საქმე №ას-644-2022 29 დეკემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - ხ.თ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ი“ (მოპასუხე)

II კასატორი - შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ხ.თ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 აპრილის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, შრომითი ხელშეკრულების უვადოდ დადებულად აღიარება, სამსახურში აღდგენა, განაცდური ხელფასის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ხ.თ–ძე (შემდეგში - მოსარჩელე, დასაქმებული, პირველი კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 აპრილის განჩინებას, რომლითაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა. 28.12.2021წ. გადაწყვეტილებით, ხ.თ–ძის სარჩელი შპს ,,ჯ.უ.ე.ფ–ის" მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, დამსაქმებელი, მეორე კასატორი) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ის“ თანამშრომლის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ 2020 წლის 18 მაისის ბრძანება N160; სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა; ხ.თ–ძესა და შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ს“ შორის 2018 წლის 31 ივლისს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით (უვადო) დადებულად ცნობის თაობაზე მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ს“ მოსარჩელე ხ.თ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის - 7 500 ლარის ანაზღაურება (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით).

2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. კასატორი მოითხოვს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 7 აპრილის განჩინება და სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს სრულად, კერძოდ, მოპასუხეს დაევალოს აბონენტთა ურთიერთობის ჯგუფის თანამდებობაზე აღდგენა, ხოლო მხარეთა შორის 2018 წლის 31 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულება ცნობილ იქნეს განუსაზღვრელი ვადით (უვადო) დადებულად. მოპასუხეს ასევე დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება გათავისუფლების დღიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე.

2.1. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორი კვალიფიკაცია მიანიჭა მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას, ვინაიდან შრომითი ხელშეკრულება მოქმედებდა უვადოდ.

3. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

3.1. კასატორის მითითებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ის" სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში უკანონოა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები და მიიჩნია, რომ აპელანტმა ვერ დაასაბუთა დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის კანონიერება. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ ისევე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, არასწორად არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ პირები, რომელთაც უპირატესობა მიენიჭათ მოსარჩელესთან შედარებით, კომპანიაში დასაქმებული იყვნენ გაცილებით ადრეული წლებიდან, რაც დასტურდება საქმეში არსებული მოპასუხის მიერ წარდგენილი 14.09.2020 წლის ცნობით. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მხოლოდ ამ პირებთან გაფორმებული ბოლო ხელშეკრულებები, როდესაც თვით მოსარჩელეც ვერ უარყოფდა იმ გარემოებას, რომ ე.ბ–ძე, ი.ჭ–ძე და ა.ც–ი კომპანიაში დასაქმებული იყვნენ 2012-2013 წლებიდან (როგორც ეს ცნობაშია მითითებული).

3.2. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად მიუთითა იმ გარემოებაზე, თითქოს, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა კომპანიაში შემოსული განცხადებებისა და საჩივრების შემცირების ფაქტი. სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გაიზიარა ამ ფაქტთან დაკავშირებით მოპასუხის მიერ წარდგენილი კომპანიაში შესული განცხადებების რაოდენობის შესახებ ამონაწერი, რომლითაც დასტურდება, რომ 2019 წელთან შედარებით 2020 წელს კომპანიაში შემოსული განცხადებების რაოდენობა თითქმის სამჯერ შემცირდა, რაც გამოწვეული იყო ქვეყანაში არსებული პანდემიით და რის გამოც კომპანია იძულებული გახდა, რომ შეემცირებინა დასაქმებულთა რაოდენობა 87 ერთეულით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ მიჩნევის თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რის გამოც ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული განჩინების (გასაჩივრებულ ნაწილში) გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია:

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

6.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. პირველი კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართელოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად (სადავო პერიოდში მოქმედი) შრომითი ხელშეკრულება იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით. ამავე მუხლის 13-ე ნაწილის თანახმად თუ შრომითი ხელშეკრულება დადებულია 30 თვეზე მეტი ვადით, ან თუ შრომითიურთიერთობა გრძელდება ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებების ორჯერ ან მეტჯერ მიმდევრობით დადების შედეგად და მისი ხანგრძლივობა აღემატება 30 თვეს, ჩაითვლება, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდა მისი ვადის გასვლისთანავე ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება დაიდო პირველი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის განმავლობაში. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ხ.თ–ძე 2018 წლის 31 ივლისის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმდა შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ის“ ბიზნესცენტრების მართვის დეპარტამენტის, კომერციული სამსახურის, ანალიტიკისა და დაგეგმვის სამსახურის სპეციალისტის თანამდებობაზე, 6 (ექვსი)-თვიანი გამოსაცდელი ვადით. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში დამსაქმებელი არ შეწყვეტს წინამდებარე შრომით ხელშეკრულებას, იგულისხმება, რომ დასაქმებული შეესაბამება შესასრულებელ სამუშაოს და შრომითი ხელშეკრულება ავტომატურად ძალაში დარჩება მისი მოქმედების ვადის დასრულებამდე, მხარეების მხრიდან რაიმე დამატებითი ზომების მიღების საჭიროების გარეშე. 2.5 მუხლი კი ადგენს, რომ თუ 6-თვიანი გამოსაცდელი ვადის ამოწურვამდე 7 დღით ადრე რომელიმე მხარე არ განაცხადებს უარს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდება მომდევნო 1 წლის ვადით. უდავოა, რომ 2019 წლის 1-ლ ივლისს დამსაქმებელმა მხარეებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომლის შესაბამისადაც ცვლილება შევიდა 31.07.2018 წლის ხელშეკრულებაში და მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა განისაზღვრა შემდეგნაირად: ბიზნესცენტრების მართვის დეპარტამენტის, კომერციული სამსახურის აბონენტთან ურთიერთობის ჯგუფის სპეციალისტი. შეთანხმება ძალაში შევიდა 2019 წლის 1-ლი ივლისიდან შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადით. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ის“ 2020 წლის 28 მაისის წერილიდან ირკვევა, რომ ბიზნესცენტრების მართვის დეპარტამენტის, კომერციული სამსახურის აბონენტთან ურთიერთობის ჯგუფში სპეციალისტის ადგილი შეიქმნა 2019 წლის 1 ივლისს. კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა 2020 წლის 14 მაისს მოსარჩელეს გაუგზავნა წერილობითი შეტყობინება, რომლითაც აცნობებდა დასაქმებულს, რომ შეტყობინების ჩაბარებიდან 3 (სამი) კალენდარული დღის შემდეგ მასთან კომპანია წყვეტდა შრომის ხელშეკრულებას, საქართველოს შრომის კოდექსის 37.1.“ო“ მუხლის (სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას) საფუძველზე. ამასთან, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული პერიოდისათვის მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების 2.5 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელებული იყო. შესაბამისად, მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებაა, რადგან შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობის საერთო ვადა არ აღემატება 30 თვეს.

8. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის სწორედ იმ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით გადაანაწილა, რაც ახასიათებს შრომითსამართლებრივ ურთიერთობას და იცავს კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპს. აღნიშნული უზრუნველყოფს სამართალწარმოებისას მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საფუძველზე დავის განხილვასა და გადაწყვეტას, ამასთან, დამსაქმებელს მტკიცების უფრო მეტი ტვირთი მოეთხოვება, ვიდრე დასაქმებულს (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები; იხ. სუსგ-ები: N ას-1338-2022, 16.02.2023წ; N ას-1404-2022, 15.02.2023წ; N ას-1316-2022, 23.12.2022წ; N ას-1114-2021, 14.12.2022წ; N ას-788-2021, 14.12.2022წ.).

9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა:

9.1. 18.05.2020 წლის ბრძანებით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა სშკ-ის (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლების მომენტში მოქმედი რედაქციით) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით (სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას).

10. აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების მოშლისთვის აუცილებელია: ა) შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი იყოს განსხვავებული იმავე მუხლში მითითებული სხვა საფუძვლისაგან; ბ) იგი არ იყოს დამოკიდებული დამსაქმებლის სუბიექტურ ნებაზე; გ) იყოს ფაქტობრივი, ე.ი. იმგვარი, რომლის დამტკიცება და უარყოფა შესაძლებელია; დ) გარეშე, ნეიტრალური დამკვირვებლის თვალში წარმოადგენდეს საკმარის მიზეზს შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის. ამასთან, ნების გამოხატვის საფუძვლად არსებულ ქმედებასა და ნების გამოვლენას შორის უნდა არსებობდეს შედეგობრივი კავშირი და ე) ხელშეკრულების მოშლით დამდგარ ფაქტობრივ შედეგს ხელშეკრულების შენარჩუნებით დამდგარ ფაქტობრივ შედეგთან უპირატესობა ჰქონდეს (იხ. სუსგ №ას-188-2021, 08.04.2021წ.).

11. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.).

12. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). შრომითსამართლებრივ დავებში კი მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ.; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ.).

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს შორის, ყველაზე ზოგადი ხასიათის ფორმულირება სწორედ განსახილველ შემთხვევაში გამოყენებულ შეწყვეტის საფუძველს აქვს - „სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას“. შესაბამისად, კანონმდებელი რამდენადაც მეტ თავისუფლებას ანიჭებს დამსაქმებელს, დასახელებული ნორმის ფარგლებში შეწყვიტოს შრომითი ურთიერთობა (იმავე მუხლში ჩამოთვლილ შრომის ხელშეკრულების სხვა, უფრო კონკრეტულ და ამომწურავი ხასიათის საფუძვლებთან შედარებით), ამდენადვე, მეტ პასუხისმგებლობას აკისრებს, მაქსიმალურად კონკრეტული, გასაგები და არაორაზროვანი იყოს ინდივიდუალურ შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დასახელებული საფუძვლით. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი) (იხ. სუსგ-ები №ას-1155-1086-2015, 02.02.2016წ; №ას-545-513-2012, 05.10.2012წ.; №ას-1001-2018, 05.03.2021წ.). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი გახდა პანდემიის შედეგად განვითარებული მოვლენები, რადგან მუშაობა შეეზღუდათ კომპანიის მსხვილ მომხმარებლებს (სამშენებლო კომპანიები, სასტუმროები, კაფე რესტორნები, სამრეცხაოები და ა.შ) და შეჩერდა მშენებლობები (ახალი მიერთებები). აღნიშნულის გამო, მხარის განმარტებით, შემცირდა კომპანიის მიერ შესასრულებელ სამუშაოთა მოცულობა და დაგეგმილი შემოსავლები, ამავდროულად გაიზარდა გაუთვალისწინებელი ხარჯები და ამიტომ, კომპანიის მიზნებიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად ჩაითვალა კადრების შემცირება, რათა არ დარღვეულიყო ოპტიმალური ბალანსი. საკასაციო საჩივრისა და შესაგებელის თანახმად, მოსარჩელის გათავისუფლების შემდეგ კომპანიის აბონენტებთან ურთიერთობის ჯგუფში დარჩა სამი დასაქმებული, რომლებიც კომპანიაში 2016, 2012 და 2013 წლიდან მუშაობენ და მოსარჩელესთან შედარებით მეტი გამოცდილება აქვთ, რაც გახდა მათთვის უპირატესობის მინიჭების საფუძველი.

14. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მხოლოდ მითითება მეტ ნამუშევარ წლებზე არ შეიძლება შეფასდეს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ობიექტურ გარემოებად. დამსაქმებელმა არ უზრუნველყო დასაქმებული ალტერნატიული სამუშაოთი და ვერც ის გარემოება ვერ დაამტკიცა სარწმუნოდ, რომ ასეთი საშუალება არ გააჩნდა (სუსგ №ას-45-2019, 05.04.2019წ.). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო; ცვლილება შეეხო შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობის საკანონმდებლო მოწესრიგებასაც. კონსტიტუციით გარანტირებული თავისუფალი შრომის უფლების შემადგენელი ნაწილია შრომითი ურთიერთობის სტაბილურობა. მოცემულ საქმეშიც, სადავო ბრძანების კანონიერების შემოწმების ქვაკუთხედი იმაში მდგომარეობდა, რომ გარკვეულიყო - რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება. ამ თვალსაზრისით კი, დამსაქმებელმა ვერ წარმოადგინა წონადი არგუმენტი, რაც მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა (სუსგ №ას-45-2019, 05.04.2019წ.). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ობიექტური, ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისი საფუძველი არ გააჩნდა და მისი სადავოდ გამხდარი ქმედება ეწინააღმდეგება მხარეთა მიერ უფლება-მოვალეობათა კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს.

15. საკასაციო პალატა მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლზე, რომლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. იმავე მუხლის მე-9 ნაწილის მიხედვით კი, დასაქმებულს უფლება აქვს, პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება წარმოადგენს ვადიან შრომით ხელშეკრულებას და თანამდებობა ვაკანტური არ არის.

16. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გაანგარიშებს წესს; „კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 სექტემბრის №ას-536-2021 განჩინება). ამავდროულად, „მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არცერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 მარტის №ას-1032-2020 განჩინება).

17. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, კომპენსაციის ოდენობა სწორედ ზემოთ ჩამოთვლილი კრიტერიუმების გათვალისწინებით, საქმეზე დადგენილი ყველა ფაქტობრივი გარემოების, მათ შორის, მოსარჩელის პიროვნების, მისი სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლისა და ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის, მხედველობაში მიღებით იქნა გაანგარიშებული. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს სამართლიანი ბალანსის აღდგენას გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. საკასაციო პალატას, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, გონივრულად მიაჩნია მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობა.

18. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-45-2019, 05.04.2019წ.; №ას-1001-2018, 05.03.2021წ.; №ას-113-2021, 27.04.2021წ.).

19. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრების ყველა პრეტენზიაზე.

20. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ხ.თ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. ხ.თ–ძეს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300.00 ლარის (საგადასახადო დავალება N13512090840, გადახდის თარიღი 06.06.2022წ), 70% –210 ლარი;

4. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–ს“ (ს/კ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 375.00 ლარის (საგადასახადო დავალება N25, გადახდის თარიღი 27.05.2022წ), 70% –262,5 ლარი;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი