ას-1032-2022

20 ოქტომბერი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „მ.ჰ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „დ.ს.კ.ი–ო“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2019 წლის 04 ნოემბერს, შპს „მ.ჰ–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე, „ი–“), შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 484,455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

1.2.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 5,500,000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.3.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 397,844.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა სარჩელის შეტანის მომენტისათვის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანისათვის;

1.4.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ, სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაეკისროს 5,500,000 აშშ დოლარზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, რომელიც შეადგენს წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), სადაც ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთის ოდენობა განისაზღვრება ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარსა და 14 ივლისს.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა საადვოკატო მომსახურების ხარჯი - 14630.44 ლარი, დოკუმენტების თარგმანის ხარჯი - 82 699.24 ლარი და ნოტარიულად დამოწმების ხარჯი -5338,36 ლარი; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 4 649 ლარი.

3.1.პირველი ინსტანციის სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1.1. შპს „მ.ჰ–ი“ არის ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის და ოპერირების მიზნით დაფუძნებული კომპანია. მტკვარი-ჰესის პროექტი ხორციელდება საქართველოს თანაინვესტირების ფონდის ხელშეწყობით. პროექტის ჯამური საინვესტიციო მოცულობა შეადგენს 131 000 000 აშშ დოლარს. პროექტის განხორციელება დაიწყო 2009 წელს. პროექტი რამდენიმე წელი გაჩერებული იყო. 2014 წელს პროექტი თანაინვესტირების ფონდმა შეისყიდა 100%-ით. მ.ჰ–ის პროექტის საზეიმო პრეზენტაცია ჩატარდა 2016 წლის 16 დეკემბერს. 2015 წლის 16 ივლისს ხელმოწერილ იქნა განახლებული მემორანდუმი შპს „მ.ჰ–ს“, საქართველოს მთავრობას და საქართველოს ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციულ ოპერატორს შორის მტკვარი-ჰესის მშენებლობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული მემორანდუმის მიხედვით, იგეგმება 43-58 მეგავატი სიმძლავრის ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვება.

3.1.2. 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–მა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ გააფორმეს დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

3.1.3. 01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენს ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრება მზღვეველს მიერ გაცემული პოლისით CAR-000133/16. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულია მხარეთა შორის და წარმოადგენს „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრება გაცემული პოლისით.

3.1.4. 2016 წლის 01 ივლისს, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცა სამშენებლო და სამონტაჟო რისკების დაზღვევის პოლისი №CAR-000133/16. აღნიშნული პოლისით, მზღვეველს წარმოადგენდა „ი–ო“, ხოლო დამზღვევს შპს „მ.ჰ–ი“. დამატებითი პოლისით დაზღვეულ იქნენ სხვა კონტრაქტორებიც. კერძოდ: შპს „ფ–ი“, სს „ს–ი“, შპს „,პ.ფ.ს–ში“ და V.H.G.. დაზღვევის პოლისს ჰქონდა რამდენიმე დანართი, რომელიც შეიცავდა თანხის გადახდის პირობებს თითოეული კონტრაქტორის მხრიდან.

3.2.პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები:

3.2.1. 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. პოლისის თანახმად, დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს.

3.2.2. CAR-000133/16 პოლისის პირველი სექციით გათვალისწინებული მატერიალური ზიანის დაზღვევა მოიცავდა: 1) საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას; 2) სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა მოიცავდა: 1) ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი); 2) გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი). სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევა მოიცავდა: 1) გვირაბის საბურღი მანქანის (TBM) დაზღვევას (სადაზღვევო თანხა 13 800 000 აშშ დოლარი); 2) პოლისის დანართში მოცემული სტანდარტული მანქანა-დანადგარების დაზღვევა (ჯამური სადაზღვეო თანხა 1 111 000 აშშ დოლარი). ჯამში პოლისის პირველი სექციის სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 93 002 700 აშშ დოლარს.

3.2.3. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ყველა რისკის დაზღვევის დროს, ნებისმიერი მიზეზიდან გამომდინარე დანაკარგი/ზიანი ანაზღაურდება, გარდა პოლისით ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხული შემთხვევებისა. CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართის განმარტების თანახმად, დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში, თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს.

3.2.4. CAR-000133/16 პოლისით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. აღნიშნული დაზღვევით უზრუნველყოფილი იყო ი–სგან „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ იმ დაკარგული მოგების ანაზღაურება, რაც გამოწვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების დაზიანების გამო დაგეგმილ პერიოდში, ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვების შეფერხებით. დაზღვევის პოლისის მიხედვით, დაწესებული იყო ანაზღაურების ორი ლიმიტი, თანხობრივი და დროითი. თანხობრივი ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს, ხოლო ანაზღაურების პერიოდის ლიმიტი შეადგენდა - 6 თვეს.

3.2.5. CAR-000133/16 პოლისის პირველი დანართით დაზღვევული იყო სამშენებლო მანქანა-დანადგარების ჩამონათვალი, რომელთა სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 14 911 000 აშშ დოლარს. CAR-000133/16 პოლისის მე-2 დანართი განსაზღვრავდა პრემიის ოდენობას და მისი გადახდის წესს. აღნიშნული დანართის თანახმად, შპს „მ.ჰ–ი“ ვალდებული იყო პოლისის გაცემიდან 7 დღის ვადაში გადაეხადა სადაზღვევო პრემია - 274 886.70 აშშ დოლარი. შპს „მ.ჰ–ის“ მხრიდან სადაზღვევო პრემია დადგენილ ვადაში იქნა გადახდილი და აღნიშნული, მხარეთა შორის სადავო არც გამხდარა.

3.2.6. 2017 წლის ნოემბერში, გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად, შეფერხდა სამუშაოების განხორციელება, ასევე, მოხდა მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის თებერვალში მოხდა დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა, ხოლო 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა.

3.2.7. 2018 წლის 26 ოქტომბერს, სს „ს.კ.ი–ოს“ დირექტორის მიერ შპს „ფ–თვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდება, რომ „ი–ოს“ წინაშე 2018 წლის 11 აპრილს წარდგენილი მოთხოვნა მიჩნეულია სადაზღვევო შემთხვევად და „ი–ოს“ მხრიდან გადახდა განხორციელდება CAR-000133/16 პოლისის პირობების შესაბამისად. შპს „მ.ჰ–ის“ ფინანსური დირექტორის 29/10/2018 წლის სს „ს.კ.ი–ოსათვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდება, რომ შპს „მ.ჰ–ს“ სურს მოითხოვოს სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურება (ALOP), რადგან გათხრითი სამუშაოების განახლება დაგეგმილია 2019 წლის თებერვლის ბოლოსთვის, რაც გულისხმობს პროექტის განხორციელების 11 თვით დაგვიანებას დანაკარგის მოვლენიდან გამომდინარე.

3.2.8. შპს „მ.ჰ–ის“ გვირაბში ზიანის დადგენაში და გამოკვლევაში მონაწილეობდა ზიანის დამთვლელი კომპანია C &C და საერთაშორისო საინჟინრო კომპანია T. ორივე კომპანიის მიერ მომზადებულია დასკვნები.

3.2.9. საერთაშორისო საინჟინრო კომპანია T-ს დასკვნის თანახმად, კოლაფსის მიზეზი არის გრუნტის რთული გეოლოგიური პირობები და არა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლა ან/და მათი სისტემების გაუმართაობა. T-ს მიერ მომზადებული დასკვნის თანახმად, ჯერ კიდევ 2017 წლის ნოემბერში „...ფიქსირდება დამონტაჟებული რგოლების სეგმენტების დაზიანება, დაბზარვა და დეფორმაცია“. საქმეში, ასევე, წარმოდგენილია T-ის მიერ მომზადებულ ორი დოკუმენტი: ა) გვირაბის შემაჯამებელი დასკვნა და ბ) რეპორტი დასმულ შეკითხვებზე. აღნიშნულ დოკუმენტებში აღწერილია, როგორც დაზიანების გამომწვევი მიზეზები, ისე სამშენებლო სამუშაოების დაზიანებები. T-ის შეკითხვების შესახებ რეპორტში მითითებულია: „ახალმა მდგომარეობამ, რაც გამოიხატა მაღალი დაწნევის მომენტში და სეგმენტურ მოსახვაზე ღერძოვან დატვირთვაში, გვირაბის სეგმენტებზე წარმოშვა შემდეგი დაზიანებები: • სეგმენტის ერთდროულად გახეთქვა, რომელიც გამოწვეულია ან წნევის დაწევით ან ასიმეტრიული დატვირთვის გამო გაძლიერებული ცემენტის სეგმენტის გახლეჩვით; • ჭარბი პლასტიკური დეფორმაცია და ჩამოშლილი გამაძლიერებლები; • სეგმენტური დაზიანება დაჭიმვის სისუსტის გამო გვირგვინის ცენტრალურ ნაწილში უკიდურესად გადატვირთული კლდოვანი მასალის გამო და მაღალი გვერდითი წნევის საფუძველზე, რომელსაც ასევე დაერთო ამოზნექვის ფენომენი; • მოულოდნელი გრავიტაციული დატვირთვის და ძალიან ძლიერი შეკუმშვის გამო სეგმენტური დაზიანებები გაჭედილი გვირაბის საბურღი მანქანის დამცავის უკან; • დატეხილი კიდეები და ნატეხები სეგმენტის ამწევი ხვრელების გარშემო (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • ბზარები სეგმენტებზე (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • დაცილება სეგმენტებს შორის. ზემოაღნიშნული დასკვნების ანალიზის საფუძველზე, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლების განმარტება სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე და დამატებით მიუთითა, რომ აღნიშნულ გარემოებაზე მოპასუხის მხრიდან არანაირი შედავება არ განხორციელებულა.

3.2.10. 2017 წლის 16 ნოემბერს, გვირაბში 100 კუბური მეტრი გრუნტის, 2018 წლის თებერვალში 1000-1100 კუბური მეტრი გრუნტის და 2018 წლის აპრილში 1500 კუბური მეტრი გრუნტის ჩამოქცევა დასტურდება თავად „ი–ოს“ ზიანის დამთვლელების მიერ. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გრუნტის ჩამოქცევით გვირაბში დაზიანდა ჩატარებული საკონტრაქტო სამუშაოები. C-ის წარმომადგენელმამ.ვ–მა სასამართლო სხდომაზე დაკითხვის დროს აღნიშნა: „ჩვენ დავამტკიცეთ ანგარიშსწორება 150,000 დოლარის ოდენობით და იცდიდა 137,000 დოლარი კიდევ გადასახდელად მოლოდინის რეჟიმში და მერე ველოდები კიდევ დამატებით დოკუმენტებს, რაზეც მე ველოდი, რომ ბოლო წყება დოკუმენტების უნდა ყოფილიყო. ამით დასრულდებოდა ხარჯების დათვლა და იქნებოდა სრული ანაზღაურება. ამის მერე ცალკე იქნებოდა ლაპარაკი ალოპის (ALOP) თანხაზე“

3.2.11. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცემული №CAR-000133/16 პოლისის თანახმად, „...განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების შემთხვევაში, ი–ო ვალდებული იყო მოეხდინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით“. „ი–ომ“ შპს „მ.ჰ–თან“ გააფორმა 2 ხელშეკრულება, ჯამში 150000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. 2019 წლის 14 იანვრის შეთანხმებით, „ი–ომ“ მოსარჩელეს გადაუხადა 30000 აშშ დოლარი, 2019 წლის 10 ივნისის შეთანხმებით გადახდილია 120000 აშშ დოლარი.

3.2.12. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ „ T“-ს დასკვნის თანახმად, საკონტრაქტო სამუშაოების აღდგენასთან დაკავშირებული, დაზღვევის პოლისის შესაბამისად, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ხარჯების ჯამი შეადგენდა - 634,455.65 აშშ დოლარს. ი–ს მიერ გადახდილ იქნა - 150,000 აშშ დოლარი, დარჩენილია - 484,455.65 აშშ დოლარი.

3.2.13. T-ს დასკვნის 8.1. პუნქტის (ჩამოქცევის შემთხვევის გავლენა საკონტრაქტო სამუშაოებზე) თანახმად, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის ორივე მთავარი ჩამოქცევა შეიძლება ჩაითვალოს 2017 წლის ნოემბრის თავდაპირველი შემთხვევის დროში ევოლუციად, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული ადგილის კრიტიკულ და არაპროგნოზირებად გეოლოგიურ პირობებთან. შესაბამისად, ამ სექციაში გასათვალისწინებელი მოქმედებები მოიცავენ:

- საბურღი საკვლევი კამპანიის წარმოება ჭაბურღილების გათხრის პროცესით (ზედაპირიდან ხვრელების გაკეთებით) პრობლემური ტერიტორიის გეოლოგიური ანალიზისათვის;

- გეოფიზიკური შესწავლა (ტექტონური სტრუქტურების გეოლოგიური შეფასებისათვის პრობლემურ ზონაში) და მოულოდნელი ტექტონური პირობების განსაზღვრა;

- გეოლოგიური მონაცემების ანალიზი, რათა გვირაბის გადარჩენის ტექნიკური გამოსავალი ყოფილიყო მოძებნილი;

- მოქმედებები, რომლებიც აუცილებელი იყო გვირაბის გადასარჩენად (დრენაჟი, ქაფით ამოვსება, დაცემენტება და სხვ.).

- T-ს დასკვნის 8.1 პუნქტის ბოლოს წინა აბზაცის მიხედვით, „აღნიშნული ქმედებები მიჩნეული უნდა იქნას პირველადად ჩამოქცევის არეში გეოტექნიკური პირობების აღსადგენად შემთხვევის შემდეგ, რომელიც აბსოლუტურად აუცილებელი იყო ძირითადი გვირაბის სათხრელი სამუშაოების გასაგრძელებლად“. ამასთანავე, გვირაბში აღმოჩენილი არაპროგნოზირებადი პრობლემის გათვალისწინებით. დამატებით შესრულებული კვლევა უნდა ჩაითვალოს ფუნდამენტურად არეალში ახალი გეოლოგიური მოდელის განსასაზღვრად და შესაბამისად, გვირაბის საბურღი მანქანის გადასარჩენად შედარებითი ინტერვენციის მეთოდისთვის. გვირაბის აღდგენისთვის და გათხრების განახლებისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონედ.

- T-ს დასკვნაში 8.1 პუნქტის ბოლო აბზაცის შესაბამისად: „მარტივად დემონსტრირებადია სადაზღვევო ხელშეკრულების გათვალისწინებით, რომ ყველა მითითებული მოქმედება შეიძლება სწორად იქნას ჩათვლილი ქვე-კატეგორიაში I (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა) და შესაბამისად, მთლიანად იქნას მოთხოვნილი კლიენტის მიერ“.

3.2.14. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ T-ს დასკვნაზე დართული დანართი №1-ის შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ასანაზღაურებელია შემდეგი ხარჯი:

• 2018 წლის თებერვლის შპს „ი.მ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 4,301.69 აშშ დოლარი (10 654 00 ლარი). აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ი.მ–ისათვის“ გადახდილია 2018 წლის 21 თებერვალს;

• 2018 წლის გაზაფხულზე შპს „ფ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 323,564.64 აშშ დოლარი (ქაფის და BASF მასალის შეძენა, ადგილზე მიწოდება და მოსხმის სამუშაოების შესრულება 2018 წლის თებერვლის კოლაფსის შემდეგ). აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ფ–თვის“ გადახდილ იქნა 2018 წლის 05 აპრილს (710483.70 ლარი) და 10 აპრილს (63485.84 ლარი);

• 2018 წლის მაისის შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის მაისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა. T-ს დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულებით გაწეული 50,466 აშშ დოლარის ხარჯიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 50% ანუ 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის 04 მაისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 24 069.50 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლის 25 ივლისს გადახდილი იქნა 26396.50 აშშ დოლარი;

• 2018 წლის ივნისის შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,247.49 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, პერსონალის მობილიზაცია, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა. T-ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 19,689 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 52% ანუ 10,247.49 აშშ დოლარი იმ ხვრელების ოდენობის გათვალისწინებით, რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 15 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ჯ.ი–თვის“ გადახდილი იქნა 13 500.33 ლარი (5481.70 აშშ დოლარი), ხოლო 2018 წლის 10 ოქტომბერს გადახდილი იქნა 37303.27 ლარი (14207.30 აშშ დოლარი);

• 2018 წლის ივნისის შპს „ე.ქ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 735.78 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისში კოლაფსის ზონაში რისკების ანალიზი. აღნიშნული თანხა 2018 წლის 07 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გადახდილ იქნა შპს „ე.ქ–ისათვის“;

• 2018 წლის აგვისტოს შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 1,600 აშშ დოლარი. 2018 წლის აგვისტოში გეოფიზიკური სამუშაოები საპროექტო გვირაბის ღერძის გასწვრივ პკ23-70პკ15, 920 მეტრი სიგრძის საკვლევ ტერიტორიაზე. T-ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 16,000 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 10% ანუ 1,600 აშშ დოლარი, რაც შეესაბამება იმ გათხრილ ხვრელებს რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 01 ოქტომბერს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 16000 აშშ დოლარი (41841.60 ლარი);

• 2018 წლის სექტემბერში D. S. G.-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა და შპს „ს.ა.ლ–ის“ მეშვეობით ჩამოტანა საქართველოში, რაც ჯამურად დაჯდა 13,444.89 აშშ დოლარი. 2018 წლია 05 სექტემბერს გაწერილი ინვოისის შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–მა“ გადაიხადა 10 004 ევრო (30 489.58 ლარი). შეძენილი დანადგარის ტრანსპორტირებაში გადახდილი იქნა 1808.54 აშშ დოლარი (4738 ლარი). ჯამში გადახდილი თანხა შეადგენს 13,444.89 აშშ დოლარს;

• 2019 წლის თებერვალსა და აპრილში VMT GMBH-ს მიერ გაწეული მომსახურების ხარჯი - 17,029.68 აშშ დოლარი. 2019 წლის თებერვალში მომსახურება, გვირაბის ბოლო 10 რგოლის გაზომვა და სხვ. შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ ზემოაღნიშნული თანხა სრულადაა ანაზღაურებული 2019 წლის 26 თებერვალს და 2019 წლის 05 აპრილს;

• 2019 წლის მარტში შპს „რ.მ–ის“ მომსახურების ხარჯი - 3,151.77 აშშ დოლარი. ტოპო-გეოდეზიური მომსახურება. აღნიშნული თანხა (8500 ლარი) შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 29 მარტს;

• 2019 წლის აპრილში შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,200 აშშ დოლარი. დამატებითი გეოლოგიური მომსახურება გვირაბის მიმდებარედ ახალი მისასვლელი გვირაბის ტრასის საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევა. აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 22 აპრილს 5387 ლარი და 2019 წლის 17 ივნისს 22523.76 ლარი. გადახდილი თანხა ჯამში შეადგენს 10200 აშშ დოლარს;

• საკონსულტაციო კომპანია T- E. SL-ის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი - 224,946.70 აშშ დოლარი. ტექნიკური კონსულტაცია და ზედამხედველობა გვირაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების პროცესში.

- ზემოაღნიშნული ხარჯებიდან მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხემ სადავო გახადა მხოლოდ D. S. G.-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა-ჩამოტანასთან დაკავშირებული ხარჯი (13,444.89 აშშ დოლარი). მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება, რომ შეძენილი აპარატი დარჩება „მ.ჰ–ს“, სასამართლომ საკმარის არგუმენტად არ მიიჩნია. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ნივთი შეძენილ იქნა კონკრეტული დანიშნულებით და ეს დანიშნულება გამოიწვია გვირაბში კოლაფსმა და გვირაბის აღდგენის სამუშაოების აუცილებლობამ.

- რაც შეეხება მოპასუხის მხრიდან მთავარ სხდომაზე მითითებულ მთელ რიგ ახალი ფაქტებს („რ.მ–ის“ ხარჯებზე, „ჯ.ი–ის“ ხარჯებზე, შპს „ფ–ის“ ხარჯებზე 65,194.14 დოლარის ნაწილში და ნაწილობრივ T--ის ხარჯებზე), სასამართლოს მხრიდან არ იქნა გაზიარებული, რადგან ახალ ფაქტებზე მითითება განხორციელებული იყო საპროცესო ნორმების დარღვევით მთავარ სხდომაზე და არა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე.

3.2.15. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცემული №CAR-000133/16 პოლისით, გვირაბის სამუშაოებისათვის თითოეულ და ყველა შემთხვევაზე გათვალისწინებული იქნა ზარალის 10%, მინიმუმ 50 000 აშშ დოლარი. ფრანშიზის გამოყენების საკითხი სადავო გახადა „ი–ომ“. „ი–ოს“ განმარტებას მატერიალური ზარალის ნაწილში დაეთანხმა „მ.ჰ–ი“, ვინაიდან დამდგარ ზარალს არ მიუღწევია 32,637,000 აშშ დოლარის ლიმიტისთვის.

3.2.16. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მითითება მატერიალური ზარალის ნაწილში, სს „თ.ბ–ის“ ბენეფიციარად ყოფნასთან დაკავშირებით. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი პოლისის დამატება №1-ში აღნიშნული იყო, რომ „თ.ბ–ი“ განისაზღვრება პირველი რანგის ბენეფიციარად მხოლოდ მ.ჰ–ის ქონების და ობიექტზე შესასრულებელ სამუშაოების ნაწილში მისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში.

- სს „თ.ბ–ის“ მიერ გაცემული წერილით დგინდებოდა, რომ სს „თ.ბ–ის“ მხრიდან არ იყო გამოთქმული არავითარი პრეტენზია მასზედ, რომ მატერიალური ზიანის თანხა „მ.ჰ–ს“ მოეთხოვა და მიეღო საკუთარ საბანკო ანგარიშზე. სს „თ.ბ–ის“ წერილში აღნიშნული იყო შემდეგი: „ჩვენ ყოველგვარი პრეტენზიის არსებობის გარეშე ვადასტურებთ, რომ №CAR000133/16 პოლისში განხორციელებული დამატება №1-ის პირობები არ გამორიცხავს „მ.ჰ–ის“ უფლებას თავად განახორციელოს დაზღვევის ხელშეკრულებიდან და პოლისიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები (მათ შორის როგორც ბენეფიციარმა), უშუალოდ მოსთხოვოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომიდან დამდგარი ზიანის ანაზღაურება... და მიიღოს ასეთი თანხა საბანკო ანგარიშზე მზღვეველისგან“. შესაბამისად, მოცემულ ნაწილში სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის წარმომადგენლების განმარტება, რომ დათქმა აშკარად ადასტურებდა იმას, რომ 1. თ.ბ–ი მხოლოდ ფინანსური ინტერესის ნაწილში იყო ბენეფიციარი; 2. ის, რომ პოლისის მიხედვით, მეორე რანგის ბენეფიციარად „მ.ჰ–ი“ დარჩება, ეს მოწესრიგება გაუქმებული არ იყო, ვინაიდან ეს დოკუმენტი წარმოადგენდა ძირითად პოლისზე დამატებას, რომელშიც „მ.ჰ–ი“ აღიარებული იყო ბენეფიციარად. უდავოდ დასტურდებოდა, რომ „თ.ბ–ის“ ბენეფიციარად ყოფნა უკავშირდებოდა პირობას. პირობას კი წარმოადგენდა ის, რომ ბანკს უნდა ჰქონოდა ფინანსური ინტერესი. წინამდებარე შემთხვევაში, მხარის სურვილს წარმოადგენდა, რომ მხოლოდ ბანკის ფინანსური ინტერესის შემთხვევაში ყოფილიყო „თ.ბ–ი“ პირველი რიგის ბენეფიციარი.

3.2.17. №CAR000133/16 პოლისის მესამე სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვა. აღნიშნულ ნაწილში, მოსარჩელე ითხოვდა 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დაკისრებას მოპასუხეზე. №CAR000133/16 პოლისის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში, სადაზღვევო ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს. ანაზღაურების პერიოდი შეადგენდა 6 თვეს. №CAR000133/16 პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო, როგორც ეს განმარტებულია წინამდებარე სექციაში, თუკი ცხრილში აღნიშნული სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს, თუკი ასეთი ზიანი არ არის გამორიცხული წინამდებარე სექციით და რომელიც იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას და შედეგად დგება დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება ან/და მასში ჩარევა, რაც შემდგომში მოხსენიებულია როგორც დაყოვნება“.

3.2.18. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვაზე პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის საჭიროა შემდეგი წინაპირობების დაკმაყოფილება:

1. პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება:

- დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების პირველი კრიტერიუმია გვირაბში განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანება, რომლებიც პოლისის სექცია 1-ით იყო დაზღვეული. დაკარგული მოგების დროს, „სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს“. სასამართლოს მითითებით, საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების ფაქტები დადგენილი იყო 3.2.6, 3.2.7, 3.2.9 და 3.2.10 ფაქტობრივ გარემოებებში. პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებული სამუშაოების დაზიანება არ ყოფილა სადავოდ გამხდარი მოპასუხის მხრიდან საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე. პოლისის სექცია 1-ის შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა დადასტურებული ჰქონდა მოპასუხის დირექტორსაც კი.

2. სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება:

- დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მე-2 კრიტერიუმია სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება მომხდარი დაზიანების გამო. პოლისის მე-3 დანართში ჩაწერილი დეფინიცია მიუთითებს, რომ მომხდარი დაზიანებები: „... იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას ...“. სასამართლოს მითითებით, სამშენებლო სამუშაოების შეფერხების ფაქტი მოპასუხის მხრიდან შესაგებელში სადავო არ გამხდარა. საქმეში წარმოდგენილი T-ს დასკვნის თანახმად, 2017 წლის ნოემბრის შემდეგ გვირაბში ახალი სამშენებლო სამუშაოები არ წარმოებულა და ამ მხრივ არავითარი წინსვლა არ არსებობდა. გვირაბის ბურღვა განახლდა 2019 წლის 23 ივნისს. T-ს რეპორტის მე-8 პარაგრაფის თანახმად, პირველადი აღდგენითი სამუშაოების ვადა გვირაბში შეადგენდა 32 კვირას, ანუ 8 თვეს. მოცემული სამუშაოები მოიცავდა: 1. გვირაბის გაწმენდას (4 კვირა), 2. შემოვლითი გვირაბის ექსკავაციას (11 კვირა), 3. დრენაჟისა და ცემენტიზაციის 3 ღონისძიებას (ჯამში 17 კვირა). პირველადი აღდგენითი სამუშაოები დასკვნაში მოხსენიებულია როგორც A კატეგორიის სამუშაოები. პირველადი აღდგენითი სამუშაოები, ანუ A კატეგორიის სამუშაოები ტექნიკურად საჭირო იყო: „კოლაფსის ზონაში გვირაბის სტრუქტურული სტაბილურობის მისაღწევად, ელემენტარული უსაფრთხო სამუშაო გარემოს შესაქმნელად, გვირაბის სწორი მშენებლობისათვის, მას შემდეგ რაც გაგრძელდება საკონტრაქტო სამუშაოები“ ამ სამუშაოების იგნორირება აბსოლუტურად დაუშვებელია. ზემოაღნიშნულს ადასტურებდა C-ის წარმომადგენელისმ.ვ–ის განმარტებაც, რომლის მიხედვით, „იმისათვის რომ იქ შეძლო მუშაობა, ეს უნდა გაამაგრო რომ უსაფრთხო იყოს ეგ ადგილი. ამიტომ ორმაგი დატვირთვის/პასუხისმგებლობის მდგომარეობა აქვს ამას. იმისათვის, მაგალითად, რომ ადგილი გახდეს უსაფრთხო, რომ მერე იქ შეძლო მუშაობა, ამის უზრუნველყოფა არის დაზღვევით გათვალისწინებული და დაზღვევა იხდის ამას“.

3. შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა:

- პოლისის დანართი N3 მიუთითებს: „საჭიროა დგებოდეს დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება. გვირაბი ჰესის ინფრასტრუქტურის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია, ჰესის მშენებლობის დასრულებისთვის ცენტრალური მნიშვნელობის საკითხია სწორედ გვირაბის სამუშაოების განახლება და დასრულება. გვირაბის სამუშაოებზე პირდაპირ ტექნიკურად არის დამოკიდებული წყალმიმღების სტრუქტურა, გამთანაბრებელი რეზერვუარი (შახტი), სადაწნეო გვირაბი, სატურბინო მილსადენი, ჰესის შენობის ზედა ბიეფი და გამყვანი არხის სამუშაოები, 220 კილოვატიანი ქვესადგური“. რაც შეეხება ოპერირების დაწყების დროებს, საქართველოს მთავრობასთან 2015 წლის 16 ივლისს გაფორმებული მემორანდუმის თანახმად, ჰესის ოპერირება უნდა დაწყებულიყო 2019 წლის 15 თებერვალს. კერძოდ, მემორანდუმის დანართი №2-ში აღნიშნული იყო, რომ ჰესის მშენებლობა დაიწყებოდა 7 თვის ვადაში, ხოლო ოპერირება შენებლობის განახლებიდან 36 თვეში. ჯამში ჰესი ექსპლოატაციაში მიღებისათვის გათვალისწინებული იყო 43 თვე, ანუ მ.ჰ–ს ოპერირება უნდა დაეწყო 2019 წლის 15 თებერვალს. ის რომ ჰესი არ იყო გაშვებული ექსპლუატაციაში, მხარეთა შორის სადავო არც გამხდარა. შესაბამისად, სასამართლოს მოსაზრებით, დაკარგული მოგების ანაზღაურების მე-3 კრიტერიუმიც დადასტურებულად უნდა ჩათვლილიყო.

4. დაკარგული მოგების არსებობა:

- დაზღვევის პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო...“. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის განმარტება იმის თაობაზე, რომ 8 თვით სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებამ და ექსპლუატაციის თარიღის გადაწევამ „მ.ჰ–ს“ დააკარგვინა გენერირებული ელ-ენერგიის გაყიდვით მისაღები 13,092,924 აშშ დოლარის შემოსავალი. მოცემული 8 თვიანი პერიოდის ხარჯების (2,120,363 აშშ დოლარი) გათვალისწინებით, 8 თვიან მონაკვეთზე დაკარგული მოგების ოდენობა შეადგენს 10,972,561 აშშ დოლარს.

- საქმეში წარმოდგენილია „უკრჰიდროპროექტის“ მიერ გაცემული ცნობა, რომელშიც წყლის ნაკადების შესაბამისად დათვლილია ყოველთვიური ელ-ენერგიის გენერაციის მონაცემები. 6 თვეზე გადაანგარიშებით ელ-ენერგიის გენერაცია ამ ცნობის თანახმად იქნებოდა მინიმუმ 148,110,000 კვტ. საათი. „მ.ჰ–ის“ მიერ სახელმწიფოსთან დადებული ელ-ენერგიის გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებით, სახელმწიფო ესკო-ს სახით გარანტირებულად შეისყიდის „მ.ჰ–ის“ მიერ წარმოებულ ელ-ენერგიას. შესყიდვის ღირებულება 1 კვტ. საათზე შეადგენს 6.63 აშშ ცენტს, ანუ 0.0663 აშშ დოლარს. გენერირებულ ელ-ენერგიაზე მ.ჰ–ი მიიღებდა 9,819,693 აშშ დოლარის შემოსავალს. შემოსავლების მიღებასთან ერთად „მ.ჰ–ს“ მოუწევდა ჰესის ოპერირების ხარჯების გაწევაც. კერძოდ, 6 თვეზე ხარჯები (8 თვეზე 2,120,363 აშშ დოლარის გათვალისწინებით) იქნება 1,590,272 აშშ დოლარი. შემოსავლისა და ხარჯის ერთმანეთზე გამოკლებით ვიღებთ 6 თვის დაკარგულ მოგებას, რაც შეადგენს 6,083,034 აშშ დოლარს. შესაბამისად, 6 თვის დაკარგული მოგებაც კი მნიშვნელოვნად არის აცდენილი სადაზღვევო ლიმიტს, რომელიც 5.5 მილიონი აშშ დოლარია. საბოლოოდ, მოსარჩელის მიერ დაკარგული მოგება 8 თვეზე ანგარიშით შეადგენს 10,972,561 აშშ დოლარს, ხოლო 6 თვეზე ანგარიშით 6,083,034 აშშ დოლარს. ორივე შემთხვევაში, რეალური დაკარგული მოგება გაცილებით მეტია ვიდრე დაზღვევის პოლისით დადგენილი 5.5 მილიონი აშშ დოლარის ლიმიტი.

5. პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა:

პოლისის მე-3 დანართში დაკარგული მოგების დეფინიცია მიუთითებს, რომ ზარალი ანაზღაურებას ექვემდებარება იმ შემთხვევაში, თუკი აღნიშნული გამორიცხული არ არის პოლისით. „მ.ჰ–ის“ პოზიციით, 2017 წლის ნოემბრის, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის მოვლენები გვირაბში არ არის გამოწვეული მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. იმისთვის, რომ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის მოთხოვნა გამოირიცხოს, „ი–ომ“ უნდა დაამტკიცოს, რომ ჰესის გვირაბში დამონტაჟებული რგოლების დაბზარვა და გვირაბში გრუნტის რამდენჯერმე ჩამოქცევა გამოიწვია რომელიმე კონკრეტული მანქანა დანადგარის დაზიანებამ. გამომრიცხავი გარემოების შესახებ მითითება შესაგებელში არასათანადოდ განხორციელდა. „ი–ომ“ საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე წარმოადგინა მხოლოდ ერთი გამომრიცხავი გარემოების არსებობის შესახებ მითითება. კერძოდ, შესაგებლის 42-ე ფაქტში მოპასუხე „ი–ომ“ მიუთითა: „......მანქანა დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის მოთხოვნას“.

- სასამართლომ გაიზიარა მ.ჰ–ის წარმომადგენლების განმარტებას იმის თაობაზე, რომ დაზღვევის პოლისი საერთოდ არ შეიცავდა იმ შინაარსის ჩანაწერს, რომელზეც „ი–ო“ აპელირებდა. დაზღვევის პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექცია ადგენდა, რომ არ ანაზღაურდებოდა ისეთი დაკარგული მოგება (ALOP), რომელიც გამოწვეული იქნებოდა მანქანა-დანადგარის დაზიანებით.

- პალატის შეფასებით, პოლისის მე-3 დანართის გამონაკლისის შესახებ დათქმა ეხებოდა შემთხვევას, როცა გვირაბში არსებული მანქანა დანადგარი უბრალოდ დაზიანდა (გვირაბი ამ დროს დაზიანებული არ არის) და „მ.ჰ–ი“ გაჩერებულია იმის გამო, რომ არ აქვს ფუნქციონირებადი მანქანა-დანადგარი.

- სასამართლომ ასევე, გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მითითება იმის თაობაზე, რომ ექსპერტების მხრიდან სხდომაზე მსჯელობა, თუ რა იყო დაკარგული მოგების (ALOP) გამომწვევი მიზეზი, არ წარმოადგენდა მხარის ახსნა-განმარტებას ანდა შესაგებელს. რას ისაუბრებდა სხდომაზე ექსპერტი/სპეციალისტი/მოწმე არც მხარის შესაგებლის ნაწილი და არც მხარის ახსნა-განმარტების ნაწილი არ იქნებოდა, რადგან ექსპერტების/სპეციალისტების/მოწმეების განმარტებები წარმოადგენდა მტკიცებულებას და არა მხარის მხრიდან ფაქტებზე მითითებას.

6. სხვა გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა:

„ი–ს“ წარმომადგენელი დაკარგული მოგების ანაზღაურების შემცირების წინააღმდეგ მიუთითებდა - 30 დღიანი ფრანშიზის საკითხზე. სასამართლომ არ გაიზიარა „ი–ს“ წარმომადგენლის განმარტება იმის თაობაზე, რომ პოლისით გათვალისწინებულ შეჩერების ლიმიტს - 6 თვეს უნდა გამოკლებოდა ერთი თვე. აღნიშნულის გაზიარების შემთხვევაში სადაზღვეო ლიმიტი ყველა შემთხვევაში იქნებოდა 5 თვე. ამგვარი ჩანაწერი კი, პოლისში არ არსებობდა. ვინაიდან უდავო იყო, რომ „მ.ჰ–ისთვის“ პოლისის პირობების თანახმად, სამშენებლო სამუშაოები შეფერხებული იყო 8 თვით, აღნიშნულ 8 თვეს აკლდებოდა ფრანშიზა 1 თვე და მიიღებოდა ასანაზღაურებელი 7 თვე. იმის გამო, რომ სადაზღვევო ლიმიტი იყო 6 თვე, „მ.ჰ–ს“ მოთხოვნის უფლება ჰქონდა მხოლოდ 6 თვეზე. საბოლოოდ, ფრანშიზა ვერ ახდენდა სასარჩელო მოთხოვნის რაიმე ნაწილის შთანთქმას, რადგან ზარალის პერიოდი სულ მცირე 8 თვე იყო, ხოლო 1 თვიანი ფრანშიზის გამოყენების შემდეგ სახეზე იყო ზარალიანი პერიოდ - 7 თვე, რომელიც აღემატება სადაზღვევო ლიმიტს (6 თვეს).

- სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება შესაგებელში იმასთან დაკავშირებით, რომ არსებობდა სხვა დაგვიანებები და შეფერხებები, რის გამოც გამორიცხული იყო დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურება. სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის მხრიდან საპროცესო ნორმების დაცვით არ ყოფილა წარმოდგფენილი სხვა დაგვიანებების და შეფერხებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, შესაბამისად მხარის მითითება სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული.

- ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია CAR000133/16 პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მოთხოვნა.

3.2.19. მოსარჩელე დაზღვევის სახელშეკრულებო მოთხოვნებთან ერთად სასამართლო წესით ითხოვდა ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას მოპასუხისგან. აღნიშნული ზიანის წარმოშობის საფუძვლად მოსარჩელე ი–ს მხრიდან დაკარგული მოგების თანხის - 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადაუხდელობას მიუთითებდა. მხარის განმარტებით 5,5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მოსარჩელეს 2019 წლის 03 აპრილიდან აღარ დაერიცხებოდა 5,5 მილიონი აშშ დოლარის შესაბამისი პროცენტი. 2019 წლის 03 აპრილიდან სარჩელის აღძვრამდე დარიცხული პროცენტი ჯამში შეადგენდა 397 844.38 აშშ დოლარს. საქმეში წარმოდგენილი 29/12/2016 წლის N2044964-8688827 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით, მ.ჰ–ზე სესხის სახით გაიცა 5 000 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული სესხის მოცულობა რამდენჯერმე გაიზარდა და 2018 წლის 23 ოქტომბრის შეთანხმებით, 28,285,890.75 აშშ დოლარი შეადგინა. აღნიშნული ხელშეკრულებით, საბაზისო საპროცენტო განაკვეთი 01.04.2019-დან 30.09.2019-მდე შეადგენდა 10%-ს. ხოლო 01.10.2019-დან 18.10.2019-მდე შეადგენდა 9%-ს.

3.3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით:

3.3.1. სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ შპს „მ.ჰ–ის‘’ სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 484 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით, სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა 2016 წლის 01 ივლისს შპს „მ.ჰ–ს“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმებული დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

3.3.1.1.01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული CAR-000133/16 პოლისით. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებული იყო მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

3.3.1.2.სასამართლოს მითითებით, იმისათვის, რომ სადაზღვევო რისკი განხორციელებულად და სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად ჩათვლილიყო, უნდა დადგენილიყო სადაზღვევო შემთხვევა შეიცავდა თუ არა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ საგამონაკლისო პირობებს, რამდენადაც ამგვარი შემთხვევა გამორიცხავდა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

3.3.1.3.განსახილველ შემთხვევაში, CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართში მოცემული იყო მატერიალური ზარალის ანაზღაურების დათქმა: „დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს“.

3.3.1.4.სასამართლოს მითითებით, მატერიალური ზარალის დაკისრებისთვის, აუცილებელი იყო შემდეგი წინაპირობების არსებობა: 1. განხორციელებული იყოს ობიექტის დაზღვევა; 2. დადგეს სადაზღვევო შემთხვევა. 3. სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად გამოწვეულ იქნეს ზიანი; 4. არ არსებობდეს პოლისით გათვალისწინებული გამომრიცხავი საფუძველი; 5. დაცულ იქნეს ფრანშიზის მოთხოვნები; 6. სასარჩელო მოთხოვნა არ იყოს დაბრკოლებული რაიმე სხვა მიზეზით. სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-00133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. რომელიც მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაობის დაზღვევა თავის მხრივ მოიცავდა: 1) ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი); 2) გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი). სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებულ სადაზღვევო შემთხვევის დამადასტურებელ გარემოებებზე, მოპასუხის მხრიდან გამაბათილებელი განმარტება და მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა. მოპასუხის განმარტებით, „მხოლოდ გეოლოგიური ხასიათის პრობლემა უკვე აშენებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის მიყენებული ზიანის გარეშე არ წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევას. სამშენებლო დაზღვევის პოლისი თავისი არსით მოიაზრებდა ზიანის ანაზღაურებას სადაზღვევო შემთხვევის დროისთვის ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოების აღდგენისთვის.

3.3.1.5.სასამართლოს განმარტებით, ის გარემოება, რომ „მ.ჰ–ის“ მიერ დაზღვეულ გვირაბში დადგა სადაზღვევო შემთხვევა, ასევე, ის გარემოებაც, რომ დაზიანებულ იქნა ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოები, დასტურდებოდა სარჩელით, რომელიც ამ ნაწილში სათანადოდ შედავებული არ ყოფილა. სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობა შეადგენდა - 634,455.65 აშშ დოლარს და ამ თანხიდან გადაუხდელი იყო - 484,455.65 აშშ დოლარი. ზარალის ოდენობასთან მიმართებით „ი–ს“ წარმომადგენელმა შედავება განახორციელა შეძენილი მცირე ზომის მანქანა-დანადგარის ნაწილში. მისი განმარტებით, შეძენილი მანქანა-დანადგარის მთლიანი ღირებულება არ უნდა ჩათვლილიყო ასანაზღაურებელ თანხაში, ვინაიდან, ის დარჩებოდა შპს „მ.ჰ–ს“ სარგებლობაში. მოპასუხის ზემოაღნიშნული შედავება სასამართლოს აზრით, საკმარის არგუმენტად ვერ ჩაითვლებოდა, ხოლო, რამდენადაც მატერიალურ ზარალთან მიმართებით „ი–ოს“ მხრიდან არ განხორციელებულა მითითება პოლისით გათვალისწინებულ არცერთ გამონაკლისზე, სასამართლოს მოსაზრებით, მას არავითარი გამონაკლისი არ ჰქონდა საკვლევი მატერიალურ ზარალთან მიმართებით.

3.3.1.6.„ი–ოს“ მიერ სადავოდ გამხდარ ფრანშიზის გამოყენების საკითხთან მიმართებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ სადაზღვევო პოლისის მიხედვით, გამოიყენებოდა 50,000 აშშ დოლარის ფრანშიზა (ვინაიდან თანხის 10% არის 48,455.565 აშშ დოლარი). მატერიალური ზარალის ნაწილში მოსარჩელე დაეთანხმა ფრანშიზის 50,000 აშშ დოლარის გამოყენებას, ვინაიდან დამდგარ ზარალს არ ჰქონდა მიღწეული 32,637,000 აშშ დოლარის ლიმიტისთვის.

3.3.1.7.ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტებიდან და ზემოაღნიშნული სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

3.3.2. სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თაობაზე შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ წინამდებარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება, 2. სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება; 3. შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა. 4. დაკარგული მოგების არსებობა. 5. პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა. 6. სხვა გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

- სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მხრიდან სათანადოდ არ ყოფილა შედავებული მოსარჩელე მხარის მიერ ზემოაღნიშნული წინაპირობების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და განმარტებები. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ სამუშაოების შეფერხება გამოწვეული იყო მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. „ი–მ“ ვერანაირი გამომრიცხველი გარემოება ვერ დაუპირისპირა დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მოთხოვნას, შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნა სრულად ექვემდებარებოდა მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურებას.

3.3.3. ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კი, სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანი გამომდინარეობდა იმ გარემოებიდან, რომ „ი–ს“ მხრიდან დაკარგული მოგების თანხის - 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მოსარჩელე შეძლებდა დაეფარა კომერციულ ბანკში აღებული სესხის ძირი და აღნიშნულით შეემცირებინა ბანკისათვის გადასახდელი პროცენტები. სარჩელის მიხედვით, 2019 წლის 03 აპრილიდან სარჩელის აღძვრამდე დარიცხული პროცენტი ჯამში შეადგენდა - 397 844.38 აშშ დოლარს.

- სასამართლოს განმარტებით, წინამდებარე საქმეში მოთხოვნა შეეხებოდა ფულადი ვალდებულების განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო მიყენებულ ზიანს. მოსარჩელე აცხადებდა, რომ მოპასუხის მხრიდან დაკარგული მოგების 5 500 000 აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მას აღარ მოუწევდა ბანკიდან აღებულ სესხზე - 5 500 000 აშშ დოლარის ნაწილში პროცენტის გადახდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოვალისათვის წინასწარ არ შეიძლება ყოფილიყო სავარაუდო ის ზიანი, რომელიც მოსარჩელე მხარის განმარტებით მას ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობის გამო მიადგა. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოთხოვნა არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა; შპს „მ.ჰ–მა“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. ასევე, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ სადავო გახადა ამავე სასამართლოს 2021 წლის 30 ივნისის განჩინება ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ, 2021 წლის 30 ივნისის განჩინება მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ და 2021 წლის 06 ოქტომბრის განჩინება მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ; ხოლო, შპს „მ.ჰ–მა“ სადავო გახადა 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინება სპეციალისტების აცილებაზე უარის თქმის შესახებ და 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინება მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-5, მე-6 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნა სს „დ.ს.კ.ი–ოსთვის“ 5 500 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 340 ლარის და საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 7000 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება და განჩინებები დარჩა უცვლელად; შპს „მ.ჰ–ი“-ს მიერ გადახდილი ბაჟი ჩაითვალა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად; შპს „მ.ჰ–ს“ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 6482 ლარის გადახდა.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტი სს „დ.ს.კ.ი–ო“ სადავოდ ხდიდა მისთვის 434 455.65 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას.

6.1.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმებული დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებული იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

- დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს;

- იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული პოლისით CAR-000133/16;

- ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებული იყო მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით;

- ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

6.1.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, სადაზღვევო შემთხვევის შეფასების ძირითად კრიტერიუმს წარმოადგენდა იმის დადგენა, სადაზღვევო შემთხვევა შეიცავდა თუ არა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ საგამონაკლისო პირობებს, რამდენადაც ამგვარი შემთხვევა გამორიცხავდა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. განსახილველ შემთხვევაში, პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნებს სადაზღვევო შემთხვევით დადგომის გამო, მზღვეველის ვალდებულების წარმოშობასთან დაკავშირებით.

6.1.3. პალატის მითითებით, 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. რომელიც მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაობის დაზღვევა თავის მხრივ მოიცავდა: 1. ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი). 2. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი).

6.1.4. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2017 წლის ნოემბერში გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად შეფერხდა სამუშაოების განხორციელება, ასევე, მოხდა მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის თებერვალში მოხდა დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა, ხოლო 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის 26 ოქტომბერს ს.კ.ი–ოს დირექტორის მიერ შპს „ფ–თვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდებოდა, რომ „ი–ს“ წინაშე 2018 წლის 11 აპრილს წარდგენილი მოთხოვნა მიჩნეული იყო სადაზღვევო შემთხვევად და „ი–ს“ მხრიდან გადახდა განხორციელდებოდა CAR-000133/16 პოლისის პირობების შესაბამისად. შპს „მ.ჰ–ის“ ფინანსური დირექტორის 29/10/2018 წლის სს „ს.კ.ი–ოსათვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდებოდა, რომ შპს „მ.ჰ–ს“ სურდა მოეთხოვა სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურება (ALOP), ვინაიდან, გათხრითი სამუშაოების განახლება დაგეგმილი იყო 2019 წლის თებერვლის ბოლოსთვის, რაც გულისხმობდა პროექტის განხორციელების 11 თვით დაგვიანებას დანაკარგის მოვლენიდან გამომდინარე. საქმეში ასევე წარმოდგენილი იყო T-ის მიერ მომზადებულ ორი დოკუმენტი: ა) გვირაბის შემაჯამებელი დასკვნა და ბ) რეპორტი დასმულ შეკითხვებზე. აღნიშნულ დოკუმენტებში აღწერილი იყო, როგორც დაზიანების გამომწვევი მიზეზები, ისე სამშენებლო სამუშაოების დაზიანებები.

6.1.5. პალატის განმარტებით, T-ის შეკითხვების შესახებ რეპორტში მითითებული იყო, რომ: „ახალმა მდგომარეობამ, რაც გამოიხატა მაღალი დაწნევის მომენტში და სეგმენტურ მოსახვაზე ღერძოვან დატვირთვაში, გვირაბის სეგმენტებზე წარმოშვა შემდეგი დაზიანებები: • სეგმენტის ერთდროულად გახეთქვა, რომელიც გამოწვეულია ან წნევის დაწევით ან ასიმეტრიული დატვირთვის გამო გაძლიერებული ცემენტის სეგმენტის გახლეჩვით; • ჭარბი პლასტიკური დეფორმაცია და ჩამოშლილი გამაძლიერებლები; • სეგმენტური დაზიანება დაჭიმვის სისუსტის გამო გვირგვინის ცენტრალურ ნაწილში უკიდურესად გადატვირთული კლდოვანი მასალის გამო და მაღალი გვერდითი წნევის საფუძველზე, რომელსაც ასევე დაერთო ამოზნექვის ფენომენი; • მოულოდნელი გრავიტაციული დატვირთვის და ძალიან ძლიერი შეკუმშვის გამო სეგმენტური დაზიანებები გაჭედილი გვირაბის საბურღი მანქანის დამცავის უკან; • დატეხილი კიდეები და ნატეხები სეგმენტის ამწევი ხვრელების გარშემო (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • ბზარები სეგმენტებზე (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • დაცილება სეგმენტებს შორის.

