საქმე №ას-577-2022 17 მარტი, 2023 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია,
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.ჯ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თ.ჯ–ძე ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილებით, თ.ჯ–ძის სარჩელი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.
2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:
2.1. საქმეში წარმოდგენილი 2009 წლის 28 აპრილის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უძრავი ქონება ს.კ-ით ......., ირიცხება თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში.
2.2. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 29 ნოემბრის N17.11.1155 დადგენილებით სახელმწიფო საწარმო ავტოსერვის „როტორის“ ბაზაზე დაფუძნდა „მუნიციპალური საწარმო „ა - 16" . ,,1996 წლის წესდების მიხედვით, მუნიციპალური საწარმო „ა -16“ შექმნილია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დადგენილებით. საწარმო დაფუძნებულია სახელმწიფო საწარმო ავტოსერვის „როტორის“ ხელახალი რეგისტრაციის გზით, რომელიც შექმნილი იყო „საქართველოს რესპუბლიკაში სამეურნეო საქმიანობის დემონოპოლიზაციის ზოგიერთი ღონისძიების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 17 მარტის #323 დადგენილებისა და „სამეურნეო საქმიანობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის საფუძველზე და რეგისტრირებული იყო სასამართლო ორგანოებში. საწარმოს ძირითადი მიზანს წარმოადგენდა ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა სატრანსპორტო საშუალებებზე ყველა სახის ტექნიკური მომსახურეობის გაწევა, ავტოგასამართი სადგურების მოწყობა და საწვავ-საცხები მასალებით ვაჭრობა, ყველა სახის სათადარიგო ნაწილების, ტრანსპორტის შეძენა და რეალიზაცია, ნებისმიერი სხვა საქმიანობის განხორციელება როგორც საქართველოში, ასევე - სხვა ქვეყნებში, რომლებიც საჭიროა ან აუცილებელია საზოგადოების მიზნების მისაღწევად და არ არის აკრძალული ამ ქვეყნების კანონმდებლობით, საწარმო მოქმედებს 1996 წლის 16 დეკემბრის N7/4 343 წესდების საფუძველზე. ამავე წესდების 2.2 პუნქტის მიხედვით, საწარმოს დამფუძნებელია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი. საწარმოს, როგორც იურიდიული პირის უფლებამოსილება ძალაში შედის სამეწარმეო რეესტრში მისი რეგისტრაციის დღიდან (2,4 პუნქტი). საწარმო რეგისტრაციის დღიდან ხდება სახელმწიფო საწარმო ავტოსერვის „რ–ის“ სრული სამართალმემკვიდრე (2.4.1. პუნქტი). საწარმო კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებს მთელი თავისი ქონებით (2.5. პუნქტი). წესდების 3.1. პუნქტის მიხედვით - საწარმოს მთელი ქონება წარმოადგენს მუნიციპალურ საკუთრებას და გადაცემული აქვს მას სამეურნეო გამგებლობაში ფლობის, სარგებლობისა და დადგენილი წესით განკარგვის უფლებით.
2.3. აუდიტორული კომპანია „ც–ძე, დ–ა, ზ–ი სპს-ს“ - მიერ 1997 წლის 30 ივნისს შედგენილ იქნა N17 - აუდიტორული დასკვნა, რომლის მიხედვითაც შპს „ა ... - ის“ ბალანსზე 207 640 ლარის ნაცვლად ირიცხებოდა საწესდებო კაპიტალში შეტანილი ქონება - 154 479 ლარი. ორგანიზაციას შეეთავაზა, გაესწორებინათ საწესდებო კაპიტალის ოდენობა. ას ხელმძღვანელობამ თბილისის მთავრობასთან შეთანხმების გარეშე საწესდებო კაპიტალი დააკორექტირა საბალანსო მაჩვენებლებში. ქ. თბილისის მთავრობის 2010 წლის 29 დეკემბრის N-35.31.1626 დადგენილებით შპს „ა...-ის“ კაპიტალიდან მთლიანად ამოღებულ იქნა ქონება და იგი წარმოადგენს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებას.
2.4. შპს „ა ...“ მისი 100% წილის მქონე დამფუძნებელთან, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასთან, 2014 წლის 30 დეკემბრამდე ურთიერთობებს აწესრიგებდა ქ. თბილისის მთავრობის 2011 წლის 16 თებერვლის 03.35.101 დადგენილება, ხოლო 2014 წლის 30 დეკემბრიდან - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 20-100 დადგენილება.
2.5. შპს „ა ...- მა“ ფიზიკურ პირთან თ.ჯ–ძესთან 2012 წლის 27 თებერვალს გააფორმა N9 სასესხო ხელშეკრულება 135 000 ლარზე. სესხის ვადა განისაზღვრა 120 თვით, ხოლო საპროცენტო განაკვეთმა შეადგინა 12,8%. აღნიშნული სესხის აღება საწარმოსათვის განპირობებული იყო ბიუჯეტის წინაშე დავალიანების დასაფარად, აღსანიშნავია, რომ შპს „ა ...- ის“ ხელმძღვანელობას სესხის აღების დროს 100% წილის მქონე დამფუძნებლისთვის (თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია) არ მიუმართავს.
2.6. 2017 წლის 4 სექტემბერს სსიპ - ქონების მართვის სააგენტოში წარმოდგენილი შპს "ა ..."-ის დირექტორის NQN1536845 ელექტრონულ განცხადებაში, რომლითაც წარმოდგენილია ინფორმაცია კომპანიის კრედიტორული და დებიტორული დავალიანებისა და შპს "ა .."-ის საბანკო ანგარიშზე არსებული ნაშთის შესახებ, არ არის ასახული ინფორმაცია სარჩელში მითითებული ფულადი დავალიანების შესახებ (იხ: სსიპ - ქონების მართვის სააგენტოს 2019 წლის 28 აპრილის N61-01190985 წერილი).
2.7. განსახილველ შემთხვევაში, უძრავი ქონება საზოგადოების კაპიტალიდან ამოღებულ იქნა 2010 წელს, ხოლო აღნიშნული კომპანიის დირექტორ რ.ჯ–ძესა და მოქალაქე თ.ჯ–ძეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება კი დათარიღებულია 2012 წლის 27 თებერვლით. საზოგადოებიდან კაპიტალი ამოღებულია მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით, ამასთან, საზოგადოებიდან კაპიტალის ამოღების შესახებ თბილისის მთავრობის დადგენილება სადავო არ ყოფილა და ამჟამად ძალმოსილია. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ ვერ ახსნა, თუ რატომ არ გამოიჩინა მეტი წინდახედულობა სესხის უზრუნველსაყოფად მაშინ, როდესაც მისთვის ცნობილი იყო საწარმოს არასახარბიელო ფინანსური მდგომარეობის შესახებ, ის გადასახადებსაც ვერ ართმევდა თავს, რის გამოც იძულებული გახდა, აეღო სესხი და სესხის გაფორმების დროისათვის უძრავი ქონება მეწარმის კაპიტალიდან ამოღებული იყო. პარტნიორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება არ დასტურდება იმ გარემოებითაც, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის, როგორც, საწარმოს 100% წლის მესაკუთრისათვის, იმთავითვე არ იყო ცნობილი საწარმოს დირექტორის მიერ საწარმოს სახელით აღებულ ვალდებულებაზე, შესაბამისად, თბილისის მერიას არ აუღია საწარმოს ვალდებულების შესახებ პასუხისმგებლობა. ამასთან, მხედველობაში მისაღებია ის გარემოებაც, რომ შპს-ს დირექტორი იყო გამსესხებლის ძმა.
3. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
3.1. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, არსებული მსჯელობა ეწინააღმდეგება გამჭოლი პასუხისმგებლობის დაკისრების სტანდარტს, საქართველოსა თუ საერთაშორისო პრაქტიკას. ამასთან, სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის მასალები, ხოლო დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად შეაფასა.
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
6.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
7. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის პრეტენზია მოპასუხის მიმართ ე.წ. გამჭოლი პასუხისმგებლობის - როგორც შპს ,,ა...-ის" 100% წილის მესაკუთრისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ 243 055 ლარის და პირგასამტეხლოს 12 270 ლარის დაკისრებას შეეხება, რასთან დაკავშირებითაც გასაჩივრებულ განჩინებაში ვრცელი და დასაბუთებული სამართლებრივი განმარტებებია მითითებული (იხ. ამ განჩინების 2.1-2.7 ქვეპუნქტები), როგორც სასამართლო პრაქტიკის, ისე იურიდიულ დოქტრინაში ასახული მსჯელობებისა და დასკვნების საფუძველზე, რასაც საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს.
8. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნას, რასაც მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ვერ აქარწყლებს. „მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის 44-ე მუხლის შესაბამისად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პასუხისმგებლობა კრედიტორების წინაშე შემოიფარგლება საზოგადოების მთელი ქონებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოების ვალდებულებებისათვის საზოგადოების პარტნიორები პირადი ქონებით პასუხს არ აგებენ. ამდენად, კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტი ითვალისწინებს გამონაკლის წესს პარტნიორის შეზღუდული პასუხისმგებლობისაგან ამ უკანასკნელის მიერ პასუხისმგებელობის შეზღუდვის ფორმის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში. შესაბამისად, გამჭოლი პასუხისმგებლობა საგამონაკლისო, უკიდურესი ღონისძიებაა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 ნოემბრის საქმე Nას-433-2020, განჩინება).
9. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული ნორმა ფართოდ განიმარტება და თავის თავში მოიცავს არა მხოლოდ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის კორპორატიული ფორმის ბოროტად გამოყენებას (მაგ., კორპორაციის, როგორც მხოლოდ პარტნიორის მიზნის მისაღწევი „ინსტრუმენტის“ დანიშნულებით გამოყენება; „კორპორაციული ფორმალობების დაუცველობა“; კორპორაციის, როგორც პარტნიორის „ალტერ ეგოს“ არსებობა), არამედ თავად შეზღუდული პასუხისმგებლობის, როგორც პასუხისმგებლობის ელემენტის, ბოროტად გამოყენებას, რაც გულისხმობს პარტნიორის მიერ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის პრივილეგიის მარტოოდენ სხვისი ინტერესების საზიანოდ გამოყენებას და საკუთარი ეკონომიკური რისკებისა და დანაკარგის სხვაზე გადაკისრებას კრედიტორის განზრახ შეცდომაში შეყვანით.
10. სპეციალური კანონი კომპანიის პარტნიორთა გამჭოლ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს მაშინ, როდესაც ისინი ბოროტად იყენებენ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმას.
11. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რადგან ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა.
12. კომპანიის პარტნიორის მიერ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (იხ. სუსგ-ები: №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015წ., №ას-1158-1104-2014, 6.05.2015წ.). ამგვარი პასუხისმგებლობის დადგენისათვის აუცილებელი მტკიცების ტვირთის რეალიზება მოსარჩელემ ვერ შეძლო, რამაც მისი ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა განაპირობა.
13. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
16. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. თ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. თ.ჯ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს შპს ,,ჯ–ძე გ–ია ქ"-ის მიერ 20.07.2022წ. №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია
თეა ძიმისტარაშვილი
