2021 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომლის მიერ 2021 წლის 16 აპრილს გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (საქმეზე №2/3779-21) მოპასუხესა და მის დირექტორს - ზ.მ–ძეს სოლიდარულად დაეკისრა 3 519, 52 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ამდენად, უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით (გაწეული მომსახურების დავალიანების დაკისრება, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე), რომელიც აღსრულებულია. ვინაიდან თვით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული ბოლო გადაზიდვის ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია და დადგენილად უნდა იქნას მიჩნეული, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო. მით უფრო, მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დაფიქსირდა დავალიანება 6 019, 52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისთვის გააჩნდა და რომელიც სრულად გადახდილ იქნა მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული შეთანხმების და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად. საქმეში მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილია მის მიერვე დადასტურებული 2021 წლის 12 აპრილის N15/9-190 ცნობა დავალიანების შესახებ, რომელსაც ხელს აწერს ს.ფ–ის ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამსახურის ხელმძღვანელი, სადაც მკაფიოდ და არაორაზროვნად არის მითითებული შემდეგი: „14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519, 52 ევროს.“ თავის მხრივ, სადავო არ არის, რომ 3 519, 52 ევრო მოპასუხისა და მოვალე ზ.მ–ძის მიერ სრულად გადახდილია ზემოთ აღნიშნული წესით და ვადაში (გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს). ამასთან, მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ 14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2019 წლის 24 ივნისის შემდეგ მოსარჩელეს გადაზიდვა აღარ განუხორციელებია და შეუძლებელია წარმოშობილიყო ახალი ვალდებულება.

108. კასატორის მითითებით, ვალდებულების არსებობის მტკიცების ტვირთი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეკისრება მხარეს, რომელიც მოთხოვნის საფუძვლად ვალდებულების არსებობას ასახელებს. აღნიშნული პრაქტიკა განმტკიცებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საქმეებზე გამოტანილი არაერთი განჩინებით, თუ გადაწყვეტილებით. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ განახორციელა აღნიშნული მტკიცების ტვირთი. მას არ წარმოუდგენია არანაირი მტკიცებულება, რაც შსაბამისად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი საფუძველი იყო. რაიმე სარწმუნო, ორმხრივი ან სხვაგვარი მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ 12 444.62 ევროს ღირებულების მომსახურების გაწევისა და, შესაბამისად, აღნიშნული თანხის გადახდაზე მოპასუხის ვალდებულების არსებობის შესახებ, საქმეში არ არსებობს. ზემოთ უკვე აღნიშნული ცნობების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დავალიანება 3 5119.52 ევროს შეადგენდა, ხოლო ამ თარიღის შემდეგ მოსარჩელეს მოპასუხის ტვირთი აღარ გადაუზიდავს, აღნიშნული დოკუმენტი (ცნობა დავალიანების შესახებ) გამორიცხავს იმას, რომ 2020 წლის 19 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-7 პუნქტში არსებული დავალიანების თაობაზე ჩანაწერი 12 444,62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის მტკიცებულებად უნდა იქნეს მიჩნეული. ასევე უდავოა, რომ ხსენებულ ცნობაში მითითებული დავალიანება - 3 519.52 ევრო გადახდილია მოპასუხისა და ზ.მ–ძის მიერ სრულად, ჯერ კიდევ 2021 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი გადახდის ქვითრებით (იხ. საკასაციო საჩივარი).

109. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

110. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

111. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

112. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

113. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

114. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება (იხ. დამატებით: ზურაბ ძლიერიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ცალკეული საკითხები, თბილისი, 2007 წ., გვ. 13). შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ.215.).

115. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია მითითებული, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ.

116. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016 წ., გვ.3-4).

117. „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰაინ. ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბილისი, 2004 წ., გვ.64).

118. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მიერ ფულადი ვალდებულების დადასტურების შემთხვევაში და ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე მისი მითითების პირობებში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მოპასუხეს ვალდებულება შესრულებული არ აქვს. ამდენად, ფულადი ვალდებულების დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს. მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრეზუმფცია მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი (ვალდებულების შესრულების ტვირთი) აკისრია მოპასუხეს (შდრ: სუსგ №ას-424-2023, 22 ივნისი, 2023 წ., პ.78).

119. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

120. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

121. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

122. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

123. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

124. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

125. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს.

126. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს შემდეგ ეტაპებად: ა) მოპასუხის მიერ, ასეთი შესაგებლის განხორციელების შემთხვევაში, უპირველესად უნდა იქნეს მოძიებული მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა, რომელიც შესაძლოა უპირისპირდებოდეს მოსარჩელის (სამართლებრივ) მოთხოვნის უფლებას; აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა, ისევე, როგორც მოსარჩელის სტადიაზე მოსაძიებელი მოთხოვნის საფუძველი, უნდა გამომდინარეობდეს კანონიდან. ბ) შემდეგ ეტაპზე მიმდინარეობს მოპასუხის ახსნა-განმარტებების შემოწმება ზუსტად ისე, როგორც მოსარჩელის განმარტებების შემოწმება ხდება მოსარჩელის სტადიაზე. კერძოდ, მოპასუხის შესაგებელი მოწმდება ზემოხსენებულ საპირისპირო ნორმასთან მიმართებით. ამრიგად, ამ ეტაპზე მოპასუხის განმარტებები უნდა ასაბუთებდეს ამ საპირისპირო ნორმის დისპოზიციის არსებობას და ამ კუთხით, უნდა იყოს გამართული. გ) მესამე ეტაპზე უნდა შემოწმდეს უკვე მოსარჩელის პასუხი, რამდენად სათანადოდ (საკმარისად) ედავება იგი საპირისპირო ნორმის შედეგის დამფუძნებელ გარემოებებს.

127. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე, საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინ მტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე, უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც, ასევე, აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

128. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებელი (იხ.ტ.1. ს.ფ.104-109).

129. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებელის წარდგენის დროს, მოპასუხე სადავოდ არ ხდის მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, იგი ფაქტობრივად ეთანხმება მოსარჩელეს ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლებში, თუმცა, მიიჩნევს, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა მისი მხრიდან ვალდებულების შესრულების გამო (ასეთი მოცემულობის პირობებში მტკიცების საგანში შედის მხოლოდ ერთი გარემოება - „ვალდებულების შესრულება“, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს, რომ ვალდებულება არ შესრულებულა (მითითების ტვირთი), რომლის გაქარწყლება და დამტკიცებაც მოპასუხის მხარესაა.

130. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს მოპასუხის შესაგებელს, სადაც მოპასუხემ მიუთითა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ბოლო გადაზიდვა განხორციელდა 2019 წლის 24 ივნისს. 2020 წლის 19 აგვისტოს გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება, რომლითაც მოპასუხემ და ფიზიკურმა პირმა - ზ.მ–ძემ სოლიდარულად იკისრეს მოსარჩელის წინაშე 6019.52 ევროს გადახდა და ამით აღიარეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული ვალი. ვალის აღიარების შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება მხარემ შეასრულა, შესაბამისად, მოპასუხეს ამ ხელშეკრულების ფარგლებში დავალიანება არ ერიცხება. დავალიანების თანხის (6019.52 ევრო) სრულად გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს (იხ. შესაგებელზე დართული ქვითრები), რაც იმითაც დასტურდება, რომ იმავე დღეს, მოსარჩელემ სასამართლოს მოსთხოვა საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება. სარჩელზე დართული ბოლო ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო, მით უფრო, რომ მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმებით დაფიქსირებული იქნა დავალიანება 6019,52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისათვის გააჩნდა და სრულად იქნა გადახდილი მოსარჩელისათვის 2021 წლის 16 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად. შესაბამისად, გაუგებარი და საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მიერ ახალი სარჩელით გაზრდილი თანხის დაკისრების მოთხოვნა იმავე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამასთან ერთად, სარჩელზე დართული ინვოისი და დავალიანების ცნობა არის ცალმხრივად შედგენილი და შესაბამისად, არასანდო დოკუმენტები, რომლებიც ზემოთ აღნიშნულ მიზეზების გამო, შეუძლებელია დავალიანების არსებობის დამადასტურებელ მტკიცებულებებად იქნეს მიჩნეული (იხ. ტ.1.ს.ფ.105-109, წინამდებარე განჩინების პ.6-10).

131.განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2021 წლის 12 აპრილს გაცემულ ცნობაში (№ა15/9-191) მოსარჩელემ დავალიანების შესახებ მიუთითა, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხის დავალიანება შეადგენს 15 964.14 ევროს.( იხ.ს.ფ.79). 2021 წლის 12 აპრილს მოსარჩელის მიერ გაცემულ ცნობაში (№ა15/9-190) დავალიანების შესახებ მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519.52 ევროს (იხ. ს.ფ. 80). სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის არგუმენტები და დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ, გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე გააჩნია დავალიანება 12 444.62 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით.სააპელაციო პალატის შეფასებით, 2020 წლის 19 აგვისტოს შეთანხმებაში ვალის აღიარების შესახებ აღნიშნულია, რომ აღიარებული დავალიანების გარდა, მოპასუხეს გააჩნია ფულადი ვალდებულება, რაც გამომდინარეობს მხარეებს შორის არსებული შესაბამისი ხელშეკრულებებიდან/შეთანხმებებიდან. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, მოსარჩელის მიერ 2021 წლის 12 აპრილის გაცემულ №ა15/9-190 ცნობაზე, რომლის თანახმად 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519.52 ევროს, რაც, აპელანტის მოსაზრებით, გამორიცხავს დასკვნას 12 444.62 ევროს ოდენობით დავალიანების არსებობის შესახებ, ვინაიდან საქმის მასალებში წარმოდგენილია ასევე, ამავე 2021 წლის 12 აპრილს გაცემული ცნობა (№ა15/9-191), რომელშიც მითითებულია, რომ 2021 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, მოპასუხის დავალიანება შეადგენს 15 964.14 ევროს. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 20-22; 26-27.).

132. კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ფულადი ვალდებულების ოდენობასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, კერძოდ: 2021 წლის 12 აპრილის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-191, რომელიც ხელმოწერილია შპს „ს.ფ–ა“-ს ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამასახურის უფროსის, მთავარი ბუღალტერის ჟ.ბ–ის მიერ. აღნიშნულ ცნობაში მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ ..... დავალიანება შეადგენს 15964, 14 (თხუთმეტი ათას ცხრაასსამოცდაოთხი ევრო და 14 ევრო ცენტი) ევროს. (იხ. ტ.1.ს.ფ.79). ; 2021 წლის 12 აპრილის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-190, რომელიც ხელმოწერილია შპს „ს.ფ–ა“-ს ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამასახურის უფროსის, მთავარი ბუღალტერის ჟ.ბ–ის მიერ. აღნიშნულ ცნობაში მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ ...... და ფიზიკური პირის ზ.მ–ძის პ/ნ ..... სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3519, 52 (სამი ათას ხუთასცხრამეტი ევრო და 52 ევრო ცენტი) ევროს. დავალიანება შეადგენს 15964, 14 (თხუთმეტი ათას ცხრაასსამოცდაოთხი ევრო და 14 ევრო ცენტი) ევროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.80). მოპასუხის მიერ 2021 წლის 28 სექტემბერს წარმოდგენილ შესაგებელს თან ერთვის 2021 წლის 03 თებერვლის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-107, რომელიც ხელმოწერილია შპს „ს.ფ–ა“-ს ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამასახურის უფროსის, მთავარი ბუღალტერის ჟ.ბ–ის მიერ. აღნიშნულ ცნობაში მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 01 თებერვლის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ .... დავალიანება შეადგენს 3519, 52 (სამი ათას ხუთასცხრამეტი ევრო და 52 ევრო ცენტი) ევროს. (იხ. ტ.1.ს.ფ.169).

133. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;).

134. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ 2018 წლის 12 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხე შპს „გ.თ–ი“-ს დავალიანების შესახებ წარმოდგენილია ორი სრულიად განსხვავებული შინაარსი ცნობა, რომელსაც ხელს აწერს ერთი და იგივე პირი: 1) 2021 წლის 03 თებერვლის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-107, სადაც მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 01 თებერვლის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ ..... დავალიანება შეადგენს 3519, 52 ( სამი ათას ხუთასცხრამეტი ევრო და 52 ევრო ცენტი) ევროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.169).; 2) 2021 წლის 12 აპრილის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-191, სადაც მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ ........ დავალიანება შეადგენს 15964, 14 ( თხუთმეტი ათას ცხრაასსამოცდაოთხი ევრო და 14 ევრო ცენტი) ევროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.79).;

135. კასატორმა მიუთითა, რომ ვინაიდან თვით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული ბოლო გადაზიდვის ზედნადები (CMR) თარიღდება 2019 წლის 24 ივნისით, ფაქტია და დადგენილად უნდა იქნას მიჩნეული, რომ ამ თარიღში განხორციელებული ბოლო გადაზიდვის შემდეგ შეუძლებელია რაიმე ახალი დავალიანება წარმოშობილიყო. მით უფრო, მხარეებს შორის 2020 წლის 19 აგვისტოს დაფიქსირდა დავალიანება 6 019, 52 ევროს ოდენობით, რომელიც მოპასუხეს ამ დროისთვის გააჩნდა და რომელიც სრულად გადახდილ იქნა მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული შეთანხმების და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების შესაბამისად. საქმეში მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილია მის მიერვე დადასტურებული 2021 წლის 03 თებერვლის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-107 და 2021 წლის 12 აპრილის N15/9-190 ცნობა დავალიანების შესახებ, რომელსაც ხელს აწერს ს.ფ–ის ფინანსური დეპარტამენტის საბუღალტრო სამსახურის ხელმძღვანელი, სადაც მკაფიოდ და არაორაზროვნად არის მითითებული შემდეგი: „14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 08 აპრილის მდგომარეობით, მოპასუხისა და ფიზიკური პირის - ზ.მ–ძის სოლიდარული დავალიანება შეადგენს 3 519, 52 ევროს.“ თავის მხრივ, სადავო არ არის, რომ 3 519, 52 ევრო მოპასუხისა და მოვალე ზ.მ–ძის მიერ სრულად გადახდილია ზემოთ აღნიშნული წესით და ვადაში (გადახდა დასრულდა 2021 წლის 14 სექტემბერს). ამასთან, მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ 14.12.2018 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2019 წლის 24 ივნისის შემდეგ მოსარჩელეს გადაზიდვა აღარ განუხორციელებია და შეუძლებელია წარმოშობილიყო ახალი ვალდებულება.

136. საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა 2021 წლის 03 თებერვლის დავალიანების შესახებ ცნობა №15/9-107 (იხ. ტ.1.ს.ფ.169), სადაც მითითებულია, რომ 2018 წლის 14 დეკემბრის ხელშეკრულების ფარგლებში 2021 წლის 01 თებერვლის მდგომარეობით, შპს „გ.თ–ი“-ს, ს/ნ ........ დავალიანება შეადგენს 3519, 52 (სამი ათას ხუთასცხრამეტი ევრო და 52 ევრო ცენტი) ევროს (იხ. ტ.1.ს.ფ.169).; შესაბამისად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასრულყოფილად შეფასებასთან დაკავშირებით კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

137. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

138.სსსკ-ის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად (პ.პ. 85-86, 91-94, 101-106), უნდა იმსჯელოს სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობებზე, ხოლო ამ საკითხზე უარყოფითი პასუხის შემდეგ, შეამოწმოს მოსარჩელის მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.პ. 94;103;132;134-136) განსაზღვროს უფლების საკითხი.

139. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ (სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 53-ემუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „გ.თ–ი“-ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე