ბს-411-395(გ-06) 13 სექტემბერი, 2006 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. ქადაგიძე,

ნ. სხირტლაძე

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიებს შორის განსჯადობის თაობაზე წარმოშობილი დავა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. აგვისტოში კ. კ-ს მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე იმ მოტივით, რომ თითქოს მან 2002წ. 22 აგვისტოს, 6 საათზე, ნასვამმა ქ. თბილისში, მეტროსადგურ “...” მიმდებარე ტერიტორიაზე, ყვავილების სავაჭრო სექტორთან, გ. ლ-ს მოჰპარა 45 ლარად ღირებული 19 ცალი ყვავილი და პლასტმასის ვედრო, ამ დანაშაულისათვის მას აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობა შეეფარდა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 10 დეკემბრის დადგენილებით კ. კ-ს ბრალდების გამო სისხლის სამართლის საქმე დამატებითი გამოძიებისათვის დაბრუნდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2003წ. 11 მარტის განჩინებით გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის სასამართლოს 2002წ. 10 დეკემბრის დადგენილება კ. კ-ს ბრალდების გამო სისხლის სამართლის საქმის დამატებითი გამოძიებისათვის დაბრუნების შესახებ, შეწყდა მის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის I ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად და იგი გათავისუფლდა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან.

2003წ. 10 ივნისს კ. კ-მ განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს და რეაბილიტაცია და სამართალწარმოების ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა. კერძოდ, მან უკანონო პატიმრობის პერიოდში _ 6 თვისა და 18 დღის განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის _ 6500 ლარის, აგრეთვე, დაკავების დროს მისთვის ჩამორთმეული ნივთების ღირებულების - 2000 ლარის, პატიმრობის პერიოდში შერყეული ჯანმრთელობის სამკურნალოდ გადახდილი 3000 ლარისა და მორალური ზიანის - 8000 ლარის ანაზღაურება, ამასთან, იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოცემაში მისი რეაბილიტაციის აქტის გამოქვეყნება, საგამოძიებო და სასამართლო ორგანოებისათვის წერილობითი ბოდიშის მოხდის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 17 ივლისის განჩინებით კ. კ-ს სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 11 მარტის განჩინების საფუძველზე იგი რეაბილიტირებულად იქნა ცნობილი; სამართალდამცავი ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული მორალური ზიანისათვის ფინანსთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ 10000 ლარის გადახდა დაეკისრა. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კ. კ-ს რეაბილიტაციის თაობაზე პუბლიკაცია იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოცემაში უნდა გამოქვეყნებულიყო, ამასთან, ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონის შს სამმართველოს საგამოძიებო ორგანოს დაევალა კ. კ-სათვის ბოდიშის წერილობით მოხდა; დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003წ. 21 ოქტომბრის განჩინებით თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 17 ივლისის განჩინება შეიცვალა მხოლოდ მორალური ზიანის ნაწილში და ფინანსთა სამინისტროს მორალური ზიანის სახით 10000 ლარის ნაცვლად, 5 000 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2003წ. 3 დეკემბერს კ. კ-მ კვლავ მიმართა სასარჩელო განცხადებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს და ფინანსთა სამინისტროსაგან მატერიალური ზიანის 2080 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა, კერძოდ, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა უკანონო პატიმრობის პერიოდში მიუღებელი შემოსავლის _ 6500 ლარის, შერყეული ჯანმრთელობის გამო მკურნალობის ხარჯის – 3000 ლარის, უკანონო დაკავების პერიოდში მისთვის ჩამორთმეული ნივთების ღირებულების _ 2180 ლარისა და მისი ოჯახის მიერ გაღებული ხარჯის _ 8400 ლარის ანაზღაურება. ამასთან, მოსარჩელემ თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონის პროკურატურის მუშაკების მიერ წერილობით ბოდიშის მოხდა და მამის - ე. კ-ს მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვა.

2003წ. 9 დეკემბრის განჩინებით კ. კ-ს სარჩელი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ იქნა მიღებული წარმოებაში სსსკ-ის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტის შესაბამისად. სასამართლომ მიუთითა, რომ 6500 ლარისა და 3000 ლარის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნაზე სასამართლომ ერთხელ უკვე იმსჯელა და მიღებული გადაწყვეტილება შესული იყო კანონიერ ძალაში, ხოლო მისი ოჯახის, კერძოდ, მამის – ე. კ-ს მიერ გაღებული ხარჯის _ 8400 ლარის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნაზე სასამართლომ ჩათვალა, რომ იგი არაუფლებამოსილი პირის მიერ იყო სასამართლოში წარდგენილი.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს ზემომითითებული განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა კ. კ-მ, რომელმაც მისი გაუქმება და სარჩელის არსებითად განხილვა მოითხოვა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004წ. 17 თებერვლის განჩინებით კ. კ-ს კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და იგი საქმის მასალებთან ერთად თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატას გადაეგზავნა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 9 მარტის განჩინებით კ. კ-ს კერძო საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად, განსჯადობით განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სააპელაციო პალატას გადაეგზავნა იმ მოტივით, რომ პირის რეაბილიტაცია და სისხლის სამართლის მწარმოებელ ორგანოთა მიერ უკანონო ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი და პირობები სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით რეგულირდებოდა და აღნიშნული ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას არ წარმოადგენდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 13 აპრილის განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიას გადაეგზავნა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 8 ივნისის განჩინებით კ. კ-ს კერძო საჩივარი ქვემდებარეობის შესახებ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად, საქმის მასალებთან ერთად საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს გადაეგზავნა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილის 2004წ. 20 ივლისის ¹ვს-14 წერილით კ. კ-ს კერძო საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად უკან დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს იმ მოტივით, რომ მოცემულ შემთხვევაში განსჯადობის შესახებ დავა მიმდინარეობდა არა სასამართლოებს, არამედ თბილისის საოლქო სასამართლოს სხვადასხვა პალატასა და კოლეგიას შორის, რაც უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის გადასაწყვეტ საკითხს არ წარმოადგენდა და აღნიშნული მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნათა საფუძველზე უნდა გადაწყვეტილიყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 ოქტომბრის განჩინებით კ. კ-ს კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 9 დეკემბრისა და 2004წ. 9 მარტის განჩინებები და საქმე დაუბრუნდა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 5 დეკემბრის დადგენილებით, პროცესში მონაწილე მხარეთა შუამდგომლობის საფუძველზე, კ. კ-ს სასარჩელო განცხადება განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას გადაეგზავნა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა კოლეგიამ 2006წ. 15 მაისის განჩინებით მიიჩნია, რომ სასარჩელო განცხადება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯადი არ იყო და განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად იგი საკასაციო სასამართლოს გადაუგზავნა.

საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებით, “საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის მე-16 მუხლის თანახმად, საქალაქო სასამართლოს განსჯადობით მიკუთვნებულ საქმეებს განსაზღვრავს საპროცესო კანონი.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით დადგენილია ადმინისტრაციული წესით განსახილველ დავათა სახეები, კერძოდ, ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან, ადმინისტრაციული გარიგების დადება ან შესრულება, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის, ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. განჩინებაში მითითებულია, რომ კ. კ-ს სასარჩელო მოთხოვნა იყო უკანონო პატიმრობით გამოწვეული მატერიალური ზარალის - 20080 ლარის ანაზღაურება და გლდანი-ნაძალადევის რაიონის პროკურატურის მუშაკების: კ. წ-ისა და ვ. თ-ს მიერ წერილობითი ბოდიშის მოხდა, რის თაობაზეც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ სისხლის სამართალწარმოების წესით უკვე იმსჯელა და 2003წ. 21 ოქტომბერს განჩინებაც მიიღო.

სასამართლოს მტკიცებით, დავის საგნიდან გამომდინარე, სასარჩელო განცხადება სისხლის სამართალწარმოების წესით უნდა იქნეს განხილული, რადგან სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხების გადაწყვეტის წესი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის XXVIII თავით არის მოწესრიგებული, რაც ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას არ განეკუთვნება.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიას არ განეკუთვნებოდა, რადგან სარჩელის მოთხოვნა სისხლისსამართლებრივი ხასიათის იყო და დავა სისხლის სამართლის ნორმების შესაბამისად უნდა გადაწყვეტილიყო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიების განჩინებებს და თვლის, რომ მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას უნდა გადაეცეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კ. კ-ს მოთხოვნაა სისხლის სამართლებრივი დევნის შეწყვეტა და რეაბილიტაციის გამო მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება, რაც არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის მიხედვით, საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს. ნიშანდობლივია, რომ კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად დავის საგანი განსაზღვრა, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227.3 მუხლს, რომლის შესაბამისადაც, მას შემდეგ, რაც მომკვლევი ან გამომძიებელი შეწყვეტს სისხლის სამართლის საქმეს იმ საფუძვლით, რომელსაც რეაბილიტაცია მოსდევს, იგი განსაზღვრავს რეაბილიტირებულისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობას, რის შემდეგაც პროკურორი შეწყვეტილ სისხლის სამართლის საქმეს გადასცემს განსჯად სასამართლოს, რაც იმავე დღეს უნდა ეცნობოს რეაბილიტირებულს, ამასთან, თუ საქმის შეწყვეტის შემდეგ არ განისაზღვრა ზიანის ოდენობა, რეაბილიტირებული პირი უფლებამოსილია პირდაპირ მიმართოს განსჯად სასამართლოს, რომელიც საქმეს განიხილავს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების შესაბამისად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კ. კ-ს მოთხოვნა სისხლის სამართლებრივი დევნის შეწყვეტისა და რეაბილიტაციის გამო მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ, სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობიდან, კერძოდ, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის XXVIII თავით განსაზღვრულია როგორც პირის რეაბილიტაციის, ასევე, სისხლის სამართალწარმოების ორგანოს უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესები.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი _ დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. ამდენად, მოცემული დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული წინაპირობები არ არსებობს, რის გამოც კ. კ-ს საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას უნდა დაექვემდებაროს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, 2.1, 26.3 და სსკ-ის, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კ. კ-ს საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას დაექვემდებაროს;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.