ას-1038-2022

20 ივლისი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), ლაშა ქოჩიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ბ.ნ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – უ.ს.ფ.ვ.დ. (V. D. F.) (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინებები – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის განჩინება და ამავე სასამართლოს 2022 წლის 22 ივნისის დამატებითი განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, საქმეზე წარმოების შეწყვეტა

დავის საგანი – ხელშეშლის აკრძალვა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. V. D. F.-მა (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში შპს „ბ.ნ–ის“ მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1.აეკრძალოს შპს „ბ.ნ–ს“ ხელშეშლა უ. V. D. F.-ისათვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობის თაობაზე, რათა უ.V. D. F.-მა, მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლოს ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება;

1.2.დაეკისროს შპს „ბ.ნ–ს“, „V. D. F “-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის - 12 492 173.34 (თორმეტი მილიონ ოთხასოთხმოცდათორმეტი ათას ას სამოცდაცამეტი დოლარი და ოცდათოთხმეტი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა;

1.3.დაევალოს შპს „ბ.ნ–ს“ გაუწიოს მომსახურება უსფ „V. D“-ს მათ შორის გაფორმებული 2014 წლის 17 იანვრისა და 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებებისა და მისი დანართების შესაბამისად გათვალისწინებული ტარიფების მიხედვით, კერძოდ: ნათელი ნავთობპროდუქტების შემთხვევაში - 3.26 (სამი დოლარი და ოცდაექვსი ცენტი) აშშ დოლარი, მუქი ნავთობპროდუქტების გატარების შემთხვევაში - 5.50 (ხუთი დოლარი და ორმოცდაათი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა გადატვირთული ტვირთის 1 (ერთ) მეტრულ ტონაზე დღგ-ს გარეშე. შესაბამისად, აეკრძალოს შპს „ბ.ნ–ს“ ცალმხრივად ტარიფის შეცვლა და მოსარჩელესთვის ცალმხრივად გაზრდილი ტარიფის მოთხოვნა.

2. მოპასუხე შპს „ბ.ნ–მა“ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილებით,V. D. F.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; შპს „ბ.ნ–ს“ აეკრძალა უსფV. D. F.-ისათვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობის თაობაზე ხელშეშლა, უ. V. D. F.-ის მიერ მის კუთვნილ რეზერვუარებში ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღების უზრუნველსაყოფად; შპს „ბ.ნ–ს“ „V.D. F“-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის – 12 492173.34 (თორმეტი მილიონ ოთხასოთხმოცდათორმეტი ათას ას სამოცდაცამეტი დოლარი და ოცდათოთხმეტი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა; შპს „ბ.ნ–ს“ დაევალა უ.„V.D“-ისთვის მომსახურების გაწევა მათ შორის გაფორმებული 2014 წლის 17 იანვრისა და 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებებისა და მისი დანართების შესაბამისად გათვალისწინებული ტარიფების მიხედვით, კერძოდ, ნათელი ნავთობპროდუქტების შემთხვევაში – 3.26 (სამი დოლარი და ოცდაექვსი ცენტი) აშშ დოლარი, მუქი ნავთობპროდუქტების გატარების შემთხვევაში – 5.50 (ხუთი დოლარი და ორმოცდაათი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა გადატვირთული ტვირთის 1 (ერთ) მეტრულ ტონაზე დღგ-ს გარეშე. შესაბამისად, შპს „ბ.ნ–ს“ აეკრძალა ცალმხრივად ტარიფის შეცვლა და მოსარჩელესთვის ცალმხრივად გაზრდილი ტარიფის მოთხოვნა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე - შპს „ბ.ნ–მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე შუამდგომლობაზე უარის თქმის შესახებ წინმსწრები განჩინების გაუქმება და საქმის წარმოების შეწყვეტა.

5. გასაჩივრებული განჩინებ(ებ)ის სარეზოლუციო ნაწილ(ებ)ი:

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის განჩინებით, შპს „ბ.ნ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილება.

5.2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ივნისის დამატებითი განჩინებით, აპელანტის - შპს „ბ.ნ–ის“ სააპელაციო მოთხოვნა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 29 მარტის განჩინების გაუქმებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ გაიზიარა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. V. D. F. (რეგისტრაციის ნომერი - 7025) რეგისტრირებულია აჯმანის თავისუფალ ზონაში, არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებში, რომლის ფილიალსაც წარმოადგენს საქართველოში რეგისტრირებული უცხოური საწარმოს ფილიალი „V.D.“. მისი საქმიანობაა ნავთობპროდუქტების ტრანსპორტირება, მიღება, გადმოტვირთვა, შენახვა და გადატვირთვა. „ბ.ნ–ი“ არის მეწარმე სუბიექტი, რომლის საქმიანობაა ნავთობპროდუქტების მიღება, გადმოტვირთვა, შენახვა და გადატვირთვა.

6.1.2. 2014 წლის 16 მაისს, მხარეებს შორის გაფორმდა N13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მესაკუთრემ, შპს „ბ.ნ–მა“ გადასცა, ხოლო მეაღნაგემ - მოსარჩელემ აღნაგობის უფლებით აიღო ბათუმში, ...... მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ N ......) 8884 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში, ეტაპობრივად იდებოდა დამატებითი შეთანხმებები (ხელშეკრულების 1.1.-1.2 პუნქტი). ქონება მეაღნაგეს გადაეცა ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი 36000 მ³ საერთო მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით. ხელშეკრულებითა და შემდეგში შეტანილი დამატებებით, მხარეები შეთანხმდნენ მომსახურების სახეობაზე, საფასურსა და სხვა პირობებზე.

6.1.3. N13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების მე-13 პუნქტის მიხედვით, მხარეთა შორის მიუღწეველი შეთანხმების შემთხვევაში, დავას განიხილავს სასამართლო ან არბიტრაჟი.

6.1.4. N13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების N2 დამატებით შეთანხმების პირველი პუნქტით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შეიცვალოს ხელშეკრულების მე-13 პუნქტი. ახალი რედაქციით, დავების განხილვა შესაძლებელი გახდა, როგორც საერთო სასამართლოების მიერ, ასევე, მხარეთა განსაზღვრული არბიტრაჟის მეშვეობით. ამასთან, ინსტიტუტის მიერ საქმის განხილვის შემთხვევაში, იგი დავას განიხილავს ინსტიტუტის საარბიტრაჟო რეგლამენტით დადგენილი წესების შესაბამისად. 2016 წლის 16 მარტის N3 დამატებითი შეთანხმების მე-18 პუნქტით კი, მხარეებმა დათქვეს შემდეგი:

- „პუნქტი 13 განიმარტოს შემდეგი რედაქციით:

13. წინამდებარე ხელშეკრულება რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. მხარეთა შორის დავების და უთანხმოებების წარმოქმნის შემთხვევაში, ხელშეკრულების მიხედვით, მხარეებმა ოცდაათი სამუშაო დღის განმავლობაში უნდა ჩაატარონ მოლაპარაკებები წარმოქმნილ დავებსა და უთანხმოებებზე. შეთანხმების მიუღწევლობისას, მხარეები გადასცემენ დავას გადასაწყვეტად საერთაშორისო არბიტრაჟში - სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებულ საარბიტრაჟო ინსტიტუტში, შეზღუდვების არარსებობისას საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად. არბიტრაჟის შემადგენლობა მოიცავს ერთ არბიტრს. არბიტრი ინიშნება სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებული საარბიტრაჟო ინსტიტუტის მიერ. საარბიტრაჟო განხილვის ჩატარების ადგილი იქნება სტოკჰოლმი, შვეცია. საარბიტრაჟო ენა იქნება რუსული ენა. მხარეები თანხმდებიან, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილება საბოლოოა და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება“.

6.1.5. 2016 წლის 28 ივნისს, უ. „V. D“-მა მოპასუხეს N64/16 წერილით მიმართა ინფრასტრუქტურის მოწყობის თაობაზე, რათა მოსარჩელეს მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლებოდა ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება, რაზედაც მოპასუხის 2016 წლის 28 ივნისის N0652 წერილით, უარი ეთქვა და განემარტა, რომ მას შეეძლო ესარგებლა მოპასუხის კუთვნილი რეზერვუარებით. 2017 წლის 31 ივლისის N0704 წერილით, მოპასუხემ კვლავ უარი განუცხადა მოსარჩელეს ინფრასტრუქტურის მოსაწყობად ნებართვის გაცემაზე. 2020 წლის 11 ივნისის N48/20 წერილით, მოსარჩელემ ანალოგიური მოთხოვნით კვლავ მიმართა მოპასუხეს, თუმცა, მოპასუხისაგან პასუხი არ მიუღია.

6.2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დამატებით დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.2.1. მხარეთა შორის გაფორმებული, 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის N13/14-VD ხელშეკრულების 1.4. პუნქტის მიხედვით, წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე, მეაღნაგეს ეძლევა უფლება, აღნაგობის უფლებით გადაცემული მიწის ნაკვეთის გარდა, რეზერვუარების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პერიოდში ისარგებლოს სრულფასოვანი ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი მესაკუთრის ყველა ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის მომსახურებით, წინამდებარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შესაბამისად (ხელშეკრულების 1.4. პუნქტი).

- მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული, სრულფასოვანი ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურით მომსახურების საფასური შეადგენს 3 (სამ) აშშ დოლარს ყოველ 1 (ერთ) ტონა გადატვირთულ ტვირთზე, დღგ-ს გარეშე. მხარეები თანხმდებიან, რომ გადატვირთვაში მოიაზრება ოპერაცია, რომელიც მოიცავს ბათუმის საზღვაო ნავსადგურში მდგარი მცურავი საშუალებიდან, ნავმისადგომებისა და ტექნოლოგიური მილსადენების გავლით, ტვირთის მოთავსებას რეზერვუარში და არსებული საავტომობილო და სარკინიგზო ესტაკადების მეშვეობით, რეზერვუარიდან მის ჩატვირთვას ავტო და ვაგონცისტერნებში და პირიქით (ხელშეკრულების 4.3. პუნქტი).

- მესაკუთრეს არ აქვს უფლება წინამდებარე ხელშეკრულების 4.3. მუხლით განსაზღვრულ ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურით მომსახურების საფასური შეცვალოს ცალმხრივად, მეაღნაგესთან წინასწარი წერილობით შეთანხმების გარეშე (ხელშეკრულების 4.7. პუნქტი).

6.2.2. 16.05.2014 წლის N13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების თანახმად, მეაღნაგე ვალდებულია:

- ქონებაზე ყველა სახის სამშენებლო თუ სხვა საქმიანობა განახორციელოს საკუთარი ხარჯებით და მესაკუთრესთან და შესაბამის სახელმწიფო ორგანოსთან შეთანხმებული პროექტის შესაბამისად (ხელშეკრულების 5.1.1. პუნქტი).

- გამოიყენოს ქონება წინამდებარე ხელშეკრულების 1.3. მუხლით გათვალისწინებული მიზნით და ხელშეკრულების მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში შეინარჩუნოს ეს მიზნობრიობა (ხელშეკრულების 5.1.3. პუნქტი).

- მეაღნაგეს უფლება აქვს ისარგებლოს ქონებით დამოუკიდებლად, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის დაცვითა და მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გზით. ქონებაზე ააშენოს წინამდებარე ხელშეკრულების 1.2. მუხლში მითითებული რეზერვუარები, ასევე, დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული (ხელშეკრულების 5.2.1. პუნქტი).

6.2.3. ამავე ხელშეკრულების თანახმად, მესაკუთრე ვალდებულია არ ჩაერიოს მეაღნაგის საქმიანობაში და უზრუნველყოს მის მიერ ქონებით შეუფერხებელი სარგებლობა (6.1.4. მუხლი), სრულ წესრიგში იქონიოს წინამდებარე ხელშეკრულების 4.3. და 4.5. მუხლებში მითითებული ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურა და საშუალება, რომელიც აუცილებელია მეაღნაგის მხრიდან რეზერვუარების მშენებლობისა და სრულფასოვანი ექსპლოატაციისათვის, უზრუნველყოს მისი შეუფერხებელი ფუნქციონირება, დაუყოვნებლივ ან საამისოდ აუცილებელ ვადაში აღმოფხვრას ის ან აუნაზღაუროს მეაღნაგეს მიყენებული შესაბამისი ზიანი, მათ შორის მიუღებელი მოგების სახით (6.1.6. მუხლი).

- მესაკუთრეს უფლება აქვს ქონებაზე სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების მიმდინარეობისას კონტროლი გაუწიოს მეაღნაგის ან/და ამ უკანასკნელის მიერ დაქირავებული ნებისმიერი მესამე პირის მხრიდან ტექნიკური, სამშენებლო, სახანძრო, ეკოლოგიური მოთხოვნების უსაფრთხოების შესრულების პროცესს და საჭიროების შემთხვევაში, გასცეს შესაბამისი მითითებები (6.2..5. პუნქტი)

6.2.4. წინამდებარე ხელშეკრულების 11.4. და 11.5. მუხლებით განსაზღვრული წესის გაუთვალისწინებლად, მესაკუთრის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში ან/და მესაკუთრის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულების 4.3. და 4.5. მუხლებში მითითებული ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურით მომსახურების ან ტექნიკური მომსახურების შეწყვეტის შემთხვევაში, მესაკუთრე ვალდებულია აუნაზღაუროს მეაღნაგეს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით (12.3. მუხლი).

6.2.5. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხე მხარემ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნების დაკმაყოფილება არ წარმოადგენს მის ვალდებულებას, ამასთან, მას თავად გააჩნია ფერადი ნავთობპროდუქტების რეზერვუარები და არავითარი ეკონომიკური საჭიროება ამ კუთხით ტევადობის გასაფართოებლად არ არსებობს. ასევე, მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის მილსადენების ან/და სხვა ინფრასტრუქტურის განთავსება არ შედის მოპასუხის ინტერესებში.

6.2.6. საქმეში განთავსებული წერილობითი მტკიცებულებით ირკვევა, რომ 2016 წლის 18 ივლისის წერილით, შპს „ბ.ნ–ის“ დირექტორმა უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ. (V. D. F.) დირექტორს აცნობა შემდეგი: „თქვენი 28.06.2016 წლის N64/16 წერილის პასუხად გაცნობებთ, რომ ვითვალისწინებთ რა ბ.ნ–ის ინფრასტრუქტურის თავისებურებებს და მუშაობის პრინციპს, ჩვენ არ შეგვიძლია განვიხილოთ თქვენი კომპანიის N252. 253. 254 რუზერვუარების მიერთების შესაძლებლობა ტექნოლოგიურ ანდა საბლოკირებულ მილსადენებთან, რომლებიც ჩვენი კომპანიის მიერ გამოიყენება ნათელი ნავთობპროდუქტების მიღებისა და გადატვირთვისათვის. თქვენი მხრიდან დაინტერესების შემთხვევაში, ჩვენ მზად ვართ შემოგთავაზოთ ბ.ნ–ის ინფრასტრუქტურა, როგორც ნათელი, ასევე მუქი ნავთობპროდუქტების მიღების, შენახვისა და გადატვირთვისათვის“.

6.2.7. უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ. (V. D. F.) დირექტორისადმი შპს „ბ.ნ–ის“ დირექტორის 2017 წლის 08 აგვისტოს წერილში დაფიქსირებულია შემდეგი: „უპირველეს ყოვლისა, მადლობას გიხდით ნაყოფიერი თანამშრომლობისათვის და იმედს გამოვთქვამ, ჩვენი პარტნიორული ურთიერთობების მომავალი განვითარებისათვის. თქვენი 31/07/2017 წლის N121/17 წერილის პასუხად, რომელიც შეეხებოდა ნავთობქიმიის პროდუქტების გადატვირთვის შესაძლებლობის განხილვას, გაცნობებთ, რომ ტერმინალის ნაწილის პროფილის ცვლილებების საკითხი დღესდღეობით აქტიურად არ განიხილება პერსპექტივაში; ნავთობქიმიის გადატვირთვის გარანტირებული მოცულობების არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელია მოცემული საკითხის განხილვისადმი დაბრუნება. თქვენს 31/07/2017 წლის N121/17 წერილთან დაკავშირებით, ჩვენ ადრე გიპასუხეთ 18/07/2016 წლის N0629 წერილით, სადაც გაცნობებდით, რომ ტერმინალის ინფრასტრუქტურისა და მუშაობის პრინციპის თავისებურებების გათვალისწინებით, ასევე ნათელი ნავთობპროდუქტების რეალური მოცულობების არარსებობის გამო, ჩვენ არ მიგვაჩნია პერსპექტიულად მიწის ნაკვეთის გამოყოფა ავტოჩასასხმელი ესტაკადის მშენებლობისთვის და N252, 253, 254 რუზერვუარების მიერთება ბ.ნ–ის მილსადენებთან, რომლებიც ნათელი ნავთობპროდუქტების მიღებისა და გადატვირთვისათვის გამოიყენება. მიუხედავად ამისა, დაინტერესების შემთხვევაში, ჩვენ ყოველთვის მზად ვართ განვიხილოთ ბ.ნ–ის არსებული ინფრასტრუქტურის თქვენთვის შემოთავაზების საკითხი, როგორც ნათელი, ასევე მუქი ნავთობპროდუქტების მიღების, შენახვისა და გადატვირთვისათვის. გვინდა თქვენი ყურადღება მივაქციოთ იმ გარემოებას, რომ სამუშაოების დასრულება 01/07/2015 წლის N117 თანაინვესტირების ხელშეკრულების მიხედვით, წყალქვეშა სატვირთო ხაზის მონტაჟის ნაწილში, ტანკერების უმისადგომო დატვირთვისათვის გაგრძელებულია 30/11/2017 წლამდე. მოცემული პროექტის წარმატებული და დროული რეალიზაციის შემდეგ, ჩვენ მზად ვიქნებით დავუბრუნდეთ თქვენს მიერ წამოყენებული საკითხის განხილვას“.

6.2.8. დადგენილია, რომ 2020 წლის 16 ივნისის წერილით, უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ. (V. D. F.) დირექტორმა შპს „ბ.ნ–ის“ გენერალურ დირექტორს აცნობა შემდეგი: „ვსარგებლობთ შემთხვევით და გვინდა მადლობა გადაგიხადოთ თანამშრომლობისათვის და ჩვენი მხრიდან გამოვთქვათ მზადყოფნა აუცილებელი ძალისხმევის გატარებისა მისი გაფართოებისათვის ურთიერთხელსაყრელი საპარტნიორო პირობებით. როგორც თქვენთვის ცნობილია, ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების მარშრუტების დივერსიფიკაციის გამო, სულ უფრო რთულდება პროდუქტების ახალი დამატებითი მოცულობების მოზიდვა ბათუმის მიმართულებით და ძველი ტვირთების შენახვა, ამიტომ გვიწევს მოქნილობის გამოყენება ახალი კლიენტების მოსაზიდად. ამასთან დაკავშირებით გთხოვთ, დაავალოთ შესაბამის სამსახურებს განიხილონ ჩვენი კომპანიის N 252, 253, 254 რეზერვუარების მიერთების შესაძლებლობა ბ.ნ–ის ინფრასტრუქტურასთან ნათელი ნავთობპროდუქტების მიღებისა და ჩამოტვირთვისათვის და ჩვენი კომპანიის ზემოაღნიშნული რეზერვუარების გავლით, ნათელი ნავთობპროდუქტების გადატვირთვის შემთხვევაში, გამოყენებულ იქნას ნავთობბაზის მონაკვეთზე განლაგებული „ვ.დ.“ რეზერვუარების გავლით, ნათელი ნავთობპროდუქტების გადატვირთვის არსებული ტარიფის იდენტური ტარიფი. თქვენი თანხმობის შემთხვევაში, მილსადენების მონტაჟი განხორციელდება ტექნოლოგიური სქემის მიხედვით, რომელსაც ჩვენ შემოგვთავაზებს ბ.ნ–ი, არსებული უსაფრთხოების წესების დაცვით, ჩვენი კომპანიის ხარჯებით. მოცემული შეერთების განხორციელება საშუალებას მოგვცემს მოვიზიდოთ დერეფანში ტვირთების დამატებითი მოცულობები და გავზარდოთ ტვირთბრუნვის მაჩვენებლები“.

6.2.9. საქმეში განთავსებული წერილობითი მტკიცებულებებით-ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით, უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ. (V. D. F.) და შპს „ბ.ნ–ს“ შორის განხორციელებული მიმოწერებით ირკვევა, რომ 2019-2020 წლებში, უ.ს.ფ.ვ.დ.ი შპს „ბ.ნ–ის“ ხელმძღვანელობას სთხოვდა ნავთობტერმინალის რეზერვუარებში განეთავსებია თურქმენეთიდან მიღებული ნავთობ პროდუქტი, რაზედაც არაერთხელ უარი მიიღო იმ მოტივებით, რომ ნავთობტერმინალს არ გააჩნდა თავისუფალი რეზერვუარები მოთხოვნილი მოცულობით ნავთობის ჩასატვირთად; რეზერვუარების შეზღუდული რაოდენობის გამო, ვერ გამოყოფდა დამატებით რეზერვუარებს ხანგრძლივი შენახვისათვის და, რომ მისაღები პროდუქტის ხარისხიდან გამომდინარე უარს აცხადებდა გადმოტვირთვაზე და ა.შ.

6.2.10. სააპელაციო სასამართლოში საქმის არსებითი განხილვისას, მოპასუხემ (აპელანტი) დაადასტურა ის ფაქტი, რომ აღნაგობით გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე ყველა სახის სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების წარმოება, მათ შორის მაზუთის (მუქი ნავთობპროდუქტი) რეზერვუარის მოდერნიზება ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთავად, მეაღნაგეს შეეძლო განეხორციელებია მხოლოდ მესაკუთრის წერილობითი თანხმობით და პერსონალის გამოყენებით, რაზედაც შპს „ბ.ნ–ი“ უარს აცხადებდა.

6.2.11. საქმეში განთავსებული საშემფასებლო კომპანია შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ შედგენილი 2020 წლის 03 სექტემბრის დასკვნის მიხედვით, 2016-2020 წლებში, უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ. (V. D. F.) მიუღებელმა შემოსავალმა და აქედან გამომდინარე გამოწვეული ზარალის თანხამ ჯამურად შეადგინა 12 492 173, 34 აშშ დოლარი. დასკვნაში დაფიქსირებულია, რომ გამოყენებულია დისკონტირებული ფულადი ნაკადების ანალიზის მეთოდი, რომელიც წარმოადგენს ფინანსური მოდელირების ხერხს, რომელიც ეფუძნება ცალსახა დაშვებებს ქონების ან სამეურნეო სუბიექტის საპროგნოზო შემოსავლებსა და ხარჯების შესახებ. დასკვნა შედგენილია შემფასებლის-ლ.მ–ძის მიერ, რომლის შესაბამისობის სერთიფიკატი გაცემულია შემფასებელთა და ექსპერტთა პროფესიული განვითარების ცენტრის სერტიფიკაციის ორგანოს მიერ და დართულია საქმეზე.

6.3. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთება:

6.3.1. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების ანალიზის შედეგად, სწორად დაადგინა დავის საგანთან მიმართებაში არსებითი ფაქტობრივი გარემოებები ასევე, დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა და განმარტა სამართლის ნორმები და აპელანტის მოთხოვნასთან დაკავშირებით დამატებით განმარტა შემდეგი:

6.3.2. სააპელაციო პალატის შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობდა 2014 წლის 16 მაისს, უცხოური საწარმოს ფილიალ „ვ.დ.“ (შემდგომში „მეაღნაგე“) და შპს „ბ.ნ–ს“ (შემდგომში „მესაკუთრე“) შორის გაფორმებული N13/14-VD ხელშეკრულებიდან, რომელიც მოიცავდა, როგორც აღნაგობის სამართლებრივ ურთიერთობას, ისე მომსახურების სახელშეკრულებო დათქმებს. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის გათვალისწინებით, მხარეთა შორის სადავო იყო N13/14-VD ხელშეკრულების ფარგლებში, აღნაგობიდან გამომდინარე უცხოური საწარმოს ფილიალ ვ.დ–ათვის (V. D. F.) უფლების განხორციელებაში ხელშეშლის აღკვეთა, შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან მომსახურების გაწევის თაობაზე ვალდებულების ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შესრულება, ასევე, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე, 172-ე, 233-234-ე, 629-ე, 361-ე, 394.1-ე, 411-ე მუხლებიდან.

6.3.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 233-ე მუხლის 1-ლ და მე-2 ნაწილებზე და განმარტა, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ როგორც კანომდებლობით, ისე მხარეთა შორის გაფორმებული 2014 წლის 16 მაისის N13/14-VD ხელშეკრულებით, მეაღნაგეს უფლება აქვს ისარგებლოს ქონებით დამოუკიდებლად, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით, მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გზით და გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე ააშენოს ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის რეზერვუარები, ასევე დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული, ხოლო მესაკუთრეს (შპს „ბ.ნ–ს“) ავალდებულებს, რომ არ ჩაერიოს მეაღნაგის საქმიანობაში და უზრუნველყოს მის მიერ ქონებით შეუფერხებელი სარგებლობა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დასაბუთებული იყო მოსარჩელის პრეტენზია მასზედ, რომ შპს „ბ.ნ–ი“ არღვევდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. კერძოდ, პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის განმარტება მასზედ, რომ რეზერვუარების არასაკმარის ოდენობასა და ნავთობის შენახვის ვადაზე მითითებით, მოპასუხე არ ახდენდა მისივე რეზერვუარებში მოსარჩელის მოთხოვნით ნათელი ნავთობპროდუქტების გადმოტვირთვას, ხელს უშლიდა მოსარჩელეს საქმიანობის გაუმჯობესების მიზნით, საკუთარი რეზერვუარების ნათელი ნავთობის ჩასატვირთად მოწყობისათვის ტექნოლოგიური პროცესების განხორციელება-მოდერნიზებაში, არ ასარგებლებდა მილსადენებით და ა.შ. და რომ მისი ყველა ხელისშემშლელი მოქმედება რეალურად განპირობებული იყო კონკურენციის საფუძვლით. ამ მსჯელობას სააპელაციო სასამართლოს უმყარებდა საქმეში განთავსებული ხელშეკრულების დათქმები და მხარეთა მიმოწერები, მით უფრო, როდესაც აღნაგობის ხელშეკრულება რაიმე სახის დათქმას არ შეიცავდა იმის შესახებ, რომ აღნაგობის უფლება მხოლოდ მუქი ნავთობის რეზერვუარების მშენებლობას ეხებოდა; პირიქით, პალატის განმარტებით, მასში მითითებული იყო, რომ ქონება მეაღნაგეს გადაეცა ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი 36000 მ³ საერთო მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, სამოქალაქო კოდექსის 361.2-ე, 172-ე მუხლების მხედველობაში მიღებით, საფუძვლიანი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა - აეკრძალოს შპს „ბ.ნ–ს“ უV. D. F.-ისათვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობაში ხელშეშლა, რათა უV. D. F.-მა, მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლოს ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება; შესაბამისად, პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით დასაბუთებულად მიიჩნია, რაც გამორიცხავდა ამ ნაწილში აპელანტის მსჯელობის გაზიარების შესაძლებლობას.

6.3.4. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ უ V. D. F.-ის მიერ ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მისაღებად შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან ყველა ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის გამოყენებით, მომსახურების გაწევის და ამ მიზნით ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესაბამისი ტარიფების გაზრდის აკრძალვის ნაწილში, სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე და მე-8 მუხლები, რითაც დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღო. სააპელაციო პალატის შეფასებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სწორად იქნა დადგენილი, რომ ხელშეკრულებაში გაკეთებული დათქმის გამო, მეაღნაგეს (მოსარჩელე), მხოლოდ მოპასუხის წერილობითი თანხმობის შემთხვევაში შეეძლო განეხორციელებინა ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი ნაგებობისა და მოწყობილობის მოდერნიზება-დამონტაჟება, რაც მის საქმიანობასთან იყო დაკავშირებული, ხოლო მესაკუთრე მის უფლებას არამართლზომიერად იყენებდა. აღნიშნული გარემოება კი, გამორიცხავდა ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე აპლანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

6.3.5. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საკითხს ასევე, წარმოადგენდა ის ფაქტი, წარმოეშვა თუ არა მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანი; ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ზიანი გამოწვეული იყო თუ არა, შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალებულების არაჯეროვანი შესრულებით ან/და მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედებით. ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სადავო საკითხების გარკვევის მიზნით, პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილ მტკიცების ტვირთის სამართლიან და ობიექტურ განაწილების სტანდარტზე და აღნიშნა, რომ იმ გარემოების დადასტურება, რომ უ V. D. F.-მა, ნავთობპროდუქტების გადასატვირთავად მისი კუთვნილი რეზერვუარების მოდერნიზებაში მესაკუთრის (მოპასუხე) მხრიდან ხელშეშლის გამო ვერ შეეძლო შემოსავლის მიღება, რითაც მას მიადგა ზიანი - მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

6.3.6. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ ზიანის ნაწილში, მისი მოთხოვნის დასაბუთებისთვის წარმოადგინა 2016 წლის 16 მაისს, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „I. P. S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი, რომლის შესაბამისადაც, „I. P.S.A“-მ გამოთქვა მზაობა, რომ „ვ.დ.“ საშუალებით, შემდგომი 5 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად აწარმოებდა 300000 მეტრული ტონა ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვას. ასევე, წარმოდგენილ იქნა მიუღებელი შემოსავლისა და გამოწვეული ზარალის დადგენის შესახებ, შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში (2020 წ.), რომლის თანახმადაც, „V.D. F“-ისათვის, 2016-2020 წლებში მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენდა 12 492 173.34 აშშ დოლარს.

6.3.7. მოპასუხემ, მოსარჩელის მტკიცების გასაქარწყლებლად აღნიშნა, რომ 2016 წლის 16 მაისს, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „I. P. S.A“-ს შორის გაფორმებულ ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი, არ წამოადგენდა ხელშეკრულებას; მხარეებს რაიმე მოქმედებები ამ მემორანდუმიდან გამომდინარე არ განუხორციელებიათ; ხარჯი არ გაუწევიათ; აქედან გამომდინარე, არც მოვალეობები, მით უფრო, მოპასუხისათვის არ წარმოშობილა. რაც შეეხება 2020 წლის შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემულ საშემფასებლო ანგარიშს, მოპასუხის შეფასებით, დასკვნა დაუსაბუთებელი იყო, ხოლო თავად დასკვნის გამცემი პირი, აუდიტორთა რეესტრში რეგისტრირებული არ იყო.

6.3.8. სააპელაციო პალატამ, სსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, შეაფასა მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მიიჩნია, რომ 2016 წლის 16 მაისს, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „I. P. S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი წამოადგენდა ხელშეკრულებას, სადაც დაფიქსირებული იყო, როგორც ხელშეკრულების საგანი-ყოველწლიურად 300000 მეტრული ტონა ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა, ასევე ვადა - 5 წელი, თუმცა, ხელშეკრულების შესრულება დამოკიდებული იყო ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთავად, უ V. D. F.-ის კუთვნილი რეზერვუარების მოდერნიზებაზე, რაც მესაკუთრის (მოპასუხე) მხრიდან ხელშეშლის გამო შეუძლებელი გახდა. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლისა და სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დაფიქსირებული მსჯელობის შეფასების საფუძველზე, მესაკუთრის მხრიდან განხორციელებული ხელშეშლის ფაქტი სააპელაციო პალატის განმარტებით, უნდა შეფასებულიყო განზრახ ისეთ მოქმედებად, რაც მიმართული იყო მეაღნაგისათვის ზიანის მისაყენებლად. ვინაიდან, სახეზე იყო მიუღებელი შემოსავლის სახით 12 492 173.34 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის ფაქტი, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული 2016-2020 წლების გაანგარიშება-საშემფასებლო ანგარიში წარმოადგენდა სათანადო მტკიცებულებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სარწმუნოდ ვერ მოახერხა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების უარყოფა, წარდგენილი მტკიცებულებების გაქარწყლება, რაც მის საპროცესო მოვალეობას წარმოადგენდა.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ივნისის განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1. სააპელაციო პალატამ დამატებითი განჩინების მიღებისას იხელმძღვანელა ამავე სასამართლოს 2022 წლის 08 ივნისის განჩინებაში დადასტურებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებებით და მოპასუხის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, რომელიც არბიტრაჟის კომპეტენციის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტას შეეხებოდა, პირველ რიგში მიუთითა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 29 მარტის განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობაზე, სადაც სასამართლომ 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების შეფასების შედეგად დაადგინა, რომ არსებობდა შეთანხმება მასზედ, რომ მხარეთა შორის მიუღწეველი შეთანხმების შემთხვევაში, დავას განიხილავდა სასამართლო ან არბიტრაჟი. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულების ტექსტში ნათლად ჩანდა, რომ მხარეებს არ განუზრახავთ სასამართლოსთვის დავის განსახილველად გადაცემის შეზღუდვა; მასში დაფიქსირებული საარბიტრაჟო შეთანხმებები არ შეიცავდა მბოჭავ, მავალდებულებელ ჩანაწერებსა და მავალდებულებელ ფორმულირებებს; არ იგულისხმებოდა მხარეთა ერთმნიშვნელოვანი განზრახულობა, რომ დავა განეხილა მხოლოდ და მხოლოდ სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებულ საარბიტრაჟო ინსტიტუტს (მე-13 პუნქტი). რაც შეეხება, აღნაგობის ხელშეკრულებაში შეტანილ ცვლილებებს და შეთანხმებებს, პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით, N2 დამატებითი შეთანხმებით შეიცვლა ხელშეკრულების მე-13 პუნქტი, რომლითაც შესაძლებელი გახდა დავის განხილვა, როგორც საერთო სასამართლოების მიერ, ასევე მხარეთა განსაზღვრული არბიტრის მეშვეობით. N3 დამატებითი შეთანხმების მე-18 პუნქტით კი, ხელშეკრულების მე-13 პუნქტში არბიტრაჟის ნაწილში გაკეთდა მხოლოდ განმარტება, რომ განმხილველი არბიტრი იქნებოდა ერთი, ხოლო საარბიტრაჟო ენა, ნაცვლად ინგლისურისა იქნებოდა რუსული. ამდენად, მოხდა დეტალების დაზუსტება არბიტრაჟთან მიმართებით. შესაბამისად, როგორც ძირითადი ხელშეკრულების, ასევე, შემდეგში მასში შეტანილი დამატებებისა და ცვლილებების ერთობლიობა შინაარსობრივად მოიცავდა განმარტებას არბიტრაჟთან დაკავშირებით და ამ ნაწილში არ გამოხატავდა მხარეების განზრახულობას, ნებას, რომ დავა განეხილა მხოლოდ არბიტრაჟს და რომ თითქოსდა არ ითვალისწინებდა სასამართლოსთვის დავის განსახილველად გადაცემის შეზღუდვას. ამ მსჯელობის საფუძველზე, მოპასუხის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა.

7.2. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ 2021 წლის 29 მარტის განჩინებაში სწორი შეფასება მისცა 2014 წლის 16 მაისის №13/14- VD აღნაგობის ხელშეკრულების მე-13 მუხლში, ამავე ხელშეკრულების N2 და N3 დამატებით შეთანხმებებში მხარეთა მიერ დავის გადაწყვეტის წესებზე გამოხატულ ნებას; სწორად დაადგინა, რომ N2 დამატებით შეთანხმებაში ჩანაწერით - „ცვლილება შევიდეს“, მხარეებმა იმ დრომდე არსებული, მხოლოდ სასამართლო წესით დავის გადაწყვეტისგან განსხვავებით, ალტერნატიული წესი - არბიტრაჟი განსაზღვრეს, ხოლო N3 დამატებით შეთანხმებაში ჩანაწერით-„განიმარტოს“ დააზუსტეს და ნათელი გახადეს ალტერნატიული შესაძლებლობიდან - არბიტრაჟში დავის განხილვის შემთხვევაში, თუ როგორ უნდა განხილულიყო დავა.

7.3. ამდენად, მოხმობილი ფაქტების ზემოხსენებულ ნორმებთან სუბსუმირების შედეგად, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 29 მარტის განჩინების გაუქმებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის შესაბამისად, №2/ბ-685-21 სამოქალაქო საქმეზე, შპს „ბ.ნ–ის“ სააპელაციო საჩივრისა გამო, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 29 მარტის განჩინებაზე მიღებულ იქნა დამატებითი განჩინება, რომლითაც შპს „ბ.ნ–ის“ სააპელაციო საჩივარი 2021 წლის 29 მარტის წინმსწრები განჩინების გაუქმებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

8. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის განჩინება და ამავე სასამართლოს 2022 წლის 22 ივნისის დამატებითი განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ - შპს „ბ.ნ–მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1.1. კასასტორის განმარტებით, სასამართლომ არსებითად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილის მოთხოვნები და ამავე კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილი; სასამართლომ საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით გამოიტანა გადაწყვეტილება, რაც ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

8.1.2. კასატორის მითითებით, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე და 249-ე მუხლები; შესაბამისი დასაბუთების გარეშე დადგენილად მიიჩნია გარემოებები, რომელიც საქმეზე გამოკვლეული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, არ იმსჯელა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ არც ერთი სახის არგუმენტაციაზე და მტკიცებულებაზე, საერთოდ არ გაანალიზა სადაოდ გამხდარი ე.წ. ექსპერტიზის დასკვნა და მისი შინაარსობრივი დასაბუთება, ასევე ის ფაქტი, რომ დასკვნა შედგენილი იქნა არაუფლებამოსილი პირის მიერ. სამოტივაციო ნაწილი ჩამოაყალიბა სამართლებრივი ნორმების ფაქტობრივ გარემოებებთან მისადაგების გარეშე, არ მოახდინა ამ გარემოებების ასახვა კონკრეტული ნორმის დარღვევის ჭრილში და შემოიფარგლა ნორმის ზოგადი განმარტებით. განჩინება გამოიტანა ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის გარეშე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის არსებითი დარღვევით.

8.1.3. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ ისე დააკისრა მოპასუხე მხარეს აღნაგობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ხელშეშლის აკრძალვის ვალდებულება, რომ საერთოდ არ უმსჯელია ხელშეშლის არსებობის ფაქტზე, აგრეთვე არ შეუფასებია, თუ რაში გამოიხატებოდა ხელშეშლა, მით უფრო, არ გამოუკვლევია და განუმარტავს, ხელშეკრულებით განსაზღვრული რომელი უფლებამოსილებების განხორციელების შესაძლებლობა შეეზღუდა მოსარჩელე მხარეს და აგრეთვე შეფასების მიღმაა დატოვებული ის სამართლებრივი შედეგებიც, რაც შესაძლოა მოჰყვეს ხელშეშლას, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

8.1.4. კასატორის განმარტებით, ნებისმიერი პირობა, რომელიც სცილდება მხარეთა შორის უკვე გაფორმებული აღნაგობის ხელშეკრულების ფარგლებს, უნდა შეთანხმდეს მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შესაბამისად გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ უგულებელყოფილ იქნა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში, მხარეთა შორის რაიმე დამატებითი შეთანხმება არ გაფორმებულა. მოსარჩელის მოთხოვნა სრულად ეფუძნება აღნაგობის ხელშეკრულების 5.2.1 და 4.3. პუნქტების განმარტებას, რომელიც არ გამომდინარეობს ამავე მუხლების შინაარსიდან და არ არის გამყარებული სხვა სახის მტკიცებულებებით, რომელიც შექმნიდა მოთხოვნის ადეკვატურ სამართლებრივ საფუძველს. აღნიშნულიდან გამომდინარე დაუსაბუთებელი და სამართლებრივ არგუმენტებს მოკლებულია სასამართლოს განმარტება იმის თაობაზე, რომ მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად შეთანხმების ვალდებულება არ უნდა გავრცელდეს ხელშეკრულების 1.1. და 4. პუნქტებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებზე, ვინაიდან საწინააღმდეგო განმარტების შემთხვევაში, გაუმართლებლად იზღუდება მეაღნაგის უფლებები და მესაკუთრეს აძლევს უფლების ბოროტად გამოყენების საშუალებას. სასამართლო გარდა იმისა, რომ სრულიად დაუსაბუთებლად აკისრებს მოპასუხე მხარეს დამატებით ვალდებულებებს, რაც თავის დროზე არ გამხდარა მხარეთა შეთანხმების საგანი, არღვევს მხარეთა თანასწორობის და ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, იგი იმგვარად ადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტს, რომ საერთოდ არ განმარტავს, თუ, რაში გამოიხატება მოპასუხე მხარის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება, როდის და რა ქმედების შედეგად მოხდა ამ უკანასკნელის მიერ საკუთარი უფლებების ბოროტად გამოყენება და რა სახის ზიანი იქნა გამოვლენილი აღნიშნული ქმედების შედეგად.

8.1.5. კასატორის მითითებით, განმარტება ინფრასტრუქტურის მოწყობის ხელშეშლის ნაწილში არ გამომდინარეობს სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან, რის გამოც სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 361-ე 115-ე მუხლები. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, აღნაგობის ხელშეკრულებითა და მასში განხორციელებული ცვლილებებით არ დასტურდება, რომ შპს „ბ.ნ–მა“ იკისრა ვალდებულება გამოეყო დამატებითი მიწის ნაკვეთი და ინფრასტრუქტურა ან/სხვა რესურსი, ხელშეკრულების 1.2. პუნქტში მითითებული სამი რეზერვუარის მშენებლობისთვის გადაცემული მიწის ნაკვეთის და ინფრასტრუქტურის გარდა. აღნაგობის ხელშეკრულების 5.2.1. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მეაღნაგე მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე უფლებამოსილია, დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული, ხოლო, ამავე ხელშეკრულების მე-13 პუნქტის თანახმად, მხარეები თანხმდებიან, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, შეიძლება შეიცვალოს 1.2. პუნქტში მითითებული რეზერვუარების პარამეტრები. ნებისმიერ შემთხვევაში ასეთი ცვლილება განხორციელდება მხარეთა წერილობითი ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა შეეხება რეზერვუარების მშენებლობის შემდგომ სხვადასხვა სახის ტექნიკური და ტექნოლოგიური მოწყობილობების მშენებლობას, რომელიც თავისი არსიდან გამომდინარე გულისხმობს უკვე აშენებული რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილებას და ამასთანავე, მოითხოვს მესაკუთრის მხრიდან დამატებითი მიწის ნაკვეთის, ინფრასტრუქტურისა და სხვადასხვა რესურსის მობილიზებას. აღნიშნული კი, მხარეთა შეთანხმების, კერძოდ, აღნაგობის ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის შესაბამისად, საჭიროებს მხარეთა შორის დამატებითი წერილობითი შეთანხმების გაფორმებას, რაც წინამდებარე შემთხევაში, არ განხორციელებულა. მოსარჩელე მხარის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი ვერცერთი მტკიცებულება/მავალდებულებელი დოკუმენტი, რომელიც ითვალისწინებს მხარეთა შეთანხმებას 13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რეზერვუარების მშენებლობის შემდგომ (ისევე როგორც მშენებლობის ეტაპზე) შპს „ბ.ნ–ის“ მიერ დამატებითი მიწის ნაკვეთის გამოყოფის ან მეაღნაგის მიერ, მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გარეშე, დამატებითი მოწყობილობების მონტაჟის უფლებამოსილებას.

8.1.6. კასატორის განმარტებით, რომ 13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების (მათ შორის 2016 წლის 16 მარტის №3 დანართის) შესაბამისად, მე-4 პუნქტის საფუძველზე გათვალისწინებული შეღავათიანი ტარიფი გამომდინარეობს თავად აღნაგობის ხელშეკრულების მიზნებიდან და წინამდებარე ხელშეკრულების ფარგლებში ვრცელდება მხოლოდ ხელშეკრულების საგანზე. აღნაგობის ხელშეკრულების 1.2, 1.2 და მე-4 პუნქტების ანალიზიდან გამომდინარე, მხარეთა შეთანხმება არ მოიცავს ვ.დ. მიერ, სამომავლოდ განსახოცრილებელ საქმიანობას და შემოიფარგლება მხოლოდ წინამდებარე ხელშეკრულების ფარგლებში, მხარეთა შორის ნავთობპროდუქტების რეზერვუარების მშენებლობის მიზნით წარმოშობილ სამართალურთიერთობაზე. უ „V. D. F.“-სა და შპს „ბ.ნ–ს“ შორის სამომავლოდ წარმოშობილ სამართალურთიერთობის ფარგლებში, უსფ „V. D. F.“-ის მიერ მომავალში განსახორციელებელ გადაზიდვის მომსახურების ტარიფი მხარეთა შორის უნდა შეთანხმდეს შესაბამისი ხელშეკრულების საფუძველზე. წინამდებარე დავის ფარგლებში, მხარეთა შორის რაიმე დამატებითი შეთანხმება არ გაფორმებულა. მოსარჩელის მოთხოვნა სრულად ეფუძნება აღნაგობის ხელშეკრულების 5.2.1 და 4.3 პუნქტების განმარტებას, რომელიც არ გამომდინარეობს ამავე მუხლების შინაარსიდან და არ არის გამყარებული სხვა სახის მტკიცებულებებით, რომელიც შექმნიდა მოთხოვნის ადეკვატურ სამართლებრივ საფუძველს. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს მითითება სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე არაკვალიფიციურია. იგივე დასაბუთება ვრცელდება აკრძალვის ნაწილშიც, რომლის ძალითაც, სასამართლო უსაფუძვლოდ ადგენს განსხვავებულ სახელშეკრულებო პირობებს და ე/წ ხელშეშლის აღკვეთის გამოყენებით, სახელშეკრულებო ნორმებისაგან განსხვავებული, საწინააღმდეგო ცვლილებით ადგენს ახალ ქცევის წესს, რომელიც არ გამომდინარეობს გარიგების მხარის (მოპასუხის) ნებიდან.

8.1.7. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორის მოსაზრებით, სრულიად დაუსაბუთებელია სასამართლოს არგუმენტაცია მესამე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, რასთან მიმართებითაც სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანისათვის, როგორც მიუღებელი შემოსავლისათვის თანხის დასაკისრებლად აუცილებელია იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ მიუღებელ შემოსავალს, რომელიც არ მიუღია პირს, იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო - მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეშლის ფაქტს ადგილი რომ არ ჰქონოდა. ასევე, ეს ზიანი მოპასუხისათვის წინასწარ უნდა იყოს სავარაუდო და წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. კასატორი აღნიშნავს, რომ დამდგარი ზიანის დადასტურების ნაწილში, გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს არანაირ დასაბუთებას და არგუმენტაციას, თუ რის საფუძველზე მიიჩნია სასამართლომ ზიანი დადასტურებულად. მითითებაც კი არ არის იმ მტკიცებულებებზე, რომელიც გამოიკვლია სასამართლომ ზიანის ფაქტის შესწავლის მიზნით, თუკი საერთოდ განხორციელდა ამ ნაწილში (ისევე როგორც წინა სასარჩელო მოთხოვნების შემთხვევაში) სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა გამოკვლევა.

8.1.8. კასატორის მოსაზრებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ იმგვარად მიიჩნია ზიანის ფაქტი დადასტურებულად და სრულად დააკმაყოფილა მოსარჩელე მხარის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ოდენობა, რომ საერთოდ არ გამოიკვლია, თუ როგორ მოხდა ზიანის თანხის დაანგარიშება და რა მტკიცებულებებით ამყარებს მოსარჩელე მხარე საკუთარ მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე. სასამართლო არ მსჯელობს, თუ საიდან დაადგინა 300 აშშ დოლარის და 2700 აშშ დოლარის ზიანის ფაქტი, რა გარემოებაზე დაყრდნობით მივიდა ამ დასკვნამდე და რა კავშირშია აღნიშნული ოდენობა 12 492 173.34 (თორმეტი მილიონ ოთხასოთხმოცდათორმეტი ათას ას სამოცდაცამეტი დოლარი და ოცდათოთხმეტი ცენტი) აშშ დოლარის მოთხოვნასთან. გადაწყვეტილებაში მითითებულია შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში (2020 წ.) „მიუღებელი შემოსავლისა და გამოწვეული ზარალის დადგენის შესახებ“, თუმცა, სასამართლოს მიერ არ იქნა გამოკვლეული და შეფასებული, აღნიშნული „დასკვნა“ რამდენად შეესაბამება და პასუხობს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, რამდენად აკმაყოფილებს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს. კასატორის მითითებით, საშემფასებლო დასკვნა არ არის აუდიტორული ან საექსპერტო დასკვნა და ასევე, აღნიშნული ანგარიშის შემდგენელი პირი არ არის რეგისტრირებული აუდიტორად ან ექსპერტად.

8.1.9. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი ერთადერთი მტკიცებულების - შპს „ს.ჯ–ის“ მიერ შედგენილი ე/წ დასკვნის გაზიარება დაუშვებელია და იგი არ გამომდინარეობს რაიმე სახის მტკიცებულებებიდან, კერძოდ: აღნიშნული ე.წ. დასკვნის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი და აქედან გამომდინარე ზარალი შეადგენს 12,492,173.34 აშშ დოლარს (საიდანაც მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს 1,701,487აშშ დოლარს, ხოლო გამოწვეული ზარალი -10,790,686.63 აშშ დოლარს). აღნიშნული დოკუმენტიდან ვერ დგინდება, თუ რა საბაზრო კვლევის მეთოდოლოგიის გამოყენების და რა სამართლებრივი საფუძვლის შედეგად მოხდა როგორც მიუღებელი შემოსავლის, ისე გამოწვეული ზარალის ანაზღაურება. შესაბამისად, დაუდგენელია, თუ რა დოკუმენტის საფუძველზე მოხდა მიუღებელი სარგებლის დაანგარიშება, ისევე როგორც დაუდგენელია აღნიშნული დაანგარიშების მომზადების მეთოდოლოგია. საექსპერტო დასკვნას არ ერთვის სამართლებრივი და ფინანსური დოკუმენტაცია მიუღებელი შემოსავლის არსებობის და მისი წარმოშობის საფუძვლის შესახებ, ხოლო დასკვნის უდიდესი ნაწილი შინაარსობრივად შეეხება უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასების მეთოდოლოგიას. გარდა ამისა, ექსპერტმა იხელმძღვანელა სასესხო ხელშეკრულებით განსაზღვრული საპროცენტო განაკვეთით, თუმცა, დასკვნაში არ არის წარმოდგენილი მსჯელობა, თუ რომელ სასესხო ხელშეკრულებაზეა საუბარი, ვინ არის ამ ხელშეკრულების მონაწილე მხარეები, სესხის მიზნობრიობა და რა შემხებლობა აქვს ამ ე.წ. ხელშეკრულებას მოპასუხესთან. ასევე, საექსპერტო დასკვნა არ შეიცავს იმ დოკუმენტების ზუსტ რეკვიზიტებს და ჩამონათვალს, რითაც იხელმძღვანელა ექსპერტმა დასკვნის გაცემის დროს. საექსპერტო დასკვნაში არ არის მითითება ექსპერტის მიმართ სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გაფრთხილების შესახებ შეგნებულად არასწორი ან შეუსაბამო დასკვნის გაცემის შემთხვევაში. ასევე, კასატორი აღნიშნავს, რომ ექსპერტი თავის დასკვნას აფუძნებს აგრეთვე სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდიანრე პირგასამტეხლოზე, მათ შორის სამომავლოდ დასარიცხი პირგასამტეხლოს ოდენობაზე, იმგვარად რომ არ მიუთითებს შესაბამის სამართლებრივ საფუძველზე, კერძოდ არ არის მითითებული საბანკო ან/და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის მიერ გაცემულ ცნობაზე დავალიანების შესახებ ან სხვა რაიმე დოკუმენტზე, რომელშიც განსაზღვრული იქნებოდა პირგასამტეხლოს ოდენობა. ასევე დაუსაბუთებელია, ზიანის დაანგარიშება იმ პირგასამტეხლოს ოდენობაზე დაყრდნობით, რომელიც ჯერ არ დაკისრებია მხარეს და დაუდგენელია მომავალში პირგასამტეხლოს დაკისრების თარიღიც.

8.1.10. რამდენადაც მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე გამომდინარეობს მხარეთა შორის 2014 წლის 16 მაისის გაფორმებული №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებიდან, კასატორი აღნიშნავს, რომ აღნიშნულ ხელშეკრულებაში თავდაპირველ ვერსიაში გათვალისიწნებული იყო შესაბამისი - 12.3. პუნქტი, რომელიც ითვალისწინებდა მესაკუთრის მიერ შესაბამისი სახელშეკრულებო საფუძვლის გარეშე ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის ან/და აღნაგობის ხელშეკრულების 4.3. და 4.5. პუნქტებში მითითებული ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურით ან ტექნიკური მომსახურების უსაფუძვლოდ შეწყვეტის შემთხვევაში, მიუღებელი სარგებლის ანაზღაურების ვალდებულებას. 2016 წლის 16 მარტის N3 დანართის საფუძველზე, მხარეთა შეთანხმებით, ხელშეკრულებიდან ამოღებულ იქნა 12.3. პუნქტი, რის საფუძველზეც მეაღნაგემ საკუთარი თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად უარი განაცხადა მიუღებელი მოგების ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნაზე. გამომდინარე იქიდან, რომ მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად, აღარ არსებობს მიუღებელი სარგებლის მოთხოვნის შესაბამისი სახელშეკრულებო საფუძველი, მოსარჩელის მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში დაუსაბუთებელი და შესაბამის სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

8.1.11. გარდა იმისა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას არ გააჩნია შესაბამისი სახელშეკრულებო საფუძველი, პირველი ინსტანციის და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიერ არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოებაც, რომ მხარის მიერ საქმეში ვერ იქნა წარმოდგენილი ვერცერთი მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდება ზიანის არსებობის ფაქტი. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე მიუღებელი სარგებლის განმსაზღვრელ ძირითად გარემოებად მიუთითებს, რომ მოპასუხე მხარის მიერ საქმიანობის განხორციელებაში ხელშეშლის შედეგად, ვერ შეძლო გაეწია ნავთობპროდუქტების გადატანის მომსახურება სხვადასხვა ვენდორისთვის, რის შედეგადაც დაკარგა მნიშვნელოვანი შემოსავალი, თუმცა, აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად საქმეში არ არის წარმოდგენილი არცერთი ხელმოწერილი ხელშეკრულება, რომლითაც დადასტურდება, რომ მხარეთა შორის ნამდვილად არსებობდა შეთანხმება გადაზიდვის მომსახურების თაობაზე, რომელიც ითვალისწინებდა მომსახურების სანაცვლოდ, კონკრეტული მოცულობის თანხის გადახდის ვალდებულებას. გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელე მხარე ზიანის ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითებს სესხის ხელშეკრულებას და განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი იგი შეძლებდა აღნიშნილი ვენდორებისთვის მომსახურების გაწევას, სანაცვლოდ მიღებული შემოსავალი განსაზღვრული ჰქონდა სესხის თანხის დასაფარად, რაც მოპასუხის მხრიდან საქმიანობის განხორციელებაში ხელშეშლის შედეგად ვერ შესრულდა, თუმცა, საქმეში არ არის წარმოდგენილი შესაბამისი სესხის ხელშეკრულება. ამდენად ვერ დასტურდება როგორც თავად სესხის არსებობის, ისე აღნიშნული სესხის მიზნობრიობის ფაქტი.

8.1.12. მსგავსად ზემოაღნიშნულისა, კასატორის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი და სამართლებრივ საფუძვლებს მოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 22 ივნისის განჩინება საარბიტრაჟო დავის გადაწყვეტის წესთან დაკავშირებით. კასატორის მითითებით, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს 2016 წლის 16 მარტის მე-3 დამატებითი შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობა დავის საარბიტრაჟო წესით გადაწყვეტის შესახებ, სადაც ჩანაწერი სასამართლოს მიერ დავის განხილვის შესაძლებლობის დაშვებაზე არ არსებობს. კასატორის მოსაზრებით, ამავე შეთანხმების მე-3 მუხლის თანახმად, უპირატესობა ენიჭება აღნიშნულ შეთანხმებას („ხელშეკრულების ყველა შეცვლილი და დამატებითი დებულება მოქმედებს დამატებით შეთანხმებაში მე-3 მითითებული რედაქციის თანახმად“). შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, სადაო სამართალურთიერთობა არბიტრაჟის განსახილველია, რის შესახებაც 2021 წლის 12 თებერვალს წარდგენილ შესაგებელშიც მიუთითეს და შემდგომ, 2021 წლის 16 თებერვალს წარდგენილ საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ შუამგომლობაშიც. აღნიშნული საფუძვლით, კასატორი მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართოს 2022 წლის 22 ივნისის განჩინება და უნდა შეწყდეს საქმისწარმოება არბიტრაჟის განსჯადობის საფუძვლით. ამასთან, გასაჩივრებული დამატებითი განჩინების მიღების კანონიერების თვალსაზრისით, კასატორი აღნიშნავს, რომ ძირითადი გადაწყვეტილება ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა 2022 წლის 08 ივნისს, ხოლო დამატებითი გადაწყვეტილება (განჩინება) 2022 წლის 22 ივნისს გათვალისწინებული 07 დღიანი ვადის დარღვევით.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 ოქტომბრის განჩინებით, შპს „ბ.ნ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39

10. 1-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2023 წლის 14 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და დადგინდა მისი ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ გამოიკვეთა სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, რის შედეგადაც მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით, იმავე სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს.

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. მხარეთა შორის სადავოა N13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, უცხოური საწარმოს ფილიალ „ვ.დ.თვის“ (V. D. F.) უფლების განხორციელებაში ხელშეშლის აღკვეთა, შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან მომსახურების გაწევის თაობაზე ვალდებულების ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შესრულება და მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება.

14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

15. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

17. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

18. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64); შდრ. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.

19. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა, რომ მხარეები ერთმანეთთან იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში. კერძოდ, დადგენილია და მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ 2014 წლის 16 მაისს, მხარეთა შორის გაფორმდა სანივთო-სამართლებრივი გარიგება - №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მესაკუთრემ - შპს „ბ.ნ–მა“ გადასცა, ხოლო მეაღნაგემ - უსფ „ვ.დ–მა“ აღნაგობის უფლებით აიღო ბათუმში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ N ......) 8884 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (1.1. პუნქტი). ქონება მეაღნაგეს გადაეცა ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი 36000 მ³ საერთო მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით (1.2. პუნქტი). აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში, ეტაპობრივად იდებოდა დამატებითი შეთანხმებები (ხელშეკრულების 1.1.-1.2 პუნქტი).

20. მოსარჩელე პირველ სასარჩელო მოთხოვნას - აეკრძალოს შპს „ბ.ნ–ს“ ხელშეშლა უსფV. D. F.-ისათვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობის თაობაზე, რათა უ V. D. F.-მა, მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლოს ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება - ამყარებს სწორედ ზემოაღნიშნული 16.05.2014 წლის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების 5.2.1. (მეაღნაგეს უფლება აქვს ისარგებლოს ქონებით დამოუკიდებლად, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის დაცვითა და მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გზით. ქონებაზე ააშენოს წინამდებარე ხელშეკრულების 1.2. მუხლში მითითებული რეზერვუარები, ასევე, დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული) და 6.1.4 (მესაკუთრე ვალდებულია არ ჩაერიოს მეაღნაგის საქმიანობაში და უზრუნველყოს მის მიერ ქონებით შეუფერხებელი სარგებლობა) პუნქტებს, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-8.3 (სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობან), 115-ე (სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვა), 233.2-ე (აღნაგობის უფლება შეიძლება გავრცელდეს მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც არ არის აუცილებელი აღნაგობისათვის, მაგრამ იძლევა ნაგებობით უკეთ სარგებლობის შესაძლებლობას) მუხლებს და მიიჩნევს, რომ მოპასუხე ვალდებულია ხელი არ შეუშალოს მოსარჩელეს მისი საქმიანობის სრულფასოვნად შესრულებაში და მისცეს ნებართვა მოაწყოს ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც საჭიროა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული რეზერვუარების ნათელი ნავთობპროდუქტების მისაღებად გამოყენებისათვის.

21. მოსარჩელის მოსაზრების საპირისპიროდ, მოპასუხე მიიჩნევს, რომ მისი მხრიდან სრულყოფილად და ჯეროვნად შესრულდა/სრულდება მოსარჩელესთან 2014 წლის 16 მაისს გაფორმებული №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების პირობები. კერძოდ, მოპასუხის განმარტებით, ინფრასტრუქტურა, რომელიც აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ უნდა აშენებულიყო, აშენდა და უკვე რამოდენიმე წელია ექსპლუატაციაშია. ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს რაიმე დამატებითი ინფრასტრუქტურის განთავსებას მოპასუხის კუთვნილ იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც აღნაგობის ხელშეკრულების ფარგლებში გადაცემული 8884 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფარგლებს გარეთაა. ასევე, ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს მოსარჩელის კუთნილი ნავთოპროდუქტების მოპასუხის რეზერვუარებში განთავსებასა და ფერადი ნავთობპროდუქტების ნაწილში, რაიმე ინფრასტრუქტურის მშენებლობას. მოპასუხის განმარტებით, მითითებული სამუშაოები - დამატებითი ინფრასტრუქტურის აშენება, რეზერვუარების რეკონსტრუქცია, დანიშნულების ცვლილება და ა.შ. ერთი მხრივ, წარმოადგენს აღნაგობის ხელშეკრულებით აშენებული რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილებას, რაც მხარეთა შორის ახალი ხელშეკრულების გაფორმებას საჭიროებს და მეორე მხრივ, იწვევს აღნაგობის უფლებით დატვირთული მიწის ნაკვეთის ფარგლებს გარეთ ინფრასტრუქტურის განთავსებას, რაც ასევე ხელშეკრულების გაფორმებას საჭიროებს. მითითებული გარიგებების გაფორმება და მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება, მოპასუხის მოსაზრებით, არ წარმოადგენს მის ვალდებულებას. მას თავად გააჩნია ფერადი ნავთობპროდუქტების რეზერვუარები და არავითარი ეკონომიკური საჭიროება ამ კუთხით ტევადობის გასაფართოვებლად არ არსებობს. ასევე, მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის მილსადენების ანდა სხვა ინფრასტრუქტურის განთავსება, მით უფრო უსასყიდლოდ, არ შედის მის ინტერესებში, რამეთუ ზრდის რისკებს უსაფრთხოების თვალსაზრისით და ამასთან, არც რაიმე ვალდებულება გააჩნია მოპასუხეს დააკმაყოფილოს ის მოთხოვნები, რომლის თაობაზეც მას არასდროს გამოუვლენია ნება.

22. დადგენილია, რომ პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში - შპს „ბ.ნ–ს“ აეკრძალოს ხელშეშლა უ „V. D. F.“-ისათვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობაში, რათა უსფ „V. D. F.“-მა მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლოს ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება, სააპელაციო პალატამ საქმეში განთავსებული ხელშეკრულების დათქმებისა და მხარეთა მიმოწერების გათვალისწინებით, ასევე, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ ხელშეკრულება არ შეიცავდა რაიმე სახის დათქმას მასზედ, რომ აღნაგობის უფლება მხოლოდ მუქი ნავთობის რეზერვუარების მშენებლობას ეხებოდა, დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის განმარტება მასზედ, რომ შპს „ბ.ნ–ი“ არღვევდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას, რაც გამოიხატა იმაში, რომ რეზერვუარების არასაკმარის ოდენობასა და ნავთობის შენახვის ვადაზე მითითებით, მოპასუხე არ ახდენდა მისივე რეზერვუარებში მოსარჩელის მოთხოვნით ნათელი ნავთობპროდუქტების გადმოტვირთვას, ხელს უშლიდა მოსარჩელეს საქმიანობის გაუმჯობესების მიზნით, საკუთარი რეზერვუარების ნათელი ნავთობის ჩასატვირთად მოწყობისათვის საჭირო ტექნოლოგიური პროცესების განხორციელება-მოდერნიზებაში, არ აძლევდა მილსადენებით სარგებლობის შესაძლებლობას და ა.შ. და რომ მისი ყველა ხელისშემშლელი მოქმედება რეალურად განპირობებული იყო კონკურენციის საფუძვლით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა - ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღების მიზნით, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობაში მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის აკრძალვის თაობაზე მართლზომიერი, ხოლო, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა ამ ნაწილში, დასაბუთებული იყო.

23. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს განმარტება შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობაში ხელშეშლის აკრძალვის ნაწილში, არ გამომდინარეობს მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მოპასუხეს ისე დააკისრა ხელშეშლის აკრძალვის ვალდებულება, რომ საერთოდ არ უმსჯელია ხელშეშლის არსებობის ფაქტზე; არ შეუფასებია, თუ რაში გამოიხატებოდა ხელშეშლა; არ გამოუკვლევია და არ განუმარტავს, ხელშეკრულებით განსაზღვრული თუ რომელი უფლებამოსილებების განხორციელების შესაძლებლობა შეეზღუდა მოსარჩელე მხარეს.

24. ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიების შემოწმების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ მხარეთა შორის 2014 წლის 16 მაისს გაფორმებული №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, მესაკუთრემ - შპს „ბ.ნ–მა“ გადასცა, ხოლო მეაღნაგემ - უ „ვ.დ–მა“ აღნაგობის უფლებით აიღო ბათუმში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ N ......) 8884 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი; ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად, ქონება მეაღნაგეს გადაეცა ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი 36000 მ³ საერთო მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით, ხელშეკრულების 5.2.1. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მეაღნაგეს უფლება აქვს ისარგებლოს ქონებით დამოუკიდებლად, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის დაცვითა და მესაკუთრესთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გზით, ქონებაზე ააშენოს წინამდებარე ხელშეკრულების 1.2. მუხლში მითითებული რეზერვუარები, ასევე, დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული, ხოლო 6.1.4 პუნქტის თანახმად, მესაკუთრე ვალდებულია არ ჩაერიოს მეაღნაგის საქმიანობაში და უზრუნველყოს მის მიერ ქონებით შეუფერხებელი საქმიანობა.

25. ამდენად, №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ ხელშეკრულების მიზანი იყო ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი რეზერვუარის მშენებლობა. მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელემ ააშენა 36000 მ³ მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარი მუქი ნავთობპროდუქტების მიღების, გადმოტვირთვის, შენახვისა და გადატვირთვისათის. მოსარჩელე არ მიუთითებს და საქმეშიც არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს აღნაგობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სურდა ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასაზიდად რეზერვუარების აშენება, რაც ვერ შეძლო მოპასუხის ხელშეშლიდან გამოდინარე. ამდენად, დადგენილია და არც მოსარჩელე ხდის სადავოდ იმ გარემოებას, რომ აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე, მეაღნაგის მიერ ყოველგვარი ხელშეშლის გარეშე აშენდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული რეზერვუარები და დამონტაჟდა ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის მიმდინარე საქმიანობასთან - მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვასთან არის დაკავშირებული. ასევე, დადგენილია და მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ მოპასუხე ხელს არ უშლის მოსარჩელეს მის საქმიანობაში - მუქი ნავთობპროდუქტების მიღება, გადმოტვირთა, შენახვასა და გადატვირთვაში.

26. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ისე გაიზიარა მოსარჩელის მითითება და ისე დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები - მოპასუხის მხრიდან კონკურენციის საფუძვლით ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისა და ხელშეშლის არსებობის თაობაზე, რომ სათანადოდ არ შეუფასებია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და გარემოებები, რაზედაც მოპასუხე იმთავითვე აპელირებდა.

27. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულება არ უთითებს მის საფუძველზე აშენებული რეზერვუარების კონკრეტულ დანიშნულებაზე (მუქი თუ ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა), რაც სააპელაციო პალატის მხრიდან მოსარჩელის მოსაზრების გაზიარების ერთ-ერთი საფუძველი გახდა, თუმცა, მოსარჩელე მესამე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად (დაევალოს შპს „ბ.ნ–ს“ გაუწიოს მომსახურება უ „V.D“-ს მათ შორის გაფორმებული 2014 წლის 17 იანვრისა და 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებებისა და მისი დანართების შესაბამისად გათვალისწინებული ტარიფების მიხედვით, კერძოდ: ნათელი ნავთობპროდუქტების შემთხვევაში - 3.26 (სამი დოლარი და ოცდაექვსი ცენტი) აშშ დოლარი, მუქი ნავთობპროდუქტების გატარების შემთხვევაში - 5.50 (ხუთი დოლარი და ორმოცდაათი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა გადატვირთული ტვირთის 1 (ერთ) მეტრულ ტონაზე დღგ-ს გარეშე) უთითებს, რომ მოპასუხემ მუქი ნავთობროდუქტების შემთხვევაში, უნდა იხელმძღვანელოს და გაუწიოს მომსახურება 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებით დაწესებული ტარიფით (5.50 აშშ დოლარი), ხოლო, ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვის შემთხვევაში, მოპასუხემ უნდა იხელმძღვანელოს და გაუწიოს მომსახურება 2014 წლის 17 იანვრის აღნაგობის ხელშეკრულებით დაწესებული ტარიფით (3.26 აშშ დოლარი), იმ დროს, როდესაც მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა დაფუძნებულია მხოლოდ 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებაზე და მიუთითებს, რომ სწორედ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები ავალდებულებს მოპასუხეს, დააკმაყოფილოს მისი მოთხოვნა.

28. რამდენადაც, 2014 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა ქ. ბათუმში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (საკადასტრო კოდი: ....) 4686 (ოთხი ათას ექვსას ოთხმოცდაექვსი) კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (შემდგომში - ქონება) მასზე ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის (შემდგომში ტვირთი) განკუთვნილი 10400 მ³ საერთო მოცულობის 8 (რვა) ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით, რაც განხორციელდა და გამოიყენება ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვის მიზნით, მომსახურების საფასური კი, რომელიც საჭიროა სრული დატვირთვით ფუნქციონირებისათვის (შემდგომში - ტარიფი) შეადგენს 3.26 (სამი დოლარი და 26 ცენტი) აშშ დოლარს 1 ტონა გადატვირთულ ტვირთზე დღგ-ს გარეშე (იხ. 17.01.2014 წლის აღნაგობის ხელშეკრულების დამატებითი შეთანხმება №5), ხოლო, 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა ბათუმში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ N ......) 8884 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტებისათვის განკუთვნილი 36000 მ³ საერთო მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარის მშენებლობის მიზნით, რაც ასევე განხორციელდა და გამოიყენება მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვის მიზნით, მომსახურების ტარიფი კი, შეადგენს 5.50 (ხუთი და 50 ასეული) აშშ დოლარს გადატვირთული ტვრითის 1 მეტრულ ტონაზე დღგ-ს გარეშე (იხ. 16.05.2014 წლის აღნაგობის ხელშეკრულების დამატებითი შეთანხმება №3), სააპელაციო პალატას 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებასთან ერთად უნდა შეეფასებინა, საქმეში წარმოდგენილი 2014 წლის 17 იანვრის აღნაგობის ხელშეკრულება და გამოეკვლია, თუ რას ემსახურებოდა ტარიფების ამგვარი დაყოფა, ერთ შემთხვევაში (მუქი ნავთობპროდუქტები) ტარიფის განსაზღვრის მოთხოვნა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ხელშეკრულებიდან, ხოლო მეორე შემთხვევაში (ნათელი ნავთობპროდუქტები) - სხვა ხელშეკრულებიდან, რომელიც არ წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს. შესაბამისად, პალატას უნდა შეეფასებინა, მოსარჩელის მიერ მესამე სასარჩელო მოთხოვნის ამ სახით წარმოდგენა (ნათელი ნავთობპროდუქტების შემთხვევაში მომსახურების გაწევა 2014 წლის 17 იანვრის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფასად - 3.26 აშშ დოლარად), იმ პირობებში, როდესაც სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველი არის 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულება, ხომ არ მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე აშენებული რეზერვუარების დანიშნულება იყო მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა, ხოლო 2014 წლის 17 იანვრის აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე აშენებული რეზერვუარების დანიშნულება იყო ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა; ამავდროულად, სასარჩელო მოთხოვნის ამგვარად დაყენება ხომ არ არის იმის მანიშნებელი, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები წარმოადგენდა მოპასუხისათვის ახალი ხელშეკრულების დადების შეთავაზებას, რაზედაც მოპასუხე წარმოდგენილ შესაგებელშივე აპელირებდა.

29. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუ ხელახალი შეფასების შედეგად, სააპელაციო პალატა დაადგენს, რომ 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე აშენებული რეზერვუარების დანიშნულება იყო მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა, როგორც ამას მიუთითებს მოპასუხე, სააპელაციო პალატამ ეს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება ამავე განჩინების 24-ე აბზაცში მითითებულ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთობლიობაში უნდა შეაფასოს და დაადგინოს, მოპასუხის მხრიდან, ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობები განხორციელებულია სრულად, თუ შპს „ბ.ნ–ს“ ეკისრება რაიმე დამატებითი ვალდებულება.

30. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ხელახალი შეფასების შედეგად, სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შეუძლებელია აღნაგობის ხელშეკრულებების საფუძველზე აშენებული რეზერვუარების დანიშნულების დადგენა, სააპელაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს, შეაფასოს და დაადგინოს, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებული ხელშეკრულების 5.2.1 პუნქტის ბოლო წინადადება - მეაღნაგეს უფლება აქვს ისარგებლოს ქონებით დამოუკიდებლად, ასევე, დაამონტაჟოს ყველა ის ნაგებობა, ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც მის საქმიანობასთან არის დაკავშირებული, გულისხმობდა მეაღნაგის უფლებას, განეხორციელებინა ნავთობპროდუქტების გადასაზიდად აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობისა და ნაგებობის მონტაჟი (რაც უკვე შესრულებულია) იმ საქმიანობის განსახორციელებლად, რომელსაც უკვე ეწევა მოსარჩელე მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვის სახით, თუ გულისხმობს მოსარჩელის უფლებას მომავალშიც, მისი სურვილის შემთხვევაში, ნებისმიერ დროს განახორციელოს რეზერვუარების დანიშნულების ცვლილება (მუქი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთად აშენებული რეზერვუარების გადაკვალიფიცირება ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთად ან პირიქით) და ამ მიზნით, შპს „ბ.ნ–ისაგან“ უსასრულოდ, ყოველ ჯერზე ხელახლა მოითხოვოს რეზერვუარების დათმობა და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების 1.4. პუნქტზეც, რამდენადაც სააპელაციო პალატამ დასახელებული პუნქტი გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ დასაბუთებაში მიუთითა, თუმცა, კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოება ამ პუნქტზე მითითებით არ დაუდგენია. ხელშეკრულების 1.4. პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე, მეაღნაგეს ეძლევა უფლება, აღნაგობის უფლებით გადაცემული მიწის ნაკვეთის გარდა, რეზერვუარების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პერიოდში, ისარგებლოს სრულფასვანი ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი მესაკუთრის ყველა ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის მომსახურებით, წინამდებარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შესაბამისად; ამავე ხელშეკრულების 2016 წლის 16 მარტის №3 დამატებითი შეთანხმებით განიმარტა, რომ ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის მომსახურებაში იგულისხმება ოპერაცია, რომელიც მოიცავს ტვირთის ჩასხმას ნავმისადგომთან მდებარე ტანკერიდან (მათ შორის უნაპირო ნავმისადგომთან) ბათუმის საზღვაო პორტში, ტვირთის გადატვირთვას ნავმისადგომებიდან, გამოსატანი ნავმისადგომის მოწყობილობიდან და ტექნოლოგიური მილსადენებიდან, მეაღნაგის რეზერვუარებში განთავსებას, გადაადგილებას მეაღნაგის რეზერვუარებიდან ავტო და ვაგონცისტერნებში, საავტომობილო და სარკინიგზო ესტაკადებში მისასვლელი სარკინიგზო ხაზებისა და სარკინიგზო ჩიხის მეშვეობით, სს „ს.რ–ის“ სარკინიგზო ხაზებიდან და სარკინიგზო ხაზებამდე, მისასვლელ გზებზე ვაგონცისტერნების მიწოდება-დალაგების მომსახურების გადახდის გარდა და პირიქით (შემდგომში - გადაადგილება). მართალია, ხელშეკრულების დასახელებული მუხლი და მისი შესაბამისი განმარტება ცხადყოფს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ რეზერვუარების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პერიოდში კონკრეტულ მომსახურებაზე, თუმცა, სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია ხელშეკრულების 1.4. პუნქტში მითითებული ჩანაწერი - „რეზერვუარების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პერიოდში“, ხომ არ გულისხმობს უკვე განხორციელებულ და მიმდინარე საქმიანობას, რამდენადაც უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ რეზერვუარი უკვე აშენებულია და გაშვებულია ექსპლუატაციაში (ხორციელდება მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა), თუ გულისხმობს მოსარჩელის სამომავლო გეგმებთან (მუქი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთად აშენებული რეზერვუარების გადაკვალიფიცირება ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთად ან პირიქით) დაკავშირებულ უფლებებსაც, რომელშიც შეიძლება მოიაზრებოდეს ის ოპერაციები, რისი განხორციელებაც აუცილებელია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული №252. 253. 254 რეზერვუარების ნათელი ნავთობპროდუქტების მისაღებად გამოყენებისათვის. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ სადავო გარემოებების დადგენის დროს, სააპელაციო პალატამ ხელშეკრულების 1.4. პუნქტი და 5.2.1 პუნქტის ბოლო წინადადება უნდა შეაფასოს ამავე განჩინების 24-ე აბზაცში მითითებული უდავო ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთობლიობაში და სწორედ ამის შემდეგ უნდა დაადგინოს, მოპასუხის მიერ უკვე ხომ არ არის შესრულებული 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულება, მათ შორის, ხომ არ არის რეალიზებული მეაღნაგის უფლებები, გათვალისწინებული ხელშეკრულების 1.4. და 5.2.1. პუნქტებით.

31. პალატამ, აღნიშნული სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, ასევე უთუოდ უნდა მიიღოს მხედველობაში, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხომ არ გამოიწვევს თავად მოპასუხის საქმიანობის მნიშვნელოვნად შეფერხებას, რამეთუ ერთმნიშვნელოვანია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში, შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გაცემისა და შემდგომი ზედამხედველობის გარდა, საჭიროებს შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან მისი რომელიმე რეზერვუარის დათმობას გარკვეული დროით (რეზერვუარებში მოგროვებული მაზუთის ნარჩენების შესაგროვებლად); შპს „ბ.ნ–ის“ ნავთობმჭერის გამოყენებას (რეზერვუარების ნარეცხი წყლებიდან პროდუქტის გამოყოფისა და ტერმინალის რეზერვუარში დროებით გადატვირთვის მიზნით), ორი ერთეული მილსადენის გაყვანას ყველაზე ახლომდებარე ნათელი ნავთობპროდუქტების მანიფოლამდე და კოლექტორის მეშვეობით აღნიშნული მილსადენების დაკავშირებას ტერმინალის ბენზინის, დიზელისა და კეროსინების ხაზებთან (რათა შესაძლებელი გახდეს მოსარჩელის რეზერვუარებში პროდუქტის მიღება ან გაცემა შესაბამისი სარკინიგზო ესტაკადებზე განთავსებულ ვაგონცისტებში/დან); ასევე, საჭიროებს შპს „ბ.ნ–ის“ მილსადენების, შესაბამისი ტუმბოებისა და ინფრასტრუქტურის გამოყენებას (ვაგონცისტერნებიდან პროდუქტის რეზერვუარებში ჩამოსაცლელად ან რეზერვუარებიდან ვაგონცისტერნებში პროდუქტის ჩასატვირთად, ტანკერებიდან პროდუქტის მოსარჩელის რეზერვუარებში მისაღებად და პირიქით, რეზერვუარებიდან ტანკერებში პროდუქტის ჩამოტვირთვისას). საბოლოო ჯამში, ამ შემთხვევაშიც, სააპელაციო სასამართლომ ამ გარემოებათა ერთობლიობით უნდა შეაფასოს და დაადგინოს, მოპასუხის მხრიდან, ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობები განხორციელებულია სრულად, თუ შპს „ბ.ნ–ს“ ეკისრება რაიმე დამატებითი ვალდებულება.

32. საკასაციო პალატა ასევე გვერდს ვერ აუვლის იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო პალატამ მოპასუხის მხრიდან შესაბამისი თანხმობის გაცემაზე უარის თქმასთან მიმართებით, გაიზიარა მოსარჩელის მიერ მითითებული განმარტება მასზედ, რომ შპს „ბ.ნ–ი“ არღვევდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას და რომ მისი ყველა ხელისშემშლელი მოქმედება რეალურად განპირობებული იყო კონკურენციის საფუძვლით. აღნიშნული მოსაზრება სააპელაციო პალატამ დასაბუთებულებად მიიჩნია იმ გარემოების სათანადოდ შეფასების გარეშე, რომ მოსარჩელე ხელშეკრულების 5.2.1 პუნქტზე აპელირებით ითხოვს მოპასუხემ ხელი არ შეუშალოს მოსარჩელეს მისი საქმიანობის სრულყოფილად განხორციელებაში, რის გამოც, სააპელაციო პალატას ყურადღების მიღმა არ უნდა დარჩენოდა ის ფაქტი, რომ ხელშეკრულების ამ პუნქტის რეალიზებისათვის, ამავე პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, აუცილებელია მესაკუთრის წინასწარ წერილობითი თანხმობა. აღნიშნულს თავის მხრივ ადასტურებენ საქმეში განთავსებული წერილობითი მტკიცებულები - 2016 წლის 18 ივლისის, 2017 წლის 08 აგვისტოს და 2020 წლის 16 ივნისის წერილები. აღსანიშნავია, რომ ამ უკანასკნელი წერილით, უ.ს.ფ.ვ.დ.ის (V. D. F.) დირექტორი შპს „ბ.ნ–ის“ გენერალურ დირექტორს პირდაპირ სთხოვს თანხმობას მილსადენების მონტაჟის განსახორციელებლად. სადავო არ არის, რომ მხარეებს ასეთი შეთანხმებისათვის არ მიუღწევიათ, ხოლო, ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს მოპასუხის ვალდებულებას უპირობოდ დათანხმდეს მოსარჩელის შემოთავაზებას. ამდენად, საკასაციო პალატისათვის გაუგებარია, მოპასუხისათვის ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლებამოსილება - დათანხმდეს ან არ დათანხმდეს მოსარჩელის შემოთავაზებას, რატომ იქნა შეფასებული კონკურენციის საფუძვლით განპირობებულ ხელშეშლად ისე, რომ არ უმსჯელია და არ შეუფასებია, თუ რა ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად მივიდა აღნიშნულ დასკვნამდე, მითუმეტეს იმ პირობებში, რომ სააპელაციო პალატის შეფასების საგანია მოსარჩელის მოთხოვნების დაკმაყოფილება უკავშირდება თუ არა მოპასუხის საქმიანობის მნიშვნელოვნად შეფერხებას.

33. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ამავე ხელშეკრულების 1.3. პუნქტზე, რომლის თანახმად, მხარეები თანხმდებიან, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში შეიძლება შეიცვალოს 1.2. პუნქტში მითითებული რეზერვუარების პარამეტრები და ნებისმიერ შემთხვევაში, ასეთი ცვლილება განხორციელდება მხარეთა წერილობითი ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე. გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხე შესაგებელშივე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული სამუშაოები - დამატებითი ინფრასტრუქტურის აშენება, რეზერვუარების რეკონსტრუქცია, დანიშნულების ცვლილება და ა.შ. წარმოადგენს აღნაგობის ხელშეკრულებით აშენებული რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილებას, რაც მხარეთა შორის ახალი ხელშეკრულების გაფორმებას საჭიროებს, სააპელაციო პალატას უნდა დაედგინა მუქი ნავთობპროდუქტების რეზერვუარების მოდერნიზება ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთავად, თავისი არსიდან გამომდინარე, გულისხმობდა თუ არა უკვე აშენებული რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილებას, რაც აღნაგობის ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის საფუძველზე, საჭიროებდა მხარეთა შორის დამატებითი წერილობითი შეთანხმების გაფორმებას. ამ გარემოების კვლევისას, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა დაკავშირებულია რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილებასთან, რაც მოითხოვს დამატებითი წერილობითი შეთანხმების გაფორმებას, ისევე როგორც ხელშეკრულების 5.2.1. პუნქტის შემთხვევაში, ამ შემთხვევაშიც უნდა შეფასდეს, მოპასუხის უფლებამოსილების ფარგლებში, რა განაპირობებს მის დავალდებულებას უცილობლად დათანხმდეს მოსარჩელის შემოთავაზებას. შესაბამისად, ამ საფუძვლითაც სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა შეაფასოს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში.

34. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა უნდა შეაფასოს და დაადგინოს, მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებით სარგებლობა - თანხმობის გაუცემლობა, განპირობებულია კონკურენციის საფუძვლით თუ ნაკარნახევია ობიექტური გარემოებებით; აქვს თუ არა ადგილი მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევას და ასეთის არსებობის შემთხვევაში, რაში გამოიხატება მოპასუხის მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა; მოსარჩელის მოთხოვნა - მოპასუხემ მისცეს ნებართვა მოაწყოს ყველა აუცილებელი ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვადასხვაგვარი მოწყობილობა, რაც საჭიროა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული რეზერვუარების ნათელი ნავთობპროდუქტების მისაღებად გამოყენებისათვის, გამომდინარეობს აღნაგობის ხელშეკრულებიდან, თუ ის წარმოადგენს ახალ მოთხოვნას, რომელიც ცალკე შეთანხმებას საჭიროებს.

35. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინების ის ნაწილიც, რომლითაც სააპელაციო პალატამ მართლზომიერად მიიჩნია მე-3 სასარჩელო მოთხოვნის (დაევალოს შპს „ბ.ნ–ს“ გაუწიოს მომსახურება უ „ V. D.“-ს მათ შორის გაფორმებული 2014 წლის 17 იანვრისა და 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებებისა და მისი დანართების შესაბამისად გათვალისწინებული ტარიფების მიხედვით, კერძოდ: ნათელი ნავთობპროდუქტების შემთხვევაში - 3.26 (სამი დოლარი და ოცდაექვსი ცენტი) აშშ დოლარი, მუქი ნავთობპროდუქტების გატარების შემთხვევაში - 5.50 (ხუთი დოლარი და ორმოცდაათი ცენტი) აშშ დოლარის გადახდა გადატვირთული ტვირთის 1 (ერთ) მეტრულ ტონაზე დღგ-ს გარეშე. შესაბამისად, აეკრძალოს შპს „ბ.ნ–ს“ ცალმხრივად ტარიფის შეცვლა და მოსარჩელესთვის ცალმხრივად გაზრდილი ტარიფის მოთხოვნა) დაკმაყოფილება. აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ საქმეში, მოსარჩელის ძირითადი პრეტენზია მოპასუხის მხრიდან 16.05.2014 წლის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევას შეეხება. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე სწორედ 16.05.2014 წლის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულებისა და მასში შეტანილი დამატებითი შეთანხმებების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ მას უფლება აქვს მოპასუხისგან მოითხოვოს შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა, რათა მოსარჩელემ მის კუთვნილ რეზერვუარებში შეძლოს ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მიღება, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სათანადოდ დასაბუთებული არ არის მესამე სასარჩელო მოთხოვნის (ტარიფის განსაზღვრისა და ცალმხრივად გაზრდილი ტარიფის მოთხოვნის აკრძალვის ნაწილში) დაკმაყოფილება 2014 წლის 17 იანვრის აღნაგობის ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით და მასში მითითებული ტარიფით, რამდენადაც მას ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლებთან კავშირი გააჩნია. გარდა ამისა, მართალია, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ უ V. D. F.-ის მიერ ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მისაღებად შპს „ბ.ნ–ის“ მხრიდან ყველა ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის გამოყენებით მომსახურების გაწევის და ამ მიზნით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესაბამისი ტარიფების გაზრდის აკრძალვის ნაწილში სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე და მე-8 მუხლები, რითაც დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღო, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო პალატას არ მიუთითებია, თუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებს დაეყრდნო და რის საფუძველზე დაადგინა მოპასუხის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენება და არაკეთილსინდისიერი ქცევა. ამასთან, არც ის გარემოება შეფასებულა, მითითებული ტარიფებით ხელშეკრულების დადება, ხომ არ იქნება ზიანის მომტანი შპს „ბ.ნ–ისთვის“. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ ვინაიდან წინამდებარე განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ უნდა დაადგინოს მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს 2014 წლის 16 მაისის აღნაგობის ხელშეკრულებიდან, თუ ის წარმოადგენს ახალ მოთხოვნას, რომელიც ცალკე შეთანხმებას საჭიროებს, სწორედ ამ გარემოების დადგენის შემდეგ უნდა იმსჯელოს პალატამ და შეაფასოს მესამე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

36. რაც შეეხება მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ამ ნაწილში, მოსარჩელის მოთხოვნის მართლზომიერების თაობაზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა ემყარება 2016 წლის 16 მაისს, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის გაფორმებულ ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმს. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მითითებული მემორანდუმი წარმოადგენს ხელშეკრულებას, რადგან მასში დაფიქსირებულია როგორც ხელშეკრულების საგანი - ყოველწლიურად 300000 მეტრული ტონა ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა, ასევე ვადა - 5 წელი. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ ხელშეკრულების შესრულება დამოკიდებული იყო ნათელი ნავთობპროდუქტების გადატვირთვის მიზნით, უ „V. D. F.“-ის კუთვნილი რეზერვუარების მოდერნიზებაზე, რაც მესაკუთრის/მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის გამო შეუძლებელი გახდა. აღნიშნული სააპელაციო პალატამ შეაფასა განზრახ ისეთ მოქმედებად, რაც მიმართული იყო მეაღნაგისათვის ზიანის მისაყენებლად, ხოლო, ზიანის ოდენობის (12492173.34 აშშ დოლარი) დასადასტურებლად, პალატამ სათანადო მტკიცებულებად მიიჩნია შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ შედგენილი „საშემფასებლო ანგარიში“. საბოლოო ჯამში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მისი მოთხოვნა სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით დაადასტურა, ხოლო, მოპასუხემ სარწმუნოდ ვერ მოახერხა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების უარყოფა და წარდგენილი მტკიცებულებების გაქარწყლება, რაც მის საპროცესო მოვალეობას წარმოადგენდა.

37. ზემოაღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ 2016 წლის 16 მაისს, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი, არ წამოადგენდა ხელშეკრულებას. კასატორის მოსაზრებით, რამდენადაც მხარეებს რაიმე მოქმედებები ამ მემორანდუმიდან გამომდინარე არ განუხორციელებიათ და ხარჯი არ გაუწევიათ, არც მოვალეობები არ წარმოშობილა. რაც შეეხება ზიანის ოდენობის დამდგენ დოკუმენტს - შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემულ საშემფასებლო ანგარიშს, კასატორი მიიჩნევს, რომ იგი დაუსაბუთებელია, თავად დასკვნის გამცემი პირი კი, აუდიტორთა რეესტრში რეგისტრირებული არ არის.

38. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნაზე მსჯელობისათვის, უპირველესად, უნდა დადგინდეს მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის ფაქტი (სსკ-ს 394-ე, მე-400 მუხლების შემადგენლობა). აღნიშნულის შემდგომ კი, გამართლებული იქნება მეორადი მოთხოვნის - ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობის შემოწმება. ამდენად, სააპელაციო პალატის მიერ უპირველესად, ხელახლა შესაფასებელ გარემოებას წარმოადგენს მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის ფაქტის არსებობა/არარსებობის დადგენა, თუმცა, ხელშეშლის არსებობის ფაქტის დადასტურების შემთხვევაშიც, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, შეამოწმოს რამდენად სრულყოფილად არის შეფასებული საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მიზნებისათვის.

39. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად კი, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა.

40. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით ანაზღაურებაში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08.06.2022 წ.).

41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 33). ზიანის ანაზღაურება მოთხოვნა წარმოიშობა, მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას.

42. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულების დარღვევა ზოგადი ფორმულირებაა და იგი შეიძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მათ შორის არაჯეროვან შესრულებაში. დასახელებული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა 3) მიზეზობრივი კავშირი 4) ბრალი.

43. ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც.

44. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. დასახელებული ნორმის მიხედვით, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Total reparation-ის პრინციპი). ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში, ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო.

45. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. სუსგ-ები: N ას- 154-2021, 01.04.2021წ; N ას-945-895-2015, 14. 03. 2016წ; N ას-307-291-2011, 24.10.2011 წ; N ას-899-845-2012, 22.11.2012 წელი). მიუღებელი შემოსავლის სამართლებრივი წინაპირობები შემოიფარგლება კონკრეტული ვალდებულებითი ურთიერთობებით და დამოკიდებულია ამ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შემოსავლის მიღების ალბათობაზე. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება (იხ. სუსგ N ას-520-488-2010, 2.12.2010 წ.).

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-243-2021, 04/06/2021 წ.).

47. აღსანიშნავია ისიც, რომ ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა - მოვალის დასჯაში (შდრ. სუსგ N ას-1058-2022; 06.12.2022 წ.).

48. ამდენად, მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. დავის შემთხვევაში კი, სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ გარემოებებზე, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება, შეეძლო თუ არა მოვალეს გონივრულობის ფარგლებში მისი გათვალისწინება და არის თუ არა ზიანის ოდენობა რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამის ადეკვატური.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი პრინციპის თანახმად, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების (მტკიცების საგანი), ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). განსახილველ შემთხვევაშიც, ზიანის მიყენების ფაქტისა და განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე იყო ვალდებული მიეთითებინა და სარწმუნოდ დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი; ასევე, მოსარჩელეს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულება იმისა, თუ რას შეადგენს ზიანის ოდენობა.

50. როგორც აღინიშნა, სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მიერ სასამართლოში წარდგენილი 2016 წლის 16 მაისის ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი ხელშეკრულებად მიიჩნია იმ საფუძვლით, რომ მასში დაფიქსირებული იყო როგორც ხელშეკრულების საგანი - ყოველწლიურად 300000 მეტრული ტონა ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა, ასევე ვადა - 5 წელი, თუმცა საკასაციო პალატის მოსაზრებით, უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი სააპელაციო პალატამ ისე მიიჩნია ხელშეკრულებად და მასზე დაყრდნობით, ისე დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება ზიანის არსებობის თაობაზე, რომ საკმარისად არ შეუფასებია ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმის შინაარსი, რომელიც მხოლოდ სავარაუდო სამომავლო გეგმებს ასახავს და სხვადასხვა საკითხებზე სავარაუდო გათვლებს აკეთებს.

51. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, მას იმგვარი მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულება ეკისრება, რომელიც შექმნის ობიექტურ, რეალურ სურათს ასეთი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით და არა ვარაუდს, ალბათობას შემოსავლის მიღების თაობაზე, რამეთუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს ხელშემკვრელ მხარეს, რომელიც ობიექტური მოცემულობითაა ნაკარნახევი და არა კრედიტორის სუბიექტური შეფასებით.

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია. შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისაკენ. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშვებათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით (შდრ: ეკატერინე ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 327, ველი 3, თბილისი, 2019).

53. საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ ნამდვილი ხელშეკრულება მაშინ არსებობს, თუ სახეზეა კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაცვით განხორციელებული ნამდვილი ოფერტი და ნამდვილი აქცეპტი. გამომდინარე იქიდან, რომ ხელშეკრულება წარმოადგენს სულ ცოტა, ორი მხარის ნებათა თანხვედრის (კონსესუსს) ლოგიკურ შედეგს, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ურთიერთმბოჭავ შეთანხმებას მიაღწევენ. აღნიშნული სახელშეკრულებო კონსესუსი მიიღწევა ერთი მხარის მიერ მეორე მხარისათვის ხელშეკრულების დადების შეთავაზებით და შეთავაზებაზე თანხმობის მიღებით; თეორიულად, აღნიშნულ შემთხვევაში მიზანშეწონილია ე.წ. ოფერტისა (ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადების) და აქცეპტის (ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადების მიღების) გამოყოფა.

54. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 327 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა მის არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ რას მოიზრებს ხელშეკრულების არსებითი პირობა (essentialia negotii). სსკ-ის 327 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, „არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ“. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი იშვიათი გამონაკლისის გარდა, (რადგან თითოეული ტიპის ხელშეკრულებას აქვს კანონით გაწერილი „მინიმალური შინაარსი“, რომლესაც ქმნიან ის პირობები, რომლებზეც შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება არ დაიდება), არ განსაზღვრავს. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები, რომელზეც მხარეთა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება (შდრ: ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ. 90, თბილისი, 2001).

55. აქვე, საკასაციო პალატა მოიხმობს სსკ-ის 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილს, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება (წინარე ხელშეკრულება). ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული ფორმა ვრცელდება ასევე წინარე ხელშეკრულებაზედაც. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წინარე ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით განსხვავდება ძირითადი გარიგებისაგან. წინარე ხელშეკრულების შინაარსი, როგორც წესი, გამომდინარეობს ძირითადი ხელშეკრულების საგნიდან, მაგრამ ყველა შემთხვევაში იგი უნდა შეიცავდეს ძირითადი ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას, ამასთანავე, წინარე ხელშეკრულება უნდა განსაზღვრავდეს იმ წინაპირობებს, რომლებიც აუცილებელია ძირითადი ხელშეკრულების დასადებად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი ბათილად (არარად) ჩაითვლება. წინარე ხელშეკრულება კონტრაჰირების იძულების სამართლებრივ ბერკეტს წარმოადგენს და მხარეებს წარმოუშობს მოთხოვნის უფლებას მომავალში ხელშეკრულების დადების თაობაზე. მითითებული სპეციფიკის გარდა, წინარე ხელშეკრულება ჩვეულებრივ გარიგებას წარმოადგენს და მის მიმართ სრულად ვრცელდება სახელშეკრულებო სამართლის ნორმები.

56. ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იგი წარმოადგენს წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკების ეტაპზე მიღწეული შეთანხმებების დაფიქსირების საშუალებებას, ე.წ. ჩარჩო შეთანხმებას. იგი მოიცავს სხვადასხვა ინფორმაციას მომავალი ხელშეკრულების თაობაზე, მათ შორის: გარკვეული თუ გასარკვევი საკითხების აღნუსხვას, მომავალ სამოქმედო გეგმას და ა.შ.; ზოგადი წესის თანახმად, იგი უნდა ჩაითვალოს მომავალი ხელშეკრულების დადების მომზადების სტადიად, რომელიც რაიმე სამართლებრივ ვალდებულებებს მხარეთათვის არ წარმოშობს, რითაც განსხვავდება წინარე ხელშეკრულებისგან. ამ დოკუმენტში მხარეები აფიქსირებენ, თუ რა მოქმედებების განხორციელებას აპირებენ დასახული მიზნის მისაღწევად. რამდენადაც კანონმდებლობა ასეთ დოკუმენტს პირდაპირ არ ითვალისწინებს, ფორმა და შინაარსი, კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე, თვით მხარეთა მიერ განისაზღვრება. ასეთ დოკუმენტებს, ზოგადი წესის თანახმად, არა აქვთ იურიდიული ძალა, ანუ კონტრაჰენტის მიერ ქმედების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მხარე ვერ მოითხოვს სასამართლო გზით მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. თუმცა, შესაძლოა, მათი შინაარსის გათვალისწინებით, ამ დოკუმენტებს მიეცეს სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასება. ამ დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული შეთანხმების შინაარსი, მხარეთა მიერ სამართლებრივი ტერმინოლოგიის გამოყენება და შეთანხმების ენის სიახლოვე ფორმალურ, სახელშეკრულებო ენასთან, მხარეთა ქცევა შემდგომი მოლაპარაკებების დროს, ასევე, მათი განცხადებები დასადებ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით (იხ. ე. ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ. 97, თბილისი, 2019 ).

57. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმის 2.1. პუნქტზე, რომლის თანახმად, „Integral“-მა გამოთქვა განზრახვა (სურვილი), „Vibro“-ს საშუალებით შემდგომი 5 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად აწარმოოს 300 000 (სამასი ათასი) მეტრული ტონა ნათელი ტვირთის გადაზიდვა. ამავე პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გადაზიდვის მომსახურების ტარიფი ერთ ტონაზე განისაზღვრება 10 აშშ დოლარით დღგ-ს გარეშე. სწორედ მემორანდუმის ამ პუნქტზე მითითებით დაადგინა სააპელაციო პალატამ, რომ მხარეეებმა შეათანხმეს როგორც ხელშეკრულების საგანი, ასევე ხელშეკრულების ვადა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის შეფასებული, რომ მემორანდუმი არ შეიცავს კონკრეტულ გადაწყვეტილებას და მხარეთა შეთანხმებას 2.1 პუნქტში მითითებული ტვირთის გადაზიდვის შესახებ, მასში არ არის მითითებული კონკრეტული თარიღი, თუ როდიდან უნდა ამოქმედდეს მემორანდუმი, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს გადაზიდვები, არ განსაზღვრავს შენახვის გადასახადისა და გადახდის პირობებს, არ შეიცავს მომავალში მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირობებით ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მემორანდუმი გამოხატავს „Integral“-ის მხრიდან მხოლოდ ზოგად მზაობას „ვ.დ.“ საშუალებით შემდგომი 5 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად აწარმოოს 300000 მეტრული ტონა ნათელი ნავთობპროდუქტის გადაზიდვა ისე, რომ მემორანდუმით არ არის განსაზღვრული მხარეთა მიერ შესასრულებელი კონკრეტული პირობები, სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა იმსჯელოს და დაადგინოს უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი შეიცავს თუ არა შეთანხმებას არსებით პირობებზე და არსებობს თუ არა მემორანდუმის ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველი, რომელსაც მხარეთათვის ურთიერთმბოჭავი/მავალდებულებელი ძალა ექნება, რაც მათ ერთმანეთის მიმართ წარმოუქმნის უფლებებსა და ვალდებულებებს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმთან მიმართებით პირველ რიგში უნდა დაადგინოს, არის თუ არა ის რელევენტური მტკიცებულება, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელია მოპასუხეს დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლისა და მისგან გამომდინარე ზარალის ანაზღაურება.

58. გარდა ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმის მავალდებულებელი ხასიათის და მისი რელევატურობის შეფასებისა, სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობის კონტექსტში, ხელახლა უნდა იმსჯელოს და შეაფასოს, რამდენად წინასწარ სავარაუდო და მოსალოდნელი იყო ზიანი მოვალისათვის, რადგან როგორც უკვე აღინიშნა სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე, ანაზღაურებას მხოლოდ ის ზიანი ექვემდებარება, რომელიც ობიექტურად აღიქმება ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივ/ნორმალურ შედეგად. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეაფასოს, დამდგარი ზიანი გონივრულობის ფარგლებში იყო თუ არა მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო და წარმოადგენს თუ არა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

59. საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის, ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმის გაფორმება (16.05.2016 წ.) წინ უსწრებს მოპასუხე - შპს „ბ.ნ–ისათვის“ პირველი წერილით მიმართვას (28.06.2016 წ.), რომლითაც მოსარჩელე მოპასუხეს სთხოვდა საკუთარი №252. 253. 254 რეზერვუარების მიერთებას ტექნოლოგიურ ანდა საბლოკირებულ მილსადენებთან, რომლებიც შპს „ბ.ნ–ის“ მიერ გამოიყენება ნათელი ნავთობპროდუქტების მიღებისა და გადატვირთვისათვის. ამ მიმართებით, პალატამ უნდა იმსჯელოს, თუ რამდენად საფუძვლიანია მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალთან და ზიანთან დაკავშირებით პოტენციურ კლიენტთან მემორანდუმის გაფორმების საფუძვლით, იმ პირობებში, როდესაც აღნაგობის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა სადავო საკითხზე მხარეთა შორის შეთანხმებას, ამასთან აღნაგობის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს შპს „ბ.ნ–ის“ ვალდებულებას უპირობოდ დაეთანხმოს უ „ვ.დ.“ მოთხოვნებს, ხოლო უ „ვ.დ–მა“ „ I.p.S.A“-თან ისე გააფორმა ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი, რომ მოლაპარაკებები ჯერ დაწყებულიც არ ჰქონდა შპს „ბ.ნ–თან“ და მოსარჩელისათვის თავისთავად უცნობი იყო თუ რა შედეგით დასრულდებოდა მოლაპარაკება. შესაბამისად, შეფასების საგანია შპს „ბ.ნ–თან“ არა თუ შეთანხმების მიღწევის გარეშე, არამედ მოლაპარაკების დაწყებამდე უ „ვ.დ.“ მიერ „ I.p.S.A“-თან ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმის გაფორმებით, ობიექტურად შეეძლო თუ არა მოპასუხეს წინასწარ ევარაუდა, რომ მოსარჩელესთან შეუთანხმებლობის შემთხვევაში (რაც არ გამოირიცხება აღნაგობის ხელშეკრულებით) ის ზიანს მიაყენებდა მოპასუხეს. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ასევე უნდა იმსჯელოს და შეაფასოს, რამდენად გონივრულია მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხესთან შეთანხმების გარეშე კონკრეტული მოცულობის ნავთობპროდუქტების (ყოველწლიურად 300000 მეტრული ტონა) კონკრეტული ტარიფით გადაზიდვასთან დაკავშირებით მემორანდუმის გაფორმების საფუძვლით მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება მოპასუხისათვის, მაშინ, როდესაც უდავოა, რომ მხარეთა შორის, 2014 წლის 16 მაისს გაფორმებული აღნაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე აშენებულ იქნა 36000 მ² მოცულობის სამი ერთეული რეზერვუარი (ხელშეკრულების 1.2. პუნქტი) და საქმის მასალებით არ დგინდება, თუ რა მოცულობით ნათელი ნავთობპროდუქტების მიღება/შენახვას უზრუნველყოფდა ყოველწლიურად დასახელებული 3 რეზერვუარი მოდერნიზების შემთხვევაში. ამ შემთხვევაშიც მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ რეზერვუარების პარამეტრების ცვლილების თვალსაზრისით ხელშეკრულების 1.3 პუნქტით (ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში, შეიძლება შეიცვალოს 1.2. პუნქტში მითითებული რეზერვუარების პარამეტრები წერილობითი ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე), მხარეებმა თავი დაივალდებულეს, რომ სამომავლოდ ურთიერთობა დაერეგულირებინათ დამატებითი წერილობითი ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე, რასაც მხარეებმა ვერ მიაღწიეს. სააპელაციო სასამართლომ, მოპასუხისათვის ზიანის წინასწარ სავარაუდოობის დასადგენად მხედველობაში უნდა მიიღოს ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელემ პოტენციურ კლიენტთან მემორანდუმი გააფორმა შპს „ბ.ნ–ის“ ინფორმირების გარეშე, იმ პირობებში, როცა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელე თავადვე უთითებს, რომ ნათელი ნავთობპროდუქტების სრულფასოვნად მისაღებად, ესაჭიროება გარკვეული ინფრასტრუქტურის მოწყობა, „ბ.ნ–ის“ ინფრასტრუქტურით სარგებლობა, საწარმოში არსებული სამუშაოების წარმოებისათვის საჭირო სანებართვო დოკუმენტაციის გაცემა და შემდგომი ზედამხედველობა, რისი უზრუნველყოფაც შპს „ბ.ნ–ს“ უნდა განეხორციელებინა, რადგან ბ.ნ–ის საკუთრებასა და/ან სარგებლობაშია ის ტექნიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურა, რომლებიც აუცილებელია ნავთობპროდუქტების გადასატანად (მილსადენები, საავტომობილო და სარკინიგზო ესტაკადები, ნავთობრეზერვუარები, სარკინიგზო ლიანდაგები და მისასვლელი ჩიხები). ამასთან, გარდა იმისა, რომ უ „ვ.დ–მა“ „ I.p.S.A“-თან შპს „ბ.ნ–ის" ინფორმირების გარეშე გააფორმა მემორანდუმი, წინასწარ სავარაუდოობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია იმ გარემოების შეფასებაც, გახდა თუ არა ცნობილი შპს „ბ.ნ–ისათვის“ ამ მემორანდუმის გაფორმების შესახებ, მასსა და მოპასუხეს შორის სადავო საკითხთან დაკავშირებით მოლაპარაკების მიმდინარეობის პერიოდში, რომელიც გრძელდებოდა 2016-2017 წლებში და საქმეში არსებული 2020 წლის 16 ივნისის წერილის (იხ. ტ.1, ს.ფ. 77) თანახმად მიმდინარეობდა 2020 წელსაც.

60. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა შეაფასოს და დაადგინოს, საქმეში წარმოდგენილი უ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის, 2016 წლის 16 მაისს გაფორმებული ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი წარმოადგენს თუ არა რელევანტურ და ჯეროვან მტკიცებულებას ზიანის (მიუღებელი შემოსავლისა და ამ მიუღებელი შემოსავლიდან გამომდინარე მიყენებული ზარალი) ანაზღაურების მოპასუხისათვის დასაკისრებლად, ასევე ამ მემორანდუმის გაფორმება ზემოთმითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე წარმოშობს თუ არა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლისა და მისგან გამომდინარე ზიანის დაკისრების საფუძვლებს.

61. საკასაციო სასამართლო, მიუღებელი შემოსავლისა და ამით გამოწვეული ზარალის დაანგარიშებასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის სრულყოფილად გამოკვლეული და შეფასებული საქმეში არსებული, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემულ საშემფასებლო ანგარიში, რომლითაც დადგენილი იქნა მიუღებელი შემოსავლის და ამით გამოწვეული ზარალის ოდენობა. შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიშით, რომელსაც დაეყრდნო სააპელაციო პალატა, მიუღებელი შემოსავლისა (1,701,487აშშ დოლარი) და აქედან გამოწვეული ზარალის (10,790,686.63 აშშ დოლარი) ოდენობამ ჯამში შეადგინა 12,492,173.34 აშშ დოლარი. პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით იმთავითვე გახადა სადავოდ შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში იმ მოტივით, რომ ექსპერტი მიუღებელ შემოსავალს გაურკვეველი ათვლის წერტილიდან ანგარიშობს, ხოლო, მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის დაანგარიშებისას, ექსპერტი ეყრდნობა მოსარჩელის სასესხო ვალდებულებებს, მათი დარღვევით გამოწვეულ ჯარიმებსა და პირგასამტეხლოებს, იმ ფონზე, როდესაც მოსარჩელეს არ აქვს წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულება სასესხო თანხის რეალურად მიღებისა და მისი შემდგომი ხარჯვის შესახებ. ასევე, მოპასუხისათვის გაუგებარია, თუ რატომ არ დაუბრუნა მოსარჩელემ აღებული სესხი ან მისი ნაწილი მაინც გამსესხებელს მაშინ, როდესაც მისივე განმარტებით, არ მიეცა საშუალება გადაეზიდა ნათელი ნავთობპროდუქტები.

62. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს, მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.

63. საქართველოს უზენაესი სასამართლო თავის ერთ-ერთ განჩინებაში აღნიშნავს, რომ „ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (იხ. სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022).

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122).

65. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატას სწორედ ზემოაღნიშნულ აბზაცში განვითარებული მსჯელობის თვალსაზრისით უნდა შეეფასებინა შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში. კერძოდ, სააპელაციო პალატას ყურადღება უნდა გაემახვილებინა იმ გარემოებაზე, რომ შემფასებელმა იხელმძღვანელა და მიუღებელი შემოსავალი გამოთვალა კომპანიის წარსული და საპროგნოზო შემოსავლების, მათთან დაკავშირებული ხარჯებისა და ასევე, წარსულისა და მოსალოდნელი მოგების შესახებ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, რაც დამკვეთის (უსფ „ვ.დ.“) მიერ იქნა მიწოდებული, ხოლო, მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალი შემფასებელმა გამოთვალა კომპანიის სასესხო ხელშეკრულებებზე დაყრდნობით, რაც ასევე, დამკვეთის (უსფ „ვ.დ.“) მიერ იქნა მიწოდებული.

66. აღსანიშნავია, რომ შემფასებელი მიუღებელი შემოსავლის ოდენობას (1,701,487 აშშ დოლარი) ანგარიშობს 10.07.2016 წ. – 0.06.2021 წ. პერიოდში, ხოლო, უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ უსფ „ვ.დ.“ და შვეიცარიულ კომპანია „ I.p.S.A“-ს შორის ურთიერთგანზრახვათა მემორანდუმი ნათელი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვაზე გაფორმდა 2016 წლის 16 მაისს, მოსარჩელემ კი, მოპასუხესთან მოლაპარაკებების წარმოება საკუთარი სამი ერთეული რეზერვუარის ნათელი ნავთობპროდუქტების გადასატვირთად მოდერნიზებისა და ტერმინალის შესაბამის ინფრასტრუქტურასთან დაერთების მიზნით, თანხმობისა და ნებართვების გაცემის თაობაზე დაიწყო პოტენციურ კლიენტთან მემორანდუმის გაფორმების შემდგომ (იხ.ტ.1.ს.ფ.77). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, რომც არ იქნეს მხედველობაში მიღებული მხარეთა შორის მოლაპარაკებების წარმოებისათვის (რასაც მოსარჩელეს ავალდებულებდა აღნაგობის ხელშეკრულება) საჭირო დრო (რომელიც გრძელდებოდა 2016-2017 წლებში და საქმეში არსებული 2020 წლის 16 ივნისის წერილის (იხ. ტ.1, ს.ფ. 77) თანახმად მიმდინარეობდა 2020 წელსაც) და თუნდაც მხარეებს კონკრეტულ პირობებზე შეთანხმება შპს „ბ.ნ–ისათვის“ პირველი წერილით მიმართვისთანავე (28.06.2016 წ.) მიეღწიათ, ცხადია, რომ შესაბამისი ნებართვების მოპოვებასა და შემდგომი ტექნოლოგიური პროცესების (მოსარჩელის კუთვნილი რეზერვუარების მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ ტექნოლოგიურ ანდა საბლოკირებულ მილსადენებთან მიერთებასა და მოდერნიზებას) განხორციელებას, თავისთავად დასჭირდებოდა გარკვეული დრო, რაც საშემფასებლო ანგარიშში გათვალისწინებული არ არის, რადგან შემფასებელი მიუღებელ შემოსავალს ანგარიშობს შპს „ბ.ნ–ისათვის“ პირველი წერილით მიმართვის მომდევნო თვიდან - 2016 წლის ივლისიდან. ზიანის ოდენობის დაანგარიშების თვალსაზრისით, აღსანიშნავია ისიც, რომ წარმოდგენილი საშემფასებლო ანგარიშის მიხედვით, 2016 (6 თვე) – 2021 (6 თვე) წლების პერიოდში, გადატვირთულმა მოცულობამ ჯამურად შეადგინა 1500000 მ³, შემოსავალმა - 15,000,000 აშშ დოლარი (ტარიფი - 10 აშშ დოლარი), რასაც გამოაკლდა სესხის მომსახურების თანხა - 8,466,604 აშშ დოლარი, ტერმინალის მომსახურების ხარჯი - 4,890,000 აშშ დოლარი და საბოლოოდ, მოგება განისაზღვრა - 1,643,396 აშშ დოლარით. ამავე ანგარიშის თანახმად, გათვალისწინებულია მოგების - 1,643,396 აშშ დოლარის საბანკო დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში, დარიცხული სარგებელი - 258,091 აშშ დოლარი, რის შემდგომაც მიუღებელმა შემოსავალმა ჯამში, საინვესტიციო თანხის (200000) გამოკლებით შეადგინა 1,701,487 აშშ დოლარი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშებისას, შემფასებელს გათვალისწინებული აქვს 2 ხარჯი: სესხის მომსახურების თანხა - 8,466,604 აშშ დოლარი და ტერმინალის მომსახურების ხარჯი - 4,890,000 აშშ დოლარი, რაც მოგების დაანგარიშების მიზნით გამოაკლო მისაღებ შემოსავალს (15,000,000 აშშ დოლარს), თუმცა, საშემფასებლო ანგარიშით არ დგინდება, იმ პერიოდში, რა პერიოდშიც (2016 წლის 6 თვე-2021 წლი 6 თვე) შემფასებელს დათვლილი აქვს მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა ნათელი ნავთობროდუქტების გადაზიდვით, მოსარჩელე თავისი ჩვეულებრივი საქმიანობიდან იღებდა თუ არა შემოსავალს მუქი ნავთობპროდუქტების გადაზიდვით იმავე რეზერვუარების გამოყენებით და საშემფასებლო ანგარიშში რამდენად არის გათვალისწინებული ამ პერიოდში, მოსარჩელის მიერ მიღებული მოგება/შემოსავალი მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის დაანგარიშებისას. ამასთან, პალატა ყურადღებას მიაქცევს საშემფასებლო ანგარიშით გათვალისწინებულ მოგების დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში დარიცხულ სარგებელს (258091 აშშ დოლარს) და აღნიშნულთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პირობებში, კრედიტორის მტკიცების საგანია, რომ ამგვარი შემოსავლის მიღება მისი სამართლებრივი სტატუსის ან ჩვეულებრივი საქმიანობის საგნის გათვალისწინებით, მოსალოდნელი უნდა ყოფილიყო, რაც ამგვარი ქმედების ნეგატიურ შედეგებს, სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, სავარაუდოდ აქცევდა მოვალისათვის (იხ. სუსგ. №964-2018, 01.04.2020 წ). განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატას მოსარჩელის საქმიანობის სპეციფიკისა და მიმართულების მხედველობაში მიღებით, უნდა შეეფასებინა არსებობდა თუ არა მოგების დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში, მიუღებელი შემოსავლის მიღების საფუძვლიანი ვარაუდი (შდრ. იხ სუსგ.-ები №ას-81-2020, 02.03.2020წ; №ას-964-2018, 01.04.2020წ, №ას-1178-1098-2017, 26.03.2019წ; №ას-771-720-2017, 03.11.2017წ; №ას-459-438-2015, 07.07.2015წ) და ამ თვალსაზრისითაც ემსჯელა საშემფასებლო ანგარიშში მოყვანილი გაანგარიშების რელევანტურობაზე. ამასთან, თუ მოსარჩელის მიზანს მოგების (1643396 აშშ დოლარის) საბანკო დეპოზიტზე განთავსება და ამით, შემოსავლის მიღება (დარიცხული სარგებლის სახით) წარმოადგენდა, საკასაციო პალატისათვის გაურკვეველია, მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის (10,790,686.63 აშშ დოლარი) დაანგარიშებისას, ექსპერტი რატომ ეყრდნობა მოსარჩელის მხრიდან შეუსრულებელ სასესხო ვალდებულებებს და რატომ მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის ნაწილი შესაბამისი თარიღებით უნდა გადაეხადა სესხის მომსახურებისათვის. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა იმსჯელოს და დაადგინოს, შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში რამდენად არის სანდო მტკიცებულებას იმისათვის, რომ ამ საშემფასებლო ანგარიშით დაანგარიშებული თანხა დააკისროს მოპასუხეს, როგორც მიუღებელი შემოსავლის სახით განცდილი ზიანი.

67. პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით, შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში სადავოდ გახადა მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის (10,790,686.63 ლარი) დაანგარიშების ნაწილშიც და მიუთითა, რომ ექსპერტი ეყრდნობა მოსარჩელის სასესხო ვალდებულებებს, მათი დარღვევით გამოწვეულ ჯარიმებსა და პირგასამტეხლოებს, იმ ფონზე, როდესაც მოსარჩელეს არ აქვს წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულება სასესხო თანხის რეალურად მიღებისა და მისი შემდგომი ხარჯვის შესახებ. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელეს უნდა დაებრუნებინა აღებული სესხი ან მისი ნაწილი მაინც გამსესხებლისათვის, მაშინ, როდესაც მისივე განმარტებით, არ მიეცა საშუალება გადაეზიდა ნათელი ნავთობპროდუქტები.

68. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად, მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება) (იხ. ას-948-2019, 27.05.2021 წ.).

69. საკასაციო პალატის მოსაზრებით მოპასუხის პრეტენზია ამ ნაწილშიც გასაზიარებელია, რადგან მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალი შემფასებელმა გამოთვალა სასესხო ხელშეკრულებებზე დაყრდნობით, რაც ასევე, დამკვეთის (უსფ „ვ.დ.“) მიერ იქნა მიწოდებული. საშემფასებლო ანგარიშში მითითებულია, თუ როგორ იქნა დაანგარიშებული მიუღებელი შემოსავლისგან გამოწვეული ზარალი. კერძოდ: დამკვეთს - უსფ „ვ.დ–ს“ მიუღებელი შემოსავლის ნაწილი შესაბამისი თარიღებით უნდა გადაეხადა სესხის მომსახურებისათვის - ძირისა და პროცენტის დაფარვისათვის, რაც ვერ მოხერხდა და შესაბამისად, გადაუხდელი სესხის თანხაზე სესხის ხელშეკრულების მიხედვით, მოხდა პირგასამტეხლოს დარიცხვა შესაბამისი თარიღებით; შესაბამისად, შემფასებელმა გამოთვალა გადასახდელი სესხის თანხა და მასზე დარიცხული პირგასამტეხლო; გამოწვეული ზარალის დასადგენად დამკვეთის თხოვნით, შემფასებელმა იხელმძღვანელა დამკვეთის მიერ მიწოდებული სასესხო ხელშეკრულებით განსაზღვრული საპროცენტო განაკვეთით. გამომდინარე იქიდან, რომ მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის შეფასება დაანგარიშებულია სასესხო ხელშეკრულებებზე დაყრდნობით, ამასთან, მოპასუხემ ეჭვქევეშ დააყენა მოსარჩელის მიერ სასესხო თანხის რეალურად მიღება და მისი შემდგომი ხარჯვა, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ამ სასესხო ხელშეკრულების შესწავლას და შეფასებას საშემფასებლო ანგარიშის სანდოობის შემოწმების თვალსაზრისით. ამ კუთხით ნიშანდობლივია ის გარემოება, რომ საქმეში რაიმე სასესხო ხელშეკრულება საერთოდ არ მოიპოვება, შესაბამისად გაურკვეველია თუ რა სასესხო ხელშეკრულებაზე უთითებს საშემფასებლო ანგარიში, ასევე გაურკვეველია სასესხო ურთიერთობის მხარეები, უცნობია სესხის მიზნობრიობა (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). ვინაიდან, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით, ხოლო საქმეში არ არის წარმოდგენილი ის მტკიცებულება, რომლის შეფასებაც განახორციელა ექსპერტმა და შესაბამისად მისი შინაარსი უცნობია როგორც მოპასუხისათვის, ასევე სასამართლოსათვის (სესხის ხელშეკრულება), საშემფასებლო ანგარიში, რომლითაც დაანგარიშებული იქნა მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალი, არა თუ ვერ ლახავს სანდოობის მინიმალურ კრიტერიუმს, არამედ მის სანდოობაზე მსჯელობა პრაქტიკულად შეუძლებელია. პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ საშემფასებლო ანგარიშით ზიანის დაანგარიშებისას, ზიანის თანხაში ჩათვლილია სესხის ხელშეკრულების ძირი თანხა, რაზეც პალატა მიუთითებს, რომ სესხის მიმღებს სესხის თანხა რომც ვერ გამოეყენებინა სესხის მიზნობრიობით, ძირი თანხის მის მიერ მიღების და გამოყენების შემთხვევაში, შესაფასებელია რამდენად საფუძვლიანია სესხის ძირი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრება.

70. განსახილველ შემთხვევაში, აღსანიშნავია ისიც, რომ შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპთა საფუძველზე, მოპასუხეს არ მიეცა შესაძლებლობა სრულად, თანაბრად და დაუბრკოლებლად ესარგებლა ამ პრინციპებით, რამეთუ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია და საქმის მასალებს არ ერთვის შპს „ე.ჯ–ის“ მიერ გაცემულ საშემფასებლო ანგარიშში მითითებული გარემოებების ამსახველი ინფორმაცია და დოკუმენტები, რაც მოპასუხე მხარეს სურვილის შემთხვევაში შესაძლებლობას მისცემდა თავად უზრუნველეყო ალტერნატიული საექსპერტო კვლევა და საქმისწარმოების მსვლელობისას წარმოედგინა კვალიფიციურ მტკიცებულება, რომელთა სარწმუნოობასაც სასამართლო საკუთარი მიხედულების ფარგლებში შეაფასებდა. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მტკიცების საკითხი უნდა გადაეწყვიტა არა მოპასუხეზე მტკიცების ტვირთის გადატანით, არამედ იმის გარკვევით, დამატებით რა უტყუარი მტკიცებულებები ჰქონდა მოსარჩელეს წარდგენილი, რომელიც სასამართლოს მოთხოვნილი ოდენობით ზიანის ფაქტის არსებობაში რწმენას შეუქმნიდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს და დაადგინოს, თუ რამდენად არსებობს საშემფასებლო ანგარიშის საფუძველზე მოპასუხეს მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

71. ყოველივე ზემოაღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად მეტყველებს იმაზე, რომ მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის და მისგან გამომდინარე ზარალის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილშიც, გასაჩივრებული განჩინებით არ არის სათანადოდ დასაბუთებული ის გარემოება, რომ მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის არარსებობის პირობებში (ასეთის დადასტურების შემთხვევაში), მოსარჩელე ნამდვილად მიიღებდა შესაბამისი ოდენობით შემოსავალს, ხოლო მისი მიუღებლობით მას მიადგა ზიანი.

72. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 2014 წლის 16 მაისის №13/14-VD აღნაგობის ხელშეკრულების მე-13 მუხლში, ამავე ხელშეკრულების 2014 წლის 13 ოქტომბრის N2 და 2016 წლის 16 მარტის N3 დამატებითი შეთანხმებებით განხორციელებული ცვლილებების მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა შეაფასოს დავის გადაწყვეტის წესებთან დაკავშირებით, მხარეთა მიერ გამოხატულ ნება. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ უნდა გამოიკვლიოს 2016 წლის 16 მარტის მე-3 დამატებითი შეთანხმების მე-18 პუნქტით, მხარეებმა დააზუსტეს დავის საარბიტრაჟო წესით განხილვის შემთხვევაში, როგორ უნდა განხილულიყო დავა, თუ მითითებული პირობით მხარეებმა შეზღუდეს სასამართლოს მიერ დავის განხილვის შესაძლებლობა.

73. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

74. მოცემული ნორმების ანალიზის, წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთებისა და მსგავს დავებზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ვინაიდან საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

75. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ბ.ნ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 ივნისის განჩინება, ამავე სასამართლოს 2022 წლის 22 ივნისის დამატებითი განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

ლაშა ქოჩიაშვილი