საქმე №ას-366-2020 25 ოქტომბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – თ.კ–ძე, ნ.ბ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო.ფ–ვა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 10.03.2020 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 24.04.2019 წლის გადაწყვეტილებით ო.ფ–ვას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი თ.კ–ძისა და ნ.ბ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“, „მეორე მოპასუხე“, ერთად - „მოპასუხეები“ ან „კასატორები“) მიმართ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი ქ. ქუთაისში, ......... მდებარე უძარავ ქონებაზე (ს/კ .......) (შემდეგში „სადავო უძრავი ნივთი“) მოპასუხეებს შორის 01.08.2012 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ½ ნაწილში. სადავო უძრავი ნივთის ½ ნაწილის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა მოსარჩელე. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. სადავო უძრავი ნივთი ეკუთვნოდა ე.ბ–ძეს (შემდეგში „მამკვიდრებელი“), რომელიც გარდაიცვალა 29.08.1955 წელს. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ შვილები: გ.ბ–ძე და ბ.ბ–ძე, ასევე - მეუღლე, ლ.ჯ–ძე. ლ.ჯ–ძე გარდაიცვალა 02.05.2004 წელს, ხოლო გ.ბ–ძე - 03.03.2007 წელს. გ.ბ–ძეს დარჩა მეუღლე - გ.ტ–ი და შვილი - მეორე მოპასუხე. მეორე მოპასუხემ 28.09.2009 წელს მიმართა კერძო არბიტრაჟს - შპს „ა....“ და მოითხოვა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა. არბიტრმა მოთხოვნა დააკმაყოფილა და მეორე მოპასუხე, მამკვიდრებლის შვილის, ბ.ბ–ძის თანხმობის გარეშე, გახდა მთელი სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე.

1.2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 17.11.2011 წლის გადაწყვეტილებით (საქმეზე N2/ბ-966-2011), ბ.ბ–ძის საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის, შპს „ა....“-ის 28.09.2009 წლის გადაწყვეტილება და ამოიწერა სააღსრულებო ფურცელი. მოსარჩელემ 23.05.2012 წელს მიმართა საჯარო რეესტრს გადაწყვეტილების დასარეგისტრირებლად, თუმცა საჯარო რეესტრმა 29.05.2012 წლის გადაწყვეტილებით (882012225948-03) შეაჩერა რეგისტრაცია, რადგან ქონება სს „პროკრედიტ ბანკის“ სასარგებლოდ იყო დატვირთული იპოთეკით და გადაწყვეტილებაში არაფერი არ იყო აღნიშნულზე ნათქვამი. შეჩერების საფუძველის აღმოუფხვრელობის გამო, 27.06.2012 წელს სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა (გადაწყვეტილება 88201222594804).

1.3. 31.07.2012 წელს ბ.ბ–ძის განცხადების საფუძველზე, ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ გამოიტანა განჩინება სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, რომლითაც ყადაღა დაედო სადავო უძრავ ნივთს. სააღსრულებო ფურცელი 01.08.2012 წელს, 14:11 საათზე წარდგენილი იქნა საჯარო რეესტრში სარეგისტრაციოდ, თუმცა ვერ დარეგისტრირდა, სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების გამო.

1.4. 01.08.2012 წელს პირველ მოპასუხეს (მყიდველი) და მეორე მოპასუხეს (გამყიდველი) შორის სადავო უძრავ ნივთზე გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 10 000 ლარით. პირველი მოპასუხის განცხადება საჯარო რეესტრმა სარეგისტრაციოდ მიიღო 01.08.2012 წლის 11:20 საათზე, ხოლო სარეგისტრაციო წარმოება დასრულდა 12:19 საათზე.

1.5. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 04.12.2012 წლის გადაწყვეტილებით, ბ.ბ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილ იქნა მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ.

1.6. ბ.ბ–ძემ (შემდეგში „მემკვიდრე“) სადავო უძრავ ნივთთან დაკავშირებით თავისი მოთხოვნები მოპასუხეების მიმართ, დაუთმო მოსარჩელეს.

1.7. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, სადავო უძრავი ნივთი შეფასებულია 122 527 ლარად.

1.8. პირველი მოპასუხე არ ცხოვრობს მის მიერ შეძენილ სახლში. ასევე არ დასტურდება მისი მხრიდან სადავო უძრავი ნივთის ფლობა ან მისით სარგებლობა. სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმე ლალი მოწონელიძემ აჩვენა, რომ სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობს დამქირავებელი, რომლის განმარტებითაც, მას გარიგება დადებული აქვს მეორე მოპასუხესთან და არა პირველ მოპასუხესთან. იგივე დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ლია სვანაძემ. მოწმეთა ჩვენებების საწინააღმდეგოდ, მოპასუხე მხარეს რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, რისი ვალდებულებაც მას გააჩნდა, მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-4 მუხლი).

1.9. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო უძრავ ნივთზე 01.08.2012 წელს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა, რომელიც მიზნად ისახავდა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ხელშეშლას (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 56-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)). სასამართლოს მითითებით, მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში, არ არსებობს ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, რომლითაც, როგორც ნების გამომვლენი, ისე ნების მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს.

1.10. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, ცხადია მეორე მოპასუხის სურვილი - მოსაჩვენებლად დაედო გარიგება და ამით ხელი შეეშალა მემკვიდრისათვის სამემკვიდრეო უფლების რეალიზაციაში. მეორე მოპასუხემ მემკვიდრის ინტერესების უგულვებელყოფით, ჯერ მთლიანად დაირეგისტრირა სამკვიდრო ქონება, ხოლო სასამართლოს მიერ მისი საკუთრების უფლების გაუქმების შემდეგ, გაასხვისა იგი, რათა მემკვიდრეს არ დაერეგისტრირებინა საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში. რაც შეეხება შემძენს - პირველ მოპასუხეს, აუცილებელია დადგინდეს, რამდენად კეთილსინდისიერად მოქმედებდა იგი ხელშეკრულების გაფორმების დროს.

1.11. სასამართლოს მითითებით, სსკ-ის 185-ე მუხლით დაცულია კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესი მაშინ, როდესაც სადავოდ არის გამხდარი მესაკუთრის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლება და ამ ფაქტის მიმართ შემძენის დამოკიდებულება კეთილსინდისიერია ანუ, საქმე გვაქვს ისეთ გარემოებასთან, როდესაც შემძენმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ გამყიდველს არ გააჩნდა რეესტრში რეგისტრირებული ნამდვილი უფლება ან ასეთი უფლება სადავო იყო. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ უკანასკნელი საკითხის გამორკვევისას გამოკვლეული უნდა იქნეს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით, ან უნდა გაირკვეს შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტი.

1.12. განსახილველ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრიდან წარმოდგენილია განცხადებების და უფლებების რეგისტრაციის ელექტრონული წიგნი, რომლის მიხედვითაც აშკარაა, რომ მემკვიდრე ცდილობდა არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილების რეგისტრაციას, რაც ვერ შეძლო გარკვეული ხარვეზების გამო. შესაბამისად, მყიდველს - პირველ მოპასუხეს თავისი უფლების რეგისტრაციის დროს შეეძლო შეემჩნია აღნიშნული და დაინტერესებულიყო, მიუხედავად ამისა, მან მაინც გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რაც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მოჩვენებით ხასიათზე მეტყველებს. ნიშანდობლივია ისიც, რომ პირველი მოპასუხის განცხადება საჯარო რეესტრმა სარეგისტრაციოდ მიიღო 01.08.2012 წელს, 11:20 საათზე, ხოლო სარეგისტრაციო წარმოება დასრულდა 12:19 საათზე, შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მიზნით სასამართლოს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც საჯარო რეესტრში სარეგისტრაციოდ წარდგენილ იქნა 01.08.2012 წელს, 14:11 საათზე, ვერ დარეგისტრირდა, ამდენად, ცხადია, რომ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმებულად ცდილობდნენ უმოკლეს ვადაში დაერეგისტრირებინათ საკუთრების უფლება, მათ აღნიშნულის დამაჯერებელი მიზეზი ვერ დაუსახელეს სასამართლოს. გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, სადავო უძრავი ნივთი შეფასებულია 122 527 ლარად, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში კი უძრავი ქონების ღირებულებად მითითებულია 10 000 ლარი, რაც კიდევ უფრო არადამაჯერებელს ხდის ხელშეკრულების რეალურობას. ნიშანდობლივია ისიც, რომ პირველი მოპასუხე მის მიერ შეძენილ საცხოვრებელ სახლში არ ცხოვრობს, არ ფლობს და არ სარგებლობს მისით. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა მოჩვენებით დადებული ხელშეკრულება. საყურადღებოა ისიც, რომ ამ კუთხით პირველ მოპასუხეს სარჩელის საწინააღმდეგო მტკიცება არ განუხორციელებია, კერძოდ, არ მიუთითებია იმ სარწმუნო ფაქტებსა თუ მტკიცებულებებზე, რაც გარიგების დადების დროს შემძენის კეთილსინდისიერებას დაადასტურებდა.

1.13. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. სასამართლოს მითითებით, 01.08.2012 წელს სადავო უძრავ ნივთზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და უძრავი ნივთის ½ ნაწილი უნდა დარეგისტრირდეს მოსარჩელის საკუთრებად.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 10.03.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი და მოითხოვეს მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. არ არსებობს საქმის ზეპირი განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვის წინაპირობები არ გამოკვეთილა. სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. Nას-807-2020, 12.11.2020წ., სუსგ Nას-1150-2020, 29.09.2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ Nა-1915-ბ-8-2015, 22.07.2015წ.; Nას-1150-2020, 29.09.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (სუსგ Nას-1150-2020, 29.09.2021წ.).

9. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლომ მართებულად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად სწორად შეაფასა იგი. სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ 01.08.2012 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მხოლოდ მოსაჩვენებლად (სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361). მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას (სუსგ-ებები: №ას-571-879-2009, 30.04.2010წ; №ას-1305-2018, 21.12.2018წ; №ას-366-2019, 17.05.2019წ; №ას-928-2019, 22.10.2019წ.). მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, მოსარჩელეს ევალება (შდრ. სუსგ-ებები: №ას-862-812-2015, 11.11.2015წ.; №ას-1760-2018, 14.02.2022წ.). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, დაადასტურა თავისი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა.

10. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში დაცული მტკიცებულებებითა თუ მხარეთა მიერ წარმოდგენილ საპროცესო დოკუმენტებში განვითარებული მსჯელობით ერთმნიშვნელოვნად გამოიკვეთა, რომ სადავო უძრავი ნივთის გასხვისება ფორმალურ, მოჩვენებით ხასიათს ატარებდა, არ ასახავდა კონტრაჰენტთა ნამდვილ ნებას, დაიდო ფორმალურად და მიზნად ისხავდა მემკვიდრისათვის სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გადაცემის გართულებას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, მართალია, სსკ ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობის კანონიერებას ზოგადად შემძენის კეთილსინდისიერებას უკავშირებს, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც გამორკვეულია, რომ სადავო უძრავი ნივთი მხოლოდ ფორმალურად, მოსაჩვენებლად გასხვისდა, შემძენის კეთილსინდისიერება სადავო ქონების გასხვისების მიმართ იმთავითვე გამორიცხულია (შდრ. სუსგ Nას-397-397-2018, 19.04.2019წ., პუნ. 21.6.6).

11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

12. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, საერთო ჯამში 2500 ლარის 70% – 1750 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.კ–ძისა და ნ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. თ.კ–ძისა და ნ.ბ–ძის შუამდგომლობა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

3. თ.კ–ძესა (პ/ნ: .....) და ნ.ბ–ძეს (პ/ნ: ......) უკან დაუბრუნდეთ ი.ა–ძისა (პ/ნ: .......) და ნ.ბ–ძის (პ/ნ: ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, საერთო ჯამში 2500 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 17.07.2020წ., გადახდილი თანხა 320 ლარი; საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 09.11.2020წ., გადახდილი თანხა 2180 ლარი) 70% – 1750 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია