საქმე №ას-1061-2018 18 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.ტ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ.ბ–ძე, გ.ტ–ის უფლებამონაცვლე ნ.ბ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ლ.ტ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეებს: ნ.ბ–ძეს (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) და გ.ტ–ს (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“) სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელის სასარგებლოდ 29 820 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა.

2. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. მოპასუხეები 1979 წლიდან ცხოვრობდნენ ერთად, როგორც ფაქტობრივი ცოლ-ქმარი, ხოლო რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდნენ 2011 წლის 07 აპრილს (იხ. ტომი 1; ს. ფ. 186);

4.2. მეორე მოპასუხე არის მოსარჩელის მამა, ხოლო პირველი მოპასუხე - მოსარჩელის დედინაცვალი;

4.3. მოსარჩელის დაბადების თარიღია 06.02.1975 წელი. ამდენად, მოპასუხეთა ფაქტობრივი თანაცხოვრების დაწყების მომენტში (1979 წელი) მოსარჩელე იყო 4 წლის და იზრდებოდა მათი მეთვალყურებითა და მზრუნველობით;

4.4. პირველი მოპასუხე დაბადებულია 1958 წლის 20 ნოემბერს, ხოლო მეორე მოპასუხე - 1950 წლის 19 სექტემბერს;

4.5. მეორე მოპასუხე უკანასკნელი რამდენიმე წლის განმავლობაში არის ავად, ესაჭიროება მკურნალობა და რჩენა;

4.6. მოსარჩელე 1999 წლიდან ცხოვრობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში;

4.7. უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თელავში, .........., საკუთრების უფლებით ირიცხება პირველი მოპასუხის სახელზე (იხ. ტომი 1, ს. ფ. 42-43);

4.8. მოპასუხეები 2006 წლიდან ცხოვრობენ ქ. თელავში, ....... მდებარე, პირველი მოპასუხის სახელზე რიცხულ სახლში;

4.9. მოსარჩელის ბებია - მ.შ. ასული ტ–ი გარდაიცვალა 2010 წელს;

4.10. 2010-2014 წლების პერიოდში დასტურდება მოსარჩელის მიერ, სს „ლ.ბ–სა“ და სს „ს.ბ–ის“ მეშვეობით, მოპასუხეებისათვის გარკვეული თანხების გადაგზავნა. თუმცა, მხარეთა შორის სადავოა როგორც ამ თანხების ჯამური ოდენობა, ასევე, - მიზნობრიობა. კერძოდ, მოპასუხეები არ უარყოფენ მოსარჩელისაგან სადავო პერიოდში თანხის მიღების (აშშ-დან გამოგზავნის) შესახებ ფაქტობრივ გარემოებას, თუმცა სადავოდ ხდიან მოსარჩელის მიერ მათთვის გადაცემული (აშშ-დან გამოგზავნილი) თანხების ოდენობასა და მიზნობრიობას და განმარტავენ, რომ მხარეთა შორის არსებული ახლო ურთიერთობიდან (მამა-შვილი; დედინაცვალი-გერი) გამომდინარე, დაუშვებელია თანხის უკუმოთხოვნა;

4.11. 2010-2014 წლებში მოსარჩელის მიერ სს „ლ.ბ–სა“ და სს „ს.ბ–ის“ მეშვეობით, მოპასუხეებისათვის გადმოგზავნილი თანხების ოდენობა, ჯამში, შეადგენს 21 860 აშშ დოლარს. კერძოდ, სს „ლ.ბ–ს“ მეშვეობით გადმოგზავნილი თანხაა 2 660 აშშ დოლარი, ხოლო სს „ს.ბ–ის“ მეშვეობით გადმოგზავნილი თანხა - 19 200 აშშ დოლარი;

4.12. მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებისათვის გამოგზავნილი თანხის ნაწილი გაიხარჯა მოსარჩელის ბებიის - მ.ტ–ის დაკრძალვასა და მისი საფლავის მოწყობისთვის. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საქმის მასალებში წარმოდგენილი ფოტოსურათითა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით;

4.13. პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ სახლზე რაიმე სახის მიშენება მოსარჩელე მხარის სახსრებით არ განხორციელებულა. სსსკ-ის 102.3 მუხლის თანახმად, საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი სადავო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მოპასუხეები არ უარყოფენ, რომ მოსარჩელის სახსრებით გარემონტდა მხოლოდ სახლის გალავნის ნაწილი და „შებათქაშდა“ სახლის კედელი.

5. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებისათვის გადმოგზავნილი თანხების ოდენობასთან დაკავშირებით, მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ, მიუხედავად სააპელაციო სასამართლოს დავალებისა, მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელმა არ წარმოადგინა ხსენებული ბანკების მეშვეობით მისი მარწმუნებლის მიერ მოპასუხეებისათვის გადმოგზავნილი თანხების გაანგარიშება, რაც შეეხება მოპასუხეთა რწმუნებულის მიერ წარმოდგენილ იმ გაანგარიშებას, რომელიც ეყრდნობოდა ამ ბანკებიდან გამოთხოვილ ინფორმაციას და რომლის მიხედვითაც გადმოგზავნილი თანხების ჯამური ოდენობა არა 50 000 აშშ დოლარი (სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობა) ან გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი 29 820 აშშ დოლარი, არამედ 21 860 აშშ დოლარია, მასზე დასაბუთებული შედავება მოსარჩელის წარმომადგენელს არ განუხორციელებია.

6. სააპელაციო პალატამ წინამდებარე განჩინების 4.13. ქვეპუნქტში მითითებული სადავო გარემოების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებად არ განიხილა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება. რაც შეეხება სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელე მხარის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს, პალატის მითითებით, ისინი ვერ ადასტურებდნენ მოსარჩელის ხარჯზე მოპასუხეების გამდიდრების კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებს. პალატამ განმარტა, რომ სადავო გარემოების დასადასტურებლად საკმარისი არ არის მხოლოდ მოწმეთა ისეთი ჩვენებები, რომლებიც მიუთითებს მარტოოდენ მათ ვარაუდზე, ფაქტებისა და მოვლენების აღქმაზე. მოწმეთა ჩვენებების გაზიარებისათვის აუცილებელია, რომ ისინი მიუთითებდნენ იმ ფაქტის უშუალოდ ცოდნასა და თვითხილვაზე, რაზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. მოცემულ შემთხვევაში მოწმეთა ჩვენებები დამყარებულია მხოლოდ მოსარჩელისგან გაგონილი ფაქტების ცოდნაზე. ამასთან, მოსარჩელე მხარის სასარგებლოდ დაკითხული მოწმეები არიან მისი მეუღლე, და, მეუღლის და, რომელთა ჩვენებებიც სასამართლომ არ მიიჩნია სარწმუნო მტკიცებულებებად.

7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხეთათვის სოლიდარულად მის სასარგებლოდ 50 000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას და მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ზეპირსიტყვიერი შეთანხმების საფუძველზე (იმ პირობით, რომ, როცა მოსარჩელე ამერიკის შეერთებული შტატებიდან ჩამოვიდოდა საქართველოში, მოპასუხეები გაუფორმებდნენ საკუთრებაში საცხოვრებელ სახლს), მოსარჩელემ მოპასუხეებს გადმოუგზავნა 2010 წლიდან 2014 წლამდე პერიოდში ფულადი თანხა, ნაწილ-ნაწილ, 50 000 აშშ დოლარი სხვადასხვა ბანკების მეშვეობით, რომელი თანხითაც მოპასუხეებმა შემოღობეს ქვის ღობით და გაარემონტეს პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. თელავში, ......... 2014 წელს, როდესაც მოსარჩელე საქართველოში ჩამოვიდა, მოპასუხეებმა უარი განუცხადეს მოსარჩელეს სახლის საკუთრებაში გაფორმებასა და თანხის დაბრუნებაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე არ მიუთითებდა რაიმე სამართლებრივ ნორმაზე. სასარჩელო მოთხოვნისა და სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა დარეგულირებულიყო სსკ-ის 976-ე მუხლით.

8. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხეთათვის მოსარჩელის მიერ გამოგზავნილი ფულადი გზავნილების დაბრუნების ვალდებულების დაკისრება ეწინააღმდეგება სსკ-ის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ დასკვნის გაკეთების საფუძველს წარმოადგენს შემსრულებლის ზნეობრივ მოვალეობასთან და მიმღებების სუბიექტურ კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებული კანონის მითითებული დანაწესის ანალიზი.

9. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა ასევე სსკ-ის 1218-ე, 1227-ე და 1229-ე მუხლებით და განმარტა, რომ შვილის პირდაპირი კანონისმიერი ვალდებულებაა მშობლების, მათ შორის, დედინაცვლის/ფაქტობრივი აღმზრდელის, რჩენა, ხოლო შვილის მიერ მათთვის გადაცემული თანხიდან რა ოდენობა შეიძლება ჩაითვალოს მათი რჩენისათვის საკმარისად და რა - სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებულად, რიგ სუბიექტურ და ობიექტურ ფაქტორებზეა დამოკიდებული. კერძოდ, აღნიშნულთან დაკავშირებით ნიშანდობლივია შვილის დამოკიდებულება მშობლის რჩენის ვალდებულების მიმართ. ზოგიერთი შვილისათვის მშობლის რჩენის ვალდებულება მხოლოდ საკვებით უზრუნველყოფას გულისხმობს, ზოგიერთი შვილისათვის მშობლის რჩენის ვალდებულება მოიცავს მისი როგორც საკვებით, ჩასაცმელითა და საცხოვრებლით უზრუნველყოფას, ასევე - ყველა იმ პირობის შექმნას, რაც მშობლის ნორმალური რჩენისათვის არის საჭირო. შვილის მიერ თავისი ვალდებულების ამგვარად აღქმა შეესაბამება კანონის დანაწესს. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული ვალდებულების შესრულება შვილის მიერ მხოლოდ პირადი მიხედულების შესაბამისად არ ხდება, არამედ დიდწილად, გარდა მითითებული ვალდებულების სუბიექტური შეფასებისა, დამოკიდებულია ასევე ისეთ ობიექტურ ფაქტორზე, როგორიცაა შვილის ფინანსური შესაძლებლობა. სასამართლოს მითითებით, შვილის მიერ მშობლისთვის გადაცემული თანხის მხოლოდ ნაწილის მიჩნევა ზნეობრივ ვალდებულებად არ გამომდინარეობს სსკ-ის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან, მით უმეტეს, რომ აღნიშნული მუხლის შესაბამისად, დაბრუნებას არ ექვემდებარება არა კანონისმიერი, არამედ - ზნეობრივი მოვალეობის შესაბამისი შესრულება. ამდენად, მოსარჩელის მიერ თავისი მშობლებისათვის გამოგზავნილი თანხა, რაც სადავო პერიოდზე ყოველთვიურად, საშუალოდ, 400-500 აშშ დოლარს შეადგენდა, შეიძლება სცილდება ქვეყნის ეკონომიკური მაჩვენებლის პირობებში ორი მშობლის სარჩენად საკმარისი თანხის ოდენობას, თუმცა, შეესაბამება შვილის ზნეობრივ მოვალეობას, არსებული ფინანსური შესაძლებლობის ფარგლებში, უზრუნველყოს მშობლების რჩენა და შეუქმნას მათ ღირსეული ცხოვრების პირობები.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხეთა ფაქტობრივად ერთად ცხოვრების დაწყების მომენტისათვის, მოსარჩელე იყო 4 წლის. მის გაზრდაზე ზრუნავდა ორივე მოპასუხე. პირველი მოპასუხე წლების განმავლობაში მიღებულ შემოსავალს უნაწილებდა მეორე მოპასუხის შვილებს. სადავო არ არის, რომ მეორე მოპასუხე ბოლო წლების განმავლობაში (მათ შორის სადავო პერიოდში) არის ავად, ესაჭიროება მკურნალობა და რჩენა. ამასთან, მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებისათვის გამოგზავნილი თანხის ნაწილი გაიხარჯა მოსარჩელის სურვილის შესაბამისად.

11. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შვილის მიერ მშობლებისათვის განხორციელებული შესრულება ზნეობრივი კატეგორიაა, მისი მიმღები ვარაუდობდა, რომ შემსრულებელს სურდა მისი განხორციელება, შესაბამისად, შესრულება უკან დაბრუნებას არ ექვემდებარება. აღნიშნული ცხოვრებისეული ჭეშმარიტებისაგან განსხვავებული სამართლებრივი შედეგი მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეს ამგვარი მტკიცება არ განუხორციელებია.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეს უნდა გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, რომ მოპასუხეებისათვის განხორციელებული შესრულება მიიჩნეოდა მისი, როგორც შვილის, მიერ მასზე დაკისრებული კანონისმიერი და ზნეობრივი მოვალეობის შესრულებად, შესაბამისად, მიმღებების მხრიდან მიღებულ შესრულებაზე განხორციელდებოდა სრული ბატონობა, რაც, ბუნებრივია, აღნიშნული საშუალებების განკარგვას გულისხმობს. ხოლო, თუ მას სურდა განხორციელებული შესრულებიდან თავის სასარგებლოდ რაიმეს დაზოგვა, აღნიშნულთან დაკავშირებით უნდა გამოევლინა ნება, შეექმნა სამართლებრივი გარანტია და ა. შ.; სხვა შემთხვევაში, ზნეობრივი მოვალეობის შესაბამისი შესრულების უკუმოთხოვნით იგი მძიმე მდგომარეობაში აგდებს პენსიონერ, ჯანმრთელობაშერყეულ მამას და გამზრდელ დედინაცვალს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ დაარღვია სამოქალაქო-სამართლებრივი წინდახედულობის ელემენტარული სტანდარტი, ასეთ პირობებში კი, თუნდაც, სამართლიანობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ეწინააღმდეგება კანონის დანაწესს ზნეობრივი შესრულების უკან დაბრუნების დაუშვებლობასთან დაკავშირებით.

13. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მეორე მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი მემკვიდრე - პირველი მოპასუხე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

16. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

17. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

18. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

19. კასატორი მიიჩნევს, რომ სახეზეა მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრება. მისი მითითებით, არავითარი ახლო ნათესაური კავშირი და ურთიერთობა მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არ ყოფილა და მათ აკავშირებდათ მეორე მოპასუხე, რომელიც ფაქტიურად შუამავლის როლს ასრულებდა სახლის ყიდვის მომენტში, თანხაც ამის გამო ერიცხებოდა პირველ მოპასუხეს და არა - მეორე მოპასუხეს.

20. დადგენილია, რომ მეორე მოპასუხე იყო მოსარჩელის მამა, ხოლო პირველი მოპასუხე - მოსარჩელის დედინაცვალი. დადგენილია ისიც, რომ 2010-2014 წლებში მოსარჩელის მიერ სს „ლ.ბ–სა“ და სს „ს.ბ–ის“ მეშვეობით, მოპასუხეებისათვის გადმოგზავნილი თანხების ოდენობა, ჯამში, შეადგენს 21 860 აშშ დოლარს (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.2. და 4.11. ქვეპუნქტები).

21. განსახილველ შემთხვევაში სადავოა კონდიქციური ვალდებულების გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის საკითხი.

22. პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში (სსკ-ის 976.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი).

23. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიზნიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებასა თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-360-342-2015, 03 ივნისი, 2015 წელი).

24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის სამართლებრივ შეფასებას, რომ სახეზეა სსკ-ის 976.2. მუხლის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შესრულების კონდიქციის გამომრიცხველი გარემოებები [უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ შესრულება შეესაბამება ზნეობრივ მოვალეობებს, ან მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა].

25. შესრულების უკუმოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შემსრულებლისა და მიმღების სამართლებრივ ურთიერთმიმართებას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, ნიშანდობლივია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი იმასთან დაკავშირებით, რომ ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. ამდენად, შეფასება იმისა, შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, თუ შესრულება მომდინარეობს ზნეობრივი მოვალეობიდან, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა უფლება-მოვალეობრივი კავშირი არსებობს შემსრულებელსა და მიმღებს შორის, რა სუბიექტური დამოკიდებულება ჰქონდა შემსრულებელსა და მიმღებს უშუალოდ შესრულების მიმართ. აღნიშნული გამიჯვნადია განსაკუთრებით მჭიდრო ნათესაური და მეგობრული ურთიერთკავშირების დროს. თუ შემსრულებელი შესრულების დროს მოქმედებდა ზნეობრივ საწყისებზე დაყრდნობით, იმთავითვე გამოირიცხება მისი უკან დაბრუნების შესაძლებლობა. იმგვარი შესრულება, რომელიც, საოჯახო ურთიერთობის ფარგლებში, მორალურად გამართლებული და ზნეობრივია, წარმოშობს „ვალდებულების არსებობის პრეზუმფციას“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-528-501-2015, 04 ნოემბერი, 2015 წელი).

26. პრეზუმფცია (ალბათობა), როგორც ლოგიკური სუბსტანცია, წარმოიშობა, თუ ის ბუნებრივ, ცხოვრებისეულ ჭეშმარიტებაზე მიუთითებს. არ შეიძლება პრეზუმფცია ეხებოდეს ლოგიკურად წარმოუდგენელ, უჩვეულო გარემოებას (გამონაკლისი შეიძლება იყოს კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული პრეზუმფციები, მაგალითად, კანონის ცოდნის პრეზუმფცია, რაც თავისი შინაარსით უფრო ფიქციაა და ა.შ.) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი). ამასთან, სამართალწარმოებაში „პრეზუმციების“ არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება უნდა დაამტკიცოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება, პირიქით, უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების განაწილების საფუძველს.

27. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ შვილის მიერ მშობლებისათვის განხორციელებული შესრულება ზნეობრივი კატეგორიაა, მისი მიმღები ვარაუდობდა, რომ შემსრულებელს სურდა მისი განხორციელება, შესაბამისად, შესრულება უკან დაბრუნებას არ ექვემდებარება. აღნიშნული ცხოვრებისეული ჭეშმარიტებისაგან განსხვავებული სამართლებრივი შედეგი კი მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს. ამ უკანასკნელმა კი ვერ მოახდინა მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება.

28. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

30. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3903,29 ლარის 70% – 2732,3 ლარი.

31. რაც შეეხება პირველი მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 407.1. მუხლზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104.1. მუხლის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ მოპასუხეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ცნობა №232 და მისი ასლი; ფოტოსურათის ასლები; ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; ფოტოსურათები), მთლიანობაში „9“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 195; 200; 211-217).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ.ტ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ლ.ტ–ს (პ/ნ: .....) დაუბრუნდეს ზ. ბ–ძის (პ/ნ: ......) მიერ 2018 წლის 20 სექტემბერს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3903,29 (სამი ათას ცხრაას სამი ლარი და ოცდაცხრა თეთრი) ლარის 70% – 2732,3 (ორი ათას შვიდას ოცდათორმეტი ლარი და ოცდაათი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. ნ.ბ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ცნობა №232 და მისი ასლი; ფოტოსურათის ასლები; ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; ფოტოსურათები), მთლიანობაში „9“ ფურცლად (ტ.2. ს.ფ. 195; 200; 211-217);

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე