საქმე №ას-966-2018 9 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ა.პ–ვი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ.დ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2014 წლის ივლისის თვეში დ.დ–ძესა (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „აპელანტი“) და ა.პ–ვს (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) შორის ზეპირი ფორმით დაიდო ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელეს უნდა მოეძია ინფორმაცია მოპასუხის პაპის - ა.პ–ვის (შემგომში - „მამკვიდრებელი“) დანაშთი სამკვიდრო ქონების შესახებ. მხარეთა შეთანხმებით, გაწეული მომსახურებისათვის გასამრჯელო შეადგენდა საათში 70 ევროს.

2. მოსარჩელის მიერ შეგროვებულ იქნა ინფორმაცია მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების შესახებ.

3. 2014 წლის 10 სექტემბერს მოსარჩელემ ელექტრონული ფოსტით წერილი გაუგზავნა რუსეთის ფედერაციაში მოპასუხის წარმომადგენელს ნ.რ–ს.

4. 2014 წლის სექტემბერის თვეში, მოსარჩელის მიერ მოძიებული ინფორმაციის გაცნობის მიზნით მოპასუხე ჩამოვიდა საქართველოში და ინფორმაციის გაცნობის შედეგად მოსარჩელესთან ერთად შეხვდა ნ.პ–ს (შემგომში - „მამკვიდრებლის შვილი“). შეხვედრისას მამკვიდრებლის შვილმა გამოთქვა თანხმობა დაებრუნებინა სამკვიდრო მასიდან მის მიერ განკარგული ქონება, ასევე მოპასუხესთან შეთანხმებით გაეყო სამკვიდრო ქონება. მამკვიდრებლის შვილმა მოპასუხეს სამკვიდრო მასიდან პირველი ტრანში - 50 000 აშშ დოლარი გადაუხადა.

5. 2014 წლის 22 სექტემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება იურიდიული მომსახურების თაობაზე (შემდგომში - „იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება“). აღნიშნული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად:

„წინამდებარე წერილობითი შეთანხმების საგანია შემსრულებლის მიერ დამკვეთისთვის იურიდიული მომსახურების გაწევა, კერძოდ, დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა ბაბუამისის, 2013 წლის 24 მარტს საქართველოში, ქალაქ თბილისში გარდაცვლილი ა.ნ. ძე პ–ვის სამკვიდრო საქმეში“.

6. იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად:

„დამკვეთი გადაუხდის შემსრულებელს იურიდიული მომსახურების ანაზღაურებას მემკვიდრეობის კანონიერი წილის 25%-ის ოდენობით, კერძოდ, სუფთა მოგების 25%“.

7. 2015 წლის 20 მარტს, მოპასუხეს, მამკვიდრებლის შვილსა და ე.ს–ვას შორის გაფორმდა შეთანხმება მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების გაყოფის შესახებ.

8. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და იურიდიული მომსახურების ხელშერკულების შესაბამისად გაწეული მომსახურების საზღაურის სახით, მისთვის 470 850 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება მოითხოვა.

9. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

9.1. მამკვიდრებელი იყო მოპასუხის პაპა. მოპასუხის მამა, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრე, სამკვიდროს გახსნამდე გარდაიცვალა, რის გამოც მოპასუხე, როგორც მამკვიდრებლის შვილიშვილი, მისი პირველი რიგის მემკვიდრეს წარმოადგენს. მოპასუხის გარდა არსებობენ სხვა მემკვიდრეებიც - მამკვიდრებლის შვილები: ნ.პ–ი, ე.ს–ვა და მარია პადეროვა;

9.2. მამკვიდრებელს გარდაცვალებამდე საქართველოში ჰქონდა სხვადასხვა ბიზნესი და რამდენიმე მილიონის ღირებულების ქონება, როგორც სხვადასხვა საწარმოში წილის, ისე უძრავი ქონების, ავტომობილებისა და საბანკო ანგარიშების სახით;

9.3. საქმეში მოსარჩელის ჩართვამდე, მიუხედავად იმისა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან წელიწადი და ოთხი თვე იყო გასული, სახეზე იყო შემდეგი ვითარება: სამკვიდრო გაყოფილი არ იყო; მოპასუხე არ მონაწილეობდა სამკვიდროს მართვაში; სანოტარო აქტი სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადების წარდგენაზე გაცემული იყო მხოლოდ ნ.პ–ზე და ე.ს–ვაზე; მოპასუხისათვის უცნობი იყო სრული ინფორმაცია, თუ რა ქონებას ფლობდა მამკვიდრებელი საქართველოში; მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდანვე საქართველოში მის ქონებას მართავდა და ფაქტობრივად განკარგავდა ნ.პ–ი, რომელიც ყველანაირად ცდილობდა, სხვა მემკვიდრეებისათვის რეალური ქონება დაემალა;

9.4. მოსარჩელე პროფესიით არის იურისტი. მხარეთა შორის 2014 წელს დაიდო იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება მოპასუხის ინტერესების დაცვის თაობაზე, კერძოდ, მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეობის საკითხზე. თავდაპირველად ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით დაიდო, ხოლო მოგვიანებით შედგა წერილობითი დოკუმენტი და განისაზღვრა მომსახურების ღირებულება - მოპასუხის მიერ მიღებული (მისაღები) მთლიანი სამკვიდრო წილის 25%-ის ოდენობით;

9.5. მოსარჩელის მიერ თავიდანვე გამოთხოვილ იქნა მონაცემები საჯარო რეესტრიდან, სამეწარმეო რეესტრისა და შსს მომსახურების სააგენტოს ბაზებიდან; დადგინდა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ მამკვიდრებლის შვილს განკარგული ჰქონდა როგორც საბანკო ანგარიშები, ისე მამკვიდრებლის კომპანიების ქონება. გარდა ქონების მოძიებისა, მოსარჩელის მიერ სანოტარო ბიუროში განხორციელდა არაერთი მოქმედება, რომელთა შედეგად, საბოლოოდ, მემკვიდრეებს შორის შედგა შეთანხმება და მამკვიდრებლის შვილი დათანხმდა მის მიერ სამკვიდროს მასიდან უკანონოდ მითვისებული ქონება ნებაყოფლობით დაებრუნებინა მოპასუხისათვის. მამკვიდრებლის შვილმა მორიგების დასტურად მოპასუხეს სამკვიდრო მასიდან პირველი ტრანში - 50 000 აშშ დოლარი გადაუხადა;

9.6. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ მიღებული 50 000 აშშ დოლარიდან მისი კუთვნილი 25%-ის გადახდა, თუმცა ამ უკანასკნელმა სხვადასხვა მიზეზებზე მითითებით ეს ვალდებულება არ შეასრულა;

9.7. მოსარჩელის მიერ მოძიებული ინფორმაციისა და განხორციელებული მოქმედებების შედეგად მემკვიდრეებს შორის 2015 წლის 20 მარტს სამკვიდროს გაყოფის თაობაზე გაფორმებული შეთანხმებით მოპასუხეს მიღებული აქვს სამკვიდრო წილი 1 883 399,98 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც მოსარჩელისათვის გადასახდელი მომსახურების საფასური შეადგენს 470 850 აშშ დოლარს, რაც მოპასუხეს არ გადაუხდია.

10. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მოპასუხემ შესაგებელში, ასევე, სასამართლო სხდომაზე მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

10.1. მოპასუხეს მოსარჩელისათვის სამკვიდრო წილის ღირებულების 25% უნდა გადაეხადა იმ შემთხვევაში, თუ საჭირო გახდებოდა სასამართლოში დავა და მოპასუხე სამკვიდრო წილს ამ დავის შედეგად მიიღებდა;

10.2. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხეს სამკვიდრო წილის მისაღებად სასამართლოში დავა არ დასჭირდა. მხარეთა შორის 2015 წლის 20 მარტს გაფორმდა შეთანხმება სამკვიდრო ქონების გაყოფის შესახებ. ამდენად, მოპასუხეს სამკვიდრო წილი არ მიუღია მოსარჩელის მიერ სასამართლოში დავისას გაწეული მომსახურების შედეგად. შესაბამისად, მოპასუხეს არ ეკისრება ვალდებულება გადაუხადოს მოსარჩელეს სამკვიდრო წილის ღირებულების 25%;

10.3. ამასთან, 2014 წლის 22 სექტემბრის შეთანხმებით მოსარჩელის ანაზღაურება განისაზღვრა არა მთლიანი სამკვიდრო წილის 25%-ის ოდენობით, არამედ სუფთა მოგების 25%-ის ოდენობით, რაც გულისხმობდა, რომ მოპასუხის მიერ მიღებულ სამკვიდრო წილის ღირებულებას უნდა გამოკლებოდა სამკვიდროს მისაღებად საჭირო ხარჯები, ასევე გადასახადები და დარჩენილი თანხის 25% უნდა მიეღო მოსარჩელეს;

10.4. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მოდავე მემკვიდრის მიერ ავანსად გადახდილი 50 000 აშშ დოლარის 25%-ის გადახდა, როგორც იურიდიული მომსახურების საფასური, თუმცა აღნიშნული თანხა სამკვიდრო მასაში არ შედიოდა, ეს იყო ნ.პ–ის მიერ მოპასუხისათვის ავანსად გადახდილი თანხა. ამ თანხის გადახდას მხარეთა შორის დადებული შეთანხმება იურიდიული მომსახურების თაობაზე არ ითვალისწინებდა;

10.5. როგორც საქმეში არსებული დოკუმენტებიდან დგინება, იურიდიული მოქმედებების უმრავლესობა, რაც განხორციელდა მოსარჩელის მიერ, შესრულდა მოპასუხესთან კონტრაქტის დადებამდე, რისთვისაც მოპასუხემ მას გადაუხადა შესაბამისი ანაზღაურება - 5200 ევროსა და 1700 აშშ დოლარის ოდენობით. მოპასუხისათვის საადვოკატო მომსახურების განხორციელება, რაც უშუალოდ მემკვიდრეებს შორის შეთანხმების დადებასა და მოპასუხის მიერ სამკვიდრო წილის მიღებას უკავშირდებოდა, მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა. აღნიშნული მოქმედება განახორციელეს რუსული კომპანიის ადვოკატებმა, რისთვისაც მოპასუხემ მათ ასევე გადაუხადა შესაბამისი ანაზღაურება.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 470 850 აშშ დოლარის გადახდა.

14. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-7-ე პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

15. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის 2014 წლის 22 სექტემბერს გაფორმებული შეთანხმება ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს. სასამართლოს მითითებით, წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოსარჩელე (აპელანტი) მოქმედებდა მოპასუხის სახელითა და ხარჯით, რაც ადასტურებს, რომ მხარეთა შორის დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა.

16. ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულების ბუნებას განსაზღვრავს არა მხარეთა მიერ შერჩეული დასახელება, არამედ მისი შინაარსი და მიზანი. კერძოდ, ნარდობის ხელშეკრულება ორმხრივი, კონსენსუალური და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა, სადაც თითოეულ მხარეს გააჩნია უფლება-მოვალეობები, ე.ი. მენარდე ვალდებულია შეასრულოს გარკვეული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს შეთანხმებული საზღაური. ანალოგიური სტრუქტურაა წარმოდგენილი დავალების ხელშეკრულებაში, რომლითაც რწმუნებულის ძირითადი ვალდებულებაა, შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე, ხოლო მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ერთ-ერთი განმასხვავებელი ნიშანი დასახელებულ ხელშეკრულებებს შორის მდგომარეობს იმაში, რომ ნარდობის ხელშეკრულების ფარგლებში მენარდე ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისათვის (ხელშეკრულების მიღმა, მესამე პირებთან ურთიერთობის დროს) თავისი სახელით მოქმედებს და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებისათვის იღებს შეთანხმებულ საზღაურს. დავალების ხელშეკრულებით კი, უფლებამოსილების ფარგლებში რწმუნებული მოქმედებს მარწმუნებლის სახელით და ასრულებს რა დავალებულ მოქმედებას, აღნიშნული მოქმედების შედეგად წარმოშობილი მატერიალური სარგებლის მიღებაზე უფლებამოსილი პირი მარწმუნებელია.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქალაქო სასამართლომ სსკ-ის 52-ე მუხლის საფუძველზე განმარტა მხარეთა ნება და დაასკვნა, რომ 2014 წლის 22 სექტემბერს გაფორმებული შეთანხმებით მხარეებმა განსაზღვრეს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხეს 2014 წლის 22 სექტემბრის შემდეგ სამკვიდრო წილის მისაღებად დასჭირდებოდა სასამართლოში დავა ან სხვა სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენება, იგი მოსარჩელეს ბონუსის სახით გადაუხდიდა მის მიერ მიღებული სამკვიდრო წილის ღირებულების 25%-ს. პირველი ინსტანციის სასამართლო დაეყრდნო როგორც 2014 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულებას, ასევე, მოსარჩელის 2014 წლის 10 სექტემბრის წერილის შინაარსს (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 12-13), რომელიც ეხება მოსარჩელის მიერ ინფორმაციის მოპოვების შემდეგ განსახორციელებელი ქმედებების შეთანხმებას, ასევე, სასამართლოში საქმის წარმოების შემთხვევაში მისაღებ გასამრჯელოს, კერძოდ, წერილში აღნიშნულია - „არცერთი ადვოკატი არ მოკიდებს ხელს სასამართლო საქმეს, თუ თავიდან არ მიიღებს ანაზღაურებას 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ეს მინიმუმს გეუბნებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს რაც შეეხება”.

18. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულებით გამოვლენილი ნება არ საჭიროებს განმარტებას მისი სიცხადისა და არაორაზროვნების გამო. მხარეები ერთმნიშვნელოვნად შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელეს უნდა განეხორციელებინა მოპასუხის ინტერესების დაცვა მემკვიდრეობის მიღების მიზნით, რაც იმთავითვე არ გულისხმობს ინტერესის სასამართლოს გზით უზრუნველყოფას. მით უფრო მაშინ, როდესაც დავის გადაწყვეტის საშუალებად საქართველოს კანონმდებლობა მხოლოდ სასამართლოს არ განსაზღვრავს. აღნიშნული ითვალისწინებს დავის გადაწყვეტის ალტერნატიულ გზებსაც, როგორიცაა, მაგალითად, მედიაცია. შესაბამისად, მხარეთა შორის დავისა და დაურწმუნებლობის აღმოფხვრა მორიგების გზით ასევე ლეგიტიმური საშუალებაა. ამასთან, წერილში მითითებული ფრაზით - „არცერთი ადვოკატი არ მოკიდებს ხელს სასამართლო საქმეს, თუ თავიდან არ მიიღებს ანაზღაურებას 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ეს მინიმუმს გეუბნებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს რაც შეეხება” ვერ განისაზღვრება, რომ 2014 წლის 22 სექტემბერს მხარეები შეთანხმდნენ სასამართლოში საქმისწარმოების ანაზღაურების ოდენობაზე. თუ სადავო წერილის შინაარსი შეფასდება ერთიანად და არა კონკრეტული წინადადებების მიხედვით, შესაძლებელია იმის დასკვნა, რომ წერილის გამგზავნი და მისი ადრესატი მსჯელობენ მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი ვალდებულების ღირებულებაზე, განიხილავენ შესაძლო დავის მოგვარებისათვის საჭირო გზებს - „ან მოუწევს პროკურატურაში, შემდეგ კი ფინანსურ პოლიციაში ან სამოქალაქო სასამართლოში სიარული“. შესაბამისად, მოსარჩელე მოპასუხის რუსეთში მოღვაწე წარმომადგენელს აცნობს იმ ვითარებას, რაც, მისი შეფასებით, არსებობს საქართველოში დავის პირველი ინსტანციით წარმოებასთან დაკავშირებით. ამავე წერილით შეთავაზებულია, რომ თუ „კლიენტს არ აქვს ფული, რომ ადვოკატის მომსახურება აანაზღაუროს, მაშინ გამოდის, რომ მან საფასური უნდა გადამიხადოს მიღებული სამკვიდროს წილიდან“.

19. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემდეგი მითითება: „ბუნდოვანია 2014 წლის 22 სექტემბერს, როდესაც მოპასუხესა და ნ.პ–ს შორის უკვე არსებობდა წინასწარი შეთანხმება სამკვიდრო ქონების გაყოფის შესახებ, რატომ დასთანხმდებოდა მოპასუხე მოსარჩელისათვის გასამრჯელოს სახით გადაეხადა მის მიერ მისაღები სამკვიდრო წილის ღირებულების 25%“ და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მიუთითა შემდეგი: თუკი, მოპასუხე თვლიდა, რომ მიღწეული იყო შეთანხმება მემკვიდრეებს შორის, რატომ დასთანხმდა სადავო ხელშეკრულების დადებას მოსარჩელეს და, მით უფრო, რატომ იხელმძღვანელა იმ წარმოდგენებით, რომ საჭირო იყო დავა სასამართლოში. ამდენად, მაშინ როდესაც გამოკვეთილი იყო მოპასუხისათვის ხელშეკრულების დადების მოტივი (დავის სასამართლოში წარმოება), აღნიშნულის თაობაზე ხელშეკრულებაში მითითებული უნდა ყოფილიყო.

20. სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული დასკვნის გაკეთებისას მხედველობაში მიიღო ის ფაქტობრივი სინამდვილე, რომელშიც გაფორმდა 2014 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულება. მოპასუხის მიერ მემკვიდრესთან დავის წარმოების პროცესში ცხადი იყო მისი სუბიექტური დამოკიდებულება დავის საგნისადმი და იგი ახდენდა განხორციელებული თუ განსახორციელებელი ქმედებების გაანალიზებასა და შეთანხმებას არამხოლოდ მოსარჩელესთან, არამედ რუსეთში მოღვაწე იურისტებთან. მოპასუხის დასახელებული მოქმედების ტაქტიკა ამცირებდა სამოქალაქო რისკს, რომელიც სახელშეკრულებო ურთიერთობის წარმოშობის მიზნით კონტრაჰენტის წინდაუხედავ ქმედებას (რაც არ წარმოადგენს საპატიო გარემოებას პასუხისმგებლობის შემსუბუქების თვალსაზრისით) შესაძლოა ახლდეს თან. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გავიზიარებთ მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ მან ხელშეკრულებას სათანადო გაცნობის გარეშე მოაწერა ხელი, სახეზე იქნება უხეში გაუფრთხილებლობა, რაც პასუხისმგებლობის გამორიცხვის ან/და შემსუბუქების საფუძველს არ წარმოადგენს.

21. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერი ხელშემკვრელი მხარე სამოქალაქო ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელი რისკის მატარებელია, რომელიც მოქმედებს სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში, რაც გულისხმობს, როგორც კონტრაჰენტის შერჩევის თავისუფლებას, ასევე, ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრასაც. შესაბამისად, მხარეები ამყარებენ რა ერთმანეთთან სხვადასხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობებს, ივარაუდება რომ მათ იციან ამ ურთიერთობიდან წარმოშობილი საკუთარი უფლება-მოვალეობების შესახებ. ვინაიდან მოპასუხემ თავისი ხელმოწერით დაადასტურა მის მიერ გამოხატული ნება, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ ის გაეცნო ხელშეკრულებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ისეთი ობიექტური ან სუბიექტური საფუძვლის არსებობა, რაც მას ხელს შეუშლიდა წერილობითი დოკუმენტის გაცნობასა და აღქმაში (ქმედუუნარობა, მოპასუხის მხრიდან ზეწოლა და ა.შ.).

22. სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ 2017 წლის 16 ნოემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა ანაზღაურებაზე უარის თქმის დასაბუთებასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ მოსარჩელისადმი დავალებული მოქმედების შესრულებისათვის საჭირო არ იყო დიდი ძალისხმევა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შესრულებული სამუშაოს გასამრჯელოს მოთხოვნის უფლების წარმოშობისა და განხორციელების წინაპირობაა შეთანხმებული სამუშაოს შესრულება და არა სირთულე. სამუშაოს ოდენობა, შესრულებისათვის საჭირო ვადა და, თუნდაც, სირთულე შესაძლოა გავლენას ახდენდეს კონტრაჰენტების მიერ ფასის განსაზღვრაზე. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებმა გაწეული/გასაწევი იურიდიული მომსახურება შეაფასეს სამკვიდრო ქონების 25%-ის ოდენობით. შესაბამისად, ვინაიდან, შეთანხმება (ანაზღაურების ოდენობაზე) მიღწეულ იქნა მხარეთა მიერ ორი ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენის შედეგად, სასამართლოს სწორედ ნების ავტონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, არ გააჩნია შესაძლებლობა იმსჯელოს (მით უფრო, მაშინ როდესაც სახეზე არ არის ნების გამოვლენის ნაკლი) რატომ განსაზღვრეს გარიგების მხარეებმა დავალებული მოქმედების შესრულებისათვის დადგენილი გასამრჯელოს ოდენობა.

23. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მხარეთა შეთანხმება ანაზღაურების სახით სამკვიდრო წილის 25%-ის გადახდის თაობაზე არ უკავშირდებოდა მხოლოდ სასამართლოში ან სხვა უწყებაში დავას. 2014 წლის 22 სექტემბერს მხარეები შეთანხმდნენ იურიდიული მომსახურების გაწევაზე, რაც ზოგადი ხასიათის (არაკონკრეტული) ვალდებულებაა და მოიაზრებს რწმუნებულის ნებისმიერ მართლზომიერ მოქმედებას, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნებოდა მიზნის მიღწევა (მემკვიდრეობის მიღება).

24. სააპელაციო პალატის მითითებით, ამავდროულად, საყურადღებოა, რომ ხელშეკრულების მიხედვით, მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა გადაეხადა ე.წ. „წარმატების საკომისიო“ - მემკვიდრეობის კანონიერი წილის 25%, კერძოდ, სუფთა მოგების 25% (სსკ-ის 710-ე მუხლის პირველი ნაწილი). შესაბამისად, ერთმნიშვნელოვნად ირკვევა, რომ გასამრჯელოს გადახდისათვის რწმუნებულის მიერ დავალებული მოქმედების, კერძოდ, დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა ბაბუამისის, 2013 წლის 24 მარტს საქართველოში, ქალაქ თბილისში გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო საქმეში, თვითკმარ საფუძველს არ წარმოადგენდა, არამედ, მნიშვნელოვანი იყო ინტერესების წარმატებით დაცვა, რაც უზრუნველყოფდა მოპასუხის მიერ მემკვიდრეობის მიღებას (იხ. 22.09.2014წ. ხელშეკრულების პირველი პუნქტი). შესაბამისად, ისმის კითხვა - მოჰყვა თუ არა შედეგად რწმუნებულის მიერ 2014 წლის 22 სექტემბრის შეთანხმების ფარგლებში შესრულებულ მოქმედებებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევა, რასთან დაკავშირებითაც, სააპელაციო პალატამ მიუთითა შემდეგი: უდავოა, რომ მხარეებს შორის დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 2014 წლის ივლისიდან, რა დროიდანაც რწმუნებულმა დაიწყო სამკვიდროს მიღების მიზნით აქტიური ქმედებების განხორციელება. მხარეები არ უარყოფენ, რომ წერილის გაგზავნის შემდეგ, მოპასუხე ჩამოვიდა საქართველოში. მისი ჩამოსვლის მიზანს წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ მოპოვებული ინფორმაციის შინაარსის გაცნობა და შემდგომი მოქმედებების დაგეგმვა. უდავოა ასევე, რომ ინფორმაციის გაცნობის შემდეგ მოპასუხე მოსარჩელესთან ერთად შეხვდა ნ.პ–ს. შეხვედრისას მოპასუხესა და ნ.პ–ს შორის მიღწეულ იქნა ზეპირსიტყვიერი შეთანხმება მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების გაყოფის შესახებ. ასევე, საქმეში არსებული მასალებით ირკვევა, რომ 2014 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულების დადების შემდეგაც მოსარჩელე აწარმოებდა მიმოწერას მოპასუხესთან და მუშაობდნენ მორიგების პირობების ფორმულირებაზე (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 21-53), რაც საბოლოოდ, მემკვიდრეებს შორის წერილობითი სახით შეთანხმდა 2015 წლის 22 მარტს.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ შეასრულა მისთვის დავალებული მოქმედებები (მოიძია ინფორმაცია სამკვიდრო მასის შესახებ, აწარმოა მოლაპარაკებები ნ.პ–თან და ა.შ), რასაც შედეგად მოპასუხის მიერ სამკვიდროს მიღება მოჰყვა. შესაბამისად, აღნიშნული წარმოშობს ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. თავის მხრივ, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა თანხის გადახდის გამომრიცხავი გარემოებების არსებობა.

26. რაც შეეხება ანაზღაურების ოდენობას, სააპელაციო პალატის განმარტებით, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ მოპასუხემ მიიღო 1 883 399 აშშ დოლარის ღირებულების სამკვიდრო ქონება, რომლის 25% ანაზღაურებასაც ითხოვს მოსარჩელე, სწორედ ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა. საქმეში წარდგენილი 22.03.2015წ. მემკვიდრეებს შორის შეთანხმებიდან ირკვევა, რომ მოპასუხემ მიიღო 1 883 399 აშშ დოლარის ოდენობის ქონება. ამ უკანასკნელის განმარტებით, დასახელებულ თანხას უნდა გამოაკლდეს ის ხარჯები, რაც მემკვიდრეობის მიღებას ახლდა თან. ამგვარი განმარტება იწვევს მტკიცების ტვირთის შებრუნებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მის გადაკისრებას. შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოპასუხეს არ მიუღია მითითებული ღირებულების სამკვიდრო ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა, რაც მის მიერ არ განხორციელებულა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო მოპასუხისათვის ამ უკანასკნელის მიერ მიღებული სამკვიდროს წილის (1 883 399 აშშ დოლარი) 25%-ის, 470 850 აშშ დოლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრების საფუძველი.

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

28. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

28.1. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დავის საფუძვლად არსებული 2014 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულება არ საჭიროებს განმარტებას, მასში გარკვევით არის მითითებული, რომ დამკვეთი გადაუხდის შემსრულებელს იურიდიული მომსახურების ანაზღაურებას - მემკვიდრეობის კანონიერი წილის 25%-ის ოდენობით, კერძოდ, სუფთა მოგების 25%-ს. სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ არის ნამსჯელი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ არსებით საკითხებზე:

- რა იყო მხარეთა რეალური ნება, რამ გამოიწვია ამ ხელშეკრულების დადება, რა საფუძველი ჰქონდა მას. მაშინ, როდესაც მოსარჩელის აღიარებით, ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის: ა) მას სრულად ჰქონდა მიღებული მანამდე გაწული მომსახურების საზღაური; ბ) მოპასუხისათვის, მისი კლიენტისათვის პოზიტიური შედეგი დამდგარი იყო, მოპასუხეს არანაირი საჭიროება არ ჰქონდა იმისა, რომ ადვოკატთან დაედო ახალი ხელშეკრულება, რომლითაც ანაზღაურება 470 000 აშშ დოლარის ოდენობით განისაზღვრებოდა; გ) მოსარჩელე აცნობიერებს, რომ მხოლოდ ხელშეკრულების დადების შემდეგ (22 სეტემბერი) მის მიერ განხორციელებული სამუშაო არანაირად არ შეესაბამებოდა მოთხოვნილ ანაზღაურებას, რის გამოც იგი თავის მოთხოვნას ასაბუთებს იმით, რომ აღნიშნულ ხელშეკრულებას ჰქონდა უკუქმედების ძალა და მასში განსაზღვრული ანაზღაურება ეხება, უპირველეს ყოვლისა, მანამდე განხორციელებულ მომსახურებას (მიუხედავად იმის, რომ თავისივე აღარებით, მანამდე გაწეული მომსახურების საფასური სრულად ჰქონდა მიღებული). ამდენად, ხელშეკრულების განმარტებასთან დაკავშირებით სასამართლო არ იზიარებს არცერთი მხარის არგუმენტს და ამის მიზეზებს არ ასაბუთებს;

- სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას ხელშეკრულებით განსაზღვრული ანაზღაურების ოდენობის თაობაზე, კერძოდ:

ა) სასამართლო, ერთი მხრივ, მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებას აძლევს დავალების ხელშეკრულების კვალიფიკაციას, ხოლო, მეორე მხრივ, ერთი სიტყვითაც არ ეხება მოსარჩელის მიერ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებული დავალების ოდენობას, არ მსჯელობს მოპასუხისათვის დამდგარ შედეგთან (მემკვიდრეობის მიღება) რა კავშირი ჰქონდა მოსარჩელეს, შეასრულა თუ არა მან დავალების ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოქმედება ან რა ოდენობით. საქმეში წარდგენილია რუსულ საადვოკატო კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულება და მათი ანგარიში, რომლითაც დასტურდება, რომ ეს კომპანია სრულად ფარავდა იგივე მომსახურებას. სწორედ ის ეხმარებოდა მოპასუხეს მემკვიდრეობის შესახებ შეთანხმების გაფორმებაში და არა მოსარჩელე, რომლის მიერ შესრულებული სამუშაოც შემოიფარგლა შეთანხმების პროექტზე რამდენიმე შენიშვნის მიწერით და რომელთანაც 2014 წლის ნოემბრის შემდეგ არანაირი სამუშაო კონტაქტი აღარ ყოფილა, მაშინ როდესაც მემკვიდრეობაზე შეთანხმება 2015 წლის მარტში გაფორმდა; ბ) ხელშეკრულების მიხედვით, მოსარჩელის ანაზღაურება გამოითვლებოდა შემკვეთის მიერ მიღებული წმინდა მოგებიდან. საქმეში წარდგენილია მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება მემკვიდრეობის მიღებასთან დაკავშირებული ხარჯების გაწევა - სახელმწიფო გადასახადები (გადახდილი უძრავი ქონების რეალიზაციიდან), რუსული საადვოკატო ფირმისათვის გადახდილი მომსახურების საფასურის დამადასტურებელი დოკუმენტები, თავად მოსარჩელისათვის გადახდილი მომსახურების საფასური. სასამართლო არ ასაბუთებს თუ რატომ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა სრულად და რატომ არ გამოაკლდა მას გაწეული ხარჯების ოდენობა; გ) როდესაც ლაპარაკია წმინდა მოგების 25%-ზე, სასამართლო არ მსჯელობს შესრულდა თუ არა ბოლომდე მოპასუხესა და ნ.პ–ს შორის დადებული შეთანხმება, მოხდა თუ არა შეთანხმების შესაბამისად გადაცემული ქონების რეალიზაცია და არის თუ არა დამდგარი ის მომენტი, როდესაც შესაძლებელია მსჯელობა წმინდა მოგებაზე. რა ბედი ელის ამ გადაწყვეტილებას, თუკი მოპასუხესა და ნ.პ–ს შორის დადებული შეთანხმება მემკვიდრეობის თაობაზე საბოლოოდ არ შესრულდება და შეთანხმება გაუქმდება? ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია;

28.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 52-ე მუხლი. მხარეთა შორის დავის საგანს წარმოადგენს ხელშეკრულების შინაარსი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ პირდაპირი მნიშვნელობით (როგორც ამას სასამართლო აცხადებს) ხელშეკრულებას არცერთი მხარე არ განმარტავდა. მოპასუხის მტკიცებით, ის დაიდო იმ შემთხვევისათვის, თუ მოპასუხესა და ნ.პ–ს შორის მემკვიდრეობის განაწილების თაობაზე მიღწეული შეთანხმება არ შესრულდებოდა და გახდებოდა სადავო. აღნიშნული დასტურდება მრავალი გარემოებით, მათ შორის: როგორც თავად მოსარჩელემ დაადასტურა, ხელშეკრულების გაფორმებამდე მას სრულად ჰქონდა მოპასუხისაგან მიღებული ანაზღაურება, მოპასუხემ მიაღწია შეთანხმებას ნ.პ–თან მემკვიდრეობის გადაფორმებაზე, შესაბამისად, მოსარჩელესთან ხელშეკრულების გაფორმება 470 000 აშშ დოლარის ანაზღაურებით ყოველგვარ აზრს მოკლებული იყო; მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაგზავნილი 2014 წლის 10 სექტემბრის წერილიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელე სასამართლოში დავის სანაცვლოდ მოპასუხეს სთხოვს 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით ჰონორარის გადახდას, ამ ფასად ასევე სთავაზობს ფინანსურ პოლიციასა და პროკურატურაში საქმის წარმოებას. ეს ფაქტი ადასტურებს, რომ მხარეები ახალ ხელშეკრულებას უკავშირებდნენ მხოლოდ და მხოლოდ მომავალ შესაძლო დავას, თუ ეს, რა თქმა უნდა, საჭირო გახდებოდა. სწორედ ამ პოზიაციას ითვალისწინებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოც;

28.3. რაც შეეხება მოსარჩელის პოზიციას, მისი მოსაზრებით, 2014 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულება იყო დამატება მხარეთა შორის არსებულ ზეპირ შეთანხმებაზე, ის მოიცავდა როგორც წარსულ მომსახურებას, ასევე, შესაძლო სამომავლო მომსახურებასაც. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელისთვის ანაზღურების გადახდა ეკისრება ნებისმიერ შემთხვევაში. თუმცა, თავად ხელშეკრულებაში არცერთი ზემოაღნიშნული მითითება არ არსებობს;

28.4. სსკ-ს 52-ე მუხლის მიზანია დავის შემთხვევაში გაირკვეს, რა განზრახვა ჰქონდათ მხარეებს ხელშეკრულების დადებისას და როგორ უნდა იქნას გაგებული ხელშეკრულების სადავო გამონათქვამები. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ განმარტა რომ ხელშეკრულებით გამოვლენილი ნება არ საჭიროებს განმარტებას მისი სიცხადისა და არაორაზროვნების გამო. სასამართლოს მითითებით, „2014 წლის 22 სექტემბერს მხარეები შეთანხმდნენ იურიდიული მომსახურების გაწევაზე, რაც ზოგადი ხასიათის (არაკონკრეტული) ვალდებულებაა და მოიაზრებს რწმუნებულის ნებისმიერ მართლზომიერ მოქმედებას, რომლითაც უზრუნველყოფილ იქნა მიზანი“. რამდენად იყო რწმუნებულის მიერ მომსახურება გაწეული ზემოთ აღინიშნა, თუმცა მთავარი უსწორობა არის ის, რომ სასამართლოს აღნიშნულ მსჯელობას არათუ მოპასუხე, არამედ მოსარჩელეც არ ეთანხმება. მოსარჩელე აცნობიერებდა, რომ 22 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მას ფაქტობრივად არაფერი გაუკეთებია, ის ამ ხელშეკრულებას მთლიანად უკავშირებდა წარსულ მომსახურებას და დავის მთელი პერიოდის განმავლობაში ცდილობდა მოეყვანა შესაბამისი არგუმენტები და მიეთითებინა მტკიცებულებებზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსკ-ის 52-ე მუხლით და მოეხდინა ხელშეკრულების განმარტება;

28.5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატამ 21.11.2016წ. გადაწყვეტილებაში საქმეზე Nდს-შ/7-16 „ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსის“ 8.15 მუხლთან დაკავშირებით განმარტა, რომ „პროფესიული ქცევის სტანდარტის სფეროს შეადგენს არა გასამრჯელოს ოდენობა, არამედ ადვოკატის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, შეთანხმებით გათვალისწინებული საადვოკატო მომსახურების მოცულობისა და ფარგლების დაცულობა. მიუხედავად იმისა, რომ სარჩელი სასამართლოში არ აღძრულა, სასამართლოს მიერ საქმე არ განხილულა, ადვოკატს მარწმუნებლის ინტერესების წარმომადგენლობა სასამართლოში არ გაუწევია, ადვოკატმა არ დააბრუნა მარწმუნებლის მიერ მისთვის გადახდილი თანხა. იმ შემთხვევაში, როდესაც ადვოკატს კლიენტისაგან მიღებული აქვს შეთანხმებული საადვოკატო მომსახურების საზღაური, ხოლო წარმომადგენელმა ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო ვერ შეძლო წარმომადგენლობის დასრულება, ადვოკატს უფლება აქვს მიღებული თანხიდან გამოქვითოს ურთიერთობის შეწყვეტამდე განხორციელებული მომსახურებისათვის მისაღები გასამრჯელო და გაწეული ხარჯი, ხოლო დანარჩენი თანხა უნდა დაუბრუნოს კლიენტს.“ იმავე გადაწყვეტილებში საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა არ აქვს ვინ შეწყვიტა ხელშეკრულება;

28.6. აღნიშნულიდან გამომდინარე ცხადია, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი ჩაითვლება რომ საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება ზოგადი ხასიათისაა, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, მოსარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია, ვინაიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო მოსარჩელეს არ დაუსრულებია მოპასუხის ინტერესების ბოლომდე დაცვა. შესაბამისად, მას ანაზღაურების მოთხოვნა შეუძლია ურთიერთობის შეწყვეტამდე განხორციელებული მომსახურებისათვის;

28.7. როგორც მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ სხდომაზე განმარტა, მან 22 სექტემბრის შემდეგ განახორციელა მხოლოდ მემკვიდრეებს შორის შეთანხმების რევიზია და მის მიერ დახარჯულმა დრომ შეადგინა მაქსიმუმ 12 საათი. შესაბამისად, ამ შემთხვევაშიც სასამართლომ უნდა დაადგინოს ხელშეკრულების შეწყვეტამდე რა ოდენობის სამუშაო შეასრულა მოსარჩელემ და ამის მიხედვით განსაზღვროს ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

30. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

31. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ადვოკატის მიერ კლიენტისათვის გაწეული იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) ამ უკანასკნელისათვის დაკისრების მართლზომიერება.

32. იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი [დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე] და 710-ე მუხლის პირველი ნაწილი [მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში].

33. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2014 წლის 22 სექტემბერს გაფორმდა იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა მოპასუხის კანონიერი ინტერესების დაცვა პაპის, 2013 წლის 24 მარტს საქართველოში გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო საქმეში. ხელშეკრულებით განისაზღვრა გასამრჯელო იურიდიული მომსახურების გაწევისათვის მემკვიდრეობის კანონიერი წილის 25%-ის ოდენობით, კერძოდ, სუფთა მოგების 25%.

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავალების ხელშეკრულება ის სამართლებრივი საშუალებაა, რომლის მეშვეობითაც პირს შეუძლია მიანდოს თავის რწმუნებულს იურიდიული მომსახურების გაწევა. ამ ხელშეკრულების საგანია რწმუნებულის მიერ ერთი ან რამდენიმე მოქმედების შესრულება. მარწმუნებელმა შეიძლება დაავალოს რწმუნებულს როგორც იურიდიული, ისე ფაქტობრივი მოქმედების შესრულება, ვინაიდან თავად დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელ მუხლში არ არის დაკონკრეტებული რწმუნებულის მიერ შესასრულებელი მოქმედების ხასიათი. ამიტომ ასეთი ხელშეკრულების საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ყველა იმ მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ სამართლებრივ შედეგს (იხ. სუსგ საქმე Nას-895-845-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; Nას-655-611-2017, 11 ივლისი, 2017 წელი).

35. დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში მარწმუნებელი ვალდებულია რწმუნებულს გასამრჯელო გადაუხადოს მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. იურიდიული მომსახურების გასამრჯელოს ფორმის ან ოდენობის თაობაზე რამე კონკრეტულ მოწესრიგებას სამოქალაქო კოდექსი, „ადვოკატთა შესახებ” საქართველოს კანონი ან „ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსი“ არ შეიცავს. ამასთან, „ადვოკატთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ადვოკატს ეკისრება კლიენტის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, ამ უკანასკნელისათვის ყველა ფინანსური ვალდებულების (რომელიც სასამართლო ხარჯების გარდა, ადვოკატისათვის გადასახდელ ჰონორარსაც მოიცავს) შესახებ ინფორმაციის დროულად და კვალიფიციურად მიწოდება, რაც კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილე კონტრაჰენტთა იმთავითვე პრეზუმირებული კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარეობს (სსკ-ის 8.3 მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე Nას-1161-1116-2016, 12 ოქტომბერი, 2017 წელი).

36. იურიდიული მომსახურების გაწევისათვის კანონით აკრძალული არ არის ე.წ. „წარმატების ჰონორარის“ გათვალისწინება და სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი პუნქტის [კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას] გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ამ მხრივ მსჯელობას არ განავითარებს, მით უფრო, რომ კასატორს აღნიშნულ საკითხზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, ხოლო საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 404-ე მუხლის შესაბამისად, მსჯელობს მხოლოდ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

37. კასატორი დავობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ადვოკატისათვის ანაზღაურების გადახდის ვალდებულება, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი [ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან] და იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება არ განმარტა მხარეთა რეალური ნების შესაბამისად. მისი მტკიცებით, მხარეთა შორის იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება დაიდო მხოლოდ იმ შემთხვევისთვის, თუკი საჭირო გახდებოდა მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით მოპასუხის ინტერესების სასამართლოს წესით დაცვა. სადავო ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხეს მოსარჩელისათვის სამკვიდრო წილის ღირებულების 25% უნდა გადაეხადა იმ შემთხვევაში, თუ საჭირო გახდებოდა სასამართლოში დავა და მოპასუხე სამკვიდრო წილს ამ დავის შედეგად მიიღებდა.

38. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ „სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ“ (იხ. სუსგ საქმე Nას–178–167-2017, 14 ივლისი, 2017 წელი); „ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება“ (იხ. სუსგ საქმე Nას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი); „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე, მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა“ (იხ. სუსგ საქმე Nას-282–270-2015, 13 მაისი, 2015 წელი); „ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება, მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის“ (იხ. სუსგ საქმე Nას-635-602-2014, 25 მაისი, 2015 წელი; ხელშეკრულების ბუნდოვანი პირობების განმარტების თაობაზე იხ. ასევე სუსგ საქმე Nას-1026–984–2014, 10 სექტემბერი, 2015 წელი; Nას-815–779-2014, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი; Nას-563–534-2015, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი; Nას–358-343-2016, 03 ივნისი, 2016 წელი; Nას- 178–167-2017, 14 ივლისი, 2017 წელი). დაუშვებელია სახელშეკრულებო დათქმის იმგვარი განმარტება, რომ მას მხარეთა მიზნის საპირისპირო მნიშვნელობა მიენიჭოს.

39. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად, შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა „შემსრულებლის მიერ შემკვეთისათვის იურიდიული მომსახურების გაწევა, კერძოდ, დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა ბაბუამისის, 2013 წლის 24 მარტს საქართველოში, ქალაქ თბილისში გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო საქმეში“.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ტერმინები „იურიდიული მომსახურების გაწევა“ და „დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა . . საქმეში“ ზოგადი და მრავლისმომცველია, ისინი თავის თავში ყველა იმ მომსახურებას გულისხმობს, რაც იურისტმა/ადვოკატმა შეიძლება კლიენტს გაუწიოს. იურიდიული მომსახურების გაწევა და დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა საქმეში ითვალისწინებს როგორც სასამართლოში წარმომადგენლობას, ისე სასამართლოსგარე საქმიანობას, კერძოდ, კლიენტისათვის სხვადასხვა სამართლებრივ საკითხზე რჩევის მიცემას, მისთვის სამართლებრივი დოკუმენტების, მათ შორის, ხელშეკრულებების მომზადებას, სამართლებრივი დოკუმენტების მოძიებას, მოპოვებას ან გამოთხოვას, კლიენტის ინტერესების წარმოდგენას სხავდასხვა კერძო თუ საჯარო პირებთან და დაწესებულებებთან ურთიერთობებში, სამართლებრივ მოლაპარაკებებში, მათ შორის, მორიგების პროცესში.

41. „ადვოკატთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, საადვოკატო საქმიანობა მოიცავს: ადვოკატის მიერ იურიდიული რჩევის მიცემას იმ პირისათვის, რომელმაც მას დახმარებისათვის მიმართა (კლიენტი); კლიენტის წარმომადგენლობას საკონსტიტუციო დავის, სისხლის, სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული სამართლის საქმეზე სასამართლოში, არბიტრაჟში, დაკავების, გამოძიების ორგანოებში; მესამე პირის მიმართ სამართლებრივი დოკუმენტების მომზადებას და კლიენტის სახელით ნებისმიერი დოკუმენტაციის წარდგენას; ისეთი იურიდიული დახმარების გაწევას, რომელიც არ უკავშირდება მესამე პირის წინაშე წარმომადგენლობას.

42. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, რომ სადავო იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების პირველ პუნქტში სიტყვები „იურიდიული მომსახურების გაწევა“ და „დამკვეთის კანონიერი ინტერესების დაცვა საქმეში“ მხოლოდ სასამართლო დავაში წარმომადგენლობას გულისხმობდა. შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში მათი შინაარსის დასადგენად მნიშვნელობა აქვს ასევე იმ გარემოებებსაც, რომლებიც წინ უძღოდა ამ ხელშეკრულების დადებას, კერძოდ, რა ვითარებაში დაიდო ხელშეკრულება.

43. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია რა იყო მხარეთა რეალური ნება, რამ გამოიწვია ამ ხელშეკრულების დადება, რა საფუძველი ჰქონდა მას, მაშინ, როდესაც მოსარჩელის აღიარებით, ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მას სრულად ჰქონდა მიღებული მანამდე გაწული მომსახურების საზღაური; ხოლო მოპასუხისათვის - მისი კლიენტისათვის პოზიტიური შედეგი დამდგარი იყო და მოპასუხეს არანაირი საჭიროება ჰქონდა იმისა, რომ ადვოკატთან დაედო ახალი ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელის ანაზღაურება 470 000 აშშ დოლარის ოდენობით განისაზღვრებოდა. კასატორის მითითებით, აღნიშნული ჩანს ასევე მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაგზავნილი 2014 წლის 10 სექტემბრის წერილიდან, საიდანაც ირკვევა, რომ მოსარჩელე სასამართლოში დავის სანაცვლოდ მოპასუხეს 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით ჰონორარის გადახდას სთხოვდა და ამ ფასად ასევე ფინანსურ პოლიციასა და პროკურატურაში საქმის წარმოებას სთავაზობდა; ეს ფაქტი კი ადასტურებს, რომ მხარეები ახალ ხელშეკრულებას უკავშირებდნენ მხოლოდ და მხოლოდ მომავალ შესაძლო დავას, თუ ეს, რა თქმა უნდა, საჭირო გახდებოდა.

44. აღნიშნული პრეტენზიის შესამოწმებლად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში დადგენილ შემდეგ გარემოებებს: ა) 2014 წლის ივლისის თვეში მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს უნდა მოეძია ინფორმაცია მოპასუხის პაპის დანაშთი სამკვიდრო ქონების შესახებ. მხარეთა შეთანხმებით, გაწეული მომსახურებისათვის მოპასუხე მოსარჩელეს უხდიდა საათობრივ გასამრჯელოს; ბ) მოსარჩელის მიერ შეგროვებულ იქნა ინფორმაცია მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების შესახებ; გ) აღნიშნულის შემდეგ, 2014 წლის 10 სექტემბერს მან ელექტრონული ფოსტით წერილი გაუგზავნა რუსეთის ფედერაციაში მოპასუხის ადვოკატს, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად აღნიშნულია შემდეგი:

„... არც ერთი ადვოკატი არ მოკიდებს ხელს სასამართლო საქმეს, თუ თავიდან არ მიიღებს ანაზღაურებას 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ეს მინიმუმს გეუბნებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს რაც შეეხება. როგორც [კლიენტი] ამბობს, მას არა აქვს ეს ფული, ეს საკითხი მილიონჯერ გადავღეჭეთ. ხოდა, მითხარით, მე როგორ მოვიქცე? კლიენტს არა აქვს ფული ადვოკატის მომსახურების გადასახდელად. მე რა ვქნა? ამიტომ გამოვნახე [კლიენტისთვის] ყველაზე ოპტიმალური გამოსავალი: ერთი თვის განმავლობაში გავყინე [მამკვიდრებლის შვილის] ქონება, ვერც გაყიდის, ვერც სხვანაირად გადააფორმებს ბინებს. ხოლო ჩვენ ამ ერთი თვის განმავლობაში შევძლებთ საკითხის გადაჭრას და პირდაპირ წავუყენებთ [მამკვიდრებლის შვილს] ულტიმატუმს: ან დაუბრუნებს [კლიენტს] უკანონო გზით ხელში ჩაგდებულ ქონებას ([მოპასუხის] წილის შესაბამისად), ან მოუწევს პროკურატურაში, შემდეგ კი ფინანსურ პოლიციაში ან სამოქალაქო სასამართლოში სიარული.

მითხარით, ნ–ა, თქვენ როგორც მოიქცეოდით ჩემს ადგილზე? კლიენტს არა აქვს ფული, რომ ადვოკატის მომსახურება აანაზღაუროს, მაშინ გამოდის, რომ მან საფასური უნდა გადამიხადოს მიღებული სამკვიდროს წილიდან. მაგრამ მე როგორ ვაჩვენო მას, რა ოდენობის არის სამკვიდრო ქონება მთლიანად, თუ ის პირადად არ ნახავს ამ საბუთებს, რომელსაც ამდენი დრო მოვანდომეთ? მე შეგნებულად არ მინდა შევხვდე [მამკვიდრებლის შვილს] [კლიენტის] გარეშე, ვინაიდან მგონია, რომ [კლიენტი] ამ საქმეში ყველას ეჭვით უყურებს, არ არის გამორიცხული, რომ მეც ეჭვით შემომხედოს...„

45. ამ წერილის შინაარსიდან ჩანს, რომ მისი ერთ-ერთი მთავარი თემაა შეთანხმება ადვოკატის შემდგომი მომსახურების ანაზღაურებაზე იმის გამო, რომ კლიენტს არა აქვს ფული, სავარაუდოდ, საათობრივი გადახდის გასაგრძელებლად. ასეთ ვითარებაში ადვოკატის მხრიდან შეთავაზებულია მისი მომსახურების საფასურის გადახდის შესაძლებლობა მიღებული სამკვიდროს წილიდან.

46. რაც შეეხება ფრაზას: „... არც ერთი ადვოკატი არ მოკიდებს ხელს სასამართლო საქმეს, თუ თავიდან არ მიიღებს ანაზღაურებას 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ეს მინიმუმს გეუბნებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს რაც შეეხება...“, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ ის ადასტურებს მოლაპარაკებას მომავალში მხოლოდ სასამართლო წარმომადგენლობაზე. აღნიშნული ფრაზით ადვოკატი მიუთითებს ფიქსირებული გასამჯელოს შესაძლო მინიმალურ ოდენობაზე და არა შეთავაზებული იურიდიული მომსახურების სახეზე. წერილიდან ნათლად ჩანს, რომ ამ დროს მომავალი იურიდიული მომსახურების შინაარსი ჯერ კიდევ არ არის ნათელი, რადგან ჯერ არ არის ცნობილი შესაძლებელი იქნება თუ არა მამკვიდრებლის შვილთან მორიგების მიღწევა; განიხილება მასთან მოსალოდნელი შეხვედრის დეტალები, ადვოკატის მიერ უკვე განხორციელებული მოქმედებები და შემდგომი სტრატეგია [“გამოვნახე [კლიენტისთვის] ყველაზე ოპტიმალური გამოსავალი: ერთი თვის განმავლობაში გავყინე [მამკვიდრებლის შვილის] ქონება, ვერც გაყიდის, ვერც სხვანაირად გადააფორმებს ბინებს. ხოლო ჩვენ ამ ერთი თვის განმავლობაში შევძლებთ საკითხის გადაჭრას და პირდაპირ წავუყენებთ [მამკვიდრებლის შვილს] ულტიმატუმს: ან დაუბრუნებს [კლიენტს] უკანონო გზით ხელში ჩაგდებულ ქონებას ([მოპასუხის] წილის შესაბამისად), ან მოუწევს პროკურატურაში, შემდეგ კი ფინანსურ პოლიციაში ან სამოქალაქო სასამართლოში სიარული.“].

47. კიდეც რომ იქნას გაზიარებული კასატორის მსჯელობა, რომ 10 სექტემბრის წერილით შეთავაზებული გადახდის ფორმა მხოლოდ სასამართლო დავაში მხარის წარმომადგენლობას შეეხება, შემდგომ განვითარებული მოვლენები იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებაში კასატორის მსჯელობის საწინააღმდეგოდ მხარეთა სხვაგვარი ნების გამოვლენას ადასტურებს. კერძოდ, დადგენილია, რომ 2014 წლის სექტემბერის თვეში, მოსარჩელის მიერ მოძიებული ინფორმაციის გაცნობის მიზნით მოპასუხე საქართველოში ჩამოვიდა და ინფორმაციის გაცნობის შემდგომ მოსარჩელესთან ერთად შეხვდა მამკვიდრებლის შვილს. შეხვედრისას მამკვიდრებლის შვილმა გამოთქვა თანხმობა დაებრუნებინა მისთვის სამკვიდრო მასიდან ამ უკანასკნელის მიერ განკარგული ქონება, ასევე მოპასუხესთან შეთანხმებით გაეყო სამკვიდრო ქონება. მამკვიდრებლის შვილმა მოპასუხეს სამკვიდრო მასიდან პირველი ტრანში - 50 000 აშშ დოლარი გადაუხადა. სადავო ხელშეკრულება მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის კი სწორედ ამ შეხვედრის შემდეგ, 2014 წლის 22 სექტემბერს დაიდო.

48. კასატორის მითითება, რომ „მოპასუხისათვის... პოზიტიური შედეგი დამდგარი იყო, მოპასუხეს არანაირი საჭიროება არ ჰქონდა იმისა, რომ ადვოკატთან დაედო ახალი ხელშეკრულება, რომლითაც ანაზღაურება 470 000 აშშ დოლარის ოდენობით განისაზღვრებოდა“, წინააღმდეგობაში მოდის დადგენილ გარემოებასთან, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება სწორედ მამკვიდრებლის შვილთან მორიგების თაობაზე შეხვედრის შემდეგ დაიდო. ასეთ ვითარებაში ის ფაქტი, რომ ხელშეკრულებაში არ დაკონკრეტდა იურიდიული მომსახურების სახე - სასამართლოში წარმომადგენლობა და არ მოხდა გასამრჯელოს ანაზღაურების ვალდებულების სწორედ სასამართლო დავის წარმოებაზე მიბმა, კასატორის მსჯელობის საწინაღმდეგოდ, იმ დასკვნის გამოტანის სასარგებლოდ მეტყველებს, რომ მოპასუხე კვლავ აუცილებლად მიიჩნევდა მოსარჩელის უფრო ფართო იურიდიული მომსახურებით სარგებლობას, რომლის ფარგლებში განსახორციელებელი მოქმედებები დაკონკრეტებული არ იქნებოდა.

49. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებს მხარეთა თანასწორობისა და თავისუფალი სახელშეკრულებო პრინციპით აწესრიგებს, რაც გულისხმობს მხარეთა თავისუფლებას ხელშეკრულების შინაარსში, ფორმაში და კონტრაჰენტის არჩევანში კანონისმიერი შეზღუდვის გათვალისწინებით (სსკ-ის 319-ე მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა, ძირითადად, დისპოზიციური ხასიათი, იშვიათი გამონაკლისების გარდა, მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას, კერძო ურთიერთობები საკუთარი სურვილისამებრ დაარეგულირონ, მათ შორის დადონ ისეთი შეთანხმებები, რომლებიც არ არის გათვალისწინებული კანონით, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას.

50. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მხარეთა შეთანხმება ანაზღაურების სახით სამკვიდრო წილის 25%-ის გადახდის თაობაზე, ნებისმიერი იურიდიული მოქმედების განხორციელების შედეგად დავის მოპასუხის სასარგებლოდ დასრულების შედეგს უკავშირდებოდა.

51. კასატორის შემდგომი პრეტენზია მხარეთა შორის 2014 წლის 22 სექტემბერს იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების დადების შემდეგ მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოს მოცულობას შეეხება. მისი განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია შეასრულა თუ არა მოსარჩელემ დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოქმედებები და რა მოცულობით. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლო არ მსჯელობს მოპასუხისათვის დამდგარ შედეგთან (მემკვიდრეობის მიღება) რა კავშირი ჰქონდა მოსარჩელეს, შეასრულა თუ არა მან დავალების ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოქმედება ან რა ოდენობით; საქმეში წარდგენილია რუსულ საადვოკატო კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულება და მათი ანგარიში, რომლითაც დასტურდება, რომ ეს კომპანია სრულად ფარავდა იგივე მომსახურებას; სწორედ ის ეხმარებოდა მოპასუხეს მემკვიდრეობის შესახებ შეთანხმების გაფორმებაში და არა მოსარჩელე, რომლის მიერ შესრულებული სამუშაოც შემოიფარგლა შეთანხმების პროექტზე რამდენიმე შენიშვნის მიწერით და რომელთანაც 2014 წლის ნოემბრის შემდეგ არანაირი სამუშაო კონტაქტი აღარ ყოფილა, მაშინ როდესაც მემკვიდრეობაზე შეთანხმება 2015 წლის მარტში გაფორმდა; როგორც მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ სხდომაზე განმარტა, მან 22 სექტემბრის შემდეგ განახორციელა მხოლოდ მემკვიდრეებს შორის შეთანხმების რევიზია და მის მიერ დახარჯულმა დრომ შეადგინა მაქსიმუმ 12 საათი; შესაბამისად, ამ შემთხვევაშიც სასამართლომ უნდა დაადგინოს ხელშეკრულების შეწყვეტამდე რა ოდენობის სამუშაო შეასრულა მოსარჩელემ და ამის მიხედვით განსაზღვროს ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

52. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ, კასატორის მითითებით, მემკვიდრეობის შესახებ შეთანხმების გაფორმების პროცესში იგი კვლავ საჭიროებდა იურიდიულ მომსახურებას. ოღონდ, კასატორის განცხადებით, ასეთ მომსახურებას მას რუსული საადვოკატო კომპანია უწევდა და მოსარჩელის ჩართულობა მხოლოდ შეთანხმების პროექტზე რამდენიმე შენიშვნის მიწერით შემოიფარგლა.

53. იმ პირობებში, როცა მხარეთა შორის 2014 წლის 22 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულებით კონკრეტულად არ ყოფილა გაწერილი მოქმედებები, რომლებიც რწმუნებულს იურიდიული მომსახურების ფარგლებში უნდა განეხორციელებინა, ის თავის თავში მოიცავდა რწმუნებულის მხრიდან ნებისმიერ კანონიერ ქმედებას, რაც მოპასუხეს/დამკვეთს მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის მიღებაში დაეხმარებოდა.

54. კასატორი თავადვე აღიარებს იმ გარემობას, რომ 2014 წლის 22 სექტემბრის შემდეგ მოსარჩელემ განახორციელა მემკვიდრეებს შორის შეთანხმების რევიზია, ამასთან მოსარჩელესთან კომუნიკაცია გრძელდებოდა 2014 წლის ნოემბრამდე [„... მოსარჩელე, რომლის მიერ შესრულებული სამუშაოც შემოიფარგლა შეთანხმების პროექტზე რამდენიმე შენიშვნის მიწერით და რომელთანაც 2014 წლის ნოემბრის შემდეგ არანაირი სამუშაო კონტაქტი აღარ ყოფილა, მაშინ როდესაც მემკვიდრეობაზე შეთანხმება 2015 წლის მარტში გაფორმდა]. აღნიშნული დასტურდება აგრთვე საქმის მასალებში წარმოდგენილი მიმოწერით (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 27-54) და სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების განაწილების შესახებ შეთანხმებაზე მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის წარდგენილი კომენტარებით (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 31-48).

55. ზემოაღნიშნულით ნათელი ხდება, რომ სადავო ხელშეკრულების დადების შემდეგ მოპასუხე მოსარჩელის იურიდიული მომსახურებით სარგებლობდა. მას მამკვიდრებლის შვილთან 2015 წლის 20 მარტის მორიგების დადებამდე მოსარჩელესთან იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება არ შეუწყვეტია. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შესრულებული სამუშაოს გასამრჯელოს მოთხოვნის უფლების წარმოშობის წინაპირობა შეთანხმებული სამუშაოს შესრულებაა და არა მისი სირთულე. რაც შეეხება, გაწეულ მომსახურებაში დახარჯული დროის ოდენობას, აღნიშნული რელევანტური იქნებოდა მხარეთა შორის საათობრივ ანაზღაურებაზე შეთანხმების პირობებში, მოცემულ შემთხვევაში კი საადვოკატო ჰონორარი მიბმული იყო შედეგზე, ხოლო საქმის გარემოებებით დადასტურებულია, რომ ეს შედეგი დადგა.

56. რაც შეეხება, კასატორის პრეტენზიას ანაზღაურების ოდენობის მცდარად გამოთვლასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ შეასრულა თავისი მტკიცების ტვირთი და წარადგინა მიღებული სამკვიდროს ღირებულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. საკასაციო საჩივარში კი კასატორს კონკრეტულად არ მიუთითებია რომელი ხარჯები და რა ოდენობით უნდა გამოაკლდეს მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას, რის გამოც ან ნაწილში საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია.

57. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების საფასურის ასანაზღაურებლად მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა 2014 წლის 22 სექტემბრის შეთანხმებით გათვალისწინებული გასამრჯელო - ამ უკანასკნელის მიერ მიღებული სამკვიდრო ქონების ღირებულების 25%.

58. კასატორი მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატის მიერ საქმეზე Nდს-შ/7-16 21.11.2016 წელს მიღებული გადაწყვეტილებისაგან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასახელებულ საქმეში განიხილებოდა არა გადახდილი თანხის დაბრუნების, არამედ ადვოკატის მიერ პროფესიული ქცევის სტანდარტის დაცულობის, დისციპლინური პასუხისმგებლობის საკითხი. აღნიშნული დავის საგანს წარმოადგენდა ადვოკატის მიერ კორპორაციული წესების დაცვის, სადისციპლინო ნორმის გამოყენების მართლზომიერებისა და არა ადვოკატისათვის გადახდილი საადვოკატო მომსახურების საფასურის, გადახდილი თანხის დაბრუნების საკითხი, რომელიც ადვოკატსა და კლიენტს შორის სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობას შეეხება. ამდენად, კასატორის მიერ ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მითითება მოცემულ შემთხვევაში არარელევანტურია.

59. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

60. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც მისი ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

61. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

62. ამდენად, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.პ–ვის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი