საქმე №ას-934-2023 03 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ქ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. გ.ქ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ ზიანის - 4 242.00 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2021 წლის 27 მარტს ქ. თბილისში, ......... ქუჩაზე მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, რა დროსაც „ტოიოტა ისტის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სახელმწიფო ნომრით „.....“, რომელსაც მართავდა ლევან კირკიტაშვილი (შემდგომ - მძღოლი), შეეჯახა მოსარჩელის მართვის ქვეშ მყოფ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, მარკა/მოდელი - ,,ტოიოტა პრიუსი’’, სახელმწიფო ნომრით - „......“. ავტოსატრანსპორტო შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრა მძღოლს და მის მიმართ გამოიწერა შესაბამისი საჯარიმო ქვითარი, რომელიც ამ უკანასკნელმა გაასაჩივრა.

3. 2021 წლის 27 მაისის დადგენილებით შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორმა მძღოლის საჩივარი დააკმაყოფილა, რის შედეგადაც მის მიმართ 2021 წლის 27 მარტს შედგენილი საჯარიმო ქვითარი გაუქმდა.

4. შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილების თანახმად, საჩივრის დაკმაყოფილების მიზეზად მითითებულია შემდეგი: საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს შემთხვევის ადგილზე, ......... ქუჩისა და ჯავახეთის ქუჩის კვეთაზე, შუქნიშანი იყო გამორთული და, საგზაო მოძრაობის რეგულირების მიზნით, გზაჯვარედინზე იმყოფებოდნენ შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის პატრულ-ინსპექტორები. მათი ქმედებები და სიგნალი არ იყო შესაბამისობაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ მარეგულირებლის მოთხოვნებთან. დადგენილებაში მითითებულია, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის“ თანახმად, მოცემულ საგზაო სიტუაციაში შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონმდებლობათა უგულვებელყოფა არ აღინიშნება. მოცემულ საქმეში მარეგულირებლის მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მეორე პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში, კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა.

5. 2021 წლის 21 დეკემბრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით უცვლელად დარჩა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილება.

6. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით დადგენილია ფაქტი, რომელიც დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს, კერძოდ, რომ 2021 წლის 27 მარტს ქ. თბილისში, ......... ქუჩაზე მომხდარ სატრანსპორტო შემთხვევაზე პასუხისმგებელია მოპასუხე, რაც გულისხმობს ასევე მის პასუხისმგებლობას ამ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანისა და გამოწვეული დანახარჯების ანაზღაურების შესახებ. უდავოა, რომ სწორედ მოპასუხის თანამშრომლების სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას კანონშეუსაბამო ქმედებამ გამოიწვია ის ავტოსაგზაო შემთხვევა, რა დროსაც მის კუთვნილ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას მიადგა ზიანი. მიყენებული ზიანის ოდენობაა 4 242.00 ლარი. სარჩელის წარმოდგენამდე მხარემ მიმართა მოპასუხეს, როგორც ბრალეულ პირს, ზიანის ნებაყოფლობით ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნით, თუმცა უშედეგოდ.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ მასში მონაწილე ავტოსატრანსპორტო საშუალებები პირდაპირ არ ყოფილა გადაყვანილი საჯარიმო ავტოსადგომზე, რის გამოც შესაფასებელ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზა ჩაუტარდა რამდენიმე დღის შემდეგ. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება ზიანის ოდენობად 4 242.00 ლარის განსაზღვრის შესახებ დაუდასტურებელია. გარდა ზიანის ოდენობის დაუდასტურებლობისა, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების მისთვის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 4 242.00 ლარის ანაზღაურება, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 მაისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგენილად მიიჩნია, რომ 2021 წლის 27 მარტს ქ. თბილისში, ......... ქუჩაზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს „ტოიოტა ისტის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სახელმწიფო ნომრით „......“, რომელსაც მძღოლი მართავდა, შეეჯახა მოსარჩელის მართვის ქვეშ მყოფ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, მარკა/მოდელი „ტოიოტა პრიუსი“’, სახელმწიფო ნომრით „......“.

11. ზემოაღნიშნულ ავტოსაგზაო შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრა „ტოიოტა ისტის“ მძღოლს მის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის საფუძველზე გამოიწერა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი №ერ65….

12. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილებით, მძღოლის საჩივარი დაკმაყოფილდა და მის მიმართ 2021 წლის 27 მარტს შედგენილი №ერ652781 საჯარიმო ქვითარი გაუქმდა.

13. დადგენილების თანახმად, საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიჩნეულ იქნა შემდეგი გარემოებები: „2021 წლის 15 აპრილის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის №9935580 სამსახურებრივი ბარათიდან ირკვევა, რომ წარდგენილი მასალების შესწავლით მარეგულირებლის კონკრეტული ჟესტიკულაცია არ იკვეთება (სიგნალები და განლაგება გზის სავალ ნაწილზე), შესაბამისად, დადგენა იმისა, თუ რომელი მძღოლის მიერ იქნა დარღვეული „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელია.“

14. მომხდარი საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ფაქტზე სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში“ ჩატარებული სატრანსპორტო ტექნიკურ-ტრასოლოგიური ექსპერტიზის №002818921 დასკვნიდან ირკვევა შემდეგი: „საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის მექანიზმისა და საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევაში მონაწილე პირთა მოქმედებების გათვალისწინებით, მოცემულ საგზაო სიტუაციაში შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. ავტოსაგზაო შემთხვევა განაპირობა პატრულ-ინსპექტორების შეუთანხმებელმა მოქმედებამ. კერძოდ, მარეგულირებელი არის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული, საგზაო მოძრაობის რეგულირების უფლებამოსილების მქონე პირი, რომელსაც თვისი კომპეტენციის ფარგლებში უფლება აქვს, საგზაო მოძრაობის მონაწილეს შეუზღუდოს მოძრაობა, შეუცვალოს მიმართულება ან/და შეაჩეროს მისი მოძრაობა. „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, გზის გამტარუნარიანობის გაზრდის ან სხვა მიზნით საგზაო მოძრაობის ორგანიზებაში ცვლილების შეტანა საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შემცირების ხარჯზე დაუშვებელია. აქედან გამომდინარე, თუ მარეგულირებლები გაითვალისწინებდნენ ამ მუხლით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს და როგორც უფლებამოსილი პირები, საგზაო მოძრაობის ორგანიზებაში ცვლილებებს არ შეიტანდნენ საგზაო მოძრაობის შემცირების ხარჯზე, მაშინ კონკრეტულ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევას ადგილი არ ექნებოდა“.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით, მოსარჩელის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილება.

16. ზემოაღნიშნულ დადგენილებაში სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე: „განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი აუდიო-ვიდეო ჩანაწერში დაფიქსირებულია, რომ მძღოლის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილი გადაადგილდება გზაჯვარედინზე მას შემდეგ, რაც პატრულ-ინსპექტორი ხელის ჟესტიკულაციით ნებართვას აძლევს. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 26 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნაში ცალსახადაა მითითებული, რომ მოცემულ საგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. კონკრეტულ შემთხვევაში მარეგულირებლების მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა“.

17. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე განსახილველი სარჩელით, ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვს მოპასუხისათვის 4 242 ლარის დაკისრებას. მიყენებული ზიანის ოდენობის დადასტურების მიზნით, მოსარჩელის მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 8 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარმოდგენილ 2010 წელს დამზადებულ სედანის ტიპის ავტომობილს - მარკა/მოდელი „ტოიოტა პრიუსი“, სახელმწიფო ნომრით - „.....“, აღდგენითი ღირებულება, დღევანდელი საბაზრო ფასებისა და გაუთვალისწინებელი ხარჯების გათვალისწინებით, საორიენტაციოდ შეადგენს 4 242 ლარს.

18. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4 მუხლში, რომლის მიხედვითაც, მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

19. სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების განსაზღვრის შემდეგ უნდა განსაზღვროს სადავო და უდავო ფაქტები. სადავო ფაქტები მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს და მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესიც სწორედ აქ ჰპოვებს გამოვლინებას. სასამართლომ, როგორც საპროცესო საქმიანობის სუბიექტმა, მტკიცების ტვირთი იმგვარად უნდა გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას.

20. სსსკ-ის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

21. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სსსკ-ში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლი ეფუძნება.

22. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოპასუხემ ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა არ გაიზიარა, თუმცა საპირისპირო მტკიცებულება მის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის მიერ ზიანის განსაზღვრის ნაწილში წარმოდგენილია ექსპერტიზის დასკვნა, აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარდგენა სწორედ მოპასუხეს ევალებოდა, თუმცა ასეთი მტკიცებულებები მის მიერ წარდგენილი არ ყოფილა. ამასთან, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ მტკიცების ტვირთი, ავტოსაგზაო შემთხვევის მომენტიდან შეფასების მომენტამდე შესაძლო დაზიანების არსებობის თაობაზე მოსარჩელეს ვერ დაეკისრება, არამედ ასეთი ფაქტის არსებობის თაობაზე შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულება მოპასუხეს ეკუთვნის.

23. 2021 წლის 8 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის კვლევითი ნაწილის თანახმად, ჩასატარებელი სამუშაოს, შესაცვლელი კვანძების და დეტალების და ჩასატარებელი სამუშაოების ჩამონათვალი მოიცავს: ძრავის სახურავს (ღირებულება - 300 ლარი); პლასტმასის ეკრანი მოპირკეთებით (ღირებულება - 200 ლარი); წინა მარჯვენა და მარცხენა მაშუქი (ღირებულება - 600 ლარი); წინა ბამპერი (ღირებულებით 250 ლარი); წინა განივი ძელის სამაგრები (ღირებულება - 100 ლარი); ივენტორის რადიატორი სამაგრით (ღირებულება - 180 ლარი); წინა საქარე მინა (ღირებულება - 250 ლარი); წინა ბამპერის მარჯვენა სამაგრი სალასკა (ღირებულება - 30 ლარი); დიფუზორი ვენტილატორით (ღირებულებით 200 ლარი); წინა მარჯვენა საშხეფური (ღირებულება - 100 ლარი); საჭის და მძღოლის ქვედა აირბალიში (ღირებულებით 350 ლარი); მძღოლის უსაფრთხოების ღვედი (ღირებულება - 50 ლარი); სათუნუქე/სარემონოტე სამუშაოები (ღირებულება - 600 ლარი); სამღებრო სამუშაოები (ღირებულება - 600 ლარი); დაშლა/აწყობა (ღირებულებით 150 ლარი); საქარე მინის ამოღება/ჩადგმა (ღირებულება - 80 ლარი). ექსპერტიზის დასკვნის გაანგარიშება ზიანის ოდენობის ანგარიშში ასევე ითვალისწინებს მიღებული ჯამური თანხის 5%-ს, როგორც გაუთვალისწინებელ ხარჯს.

24. მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო. ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას, (იმდენად რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება) ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში (იხ. სუსგ. საქმე №ას-406-383-2014, 17.04.2015წ.).

25. შესაბამისად, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, ზიანის ოდენობა განსაზღვრულია 4 242 ლარით.

26. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 409-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 992-ე მუხლის თანახმად სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის რომ სასამართლომ დაადგინოს ზიანის დადგომის გარემოებები, აუცილებელია ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), მართლწინააღმდეგობა, ბრალეულობა და ზიანის დადგომასა და პირის ქმედებას შორის კაუზალური (მიზეზ-შედეგობრივი) კავშირი. ნორმის შემადგენელ აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია.

27. სსკ-ის 1005-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდ თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადგენილ გარემოებაზე, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული იყო საგზაო მოძრაობის რეგულირების მიზნით გზაჯვარედინზე მყოფი შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის პატრულ-ინსპექტორების კანონშეუსაბამო ქმედებებით, კერძოდ, 2021 წლის 26 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით: „კონკრეტულ შემთხვევაში მარეგულირებლების მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა“. მითითებული გარემოებები დადგენილად იქნა მიჩნეული ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით. მოპასუხის მიერ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ რაიმე მტკიცებულებები, რომლებიც მის პასუხისმგებლობას გამორიცხავდა, სასამართლოსთვის წარმოდგენილი არ ყოფილა. შესაბამისად, სარჩელი სწორად იქნა დაკმაყოფილებული და გასაჩვრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

29. კასატორმა მიიჩნია, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, ასევე, სსკ-ის 1005-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო წესით ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი ზიანი, არამედ ის, რომელიც უშუალოდ გამომდინარეობს სახელმწიფო ორგანოს ქმედებიდან. ამასთან, უკანონო ქმედებასა და მძიმე შედეგს შორის აუცილებელია, არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. 2021 წლის 15 აპრილის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის №9935580 სამსახურებრივი ბარათის თანახმად, წარდგენილი მასალების შესწავლით მარეგულირებლის კონკრეტული ჟესტიკულაცია არ იკვეთება (სიგნალები და განლაგება გზის სავალ ნაწილზე), შესაბამისად, დადგენა იმისა, თუ რომელი მძღოლის მიერ იქნა დარღვეული „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელია.

30. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომასა და პატრულ-ინსპექტორის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის შესახებ, რაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან არ გამომდინარეობს. შესაბამისად, სადავო ზიანის ანაზღაურების საფუძველი არ დადგენილა.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

32. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

34. 2021 წლის 27 მარტს ქ. თბილისში, ......... ქუჩაზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს „ტოიოტა ისტის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სახელმწიფო ნომრით „.......“, რომელსაც მძღოლი მართავდა, შეეჯახა მოსარჩელის მართვის ქვეშ მყოფ ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, მარკა/მოდელი „ტოიოტა პრიუსი“’, სახელმწიფო ნომრით „......“.

35. ზემოაღნიშნულ ავტოსაგზაო შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრა „ტოიოტა ისტის“ მძღოლს მის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის საფუძველზე გამოიწერა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი №ერ652781.

36. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილებით, მძღოლის საჩივარი დაკმაყოფილდა და მის მიმართ 2021 წლის 27 მარტს შედგენილი №ერ652781 საჯარიმო ქვითარი გაუქმდა.

37. დადგენილების თანახმად, საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიჩნეულ იქნა შემდეგი გარემოებები: „2021 წლის 15 აპრილის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის №9935580 სამსახურებრივი ბარათიდან ირკვევა, რომ წარდგენილი მასალების შესწავლით მარეგულირებლის კონკრეტული ჟესტიკულაცია არ იკვეთება (სიგნალები და განლაგება გზის სავალ ნაწილზე), შესაბამისად, დადგენა იმისა, თუ რომელი მძღოლის მიერ იქნა დარღვეული „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელია.“

38. მომხდარი საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ფაქტზე სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში“ ჩატარებული სატრანსპორტო ტექნიკურ-ტრასოლოგიური ექსპერტიზის №002818921 დასკვნიდან ირკვევა შემდეგი: „საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის მექანიზმისა და საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევაში მონაწილე პირთა მოქმედებების გათვალისწინებით, მოცემულ საგზაო სიტუაციაში შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. ავტოსაგზაო შემთხვევა განაპირობა პატრულ-ინსპექტორების შეუთანხმებელმა მოქმედებამ. კერძოდ, მარეგულირებელი არის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული, საგზაო მოძრაობის რეგულირების უფლებამოსილების მქონე პირი, რომელსაც თვისი კომპეტენციის ფარგლებში უფლება აქვს, საგზაო მოძრაობის მონაწილეს შეუზღუდოს მოძრაობა, შეუცვალოს მიმართულება ან/და შეაჩეროს მისი მოძრაობა. „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, გზის გამტარუნარიანობის გაზრდის ან სხვა მიზნით საგზაო მოძრაობის ორგანიზებაში ცვლილების შეტანა საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შემცირების ხარჯზე დაუშვებელია. აქედან გამომდინარე, თუ მარეგულირებლები გაითვალისწინებდნენ ამ მუხლით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს და როგორც უფლებამოსილი პირები, საგზაო მოძრაობის ორგანიზებაში ცვლილებებს არ შეიტანდნენ საგზაო მოძრაობის შემცირების ხარჯზე, მაშინ კონკრეტულ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევას ადგილი არ ექნებოდა“.

39. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით, მოსარჩელის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 27 მაისის დადგენილება.

40. ზემოაღნიშნულ დადგენილებაში სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე: „განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი აუდიო-ვიდეო ჩანაწერში დაფიქსირებულია, რომ მძღოლის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილი გადაადგილდება გზაჯვარედინზე მას შემდეგ, რაც პატრულ-ინსპექტორი ხელის ჟესტიკულაციით ნებართვას აძლევს. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 26 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნაში ცალსახადაა მითითებული, რომ მოცემულ საგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. კონკრეტულ შემთხვევაში მარეგულირებლების მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა“.

41. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ სადავო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არ წარმოშობია, რადგან ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომასა და პატრულ-ინსპექტორის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს (იხ. საკასაციო საჩივარი).

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

43. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

44. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

45. საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

46.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ № ას-1168-2022, 18 იანვარი, 2023, პ.25.). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

47.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, მიყენებული ზიანი ანაზღაურება სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

48.ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). (შდრ: სუსგ №ას-258-2021, 20 იანვარი, 2022.).

49.საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დელიქტიდან გამომდინარე სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში („გენერალური დელიქტი“): 1) სახეზე უნდა იყოს ზიანი, 2) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, 3) უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი( გამონაკლის შემთხვევების გარდა). მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში ბრალის არარსებობა (შდრ: სუსგ №ას-352-2022, 20 აპრილი, 2022; №ას-1243-2021, 26 იანვარი, 2022).

50.საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. ზიანის მიმყენებლის მიერ ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ადგილი არ ექნებოდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებელ გარემოებას.

51.საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც. (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). ქონებრივი ზიანი შეიძლება იყოს როგორც სახლეშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის (სსკ-ის 394-ე მუხლი), ისე არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ვალდებულების (სსკ-ის 992-ე მუხლი) დარღვევის შედეგი.

52.სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019).

53.ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა; სავარაუდოობა.

54.საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. თუკი ასეთი ქმედება არ არსებობს, მაშინ დელიქტის შემადგენლობის სხვა წინაპირობების შემოწმება ზედმეტია. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. არის თუ არა მოთხოვნა მართლსაწინააღმდეგო, ეს საკითხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეამოწმოს სასამართლომ. მოქმედება შეიძლება, ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ: ა. იგი ობიექტურად მიმართულია რომელიმე კანონისმიერი ამკრძალავი ნორმის წინააღმდეგ; ბ. თუ მოქმედება არღვევს სხვა ვალდებულებებს, მათ შორის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს; გ. თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს), (იხ. სუსგ №ას-332-317-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი).

55.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. (სსკ-ის 412-ე მუხლი). პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non).

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული როგორც სახელშეკრულებო, ისე დელიქტურ სამართალში (შდრ. ნ. ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ,,სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 143.). სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 20, თბილისი, 2019).

57.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

58. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

59. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

60. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს.

61. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

62. მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს, რომელიც ახასიათებს ექსპერტიზის ჩატარების პირობებს, კონკრეტულ დროს, ადგილს, ექსპერტიზის საფუძველს და პირებს, რომლებიც უშუალოდ იღებენ მონაწილეობას კვლევაში. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

64. განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 26 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნა, სადაც განმარტებულია, რომ მოცემული საგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების მძღოლებზე არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება და მათ მოქმედებაში „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა არ აღინიშნება. კონკრეტულ შემთხვევაში მარეგულირებლების მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა“.

65. შესაბამისად, სპეციალური ცოდნის მქონე ექსპერტის მიერ შექმნილი ვითარების შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა არ მოხდებოდა, საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების ქმედება კანონშესაბამისი რომ ყოფილიყო. ასევე, ექსპერტიზის დასკვნითაა დადგენილი მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ოდენობაც - 4 242 ლარი, რისი საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარუდგენია.

66. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.22-ში ასახულ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიერ მტკიცების საპროცესო ვალდებულების შესრულების პირობებში, საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ, მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლა. შესაბამისად, დავის საერთო სასარჩელო წესით განხილვისას, მოპასუხეს შეეძლო, საპირისპირო გარემოების დასადასტურებლად და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის გასაქარწყლებლად თავადაც წარმოედგინა რელევანტური მტკიცებულება (სხვა საექსპერტო დასკვნა).

67. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ მართებულად დაასკვნა, რომ მოცემულ დავაში დადასტურდა მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ყველა პირობის არსებობა, რის საწინააღმდეგოდაც კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

68. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს დადგენილ გარემოებაზე, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული იყო საგზაო მოძრაობის რეგულირების მიზნით გზაჯვარედინზე მყოფი შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის პატრულ-ინსპექტორების კანონშეუსაბამო ქმედებებით, კერძოდ, 2021 წლის 26 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით: „კონკრეტულ შემთხვევაში მარეგულირებლების მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა“. მითითებული გარემოებები დადგენილად იქნა მიჩნეული ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით. მოპასუხის მიერ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ რაიმე მტკიცებულებები, რომლებიც მის პასუხისმგებლობას გამორიცხავდა, სასამართლოსთვის წარმოდგენილი არ ყოფილა. შესაბამისად, სარჩელი სწორად იქნა დაკმაყოფილებული და გასაჩვრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

69. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

70. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

71. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

72. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე