22 მაისი, 2023 წელი №ას-1527-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ თ.კ–ძე, ნ.ბ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ.კ–ი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ უძრავ ნივთზე დადებული ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ნ.კ–მა (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას თ.კ–ძისა (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „I მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „გამყიდველი“) და ნ.ბ–ის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „II მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „მყიდველი“) მიმართ, გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ .......... მდებარე, №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული №01 შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე არსებული 45.26 კვ.მ. ფართის ნაწილში თ.კ–ძესა და ნ.ბ–ს შორის 02.11.2018 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ამ ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის აღრიცხვის მოთხოვნებით.

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. საქართველოს ეროვნული არქივის ცნობით, გარდაბნის რაიონის .......... სასოფლო საბჭოს სოფელ .......... 1986-1995 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ფირუზი იოსების ძე კენკაძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან შვილები - ი.კ–ძე, მ.კ–ძე და თ.კ–ძე. 1986-1987 წლებში კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 50 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, 1988 წელს _ 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი და 0,15 ჰა მიწის ფართობი.

2.2. 1987 წლის 31 დეკემბრის .......... სასოფლო საბჭოს აღმასკომის მიერ მიღებული გაყრილობის განაჩენით შვილი ი.კ–ძე (მოსარჩელეს მეუღლე) მამის ოჯახიდან ცალკე კომლად გამოეყო და მამის საცხოვრებელი სახლიდან 25 კვ.მ. ფართის ოთახი მიაკუთვნეს.

2.3. ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობის მიხედვით, 1986-1995 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია ი.ფ. ძე კ–ძე. 1988 წელს მას პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 25 კვ.მ., რაც მან მამის კომლიდან გაყრილობის განაჩენით მიიღო, ხოლო 1986-1990 წლებში _ 0.17 ჰა ფართობის მიწა.

2.4. 2013 წლის 14 ნოემბერს ი.კ–ძის სახელზე 1700 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა და ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მეუღლეზე - მოსარჩელე ნ.კ–ზე გადაფორმდა. ი.კ–ძე 2016 წლის 28 მარტს გარდაიცვალა. მოსარჩელე არის ი.კ–ძის ერთადერთი მემკვიდრე. მეუღლის გარდაცვალების შემდგომ მოსარჩელემ საჯარო რეესტრს განცხადებით მიმართა და გაყრილობის განაჩენით მიღებულ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. როდესაც მოპასუხე თ.კ–ძისათვის ცნობილი გახდა, რომ მოსარჩელე გაყრილობის განაჩენით მიკუთვნებული საცხოვრებელი სახლის ნაწილზე საკუთრების რეგისტრაციას აპირებდა, შეიტანა დოკუმენტაცია საჯარო რეესტრში, დამალა გაყრილობის განაჩენი და უძრავი ქონების მთლიანად დარეგისტრირებას ცდილობდა. საჯარო რეესტრიდან მოპასუხეს ეცნობა, რომ დადგინდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთთან ზედდება, მხარეთა შორის დავა წარმოიშვა და მედიაციაც დაინიშნა. მიუხედავად ამისა, თ.კ–ძემ უძრავი ქონება მთლიანად დაირეგისტრირა, მათ შორის მოსარჩელის მეუღლის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობის ნაწილი ფართიც და სასწრაფოდ მეუღლეზე _ ნ.ბ–ზე გადააფორმა. მიუხედავად არაერთი მცდელობისა, მოსარჩელემ სამკვიდრო მასაში შემავალი საცხოვრებელი სახლის რეგისტრაცია ვერ შეძლო. სადავო უძრავი ქონება დღემდე მოსარჩელის სარგებლობაშია, ჩატარებული აქვს სარემონტო სამუშაოები, მიერთებული აქვს საცხოვრებელი ოთახის წინ არსებული შუშაბანდი და აივანი და დღეის მდგომარეობით, საცხოვრებელი სახლის ფართი 45.26 კვ.მ.-ს შეადგენს, რომლის რეგისტრაციასაც ვერ ახდენს, რადგან მოპასუხემ საცხოვრებელი სახლი სრულად დაირეგისტრირა და მეორე მოპასუხეზე გადააფორმა. მოპასუხეთა შორის ხელშეკრულება დადებულია ერთადერთი განზრახვით, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების რეგისტრაცია ვერ შეძლოს.

I მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხე თ.კ–ძემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1987 წლის გაყრილობის განაჩენით მამა ფ.კ–ძე ორი შვილით, მ. და თ.კ–ძეებთან ერთად ცალკე კომლად დარჩა. ურთიერთშეთანხმებით გაიყო საცხოვრებელი სახლი, რომლის აღმოსავლეთი მხარე _ 25 კვ.მ. ერგოთ მათ, ხოლო დანარჩენი 25 კვ.მ. ი.კ–ძეს დროებით სარგებლობაში გადაეცა. გაყრილობის განაჩენში პირდაპირ მითითებულია, რომ ი.კ–ძეს 25 კვ.მ. ფართის საცხოვრებელი ოთახი გადაეცა არა საკუთრებაში, არამედ დროებით სარგებლობაში. შესაბამისად, ამ ფართზე მოსარჩელეს საკუთრების უფლება არ წარმოშობია.

3.2. მოპასუხეებს შორის ნამდვილად გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა მოპასუხეები მეუღლეები არ არიან და არც არასდროს ყოფილან. მან ქონება გაასხვისა მატერიალური მდგომარეობიდან გამომდინარე. მოსარჩელეს რაიმე სარემონტო სამუშაოები საცხოვრებელ სახლში არ ჩაუტარებია, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა უკანონოა.

II მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხე ნ.ბ–მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მას სოფელში სახლის შეძენა სურდა. შეძენამდე მყიდველმა გადაამოწმა ნასყიდობის საგნის ამონაწერი საჯარო რეესტრში, რომლის მიხედვით, უძრავი ნივთი გამყიდველის სახელზე იყო რეგისტრირებული. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გამყიდველს მყიდველმა 15 000 ლარი გადაუხადა. მეორე მოპასუხე უარყოფს პირველ მოპასუხესთან ოდესმე ქორწინებაში ყოფნის ფაქტს და მიუთითებს, რომ იგი სადავო ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე ნ.კ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი თ.კ–ძესა და ნ.ბ–ს შორის 02.11.2018 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელი .......... მდებარე, №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული №01 შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე არსებულ 45.26 კვ.მ. ფართზე და ამ ქონების მესაკუთრედ ცნობილი იქნა მოსარჩელე ნ.კ–ი.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. გარდაბნის რაიონის სოფელ .......... 1986-1995 წლების საკომლო წიგნების მონაცემებით, საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ფ.კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან შვილები - ი.კ–ძე, მ.კ–ძე და თ.კ–ძე. 1986-1987 წლებში კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 50 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, 1988 წელს _ 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი და 1986-1990 წლებში 0.15 ჰა მიწის ფართობი. ამავე საკომლო წიგნების 1996-2000 წლების (რეკვიზიტები შევსებულია 2006 წლის ჩათვლით) ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია ფ.კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხება თ.კ–ძე (შვილი). 1996-2000 წლებში კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი. მონაცემები მიწის შესახებ შეტანილი არ არის. ამავე საკომლო წიგნების 2001-2006 წლების ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია ფ.კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხება თ.კ–ძე (შვილი). მონაცემი კომლის პირად საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის შესახებ საკომლო წიგნებში შეტანილი არ არის.

7.2. 1987 წლის 31 დეკემბრის გაყრილობის განაჩენით, ფ.კ–ძის ოჯახი, რომელსაც გააჩნდა საცხოვრებელი სახლი 50 კვ.მ. ფართით, გაიყო ორ კომლად, რომლის შედეგად მამა - ფ.კ–ძე, თავისი ორი შვილით მ. და თ.კ–ძეებით დარჩა ცალკე კომლად და ურთიერთშეთანხმებით ერგოთ ერთი ოთახი 25 კვ.მ. ფართით, ხოლო შვილი ი.კ–ძე მამის ოჯახს ცალკე კომლად გამოეყო და მამის საცხოვრებელი სახლიდან დროებით სარგებლობაში მიეცა ერთი ოთახი 25 კვ.მ. ფართით.

7.3. გარდაბნის რაიონის სოფელ .......... 1986-1995 წლების საკომლო წიგნების მონაცემებით, კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია ი.კ–ძე. 1988 წელს კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი და 1989-1990 წლებში _ 0.17 ჰა მიწის ფართობი. ამავე საკომლო წიგნების 1996-2000 წლების (რეკვიზიტები შევსებულია 2006 წლის ჩათვლით) ჩანაწერებით, კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია ი.კ–ძე. 1996-2000 წლებში კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი და 0.17 ჰა მიწის ფართობი.

7.4. ი.კ–ძის სახელზე 20.11.2013 წელს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა გარდაბნის რაიონის სოფელ .......... მდებარე 1700 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით №........ ამ უძრავ ქონებაზე ი.კ–ძესა და მოსარჩელე ნ.კ–ს შორის 28.11.2013 წელს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება და უძრავი ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელე დარეგისტრირდა.

7.5. ი.კ–ძე 28.03.2015 წელს გარდაიცვალა. მოსარჩელე ნ.კ–მა, როგორც გარდაცვლილი ი.კ–ძის მეუღლემ და შესაბამისად პირველი რიგის მემკვიდრემ, სრულად მიიღო სამკვიდრო ქონებაში შემავალი აქტივები და პასივები, რომლებიც მამკვიდრებელს გარდაცვალების მომენტისთვის გააჩნდა. სამკვიდრო ქონებაზე 20.10.2016 წელს გაიცა სამკვიდრო მოწმობა.

7.6. ნ.კ–მა 2018 წლის 30 ივლისს №892018670027 განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ .......... მდებარე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა.

7.7. თ.კ–ძემ 2018 წლის 06 აგვისტოს №892018687040 განცხადებით საჯარო რეესტრს მიმართა და სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ .......... მდებარე უძრავ ნივთზე (სარჩელით სადავო ქონებაზე) საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა.

7.8. ვინაიდან თ.კ–ძის 06.08.2018 წლის №892018687040 განცხადებით სარეგისტრაციოდ წარდგენილ და ნ.კ–ის 30.07.2018 წლის №892018670027 განცხადებით სარეგისტრაციოდ წარდგენილი უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის დადგინდა ზედდება, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 24.08.2018 წლის №892018687040-07 გადაწყვეტილებით დავის გადასაწყვეტად დაინიშნა მედიაცია.

7.9. ნ.კ–ის 30.07.2018 წლის №892018670027 განცხადების საფუძველზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოება 01.10.2018 წელს შეწყდა, ხოლო თ.კ–ძის 06.08.2018 წლის №892018687040 განცხადების საფუძველზე დაწყებულ სარეგისტრაციო წარმოებაზე 29.10.2018 წელს მიღებული იქნა №892018687040-23 გადაწყვეტილება უფლების რეგისტრაციის შესახებ. შესაბამისად, გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ .......... მდებარე 1500 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული №1 და №2 შენობა-ნაგებობები, საკადასტრო კოდით №......, თ.კ–ძის საკუთრებად აღირიცხა.

7.10. თ.კ–ძეს და ნ.ბ–ს შორის 02.11.2018 წელს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის მიხედვით, ნ.ბ–მა შეიძინა თ.კ–ძის სახელზე საჯარო რეესტრში 29.10.2018 წლიდან რეგისტრირებული უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №......, მდებარე მისამართზე - გარდაბნის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ...........

7.11. ნ.კ–ის სახელზე რეგისტრირებული 1700 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №........და ჯერ თ.კ–ძის, ხოლო შემდგომ ნ.ბ–ის სახელზე რეგისტრირებული 1500 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №........, წარმოადგენენ მომიჯნავე მიწის ნაკვეთებს.

7.12. ნ.ბ–ის სახელზე რეგისტრირებული 1500 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთზე (ს.კ. №........) განთავსებული №1 შენობა-ნაგებობის მე-2 სართულზე მდებარე 45.26 კვ.მ. ფართი შენობა-ნაგებობის დანარჩენი ფართისგან იზოლირებულია, გააჩნია დამოუკიდებელი შესასვლელი და მოსარჩელე ნ.კ–ის მფლობელობაშია. ფართში შესასვლელი მოწყობილია ნ.კ–ის სახელზე №........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს ეკუთვნოდათ თანასაკუთრების უფლებით. კომლს საკუთრებაში შეიძლება ჰქონოდა - დამხმარე მეურნეობა, მის სარგებლობაში მყოფი საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლი, პროდუქტიული პირუტყვი, ფრინველი და სასოფლო-სამეურნეო ინვენტარი კოლმეურნეობის წესდების შესაბამისად.

8.2. იმავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც ეკუთვნოდათ თანაბარი წილი. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, იმ მოქალაქის ოჯახის საკუთრებაში, რომელიც ეწეოდა ინდივიდუალურ შრომით საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში, გარდა 122-ე მუხლში მითითებული ქონებისა შეიძლება ჰქონოდა სხვა ქონებაც, რომელიც საჭირო იყო მისთვის სარგებლობის უფლებით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის დასამუშავებლად, ამასთან ასეთი ქონება ოჯახის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ და ამ თანასაკუთრების უფლების მიმართ გამოიყენებოდა ამ კოდექსის 123-129-ე მუხლებით გათვალისწინებული წესები.

8.3. სსსკ-ის 125-ე მუხლის პირველი ნაწილის და 126-ე მუხლის მიხედვით, კომლის შემადგენლობიდან გასვლა წარმოადგენდა კომლიდან გამოყოფას, ხოლო ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნა წარმოადგენდა გაყრას. კომლიდან გამოყოფის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა კომლის თექვსმეტი წელს მიღწეულ ნებისმიერ წევრს.

8.4. საქმეზე დადგენილია, რომ გარდაბნის რაიონის სოფელ .......... 1986-1995 და 1996-2000 წლების საკომლო წიგნების ჩანაწერებით, აგრეთვე 1987 წლის 31 დეკემბერს შედგენილი გაყრილობის განაჩენით დასტურდება, რომ ფ.კ–ძის ოჯახი, რომელსაც გააჩნდა საცხოვრებელი სახლი 50 კვ.მ. ფართით, გაიყო ორ კომლად: 1) მამა ფ.კ–ძე შვილებთან მ. და თ.კ–ძეებთან ერთად დარჩა ცალკე კომლად და ურთიერთშეთანხმებით ერგოთ ერთი ოთახი 25 კვ.მ. ფართით, ხოლო 2) ი.კ–ძე (მოსარჩელის მეუღლე) გამოეყო მამის ოჯახს ცალკე კომლად და საცხოვრებელი სახლიდან სარგებლობაში მიეცა ერთი ოთახი 25 კვ.მ. ფართით. ი.კ–ძის ცალკე კომლად რეგისტრაციის ფაქტი დასტურდება გარდაბნის რაიონის სოფელ .......... 1986-1995 და 1996-2000 წლების საკომლო წიგნების მონაცემებით, რომლის მიხედვითაც, კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია ი.კ–ძე (მოსარჩელის მეუღლე). კომლს 1988 წელს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი და 0.17 ჰა მიწის ფართობი. ამდენად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 1987 წელს მოხდა ფ.კ–ძის კომლის გაყოფა (გაყრა), რომლის შედეგად ი.კ–ძის კომლი დამოუკიდებელ საკომლო ერთეულად აღირიცხა. ასევე დასტურდება, რომ გაყრის შედეგად კომლის წევრებს შორის განაწილდა ქონება, მათ შორის საცხოვრებელი სახლი და ი.კ–ძეს სარგებლობაში 25 კვ.მ. ფართი გადაეცა. შემდგომი საკომლო ჩანაწერები კი ცხადყოფს, რომ გამოყოფილი ფართი ი.კ–ძის კომლის საკუთრებას წარმოადგენს.

8.5. გაყრილობის განაჩენი თავისი სამართლებრივი ბუნებით არის შეთანხმება (გარიგება), რომელიც წარმოშობს ინდივიდუალური საკუთრების უფლებას კომლის საერთო ქონებიდან წილის სახით გამოყოფილ ქონებაზე, ამიტომ გაყრილობის განაჩენით გადაცემულ ქონებაზე მოისპო თანასაკუთრების უფლება ყოფილი კომლის წევრებს შორის და გადაცემული ფართი ი.კ–ძის ინდივიდუალური საკუთრება გახდა. შესაბამისად, ფ.კ–ძის კომლის წევრებს არ შეიძლება გააჩნდეთ რაიმე უფლება გაყრილობის განაჩენით გამოყოფილი კომლისთვის გადაცემულ ქონებაზე, და ამ ქონების მიმართ არსებობს ინდივიდუალური საკუთრებისთვის დადგენილი სამართლებრივი რეჟიმი. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეს, როგორც ი.კ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრეს, გააჩნია ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის მოთხოვნის იურიდიული ინტერესი, რადგან საკომლო წიგნების ჩანაწერი და გაყრილობის განაჩენი წარმოადგენენ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის რელევანტურ უფლების დამდგენ დოკუმენტებს და სადავო ფართზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, მოსარჩელეს მიეცემა ამ ფართზე, როგორც გარდაცვლილი მეუღლის დანაშთ ქონებაზე, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საშუალება.

8.6. სააპელაციო პრეტენზია მასზედ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა გაყრილობის განაჩენი და ასევე გადაწყვეტილება დააფუძნა გაყრილობის განაჩენთან შეუსაბამო საკომლო ჩანაწერებზე, რამეთუ გაყრილობის განაჩენის საწინააღმდეგოდ, ი.კ–ძისთვის დროებით სარგებლობაში გადაცემული უძრავი ქონება, საკომლო ჩანაწერის მიხედვით ჩათვლილია ი.კ–ძის საკუთრებად, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია და განმარტა, რომ ვინაიდან საკომლო ჩანაწერების სისწორე შედავებული არ არის კანონით დადგენილი წესით, მოცემული დავის ფარგლებში იგი საკვლევ გარემოებას არ წარმოადგენს.

8.7. მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობროვ ბათილად ცნობა და უძრავი ქონების, მდებარე გარდაბნის მუნიციპალიტეტი, სოფ. .........., საკადასტრო კოდი №........ შენობა-ნაგებობა №01, მეორე სართულზე არსებული შენობის ნაწილის - 45,26 კვ.მ. ნაწილში მოსარჩელის მესაკუთრედ აღიარების მოთხოვნები გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების დანაწესიდან.

8.8. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მოპასუხეებს შორის გარიგება დაიდო არა საკუთრების უფლების გადაცემის/მოპოვების მიზნით, არამედ ხელშეკრულების ორივე მხარე მოქმედებდა იმ განზრახვით, რომ ქონების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში არ მომხდარიყო მოსარჩელის სახელზე (მესაკუთრის მემკვიდრეზე). სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. მოცემულ ნორმაში ის შემთხვევა იგულისხმება, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“. ამ შემთხვევაში, ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების დადება უკავშირდება მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობას (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ).

8.9. გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. აღნიშნული განპირობებულია, ჯერ ერთი, იმით, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს (თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება, ნების ნამდვილობა კი, ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, იმით, რომ მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები მესამე პირის (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის) მხრიდან. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, შინაგან ფაქტორებთან დაკავშირებით, საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირის შინაგანი სურვილი ან ნების ფორმირება.

8.10. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ.ბ–ი არ წარმოადგენს კეთილსინდისიერ მყიდველს, ვინაიდან, როგორც წესი, მყიდველი მხოლოდ საჯარო რეესტრის ამონაწერს არ ეყრდნობა და უძრავ ნივთზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას წინ ყოველთვის შესაძენი ქონების ნახვა უსწრებს. ამ მიზნით, მყიდველი მიდის ადგილზე და შესაძენ ნივთს ათვალიერებს, აფასებს მის მდგომარეობას ვიზუალური, ვარგისიანობისა და საჭიროების მიხედვით გამოსადეგობის კუთხით, აგრეთვე გამყიდველის მიერ მოთხოვნილი ფასისა და შესაძენი ქონების ღირებულების თანაფარდობის, ნასყიდობის საგნის მფლობელობაში გადაცემის ხელშემშლელი გარემოებების არსებობის, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მონაცემებისა და რეალური მდგომარეობის შესაბამისობის შესაფასებლად.

8.11. მოპასუხე ნ.ბ–ი კეთილსინდისიერებაზე მარტივი მითითებით შემოიფარგლა და განმარტა, რომ სურდა სოფელში სახლის შეძენა, საჯარო რეესტრის ამონაწერს დაეყრდნო და გამყიდველს 15 000 ლარი გადაუხადა. თუმცა საქმის განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ სადავო ფართი მოსარჩელის მფლობელობაშია, იგი გამოყოფილია საცხოვრებელი სახლის დანარჩენი ფართისგან და მეზობელი მიწის ნაკვეთიდან დამოუკიდებელი შესასვლელი გააჩნია. მოპასუხის მიერ შეძენილი საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან სადავო ფართში მოხვედრა შეუძლებელია. ამ გარემოებების უგულვებელყოფა და მხოლოდ ამონაწერზე დაყრდნობით უძრავი ნივთის შეძენა არღვევს იმ დამკვიდრებულ ჩვეულებას, რაც ნასყიდობის დადებამდე ტიპიური ვითარდება ხოლმე. უძრავი ნივთის შეძენისას გამყიდველის ინტერესს თანხის მიღება, ხოლო მყიდველის ინტერესი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა წარმოადგენს. ყოველი მყიდველი ცდილობს ნივთი შეძენისთანავე მიიღოს მფლობელობაში და არსებობის შემთხვევაში დროულად აღმფხვრას ამ ნივთის თავისუფალი განკარგვის ხელშემშლელი გარემოებები. მოცემულ შემთხვევაში კი სადავო ფართი მოსარჩელის მფლობელობაშია და მიუხედავად ხელშეკრულების დადებისა და 2018 წლის 08 ნოემბრიდან საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისა, რაიმე მტკიცებულება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის მხრიდან ნივთის ფლობასთან დაკავშირებით პრეტენზია დააყენა, წარმოდგენილი არ არის. გამომდინარე აქედან, სასამართლოს შეფასებით, უმართებულოა ვარაუდი, რომ მოპასუხემ არ იცოდა და ვერც ეცოდინებოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერი უზუსტობის შესახებ. შესაბამისად, იგი ვერ ჩაითვლება კეთილსინდისიერ მყიდველად.

8.12. მოსარჩელემ დაადასტურა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერების თაობაზე. პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრიდან გამომდინარე, მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს ან ოჯახის სხვა წევრებს შორის, სავარაუდოა, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებებისა და მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე.

8.13. პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულმა მოწმემ - ნათელა თურქიშვილმა დაადასტურა მოპასუხეთა ახლო ურთიერთობის, ერთ ოჯახად ცხოვრების ფაქტი, მისი განმარტებით, მოპასუხეები წარმოადგენენ მეუღლეებს და ამის შესახებ „მთელმა სოფელმა იცის“. მოსარჩელემ, იმის დასადასტურებლად, რომ მოპასუხეები სულ მცირე წარმოადგენდნენ ურთიერთდაკავშირებულ პირებს, ცხოვრობენ ერთ ოჯახად - მტკიცებულების სახით წარმოადგინა სასამართლო სხდომაზე მოწმე, რომლის ჩვენების საპირისპიროდ, აპელანტის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი მითითება, რომ მოპასუხეთა შორის ქორწინების რეგისტრაციის არ ქონა გამორიცხავს მათ ურთიერთშეთანხმებულად მოქმედებასა და საერთო განზრახვას, უარყოფილ უნდა იქნეს. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ მოცემულ საქმეში, მოპასუხეთა (აპელანტების) საერთო მიზნით მოქმედების პრეზუმფციას ის გარემოებაც ამყარებს, რომ სადავო ხელშეკრულების მხარეები ახლობლები არიან (იმყოფებიან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში) და ივარაუდება, რომ მათ ერთიანი განზრახვაც ჰქონდათ.

8.14. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით განიკარგა მოსარჩელის კუთვნილი ქონება და ამის შესახებ მოპასუხეებმა გარიგების დადების მომენტისთვის იცოდნენ. მოპასუხეები მოქმედებენ შეთანხმებით და ორივეს მიზანს კეთილსინდისიერი მყიდველის უფლებაზე დაყრდნობით მოსარჩელისთვის უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საშუალების მოსპობა წარმოადგენდა. შესაბამისად, სახეზეა სადავო ხელშეკრულების ნაწილობრივ (საცხოვრებელი სახლი 45.26 კვ.მ. ფართის ნასყიდობის ნაწილში) ბათილად ცნობისა ამ ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და უზენაესი სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ საკასაციო პრეტენზიებზე მითითებით:

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ გაიზიარა ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონება ნ.კ–ის მფლობელობაშია, რამეთუ აღნიშნულის დასტურად საქმეში არავითარი მტკიცებულება არ წარმოდგენილა. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელისა და მეორე მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთებს შორის ფიქსირდება ზედდება, ვერ იქნება მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

9.2. სასამართლომ არასწორად შეაფასა სარჩელისადმი ნ.კ–ის იურიდიული ინტერესი, რაც განაპირობა 1987 წლის 31 დეკემბრის გაყრილობის განაჩენის არასწორმა შეფასებამ, კერძოდ, სადავო შემთხვევაში მოხდა კომლის გაყრა და არა კომლისგან გამოყოფა, რომელიც დაკავშირებულია განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებთან, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსრ კოდექსის არა 126-ე, არამედ 127-ე მუხლის შესაბამისად, რამეთუ გაყრილობის განაჩენის თანახმად, ფ.კ–ძის ოჯახი, რომელსაც გააჩნდა სახლი 50 კვ.მ.. ფართით, გაიყო ორ კომლად _ ფ.კ–ძე ორი შვილით (თ. და მ. კ–ები) დარჩა ცალკე კომლად, ხოლო შვილი _ი.კ–ძე მამის ოჯახს გამოეყო ცალკე კომლად, რომელსაც ფ.კ–ძის კომლიდან დროებით სარგებლობაში და არა საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი სახლის 25 კვ.მ. ფართი.

9.3. სასამართლომ აგრეთვე არასწორად შეაფასა მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერება და არ გაითვალისწინა, რომ იგი ენდო საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ შეუდავებელ მონაცემებს. შემძენისთვის უცნობი იყო საკომლო ჩანაწერების შინაარსი და ნ.კ–ის პრეტენზია ქონებაზე, ამავდროულად, ფაქტობრივი გარემოება მოპასუხეთა შორის მეუღლეობრივი კავშირის არსებობის შესახებ, რაც სააპელაციო პალატამ შემძენის არაკეთილსინდისიერების გამორიცხვას დაუდო საფუძვლად, საქმის მასალებით არ დადასტურებულა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14.1. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა კასატორების მითითება იმაზე, რომ ე.წ. „გაყრილობის განაჩენით“ გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგები სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა და ადგილი ჰქონდა არა წევრის კომლიდან გამოყოფას (სსსკ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 126-ე მუხლი), არამედ კომლის გაყრას (სსსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 127-ე მუხლი). კასატორის მტკიცების გაზიარების საფუძველს არ იძლევა სსსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 127-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსი, რომლის თანახმად, „საკოლმეურნეო კომლის გაყრისას მთელი მისი ქონება იყოფა ახლად შექმნილ კომლებს შორის მათი წევრების წილთა შესაბამისად და თითოეული კომლის სამეურნეო საჭიროების გათვალისწინებით“. სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, კომლის გაყრა გულისხმობს: 1. ერთზე მეტი ახალი კომლის შექმნას და 2. ქონების განაწილებას წევრთა წილების კვალობაზე. წარმოდგენილი გაყრილობის განაჩენით არცერთი ზემოაღნიშნული პირობა არ შესრულებულა, რამეთუ ამავე გაყრილობის განაჩენის თანახმად, ფ.კ–ძე ორი შვილით _ მ. და თ.კ–ძეებით დარჩა ცალკე კომლად, ხოლო მას ურთიერთშეთანხმებით ცალკე კომლად გამოეყო ი.კ–ძე. რაც ყველაზე საგულისხმოა, კომლის გაყოფისას ქონების განაწილება არ დაფუძნებია საერთო ქონებაში წევრთა წილების ოდენობას, რამეთუ ასეთ შემთხვევაში, კომლის კუთვნილი ორი ოთახი ფართით 50 კვ.მ., სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 125-ე მუხლის თანაბრად, კომლის ოთხივე წევრს შორის თანაბრად უნდა გაყოფილიყო, რაც გამოიწვევდა ბინის გაყოფას არა ორ ტოლ ნაწილად, არამედ ი.კ–ძეს მიეკუთვნებოდა მთლიანი ბინის მარტოოდენ ¼ ნაწილი (12.5 კვ.მ.).

14.2. უდავოდ დადგენილია, რომ გაყრილობის განაჩენის მხარეებმა, ქონების განაწილების წესი კომლის გაყრის წესისგან განსხვავებულად, ურთიერთშეთანხმებით მოაწესრიგეს. ამრიგად, პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ 1987 წლის 31 დეკემბრის გაყრილობის განაჩენი სწორედაც კომლის გაყოფის დამადასტურებელი მტკიცებულებაა, რასაც შედეგად მოჰყვა საკომლო წიგნის ჩანაწერებში ცვლილებების განხორციელება, კერძოდ, ი.კ–ძე 1988 წლიდან აღარ ფიქსირდება მამის კომლის წევრად; მამის კომლს, თუკი 1988 წლამდე საკუთრებაში ერიცხებოდა 1960 წელს აგებული 50 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, 1988 წლიდან მიკუთვნებული აქვს 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი. ამავდროულად, საკომლო წიგნის ჩანაწერებში 1988 წლიდან ჩნდება ი.კ–ძის დამოუკიდებელი კომლი 1960 წელს აგებული 25 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლის კუთვნილებით. უდავო ფაქტია, რომ გაყრილობის განაჩენმა საკუთრებითი ურთიერთობის მოწესრიგების თვალსაზრისით წარმოშვა ქონებრივი შედეგები, რაც აისახა საკომლო წიგნის ჩანაწერებში. „საქართველოს სსრ სახალხო დეპუტატთა სადაბო, სასოფლო საბჭოს შესახებ“ 1968 წლის 25 დეკემბრის კანონის 22-ე მუხლის თანახმად, საკომლო დავთარს (საკომლო წიგნს) აწარმოებდა რაისაბჭოს აღმასკომი, რომელიც დადგენილი წესით ახდენდა მოქალაქეთა ჩაწერა-ამოწერას, რეგისტრაციაში ატარებდა საკოლმეურნეო (გლეხთა) კომლის საოჯახო ქონებრივ გაყოფას, შესაბამისად, საკომლო წიგნის ჩანაწერი ადასტურებს უძრავ ქონებაზე კომლის წევრთა უფლებებს. კომლის წევრის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის _ საკომლო წიგნის ჩანაწერის _ სისწორე დაინტერესებულ პირებს სადავოდ არ გაუხდიათ სასარჩელო წარმოების გზით, შეუდავებელი საკომლო წიგნის ჩანაწერები კი საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია (იხ. სუსგ. ას№ას-1093-1041-2013, 09.01.2014წ).

14.3. რაც შეეხება გაყრილობის განაჩენში ი.კ–ძისთვის გადაცემული 25 კვ.მ. ფართის სარგებლობაში გადაცემულ ქონებად მოხსენიებას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გაყრილობის განაჩენი, მართალია, უთითებს სარგებლობის დროებით ხასიათზე, თუმცა დათქმული არ არის რაიმე ვადა ან მოვლენა (მაგალითად, ახალი სახლის აშენება), სადამდეც სარგებლობის უფლება იარსებებდა, ამდენად, გაყრილობის განაჩენი მართებულად დაედო საფუძვლად 1988 წლიდან ი.კ–ძის დამოუკიდებელი კომლის დაფუძნებას და 1960 წელს აშენებული სახლიდან 25 კვ.მ.-ის მის საკუთრებად აღრიცხვას საკომლო წიგნის ჩანაწერში.

14.4. საკასაციო პრეტენზიის საპასუხოდ, რომ კომლის გაყოფა და გაყრა განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებთან არის დაკავშირებული, პალატა მიუთითებს შემდეგს: როგორც ერთი, ისე მეორე, კომლის წევრთა საერთო საკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლის საშუალებაა და მათ შორის არსებითი განსხვავება ახლადწარმოქმნილი კომლებისთვის საერთო საკუთრებიდან ინდივიდუალურად მიკუთვნებული წილის ოდენობაშია. განსახილველ შემთხვევაში, კომლის წევრებმა საერთო საკუთრება გაიყვეს ურთიერთშეთანხმების გზით, რა დროსაც, კანონისმიერ ჩანაწერებთან შედარებით, უპირატესობა მიეცა კომლის წევრთა შორის დადებულ გარიგებას, ამრიგად, უსაფუძვლოა მოსაზრება, რომ კომლის გაყოფისა და გაყრის ცნებების არასათანადო განმარტებას (ასეთის შემთხვევაშიც კი) შეეძლო წინამდებარე დავაზე განსხვავებული სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა.

15.1. სადავო ნაწილში ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის დასკვნას საფუძვლად დაედო მოსაზრება შემძენის არაკეთილსინდისიერების შესახებ. კეთილსინდისიერების საკითხის შეფასებისას კი პალატამ მხედველობაში მიიღო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მოპასუხეებს შორის ფაქტობრივი საოჯახო (მეუღლეობრივი) ურთიერთობის არსებობის შესახებ სადავო დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება. ხსნებულის დასტურად, სასამართლო დაეყრდნო არამარტო მხარეთა ახსნა-განმარტებებს (რომლებიც ურთიერთგამომრიცხავი იყო), არამედ ნეიტრალური მოწმის ჩვენებას, რომლის შინაარსის გაქარწყლების ვალდებულებაც, სსსკ მე-4 მუხლით განმტკიცებული შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით და სსსკ 102-ე მუხლის მეორე მუხლით გათვალისწინებულ მტკიცებულებათა მეშვეობით, მოპასუხეთა საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა, რომელიც მათ არ შეუსრულებიათ. ამავდროულად, კასატორები ვერ უთითებენ რაიმე ისეთ გარემოებაზე, რომელიც მოწმის ჩვენების სარწმუნოობის ეჭვქვეშ დაყენების საფუძველი გახდებოდა. ასეთ პირობებში კი სადავო გარემოების დადგენა მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხული მოწმის ჩვენების შინაარსზე დაყრდნობით, არ წარმოადგენს პროცესუალურ დარღვევას და ვერ გახდება სადავო განჩინების გაუქმების საფუძველი. ამდენად, საკასაციო პალატისთვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის დასკვნა მოპასუხეთა ერთ ოჯახად ცხოვრების ფაქტის შესახებ.

15.2. წინამდებარე საქმეში უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ სადავო სახლის საკუთრებად რეგისტრაციას, ფაქტობრივად, ერთდროულად ცდილობდნენ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე, რის თაობაზეც ცნობილი იყო ორივე მათგანისთვის, რამეთუ რეგისტრაციის პროცესში გამოვლენილმა ზედდებამ განაპირობა სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერება და მხარეთა შორის არსებულ დავაზე მედიაციის დანიშვნა, რომლის წარუმატებლად დასრულების შედეგად, პირველი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე განხორციელდა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. პირველი მოპასუხისთვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელე სახლის სადავო ნაწილზე პრეტენზიას აცხადებდა, თუმცა ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების შემდგომ მყისიერად (ფაქტობრივად, მეოთხე დღეს), მაინც დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება მასთან საოჯახო თანაცხოვრებით დაკავშირებულ მეორე მოპასუხესთან. ასეთ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრის მოაცემების სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციით დაცული ვერ იქნება შემძენი, რამეთუ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატის მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, როდესაც გარიგება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის თაობაზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში (იხ. სუსგ. საქმეებზე: №ას-1347-1272-2012, 01.07.2013წ; №ას-1439-1357-2012, 01.02.2013წ; №ას-1400-2020 29.04.2022წ) და ხელშეკრულების დადების რეალურ მიზანს არა ქონების შემძენისთვის საკუთრებაში გადაცემა, არამედ მესამე პირისთვის (მოსარჩელისთვის) ამავე ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებაში ხელშეშლა წარმოადგენდა, რაც სადავო ნების გამოვლენის მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციისა და შესაბამისად, მისი ბათილად მიჩნევის საკმარისი საფუძველია.

16. კასატორები სადავოდ ხდიან ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის მფლობელობაშია. ხსენებული პრეტენზიის დაუშვებლობის დასასაბუთებლად საკასაციო პალატა მიუთითებს შემდეგს:

16.1. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად, მოსამართლე ასე უწყვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-1288-2019, 04.03.2021წ).

16.2. შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (იხ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

16.3. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელი (იხ. მე-9 ფაქტობრივი გარემოება) მიუთითებდა მოსარჩელის მიერ სადავო ქონებით სარგებლობაზე, მასზე გაწეულ სამუშაოებზე, ამავე ნივთზე მოსარჩელის ინიციატვით ჩატარებულ აუდიტორულ შეფასებაზე, ხოლო მასზე დართული მტკიცებულება ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სადავო ქონების შიდა ფართობის აზომვა განხორციელდა მოსარჩელის მითითებით. აღნიშნულის საპასუხოდ, თ.კ–ძე შესაგებელში მიუთითებდა მარტოოდენ იმას, რომ მოსარჩელე ნ.კ–ს რაიმე სახის სამუშაოები არ ჩაუტარებია, შესაბამისად, უკანონოა მისი მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხე ნ.ბ–ს სარჩელში მითითებულ ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე შეპასუხება საერთოდ არ განუხორციელებია.

16.4. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი ახალ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე მითითების შესაძლებლობას შემოფარგლავს საპროცესო ეტაპით (მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული).

16.5. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხეებმა ვერ წარადგინეს კვალიფიციური შესაგებელი ნ.კ–ის მიერ სადავო ნივთის ფლობის უარსაყოფად, მეტიც, ამ ნაწილში სარჩელის მე-9 ფაქტობრივ გარემოებას საამისოდ სწორ დროს _ მოსამზადებელი სტადიის დასულებამდე არც კი შედავებიან, რაც პროცესუალური მნიშვნელობით ნიშნავს იმას, რომ სარჩელში მითითებულ ფაქტი (რომლის არსებობას ადასტურებს სარჩელზე დართული მტკიცებულებაც), მიიჩნევა დამტკიცებულად. ამდენად, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში სადავო ქონების ფლობის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებულ პრეტენზიას არ გააჩნია ვარგისი საპროცესო საფუძველი და ექვემდებარება უარყოფას.

17. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

18. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამრიგად, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 399 ლარის 70%, რაც შეადგენს 279.30 ლარს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.კ–ძის და ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. თ.კ–ძეს (პ/ნ .......) და ნ.ბ–ს (პ/ნ ........) დაუბრუნდეთ დ.ა–ძის (პ/ნ .......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 399 ლარის (საგადახდო დავალება №15511608003, გადახდის თარიღი: 22.12.2022წ, გადამხდელის ბანკი - ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 279.30 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი