საქმე №ას-619-2022 23 თებერვალი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)

ამირან ძაბუნიძე (მომხსენებელი)

ლაშა ქოჩიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ა–ვა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ბ–ვა, ა.ქ–ვი, ა.ქ–ვი (შ.ქ–ი), ლ.ქ–ვა (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა, საკუთრების უფლების ჩანაწერის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.ა–ვა ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 მარტის განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ნ.ა–ვას სააპელაციო საჩივარი და ლ.ბ–ვას, ა.ქ–ვას, ა.ქ–ვას (შ.ქ–ი) ლ.ქ–ვას სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილებით, ლ.ბ–ვას, ა.ქ–ვას, ა.ქ–ვასა (შ.ქ–ი) (იხ. სახელის ცვლილების მოწმობა, ტ.1, ს.ფ. 380-388) და ლ.ქ–ვას სარჩელი ნ.ა–ვას მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: სადავო უძრავი ქონების ს/კ ....., რომლის შემადგენლობაშია შესული მ.ქ–ის კომლის წილი ¼ და ვ.ქ–ის კომლის წილი - ¾, აღრიცხული ერთ მთლიან ქონებად ნ.ა–ვას საკუთრებად, ბათილად იქნა ცნობილი ნ.ა–ვას სახელზე აღრიცხული ¾ წილიდან მხოლოდ ¼ წილის ნაწილში, როგორც ვ.ქ–ის სამკვიდრო ქონება, რომელზეც თანაბარი წილის მესაკუთრეებად ცნობილი იქნენ ა.ა–ვა, შ.ქ–ი და ლ.ქ–ვა. რაც შეეხება ლ.ბ–ვას, მის სასარჩელო მოთხოვნას, სადავო უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით, უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე.

2. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიკვლია სადავო საკითხი, არ დაადგინა, რომ კომლის წევრები ცოცხლები არიან. ქონების ¼ წილის ვ.ქ–ის სამკვიდრო ქონებად დაფიქსირება შეუძლებელია, ვინაიდან კომლის წევრთა ოდენობა ამ უკანასკნელის გარდაცვალების დროისთვის სასამართლოს არ გამოუკვლევია. აქედან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტი, 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქცია. ვინაიდან მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს - დავა ეხება სამკვიდრო უფლებებს, ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის არა 1421-ე მუხლი, არამედ მხოლოდ 1323-ე მუხლი უნდა გამოყენებულიყო. კომლის საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას გამოიყენება სპეციალური ნორმა, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 15 იანვრის ბრძანებით დამტკიცებული "საჯარო რეესტის შესახებ" ინსტრუქცია.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა.

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

9. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

9.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე, 266-ე მუხლების საფუძველზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლის მხარეებსაც წარმოადგენენ მოცემული დავის მოდავე მხარეები, დადგენილია წინამდებარე დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, კერძოდ:

9.2. მ.ს. ძე ქ–ი და ს.ბ. ასული ქ–ი იყვნენ მეუღლეები, რომლებსაც შეეძინათ ორი შვილი - ვ.მ. ძე ქ–ი და მ.მ. ასული ქ–ი. მ.ს. ძე ქ–ი 1997 წლიდან მუდმივად ცხოვრობდა რუსეთის ფედერაციაში, ინგუშეთის რესპუბლიკაში და იქვე გარდაიცვალა 2009 წლის 21 ივნისს. ს.ბ. ასული ქ–ი გარდაიცვალა 1992 წელს;

9.3. ნ.ა–ვა 1977 წლის 23 მარტიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ვ.ქ–თან. მეუღლეებს შეეძინათ ორი შვილი ბ.შ. (ვ.) ასული ქ–ი და ა.ვ. ძე ქ–ი;

9.4. ვ.ქ–ი და ლ.ბ–ვა დაქორწინდნენ 2004 წლის 18 ოქტომბერს ინგუშეთის რესპუბლიკაში. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ სამი შვილი - ა.ქ–ვი, შ. ქ–ი და ლ.ქ–ვა.

9.5. ვ.მ. ძე ქ–ი გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს რუსეთის ფედერაციაში, ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში.

9.6. ახმეტის რაიონის სოფელ ....... სასოფლო საბჭოს 1974-1973 წლების საკომლო ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია მ.ს. ძე ქ–ი, რომლის კომლში ირიცხებოდნენ ს.ბ. ასული ქ–ი (მეუღლე), ვ.მ. ძე ქ–ი (შვილი), მ.მ. ასული ქ–ი (შვილი), ნ.ა. ასული ა–ვი (რძალი, ვ. მეუღლე) და ბ.შ. ასული ა–ვი (ვ. შვილი). კომლს ერიცხებოდა 1971 წელს მიწა - 001ჰა და 1960 წელს წმ. აგებული სახლი. 1973-1975 წლების საკომლო ჩანაწერების თანახმად, მ.ს. ძე ქ–ის კომლში ირიცხებოდნენ ს.ბ. ასული ქ–ი (მეუღლე), ვ.მ. ძე ქ–ი (შვილი), მ.მ. ასული ქ–ი (შვილი), ნ.ა. ასული ა–ვი (რძალი, ვ. მეუღლე) და ბ.შ. ასული ა–ვი (ვ. შვილი) და ა.ვ. ძე ა–ვი (ვ. შვილი) 1973-1975 წლების მონაცემებით კომლს ერიცხებოდა მიწა 002 ჰა, 1975 წელს - 015 ჰა (001 ხაზი აქვს გადასმული და უწერია 0.15) და 1960 წელს აგებული სახლი. 1976- 1978 წლებში კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია მ.ს. ძე ქ–ი. მიწერილია, რომ კომლის წევრები გაიყარნენ 1977 წელს და კომლს ერიცხება მიწა 001 ჰა და 1960 წელს აშენებული საცხოვრებელი სახლი;

9.7. ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქმეზე №2/228 დგინდება, რომ სასამართლოს საკოლმეურნეო კომლის ქონებიდან წილის გამოყოფის შესახებ მიმართეს ს.ხ–მა, ვ.ქ–მა, მ. ქ–მა და ნ.ა–ვმა, რომელთაც მოითხოვეს მ.ს. ძე ქ–ის საკოლმეურნო კომლის ქონებიდან 6/7 წილის გამოყოფა 5 სრულწლოვნისა და 2 არასრულწლოვნის სასარგებლოდ. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ს.ბ. ასულ ხ–ს, ვ.ქ–სა და მ. ქ–ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ: სოფელ ....... მდებარე მხარეთა ბინის №6 და №7 ოთახები, №8 საზაფხულო სათავსი პირველ სართულზე, ასევე - სამეურნეო ნაგებობა- გომური, №2 და №3 ოთახები და №7 აივანი მეორე სართულზე, 5627 მანეთის საერთო ღირებულებით. №1 ოთახი მეორე სართულზე და №11 ავტოფარეხი, 1897 მანეთის საერთო ღირებულების, დარჩენილია მ.ს. ძე ქ–ის საკუთრებაში, მასვე მისცემია უფლება, მიეშენებინა №1 ოთახისათვის კიბე და დაევალა ამოეშენებინა №3 კარები, გამოეღო №4 კარები ფანჯრის ადგილზე, თანახმად თანდართული ნახაზის;

9.8. თელავის არქივის 2012 წლის 18 დეკემბრის საარქივო ცნობით, ახმეტის რაიონის სოფელ ....... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების საკომლო ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია ს.ბ. ასული ხ–ი (გარდაცვლილია) და კომლში ირიცხებიან ვ.მ. ძე ქ–ი-შვილი, ნ.ა–ვა-რძალი, ბ. ვ. ასული ქ–ი-შვილიშვილი და ა.ვ. ძე ქ–ი-შვილიშვილი. ამავე ჩანაწერების თანახმად, ოჯახის წევრებს აქვთ მინაწერი, რომ ამოწერის გარეშე წასულები არიან და ცხოვრობენ ........ დედის გარდაცვალების შემდეგ კომლის უფროსად ჩაწერილია შვილი - ვ.მ. ძე ქ–ი. ოჯახის წევრების გასწვრივ მინაწერია, რომ ამოწერის გარეშე წასულები არიან და ცხოვრობენ .......; ახმეტის რაიონის სოფელ ....... სასოფლო საბჭოს 1998-2006 წლების საკომლო ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ.მ. ძე ქ–ი და კომლში ირიცხებიან ვ.მ. ძე ქ–ი, ნ.ა–ვა-ცოლი, ბ. ვ. ასული ქ–ი-შვილი და ა.ვ. ძე ქ–ი-შვილი. საარქივო ცნობის თანახმად, კომლს ერიცხება სასარგებლო ფართი 60 კვ.მ, მ.შ. საცხოვრებელი 50 კვ.მ მიწის შესახებ მონაცემები არ ფიქსირდება ვ.მ. ძე ქ–ი 1992 წლიდან ამოწერის გარეშე ცხოვრობს ........

9.9. ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კომლის გაყოფის შედეგად წარმოქმნილ ორ კომლს შორის განაწილდა სწორედ ის ქონება, რასაც მანამდე ფლობდა მ.ს. ძე ქ–ის კომლი, ისე, რომ მ.ს. ძე ქ–ს კომლს მიეკუთვნა საცხოვრებელი სახლიდან ¼ წილი, ხოლო ს.ბ. ასულ ქ–ის (ხ–ის) კომლს მიეკუთვნა საცხოვრებელი სახლიდან ¾ წილი.

9.10. თბილისის სააპელაციოს სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილად არის მიჩნეული ის გარემოება, რომ საჯარო რეესტრში ნ.ა–ვას სახელზე დარეგისტრირებულია უძრავი ქონება, კერძოდ, ახმეტის რაიონის სოფელ ....... მდებარე 1707,00 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა, საერთო ფართით 155,00 კვ.მ არის სწორედ ის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გაიყო მ.ს. ძე ქ–ის კომლსა და ს.ბ. ძე ქ–ის (ხ–ის) კომლს შორის. ნ.ა–ვას საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების საგანს წარმოადგენს საცხოვრებელი სახლის არამარტო ის ნაწილი (3/4 წილი), რაც ს. ქ–ის კომლს მიეკუთვნა (ამ კომლის უფროსად ს. ქ–ის გარდაცვალების შემდეგ ჩაწერილია ვ.ქ–ი, ხოლო წევრებად კვლავ ჩაწერილი არიან ნ.ა–ვა-ცოლი, ბ. ვ. ასული ქ–ი - შვილი და ა.ვ. ძე ქ–ი - შვილი), არამედ ის ნაწილიც (1/4 წილი) რომელიც მიეკუთვნა მ.ქ–ს;

9.11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილების 5.11.7. პუნქტით დადგენილ იქნა, რომ ახმეტის რაიონის 1995 წლის №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტით ნ. ქ–ისათვის (ა–ვასათვის) მიწის რეფორმის შედეგად გადაცემული მიწის ნაკვეთი - ახმეტის რაიონის სოფელ ....... მიწის რეფორმამდე არსებულ სახლთან მდებარე 1700 კვ.მ ეზო, წარმოადგენს სწორედ იმ მიწის ნაკვეთს, რომელსაც ფლობდა თავიდანვე მ.ს. ძე ქ–ის კომლი და რომელზედაც განთავსებული საცხოვრებელი სახლი გაყოფილ იქნა კომლის წევრებს შორის ახმეტის რაიონის სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით.

9.12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილების 5.25.6. პუნქტით დადგენილია, რომ ვ.მ. ძე ქ–ი, რომელიც ნ. ა. ასულ ა–ვასთან 1977 წლის 23 მარტიდან იმყოფებოდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში, 2004 წლის 18 ოქტომბერს ისე დაქორწინდა ლ.ი. ასულ ბ–ზე (რეგისტრირებული ქორწინებაში), რომ არც მეორედ დაქორწინების მომენტში და არც შემდგომ არ განქორწინებულან ვ.მ. ძე ქ–ი და ნ. ა. ასული ა–ვა, ანუ არ გაუქმებულა რიგით პირველი ქორწინება, ამდენად, 2004 წლის 18 ოქტომბერს დაქორწინების დროს ვ.ქ–ი იმყოფებოდა სხვა პირთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში;

9.13. ამავე გადაწყვეტილების 5.25.5. პუნქტით დადგენილია, რომ ვ.ქ–ს, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს, მ.ქ–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონება არ მიუღია არც სამკვიდრო მოწმობის გაფორმებისა და არც სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით, შესაბამისად, ქონება, რომელიც თავის დროზე სიცოცხლეშივე არ მიიღო მემკვიდრე ვ.ქ–მა, მას არ ეკუთვნოდა და მისი გარდაცვალებისას, მაშასადამე, სამკვიდროს გახსნისას ვერანაირად ვერ აღმოჩნდებოდა სამკვიდროს მასაში.

10. სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

11. გადაწყვეტილების პრეიუდიციულობა ორმხრივ სავალდებულო აკრძალვას გულისხმობს, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი და დადასტურებული ფაქტების სხვაგვარად შეფასებას უკრძალავს სასამართლოს, ხოლო საქმეში მონაწილე პირებს - ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებთან და სამართლებრივ ურთიერთობებთან შედავებას, თუ სხვა საქმეში იგივე პირები ან მათი უფლებამონაცვლეები მონაწილეობენ. სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს აქვთ პრეიუდიციული მნიშვნელობა და ისინი აღარ უნდა დამტკიცდეს ხელახლა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რომელშიც იგივე მხარეები მონაწილეობენ. იგივე მხარეებში იგულისხმებიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ საქმეში მონაწილე პირები, მიუხედავად იმისა, რა სტატუსით მონაწილეობენ ისინი სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, მაგალითად, ახალ დავაში მოსარჩელე შეიძლება მოპასუხე იყოს, ან პირიქით. მთავარია, რომ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე სუბიექტები მონაწილეობდნენ (იხ. პ. ქათამაძე, სსსკ-ის კომენტარი (რჩეული მუხლები), თბილისი, 2020, მუხ. 266, გვ.994).

12. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ფაქტის პრეიუდიციულობის შემოწმებისას საჭიროა შეფასდეს არა მხოლოდ ფორმალურ-პროცესუალური წინაპირობები (არსებობდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის სუბიექტებიც სხვა სამოქალაქო საქმეში იღებენ მონაწილეობას), არამედ, მნიშვნელობა ენიჭება ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს - კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები უნდა ამართლებდეს ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს, ანუ განსაზღვრავდეს მხარის მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებებსა და ვალდებულებებს, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. გარდა ამისა, უნდა აღინიშნოს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტები შეუდავებელი ფაქტებია და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სხვა დავაში მხედველობაში მიიღოს ამ ფაქტების წინააღმდეგ წარდგენილი შედავება, აღნიშნულს მოწმობს სსსკ-ის 266-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (სუსგ Nას-547-510-2017 , 04.05.2018წ.).

13. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილ სადავო გარემოებები, რომლშიც იგივე მხარეები მონაწილეობდნენ, წინამდებარე დავის მიმართ პრეიუდიციული ძალისაა (სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი).

14. განსახილველ შემთვევაში, დადგენილია, რომ ორად გაიყო მ.ს. ძე ქ–ის კომლი, რომლის წევრიც მხოლოდ მ.ქ–ი იყო და ს. ქ–ის კომლი, რომლის წევრებიც იყვნენ ვ.ქ–ი, ნ.ა–ვა, ბ. ა–ვი (ვ. შვილი) და ა. ა–ვი (ვ. შვილი). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილების 5.22 პუნქტით დადგენილია რომ ნ.ა–ვამ, როგორც კომლის წევრმა მიიღო საკუთრებით საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ის ნაწილი, რომელსაც მიწის რეფორმის დაწყებამდე წლების განმავლობაში სარგებლობდა მისი კომლი, კომლის წევრები და მათ შორის - ნ.ა–ვიც. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ.ა–ვასათვის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაცემული მიწის ნაკვეთზე და, შესაბამისად, საცხოვრებელ სახლზე უფლება შეიძინეს კომლის სხვა წევრებმაც, რადგან 1992 წლის 1 იანვრის ვითარებით ვ.ქ–ი იყო კომლის უფროსი, კომლის წევრები იყვნენ როგორც ნ.ა–ვა, ასევე - მათი შვილები ბ. და ა. ა–ვები, რომელთაც 1992 წლის 1 იანვრის მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლება შეიძინეს.

15. თბილისის სააპელაცხიო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით არის დადგენილი, ვ.ქ–ს არ მიუღია მამის დანაშთი ქონება. თავად ვ.ქ–ი გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს, რის შემდეგაც მისი შვილები - ა.ა–ვი, შ.ქ–ი, ლ.ქ–ვა ფაქტიური ფლობით დაეუფლნენ სადავო უძრავ ქონებაში მამის, ვ.ქ–ის წილს, რაც დადასტურებულია თვით ნ.ა–ვას, ლ.ბ–ვას, თამაზ ქ–ის გამოკითხვის ოქმებით. აღნიშნული ოქმებით დადგენილია ისიც, რომ ვ.ქ–ის გარდაცვალების (2011 წლის 29 ნოემბრის) შემდეგ მისი შვილები ა.ა–ვი, შ.ქ–ი, ლ.ქ–ვა - 2012 წლის ზაფხულში ჩამოვიდნენ დედასთან ერთად და ცხოვრობდნენ სადავოდ გამხდარ სახლში, რომელსაც ვ.ქ–ის ნებართვით პატრონობდა თ. ქ–ი და ისინი გამოასახლეს ნ.ა–ვას განცხადების საფუძველზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიუთეთებს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1421-ე და 1424-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეები - ა.ქ–ვი, შ.ქ–ი და ლ.ქ–ვა წარმოადგენენ მამის - ვ.ქ–ის პირველი რიგის მემკვიდრეებს, რაც, თავის მხრივ, სადავო უძრავი ქონების ¾ წილიდან მხოლოდ ¼ წილის ნაწილში საკუთრების გავრცელების საფუძველია.

16. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით (არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით) გათვალისწინებული საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი, რადგან არ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. დავის საგნის იგივეობის განმარტების მიზნებისათვის, პალატა მიუთითებს, რომ ციტირებულ ნორმაში მოხსენიებული „იგივე საგანი“ გულისხმობს იმ მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებას, რომელიც ერთხელ უკვე იყო გაცხადებული სასამართლოს წინაშე, ხოლო „იგივე საფუძველში“ მოიაზრება ის ფაქტები, რომელიც მატერიალური უფლების სასამართლოს წინაშე გაცხადებას ერთხელ უკვე დაედო საფუძვლად. პალატის მითითებით, საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლად ვერ განიხილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულ საქმეზე, რომლის ფარგლებშიც, მოცემული სამოქალაქო სარჩელისაგან განსხვავებით, დავის საგანს 1995 წლის №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა წარმოადგენდა.

17. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო იმგვარად დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რომლითაც გააბათილებდა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას.

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

19. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა პრეტენზიაზე.

20. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა.

21. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ა–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.ა–ვას (პ/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 17.06.2022წ. №13610870173 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 308.10 ლარის 70% – 215.67 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება სა.ლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე

ლაშა ქოჩიაშვილი