6.1.6. ზემოაღნიშნული დასკვნების ანალიზის საფუძველზე, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაცემული № CAR-000133/16 პოლისით, „...განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების შემთხვევაში, „ი–“ ვალდებული იყო მოეხდინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით“.

6.1.7. სააპელაციო პალატის მითითებით, „ი–მ“ შპს „მ.ჰ–თან“ გააფორმა 2 ხელშეკრულება ჯამში 150000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. 2019 წლის 14 იანვრის შეთანხმებით, ი–მ მოსარჩელეს გადაუხადა 30000 აშშ დოლარი, 2019 წლის 10 ივნისის შეთანხმებით, გადახდილი იყო 120000 აშშ დოლარი.

6.1.8. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასკვნაზე დართული დანართი №1-ის შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ასანაზღაურებელი იყო შემდეგი ხარჯი:

• 2018 წლის თებერვლის შპს „ი.მ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 4,301.69 აშშ დოლარი (10 654 00 ლარი). აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ი.მ–ისათვის“ გადახდილია 2018 წლის 21 თებერვალს;

• 2018 წლის გაზაფხულზე შპს „ფ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 323,564.64 აშშ დოლარი (ქაფის და BASF მასალის შეძენა, ადგილზე მიწოდება და მოსხმის სამუშაოების შესრულება 2018 წლის თებერვლის კოლაფსის შემდეგ.) აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ფ–თვის“ გადახდილი იქნა 2018 წლის 05 აპრილს (710483.70 ლარი) და 10 აპრილს (63485.84 ლარი);

• 2018 წლის მაისის შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის მაისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა;

T-ს დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულებით გაწეული 50,466 აშშ დოლარის ხარჯიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 50% ანუ 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის 04 მაისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 24 069.50 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლის 25 ივლისს გადახდილი იქნა 26396.50 აშშ დოლარი;

• 2018 წლის ივნისის შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,247.49 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, პერსონალის მობილიზაცია, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა. T-ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 19,689 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 52% ანუ 10,247.49 აშშ დოლარი იმ ხვრელების ოდენობის გათვალისწინებით, რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 15 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ჯ.ი–თვის“ გადახდილი იქნა 13 500.33 ლარი (5481.70 აშშ დოლარი), ხოლო 2018 წლის 10 ოქტომბერს გადახდილი იქნა 37303.27 ლარი (14207.30 აშშ დოლარი);

• 2018 წლის ივნისის შპს „ე.ქ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 735.78 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისში კოლაფსის ზონაში რისკების ანალიზი. აღნიშნული თანხა 2018 წლის 07 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გადახდილი იქნა შპს „ე.ქ–ისათვის“;

• 2018 წლის აგვისტოს შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 1,600 აშშ დოლარი. 2018 წლის აგვისტოში გეოფიზიკური სამუშაოები საპროექტო გვირაბის ღერძის გასწვრივ პკ23-70პკ15, 920 მეტრი სიგრძის საკვლევ ტერიტორიაზე. T-ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 16,000 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 10% ანუ 1,600 აშშ დოლარი, რაც შეესაბამება იმ გათხრილ ხვრელებს რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 01 ოქტომბერს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 16000 აშშ დოლარი (41841.60 ლარი);

• 2018 წლის სექტემბერში D. S. G.-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა და შპს „ს.ა.ლ–ის“ მეშვეობით ჩამოტანა საქართველოში, რაც ჯამურად დაჯდა 13,444.89 აშშ დოლარი. 2018 წლის 05 სექტემბერს გაწერილი ინვოისის შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–მა“ გადაიხადა 10 004 ევრო (30 489.58 ლარი). შეძენილი დანადგარის ტრანსპორტირებაში გადახდილი იქნა 1808.54 აშშ დოლარი (4738 ლარი). ჯამში გადახდილი თანხა შეადგენს 13,444.89 აშშ დოლარს;

• 2019 წლის თებერვალსა და აპრილში VMT GMBH-ს მიერ გაწეული მომსახურების ხარჯი - 17,029.68 აშშ დოლარი. 2019 წლის თებერვალში მომსახურება, გვირაბის ბოლო 10 რგოლის გაზომვა და სხვ. შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ ზემოაღნიშნული თანხა სრულადაა ანაზღაურებული 2019 წლის 26 თებერვალს და 2019 წლის 05 აპრილს;

• 2019 წლის მარტში შპს „რ.მ–ის“ მომსახურების ხარჯი - 3,151.77 აშშ დოლარი. ტოპო-გეოდეზიური მომსახურება. აღნიშნული თანხა (8500 ლარი) შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 29 მარტს;

• 2019 წლის აპრილში შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,200 აშშ დოლარი. დამატებითი გეოლოგიური მომსახურება გვირაბის მიმდებარედ ახალი მისასვლელი გვირაბის ტრასის საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევა. აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 22 აპრილს 5387 ლარი და 2019 წლის 17 ივნისს 22523.76 ლარი. გადახდილი თანხა ჯამში შეადგენს 10200 აშშ დოლარს;

• საკონსულტაციო კომპანია T- E. SL-ის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი - 224,946.70 აშშ დოლარი. ტექნიკური კონსულტაცია და ზედამხედველობა გვირაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების პროცესში.

6.1.9. ზემოაღნიშნული ხარჯებიდან მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხემ სადავო გახადა მხოლოდ D. S. G.-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა-ჩამოტანასთან დაკავშირებული ხარჯი (13,444.89 აშშ დოლარი). სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება, რომ შეძენილი აპარატი დარჩებოდა „მ.ჰ–ს“, საკმარის არგუმენტად ვერ ჩაითვლებოდა, რადგან აღნიშნული ნივთი შეძენილ იქნა კონკრეტული დანიშნულებით და ეს დანიშნულება გამოიწვია გვირაბში კოლაფსმა და გვირაბის აღდგენის სამუშაოების აუცილებლობამ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დადგენილი გარემოებები დასაბუთებული, ხოლო, მოპასუხისთვის 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდის დაკისრება საფუძვლიანი იყო.

6.1.10. რაც შეეხება შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნას სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თობაზე, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა და რასაც არ ეთანხმებოდა აპელანტი - სს „დ.ს.კ.ი–ო“, პალატამ განმარტა, რომ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ძირითადი დათქმა წარმოდგენილი იყო პოლისის მე-3 დანართში, სადაც მითითებულია შემდეგი: „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო, როგორც ეს განმარტებულია წინამდებარე სექციაში, თუკი ცხრილში აღნიშნული სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს, თუკი ასეთი ზიანი არ არის გამორიცხული წინამდებარე სექციით და რომელიც იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას და შედეგად დგება დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება ან/და მასში ჩარევა, რაც შემდგომში მოხსენიებულია როგორც დაყოვნება“. №CAR000133/16 პოლისის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში სადაზღვევო ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს. ანაზღაურების პერიოდი შეადგენდა 6 თვეს. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვაზე პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის საჭირო იყო შემდეგი წინაპირობების დაკმაყოფილება: 1) პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება; 2) სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება; 3) შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა; 4) დაკარგული მოგების არსებობა; 5) პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა; 6) სხვა გამომრიცხველიგარემოებების არარსებობა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით სასარჩელო მოთხოვნა სრულად დააკმაყოფილა, რასაც არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატა.

6.1.11. სააპელაციო პალატის განმარტებით, პოლისის მე-3 დანართში დაკარგული მოგების დეფინიცია მიუთითებდა, რომ ზარალი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი აღნიშნული გამორიცხული არ იყო პოლისით. შპს „მ.ჰ–ის“ პოზიციით, 2017 წლის ნოემბრის, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის მოვლენები გვირაბში არ იყო გამოწვეული მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. იმისთვის, რომ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის მოთხოვნა გამორიცხული ყოფილიყო, „ი–ს“ უნდა დაემტკიცებინა, რომ ჰესის გვირაბში დამონტაჟებული რგოლების დაბზარვა და გვირაბში გრუნტის რამდენჯერმე ჩამოქცევა გამოწვეული იყო რომელიმე კონკრეტული მანქანა დანადგარის დაზიანებამ.

6.1.12. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–მა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ გააფორმეს დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებული იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით. 01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული CAR-000133/16 პოლისით. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულ იქნა მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემოდა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენდა ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

6.1.13. 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. პოლისის თანახმად, დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს. CAR-000133/16 პოლისის პირველი სექციით გათვალისწინებული მატერიალური ზიანის დაზღვევა მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ყველა რისკის დაზღვევის დროს ნებისმიერი მიზეზიდან გამომდინარე დანაკარგი/ზიანი ანაზღაურდებოდა, გარდა პოლისით ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხული შემთხვევებისა.

6.1.14. პალატამ ყურადღება გაამახვილა CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართის განმარტებზე, რომლის თანახმად, დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში, თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს. სადაზღვევო პოლისით დადგენილი იყო გამონაკლისი. კერძოდ, ზარალი ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, თუ შემთხვევა გამოწვეული იყო მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. საქმეში წარმოდგენილი (L.a.) C &C-ს დასკვნით, შემთხვევა გამოწვეულ იყო მანქანა-დანადგარების გაუმართაობით. პალატის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში სწორედ აღნიშნული დასკვნა უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული სადავო გარემოების დადგენის მიზნებისთვის, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით სწორედ აღნიშნული კომპანია წარმოადგენდა ზარალის შემფასებელს. მხარეთა მიერ ნება გამოხატული და დაფიქსირებული იყო ხელშეკრულებაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა აპელანტ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ წარმომადგენლის პოზიცია მასზედ, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა საგამონაკლისო წინაპირობებს და 2018 წლის აპრილში, მიწის მასის ჩამოქცევა წარმოადგენდა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის შედეგს.

6.1.15. ამასთან, პალატამ არ გაიზიარა შპს „მ.ჰ–ის“ წარმომადგენლის განმარტება და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობა მასზედ, რომ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა შედავებული არ ყოფილა იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე სახელშეკრულებო გამონაკლისების შესახებ მიუთითებდა. შესაბამისად, პალატა, მიიჩნია, რომ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ პოზიცია გასაჩივრებული გადაწყევტილების ამ ნაწილში დასაბუთებული იყო.

6.1.16. რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, რომელიც შეეხებოდა მიუღებელი შემოსავლების გადახდის შემთხვევაში, კომერციული ბანკიდან აღებული სესხის დაფარვას, ასევე საპროცენტო სარგებლის დარიცხვას, პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა, ვინაიდან აღნიშნული ზიანი, ასევე საპროცენტო სარგებელი მოპასუხისთვის წინასწარ სავარაუდო არ იყო. შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

6.1.17. გარდა ზემოაღნიშნულისა, „მ.ჰ–ის“ მიერ გასაჩივრებულ იქნა 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა სპეციალისტების ს.ნ–ისა დამ.ვ–ის აცილების შუამდგომლობაზე; ასევე 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინება სასამართლო სხდომაზე წარმოდგენილი მტკიცებულების Ulrich Wewigk-ის იურიდიული დასკვნის ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ. 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებას აპელანტი ითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ სპეციალისტები პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებული იყვნენ საქმის შედეგით, ხოლო Ulrich Wewigk-ის დასკვნის ამორიცხვას ითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ დასკვნა წარმოადგენდა გერმანიაში მოღვაწე ადვოკატის სამართლებრივ დასკვნას, რომელიც არ შეეხებოდა ქართული სამართლის ანალიზს და მიმოხილვას.

6.1.18. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას, რომ შუამდგომლობის ავტორი ვერ ასაბუთებდა, თუ რატომ უნდა ყოფილიყვნენ საქმის შედეგით დაინტერესებული აღნიშნული პირები. ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ სპეციალისტის დაკითხვა ერთ-ერთი მტკიცებულება იყო, ხოლო არცერთ მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი იურიდიული ძალა არ გააჩნდა. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო იყო აპელანტის პოზიცია Ulrich Wewigk-ის იურიდიული დასკვნის საქმიდან ამორიცხვის შესახებ, ვინაიდან სასამართლო ყველა მტკიცებულებას აფასებდა ერთობლიობაში და იღებდა შესაბამის გადაწყვეტილებას. შესაბამისად, მტკიცებულების წარმოდგენა მხარის უფლება იყო, ხოლო გაიზიარებდა თუ არა მას სასამართლო, სასამართლოს შეფასების საკითხს წარმოადგენდა.

6.1.19. აპელანტი სს „დ.ს.კ.ი–ო“ ასაჩივრებდა 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებას ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ; 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებას მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ და 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინება მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ.

6.1.20. პალატამ მიუთითა, რომ 2021 წლის 30 ივნისის სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელი შუამდგომლობდა სს „თ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვაზე, კერძოდ, მოცემული მომენტისთვის ბანკს ჰქონდა თუ არა დავის მიმართ ფინანსური ინტერესი, სამართლებრივი ინტერესი. პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას და განმარტა, რომ მოპასუხე/აპელანტი ითხოვდა ინფორმაციის გამოთხოვას, რომელიც პირის მოსაზრებას წარმოადგენდა, თუმცა, განსახილველ დავაში სს „თ.ბ–ი“ სამართალწარმოებაში მონაწილე პირი არ იყო. შესაბამისად, მას არ შეიძლებოდა დავალებოდა მოსაზრების წარმოდგენა და ვერც სამართლებრივი მნიშვნელობა მიენიჭებოდა მის მოსაზრებას.

6.1.21. ასევე, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინების (რომლითაც საქმეზე დაინიშნა მთავარი სხდომა) გაუქმების საფუძველი. აღნიშნულთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 207-ე მუხლზე, ამავე კოდექსის 205-ე მუხლის პირველს ნაწილზე და განმარტა, რომ მთავარი სხდომის დასანიშნად სასამართლო უფლებამოსილი იყო მოესმინა მხარეებისათვის, თუმცა მათი მოსაზრება ვერ შებოჭავდა სასამართლოს დაენიშნა მთავარი სხდომა.

6.1.22. რაც შეეხება 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ, პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას და მიიჩნია, რომ არ არსებობს განჩინების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან არ არსებობდა საპატიო მიზეზი, არ გამოვლენილა საქმის გადაწყვეტისთვის ისეთი მნიშვნელოვანი ახალი გარემოება, რაც მოპასუხის მხრიდან დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენას საჭიროებდა. ამასთან, მოპასუხეს მოცემულ სხდომაზე მტკიცებულება წარდგენილი არ ჰქონდა, არამედ ითხოვდა დროს მტკიცებულების წარსადგენად.

6.1.23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტების მოთხოვნები საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე დაუსაბუთებელი იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა; შპს „მ.ჰ–მა“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 სექტემბრის განჩინებებით, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ და შპს „მ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 06 ოქტომბრის განჩინებით, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

10. შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

10.1. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა დაკარგული მოგების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, წარმოდგენილია ყოველგვარი სიღრმისეული ანალიზის, გარემოებებისა და მტკიცებულებების დეტალური გამოკვლევის გარეშე. ამ მიმართებით, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ „ი–ს“ მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დაკარგული მოგების შესახებ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მხოლოდ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ არსებობდა პოლისით დადგენილი გამონაკლისი. კერძოდ, კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ მიუთითა, რომ: (ა) თითქოსდა „ი–მ“ პირველ ინსტანციაში საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე პოლისით განსაზღვრულ გამონაკლისებთან დაკავშირებით კვალიფიციური შედავება განახორციელა; (ბ) თითქოსდა მოცემული გამონაკლისის დადგენის მიზნით, რელევანტური იყო მხოლოდ „ი–ს“ ზიანის დამთვლელის - C &C-ს დასკვნა, რომელიც პოლისში იყო მითითებული ზიანის დამთვლელად; (გ) თითქოსდა „ი–ს“ ზიანის დამთვლელის - C &C-ს დასკვნა უთითებდა პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისზე. კასატორის პოზიციით, სინამდვილეში: (ა) პირველ ინსტანციის სასამართლოში, მოსამზადებელ ეტაპზე პოლისში მითითებულ გამონაკლისთან დაკავშირებით, „ი–ს“ არ განუხორციელებია კვალიფიციური შედავება; (ბ) თუნდაც კვალიფიციური შედავება განხორციელებული ყოფილიყო, „ი–ს“ ზიანის დამთვლელის - „C &C“-ს დასკვნა უსაფუძვლოა და მხოლოდ სარეკომენდაციო ხასიათისაა, რასაც თავად ზარალის დამთვლელი პირებიც ადასტურებენ და შესაბამისად, მხარეთათვის ამ დასკვნის მბოჭავობაზე საუბარი სრული აბსურდი და სამართლებრივი ნონსენსია; (გ) საქმის ყველა მტკიცებულების ურთიერთშეპირისპირების და შეჯერების შემთხვევაში, სრულიად აშკარაა, რომ პოლისით დადგენილ გამონაკლისს ადგილი არ ჰქონია. იმ შემთხვევაშიც, თუკი უზენაესი სასამართლო ჩათვლის, რომ შესაგებელში შედავება სათანადოდ გაკეთდა დაკარგული მოგების (ALOP) ნაწილში ანაზღაურების გამომრიცხველ გარემოებებზე, კასატორის მოსაზრებით, არსებობს სხვა არაერთი მიზეზი, რაც შეუძლებელს ხდის დაკარგული მოგების ნაწილში „ი–ს“ პრეტენზიის გაზიარებას, რადგან: 1) არსებობდა C & C-ს სპეციალისტების:მ.ვ–ის და ს.ნ–ის აცილების საფუძველი მათი სუბიექტურობისა და მიკერძოებულობის გამო, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ მათი პოზიციის გაზიარება უკანონოა; 2) დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურებიდან გამონაკლისის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოპასუხე „ი–ს“; 3) მოსარჩელე შპს „მ.ჰ–მა“, მიუხედავად მტკიცების ტვირთის არარსებობისა, მის მიერ წარმოდგენილი საერთაშორისო საინჟინრო კომპანიების (იტალიური კომპანია T.P. და ესპანური კომპანია T. C.) დასკვნებით და დასმულ შეკითხვებზე პასუხით, ასევე, მოპასუხის ზარალის დამთვლელის C &C-ს შუალედური რეპორტების კრიტიკული ანალიზით, გააქარწყლა დაკარგული მოგების (ALOP) ნაწილში მანქანა-დანადგარით ზარალის გამოწვევის საკითხი; 4) მოპასუხე „ი–მ“ ვერ გასწია სათანადო მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა დაკარგული მოგების (ALOP) გამოწვევა მანქანა-დანადგარის დაზიანებით.

10.2. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის იმ კუთხითაც, რომ სასამართლომ არ დაადგინა ბანკის პროცენტთან დაკავშირებული ზიანის ანაზღაურების ყველა სათანადო გარემოება; კონკრეტულად, კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ ასახა გადაწყვეტილების ფაქტობრივ ნაწილში ქვემორე ფაქტები:

სს „თ.ბ–ის“ მხრიდან მიღებული სესხი უშუალოდ უკავშირდება შპს „მ.ჰ–ის“ პროექტის დაფინანსებას. მას შემდეგ, რაც ჰესის ოპერირება დაიწყება, მოსარჩელემ ბანკის სესხი სწორედ იმ შემოსავლიდან უნდა გაისტუმროს, რომელსაც მტკვარი-ჰესზე გამომუშავებული ელექტრო-ენერგიის რეალიზაციის შედეგად მიიღებს.

შპს „მ.ჰ–მა“ მოახდინა მოგების დაკარგვის რისკის დაზღვევა (ALOP) „ი–სთან“ და „ი–მ“ დაზღვევის პოლისით აიღო ვალდებულება, რომ გადაუხდიდა მოსარჩელეს დაკარგულ მოგებას 5.5 მილიონი აშშ დოლარის ლიმიტის ფარგლებში. „ი–სგან“ ანაზღაურებული დაკარგული მოგების (ALOP) კომპენსაციაც სწორედ სესხის დაფარვის მიზნით იქნებოდა გამოყენებული მოსარჩელის მხრიდან.

შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ აღებული სესხი მოიცავდა როგორც საბაზისო პროცენტს (სესხის აღებისას 10%, ხოლო 01.10.2019 წლიდან 9%) ასევე ლიბორის (LIBOR) საპროცენტო განაკვეთს. ლიბორის განაკვეთი (LIBOR) წარმოადგენს ლონდონის ბანკთაშორისი სესხის შეთავაზების ინდექსს, რომელიც ოფიციალურად ქვეყნდება და მთელს მსოფლიოში სესხის პროცენტის განსაზღვრის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ მექანიზმს წარმოადგენს.

2016 წლის 29 დეკემბრის სესხის ხელშეკრულების თანახმად, საპროცენტო განაკვეთი დგინდება ყოველ 3 თვეში გამოქვეყნებული ლიბორის განაკვეთის შესაბამისად, რომელიც ემატებოდა საბაზისო 10%-ს. 2019 წლის 09 სექტემბერს, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „თ.ბ–ს“ შორის გაფორმებული შეთანხმებით შეიცვალა სესხზე პროცენტის დარიცხვის წესი. კერძოდ, მხარეთა შეთანხმებით დადგინდა, რომ სესხს 2019 წლის 01 ოქტომბრიდან დაერიცხებოდა წლიური საბაზისო 9% + ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი აშშ დოლარში (მეასედის სიზუსტით). ბანკისა და შპს „მ.ჰ–ის“ 6 თვის ლიბორის განაკვეთი განისაზღვრება ყოველი წლის 14 ივლისს და 14 იანვარს.

„ი–ს“ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ვალდებულება ჯეროვნად რომ შეესრულებინა და 2019 წლის 03 აპრილს გაეცა 5.5 მილიონი აშშ დოლარი შპს „მ.ჰ–ზე“, მოსარჩელე ამ თანხას მიმართავდა საბანკო სესხის ძირი თანხის დასაფარად. შესაბამისად, „ი–ს“ მხრიდან დაზღვევის პოლისით ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, მოსარჩელეს 2019 წლის 03 აპრილიდან აღარ დაერიცხებოდა 5.5 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის სესხის შესაბამისი საბანკო პროცენტი. 2019 წლის 03 აპრილი აღებულია ათვლის თარიღად იმის გამო, რომ სწორედ მოცემულ დღეს გასცა „ი–მ“ ოფიციალური უარი დაკარგული მოგების ანაზღაურებაზე.

2019 წლის 03 აპრილიდან სარჩელის შემოტანამდე შპს „მ.ჰ–ს“ 5.5. მილიონ აშშ დოლარზე დაერიცხა 397,844.38 აშშ დოლარი პროცენტის სახით. ამასთან, რაკი წინამდებარე ზიანის დარიცხვა კვლავაც გრძელდება, შპს „მ.ჰ–ი“ ითხოვს მოპასუხეზე ზიანის სახით პროცენტის თანხის დაკისრებას სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდზეც. კერძოდ, „ი–ს“ სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე უნდა დაეკისროს 5.5 მილიონი აშშ დოლარის წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარს და 14 ივლისს განსაზღვრული ლიბორის განაკვეთის ოდენობით.

კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული გარემოებების ასახვა უნდა მომხდარიყო უდავო ფაქტობრივ გარემოებებში, რადგან ბანკის პროცენტთან დაკავშირებული ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივი საფუძვლები „ი–ს“ მოსამზადებელ ეტაპზე სადავოდ არ გაუხდია.

10.3. ბანკის პროცენტთან დაკავშირებული ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივი საფუძვლების გარდა, კასატორი სადავოდ ხდის ამ ნაწილში, სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებასაც. კერძოდ, კასატორის მითითებით, ორივე ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, მხოლოდ წინასწარ სავარაუდო ზიანი ანაზღაურდებოდა და შპს „მ.ჰ–ის“ 3.1. და 3.2. სასარჩელო მოთხოვნები - 397,844.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა სარჩელის შეტანის მომენტისათვის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანისათვის და სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 5,500,000 აშშ დოლარზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, რომელიც შეადგენს წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), სადაც ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთის ოდენობა განისაზღვრება ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარსა და 14 ივლისს, ამ კრიტერიუმს ვერ აკმაყოფილებდა. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მხრიდან საკითხის ამგვარი ინტერპრეტაციით, დაირღვა ერთდროულად რამდენიმე საკანონმდებლო ნორმა. ამ თვალსაზრისით, კასატორი აღნიშნავს, რომ სს „თ.ბ–ისთვის“ გადასახდელი პროცენტების ნაწილში, სარჩელში დასახელებული არცერთი ფაქტობრივი გარემოება „ი–ს“ მხრიდან სადავოდ არ გამხდარა. „ი.“ შესაგებელში მიუთითებდა მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ ვინაიდან 5.5 მილიონი აშშ დოლარი არ იყო გადასახდელი შპს „მ.ჰ–ისთვის“, არც პროცენტის სახით დამდგარი ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო, ხოლო, ზიანის ანაზღაურების სხვა რომელიმე ელემენტი „ი–ს“ სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, უდავოა ზიანსა (შეუმცირებელი საბანკო პროცენტები) და ქმედებას (2019 წლის 03 აპრილს თანხის გადაუხდელობა) შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა, რის გამოც, სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე, ზიანის არასავარაუდოობის ასპექტზე სასამართლოს მხრიდან მითითება, დაუსაბუთებელია. გარდა ამისა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ „ი–ს“ მხრიდან შედავების განუხორციელებლობის მიუხედავად, უზენაესი სასამართლო მაინც ჩათვლის, რომ შესაძლებელი იყო მიზეზ-შედეგობრიობის საფუძვლების კვლევა, ასეთ შემთხვევაშიც, არასწორად განხორციელდა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის განმარტება, რამეთუ კასატორის მოსაზრებით, რელევანტურია არა „ი–ს“ სუბიექტური ცოდნა სს „თ.ბ–ის“ სესხისა და პროცენტის შესახებ, არამედ ის, თუ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო ოპტიმალური დამკვირვებლის პროგნოზი 5.5 მილიონი აშშ დოლარის შპს „მ.ჰ–ისთვის“ გადაუხდელობის შემთხვევაში. კასატორის მოსაზრებით, ნებისმიერი ოპტიმალური დამკვირვებელი ნათლად გააცნობიერებდა, რომ 2019 წლის 03 აპრილს 5.5 მილიონი აშშ დოლარის გადაუხდელობა ჰესის მშენებელი პირისთვის, რომელმაც ჰესის აშენების შემდეგ ოპერირება უნდა მოახდინოს, უდიდეს ზარალთან არის დაკავშირებული. ნებისმიერი კონტრაჰენტი სადაზღვევო ორგანიზაცია (მზღვეველი) ძალიან კარგად აცნობიერებს, რომ დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურება დამზღვევისთვის უმნიშვნელოვანესი ფინანსური „შვებაა“. დაკარგული მოგების დაზღვევის მთელი არსი სწორედ ის არის, რომ რაიმე გაუთვალისწინებელი და დაზღვეული მიზეზით, ჰესი ვერ იწყებს ოპერირებას იმ დღეს, როდესაც ეს დაგეგმილი იყო, იკარგება შემოსავლები და ამ შემოსავლების დაკარგვას ანაცვლებს სადაზღვევო პროდუქტი. ანუ დაკარგულმა მოგებამ (ALOP), როგორც სადაზღვევო პროდუქტმა, უნდა უზრუნველყოს (სადაზღვევო ლიმიტების ფარგლებში) იმ სიტუაციის აღდგენა, რომელშიც დამზღვევი იქნებოდა სადაზღვევო შემთხვევა რომ არ დამდგარიყო. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი განმარტავს, რომ შპს „მ.ჰ–ს“ „ი–სგან“ 2019 წლის 23 აპრილს უნდა მიეღო 5.5 მილიონი აშშ დოლარის ანაზღაურება, რადგან ჰესის ოპერირების ვადის გადაწევით,მან რეალურად დაკარგა მილიონობით აშშ დოლარი და ამ თანხით, თუ არა ჰესთან დაკავშირებით აღებული სესხის ძირისა და გადასახდელი პროცენტის შემცირება, სხვა რა უფრო მოსალოდნელი გამოყენება შეიძლება ჰქონოდა ამ თანხას, კასატორისათვის გაუგებარია. კასატორის მოსაზრებით, სრულიად ალოგიკური იქნება ვარაუდი, რომ შპს „მ.ჰ–ი“ მიღებულ 5.5 მილიონ აშშ დოლარს უქმად დადებდა ანგარიშზე ანდა პირობითად უფასოდ, უსასყიდლოდ გადასცემდა ვინმეს. თუნდაც მოპასუხეს ამ ფულადი თანხის სხვაგვარი, ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენების ვერსია განევითარებინა (რაც არ გაუკეთებია), თავისთავად აღებული ის მოსაზრება, რომ პირი შეიმცირებდა პროცენტს ბანკში, აბსოლუტურად მოსალოდნელი, დასაშვები და ლოგიკურია. შესაბამისად, გონივრულია ივარაუდებოდეს, რომ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება „ი–ს“ რომ შეესრულებინა, შპს „მ.ჰ–ი“ ბანკში სესხის ძირის შემცირებას მოახდენდა და ამით, ნაკლები პროცენტის გადახდა მოუწევდა.

10.4. ასევე, კასატორი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებებთან დაკავშირებით განვითარებული მსჯელობის ნაწილში. კერძოდ, შპს „მ.ჰ–ი“ სააპელაციო სასამართლოში ასაჩივრებდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც მოსარჩელე შპს „მ.ჰ–ს“ უარი ეთქვა სპეციალისტების - ს.ნ–ისა დამ.ვ–ის აცილების შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა საქმიდან ამორიცხულიყო მოპასუხის მიერ, 2021 წლის 29 სექტემბრის სასამართლოს სხდომაზე წარმოდგენილი მტკიცებულება - Ulrich Werwigk-ის იურიდიული დასკვნა.

10.5. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ მათი მხრიდან წარდგენილი დასაბუთების სრული იგნორირებისა და ყოველგვარი განხილვის გარეშე მიუთითა, რომ არ დასტურდებოდა ს.ნ–ისა დამ.ვ–ის აცილების საფუძვლები. აღნიშნულის საპირისპიროდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სრულიად მიუღებელია საქმეში სასამართლოსთვის კონსულტაციის გამწევ სპეციალისტებად დაკითხულ ყოფილიყვნენმ.ვ–ი და ს.ნ–ი, ანუ, ის პირები, რომლებმაც რეპორტები „ი–ს“ დაკვეთით შეადგინეს და „ი–ს“ განმარტებითვე, შესაძლოა სასამართლო დავამ და საქმის შედეგმა, მათ უფლება-მოვალეობებზე გავლენა მოახდინოს. კასატორის მოსაზრებით, თავიდანვე აშკარა იყო, რომ მოცემული პირები ვერ გაუწევდნენ სასამართლოს ობიექტურ, მიუკერძოებელ კონსულტაციას. ამასთან, მოგვიანებით, მათმა დაკითხვამ ეს ფაქტი კიდევ უფრო აშკარა და ცალსახა გახადა. კასატორის განმარტებით, სპეციალისტის აცილების საფუძველ წარმოადგენს „გონივრული ეჭვი“ მის მიუკერძოებლობაში. სტანდარტს არ წარმოადგენს უტყუარი მტკიცება და უტყუარი მტკიცებულებები, თუმცა, მათი მხრიდან წარმოდგენილი არგუმენტები, კასატორის მოსაზრებით, ქმნიდა არათუ გონივრულ ეჭვს, არამედ პირდაპირ ადასტურებდამ.ვ–ისა და ს.ნ–ის სუბიექტურობას, რის გამოც ორივე მათგანი საქმიდან აცილებულ უნდა ყოფილიყვნენ.

10.6. რაც შეეხება 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა საქმიდან ამორიცხულიყო Ulrich Werwigk-ის იურიდიული დასკვნა, კასატორი განმარტავს, რომ Ulrich Werwigk-ის იურიდიული დასკვნას არ გააჩნია მტკიცებულებითი ძალა. ეს დოკუმენტი წარმოადგენს გერმანიაში მოღვაწე ადვოკატის სამართლებრივ დასკვნას, რომელიც არ შეეხება ქართული სამართლის ანალიზს ან მიმოხილვას და წარმოადგენს მხოლოდ ამ პირის პოზიციას გარკვეული საკითხების ინტერპრეტაციაზე. დასახელებული გარემოებიდან გამომდინარე და ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი სასამართლო მეგობრის (Amicus Curiae) ინსტიტუტს არ იცნობს, აღნიშნული დასკვნა ამორიცხულ უნდა იქნეს საქმიდან.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 06 ოქტომბრის განჩინებით, შპს „მ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

12. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

15. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

16. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. კერძოდ, დადგენილია და მოპასუხე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმდა დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 1.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენს ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის მიხედვით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრება მზღვეველს მიერ გაცემული №CAR-000133/16 სადაზღვევო პოლისით, რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულია მხარეთა შორის და წარმოადგენს „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად კი, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრება გაცემული პოლისით.

17. მხარეთა ნების საფუძველზე გაფორმებული №CAR-000133/16 პოლისი (რაც დაზღვევის ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად დაზღვევის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს) შეიცავდა რამდენიმე სექციას. 1-ლი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი, რომლის სრული სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 93 002 700 აშშ დოლარს. მატერიალური ზიანი მოიცავდა: 1) საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას; 2) სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. პოლისის მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, ხოლო, მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვა. აღნიშნული დაზღვევით უზრუნველყოფილი იყო ი–სგან „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ იმ დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურება, რაც გამოწვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების დაზიანების გამო, დაგეგმილ პერიოდში, ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვების შეფერხებით. დაზღვევის პოლისის მიხედვით, დაწესებული იყო ანაზღაურების ორი ლიმიტი, თანხობრივი და დროითი. თანხობრივი ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს, ხოლო, ანაზღაურების პერიოდის ლიმიტი შეადგენდა - 6 თვეს. დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს.

18. მოსარჩელე სწორედ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებისა და ამავე ხელშეკრულების დანართი №CAR-000133/16 პოლისის საფუძველზე ითხოვდა მოპასუხისათვის სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი მატერიალური ზიანის, დაკარგული მოგებისა და ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას.

19. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარისა და დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდა, ხოლო, დანარჩენ ნაწილში შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კი, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების ნაწილში გაუქმდა და მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, საბოლოო ჯამში, მხოლოდ სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი მატერიალური ზიანის - 434 455.65 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება დაეკისრა.

20. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატამ 2022 წლის 06 ოქტომბრის განჩინებით, რომლითაც სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო, უკვე იმსჯელა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მართებულობაზე და გაიზიარა სააპელაციო პალატის მსჯელობა მასზედ, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა სადაზღვევო შემთხვევის არსებობა (დაზიანდა ჩატარებული საკონტრაქტო სამუშაოები, რაც დაზღვეული იყო №CAR-000133/16 პოლისის მატერიალური ზიანის ქვეთავით), რის გამოც, სს „დ.ს.კ.ი–ო“ ვალდებული იყო სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით, შპს „მ.ჰ–ისათვის“ აენაზღაურებინა მის მიერ გაწეული ხარჯები - 434 455,64 აშშ დოლარის (ფრანშიზის გამოკლებით) ოდენობით.

21. შპს „მ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში კი, საკასაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს და შეაფასოს - არსებობდა თუ არა მოსარჩელისათვის დაკარგული მოგებისა (ALOP) და ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, რამეთუ კასატორმა შედავება წარმოადგინა იმ თვალსაზრისით, რომ დაკარგული მოგების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, სასამართლოს მსჯელობა წარმოდგენილია ყოველგვარი სიღრმისეული ანალიზის, გარემოებებისა და მტკიცებულებების დეტალური გამოკვლევის გარეშე, ხოლო, ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში, სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ გარემოებებს.

22. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დაკარგული მოგებისა და ვალდებულების დარღვევის გამო, ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799.1 (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა, აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება), 820-ე (ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით), 821-ე (მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში), 824-ე (დაზღვევა ვრცელდება სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეულ მიუღებელ სარგებელზედაც, თუ ეს გათვალისწინებულია შეთანხმებით), 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 412-ე (ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მუხლებიდან გამომდინარეობს. იმავდროულად, პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობა დამოკიდებულია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების (ხელშეკრულების დანართების) პირობებსა და დათქმებზე იმგვარად, რომ კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევა, რომელიც სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგია, მხარეების მიერ არსებითი პირობის სახით წინასწარ არის განსაზღვრული ხელშეკრულებაში.

23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება; დამზღვევი ვალდებულია გადაიხადოს სადაზღვევო შესატანი (პრემია). აღნიშნული მუხლის ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივი, სასყიდლიანი და რეალური ხელშეკრულებაა. დამზღვევი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო შენატანი, ხოლო მზღვეველი მოვალეა აანაზღაუროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი. დაზღვევის ხელშეკრულება ფორმირდება მხარეთა კონსენსუსის შედეგად და მის ფარგლებში წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების სისტემა ბოჭავს ამ ურთიერთობის მონაწილეებს.

24. დაზღვევის ხელშეკრულება ალეატორულ, ანუ სარისკო გარიგებას წარმოადგენს. ერთი მხრივ, დამზღვევი მიდის რისკზე იმ გაგებით, რომ იხდის სადაზღვევო პრემიას და სადაზღვევო შემთხვევა შეიძლება არც დადგეს, ან მზღვეველმა უარი უთხრას დამზღვევს სადაზღვევო საზღაურის გადახდაზე ან ვერ შეძლოს მისი ანაზღაურება გადახდისუუნარობის გამო; მზღვეველი რისკავს იმ თვალსაზრისით, რომ შედარებით მცირე სადაზღვევო პრემიის მიღების პირობებში, მსხვილი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, იგი ვალდებული ხდება, გადაიხადოს გაცილებით მეტი თანხა (შდრ: ქ. ირემაშვილი, მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის კრიტერიუმები სადაზღვევო ურთიერთობებში, 2016, გვ.85.) (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1091-2022; 23/02/2023 წ.).

25. პალატა მიუთითებს, რომ დაზღვევის მიზანი ფიზიკური და იურიდიული პირების ინტერესების დაცვაა. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება იყოს დაზღვევის ობიექტი, მოცემულია სსკ-ის 820-858-ე მუხლებში (შდრ: სუსგ №ას-663-624-2011, 17/02/2012 წ.).

26. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 824-ე მუხლის მიხედვით, დაზღვევა ვრცელდება სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეულ მიუღებელ სარგებელზედაც, თუ ეს გათვალისწინებულია შეთანხმებით. ამდენად, კანონმა მიუღებელ სარგებელთან დაკავშირებით ანაზღაურების შესაძლო შემთხვევა დაუკავშირა მხოლოდ მხარეთა წინასწარ შეთანხმებას, ე.ი. უნდა არსებობდეს სადაზღვევო გარიგება არაპირდაპირ ზიანზეც – მიუღებელი სარგებლის სახით განცდილი შესაძლო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაშვების თაობაზე.

27. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა ვალდებულების განმსაზღვრელი იმ დებულებებისაგან შედგება, რომელიც ხელშემკვრელთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას ასახავს (სსკ-ის 327-ე მუხლი) და კანონის თანახმად, სწორედ ამ ჩარჩოშია მოქცეული მათი პასუხისმგებლობის ფარგლებიც (გარდა კანონის იმპერატიული დანაწესებისა). ვალდებულებითი სამართლის ეს უზოგადესი პრინციპი თანაბრად ვრცელდება ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე, რომელთა შორისაცაა დაზღვევის ხელშეკრულება (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-92-88-2016, 11.03.2016 წ.).

28. პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო 799.1. მუხლი არ აკისრებს მზღვეველს ყოველგვარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას და მიუთითებს, რომ ანაზღაურების საკითხი სახელშეკრულებო პირობების შინაარსის შესაბამისად განისაზღვრება. დაზღვევის ხელშეკრულების სარისკო ბუნების გათვალისწინებით, დამზღვევისთვის განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს იმ საგამონაკლისო წესებს, რომელთა მიხედვით, ხელშეკრულების პირობის ან კანონის საფუძველზე, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მიუხედავად, მზღვეველი შეიძლება გათავისუფლდეს ვალდებულების შესრულებისგან. როგორც წესი, დაზღვევის ხელშეკრულებით დეტალურად არის გათვალისწინებული საგამონაკლისო წესები, რომელთა არსებობისას, მზღვეველი უფლებამოსილია არ შეასრულოს, ან მხოლოდ ნაწილობრივ შეასრულოს თავისი ვალდებულება. ამგვარი შეთანხმებების მრავალფეროვნება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლში ჩამოყალიბებულ, ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს ეფუძნება და მთლიანად მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული.

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადაზღვევო ურთიერთობაში მიზანშეწონილი და სასურველიც კი არის, რომ მხარეებმა წინასწარ და მკაფიოდ განსაზღვრონ ე.წ. „დაფარვები“ და „გამონაკლისები“, ესე იგი გარემოებები, რომელთა დადგომის შემთხვევაშიც გაიცემა სადაზღვევო ანაზღაურება და შემთხვევები, რომელთა არსებობაც გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. პირობების დეტალიზაცია ამცირებს დავის წარმოშობის შესაძლებლობას და მხარეებს გონივრულ მოლოდინს უჩენს იმის თაობაზე, თუ როდის წარმოიშვება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ან როდის არის აზრს მოკლებული სადაზღვევო კომპანიისათვის ასეთი მოთხოვნის წარდგენა. რომ არა რისკების გადანაწილების შესაძლებლობა, დაზღვევა დაკარგავდა იმ კომერციულ მიმზიდველობას, რის გამოც მზღვეველი ირჩევს ამ სფეროში ოპერირებას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-539-2020, 20.10.202020 წ.).

30. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ ხელშეკრულებაში საგამონაკლისო ნორმების იმპლემენტაციის დანიშნულებაა ამომწურავად განისაზღვროს იმ გარემოებათა/ქმედებათა წრე, რაც მზღვეველის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს, ყველა სხვა შემთხვევა კი, დამზღვევის ინტერესების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს. საგამონაკლისო შემთხვევების გაფართოების დაშვება, ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში ამგვარი დათქმების ჩართვის მიზანს. მხარეები თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დებენ ხელშეკრულებას, თავადვე განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობების იმპერატიულ და დისპოზიციურ წესებს, რომელსაც ორივე მხარე განუხრელად უნდა დაემორჩილოს და იცავდეს. საგამონაკლისო დათქმები სადაზღვევო ხელშეკრულების სწორედ იმპერატიულ დანაწესთა იმ წყებას მიეკუთვნება, რომელიც სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებისათვის დაუშვებლად მიჩნეულ ქმედებათა სრულ სპექტრს განსაზღვრავს (იხ. სუსგ №ას-1147-1067-2017, 29.12.2017 წ.).

31. განსახილველ შემთხვევაში, დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების ძირითადი დათქმა წარმოდგენილია მხარეთა ნების საფუძველზე გაფორმებული №CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექციაში, სადაც მითითებულია, რომ „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო, როგორც ეს განმარტებულია წინამდებარე სექციაში, თუკი ცხრილში აღნიშნული სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს, თუკი ასეთი ზიანი არ არის გამორიცხული წინამდებარე სექციით და რომელიც იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას და შედეგად დგება დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება ან/და მასში ჩარევა, რაც შემდგომში მოხსენიებულია როგორც დაყოვნება“.

32. ზემოაღნიშნული დათქმიდან გამომდინარე, დაკარგული მოგების ანაზღაურების წინაპირობებია: 1) პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება; 2) სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება; 3) შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა; 4) დაკარგული მოგების არსებობა; 5) პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა; 6) სხვა გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

33. განსახილველ შემთხვევაში, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული №CAR-000133/16 პოლისის (რაც დაზღვევის ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად დაზღვევის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს) მე-3 დანართის მე-3 სექცია განსაზღვრავს ისეთი რისკების ამომწურავ ჩამონათვალს, რომლებიც დაზღვეული არ არის და მათი განხორციელების შემთხვევაში, დაკარგული მოგების ანაზღაურების შესაძლებლობა გამოირიცხება. ასეთ რისკს განეკუთვნება პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექციის 1.3. პუნქტი, რომლის თანახმად, მზღვეველნი არ არიან პასუხისმგებელი დაყოვნებისათვის, რომელიც იწვევს მთლიანი მოგების დაკარგვას ან/და სამუშაოს ხარჯების გაზრდას, თუკი ის დადგა ან გამოწვეულია გარშემო არსებული საკუთრების, სამშენებლო სამანქანო დანადგარების, აღჭურვილობის და მოწყობილობის დაკარგვით ან დაზიანებით. ხელშეკრულების მითითებული პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ ხელშემკვრელმა მხარეებმა დაზღვევის არეალიდან გამორიცხეს ისეთი დაკარგული მოგების ანაზღაურება, რაც შედეგად მოყვა დაყოვნებას, რომელიც გამოწვეულია მათ შორის სამშენებლო სამანქანო მანქანა-დანადგარების დაზიანებით.

34. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, რომელმაც დაკარგული მოგების ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, ყველა წინაპირობა (იხ. ამ გადაწყვეტილების 32-ე აბზაცი) დადასტურებულად, ხოლო, სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია, სააპელაციო პალატამ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სააპელაციო საჩივრის განხილვის ფარგლებში, გაიზიარა აპელანტის პოზიცია მასზედ, რომ 2018 წლის აპრილში, მიწის მასის ჩამოქცევა წარმოადგენდა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის შედეგს, რაც პოლისით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო შემთხვევას წარმოადგენდა და დაკარგული მოგების (5 500 000 აშშ დოლარი) სახით, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას უსაფუძვლოს ხდიდა. აღნიშნული მსჯელობის გაზიარებისას, სააპელაციო პალატა დაეყრდნო (L.a.) C &C-ის დასკვნას, რომლის თანახმად, შემთხვევა გამოწვეული იყო მანქანა-დანადგარების გაუმართაობით, ხოლო, რამდენადაც მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით, სწორედ აღნიშნული კომპანია წარმოადგენდა ზარალის შემფასებელს, პალატის აზრით, სადავო გარემოების დადგენის მიზნებისთვის, C &C-ის დასკვნა უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული. ამასთან, რადგანაც მოპასუხე სახელშეკრულებო გამონაკლისების შესახებ მიუთითებდა, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელე შპს „მ.ჰ–ისა“ და იმავდროულად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება მასზედ, რომ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა შედავებული არ იყო.

35. სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული მოტივაციის საპირისპიროდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ (ა) პირველ ინსტანციის სასამართლოში, მოსამზადებელ ეტაპზე პოლისში მითითებულ გამონაკლისთან დაკავშირებით, „ი–ს“ არ განუხორციელებია კვალიფიციური შედავება; (ბ) თუნდაც კვალიფიციური შედავება ყოფილიყო განხორციელებული, „ი–ს“ ზიანის დამთვლელის - „C &C“-ს დასკვნა უსაფუძვლოა და მხოლოდ სარეკომენდაციო ხასიათისაა, რასაც თავად ზარალის დამთვლელი პირებიც ადასტურებენ და შესაბამისად, მხარეთათვის ამ დასკვნის მბოჭავობაზე საუბარი სრული აბსურდი და სამართლებრივი ნონსენსია; (გ) საქმის ყველა მტკიცებულების ურთიერთშეპირისპირების და შეჯერების შემთხვევაში, სრულიად აშკარაა, რომ პოლისით დადგენილ გამონაკლისს ადგილი არ ჰქონია.

36. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს „მ.ჰ–ის“ წარმომადგენლის განმარტება მასზედ, რომ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა შედავებული არ იყო, საკითხზე იმსჯელა არსებითად და საბოლოოდ, დაკარგული მოგების ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძვლად მხოლოდ ერთ გარემოებაზე - პოლისით გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევის არსებობაზე მიუთითა, ხოლო დანარჩენი წინაპირობების (იხ. ამ გადაწყვეტილების 32-ე აბზაცი) ნაწილში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება, უცვლელად იქნა დატოვებული. სააპელაციო პალატის მოტივაციისა და კასატორის არგუმენტების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში იმ გარემოებას შეაფასებს, პოლისში მითითებულ გამონაკლისთან დაკავშირებით მოპასუხემ მოსამზადებელ ეტაპზე განახორციელა თუ არა შედავება და აღნიშნულის დადასტურების შემთხვევაში, პალატა იმსჯელებს, არსებობდა თუ არა დაკარგული მოგების სახით, ზიანის ანაზღაურების გამომრიცხველი, საგამონაკლისო შემთხვევით გათვალისწინებული გარემოება.

37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით (სუსგ №ას-948-2021, 17.12.2021წ., პ. 67). ფაქტებზე მითითება, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა (შდრ. სუსგ №ას-1190-2021, 22.02.2022წ., პ. 104).

38. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (სუსგ №ას-1465-2020, 18.03.2021წ., პ. 48).

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებით, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03.2017 წ., პ. 202).

40. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით), დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსამართლე ვერ დაეხმარება მხარეს სარჩელის/შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთების შედგენაში. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს (სუსგ №ას-354-2021, 25.06.2021წ., პ. 101, 102).

41. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცდომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოასწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს თუ შესაგებელს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი) (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო პროცესუალური სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 214).

42. ამდენად, მხარეები საპროცესო სამართალურთიერთობაში მოქმედებენ რა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის ფუნდამენტური პრინციპების ფარგლებში, თავად განსაზღვრავენ, თუ რა სამართლებრივი ხერხითა და მეთოდით, რომელ სამართლებრივ ბერკეტებზე მითითებით დაუპირისპირდნენ სარჩელს და როგორ გააქარწყლონ ან შეარბილონ/შეამცირონ მათთვის დასაკისრებელი პასუხისმგებლობის ფარგლები. სასამართლო სამართალწარმოების განხორცილების პროცესში შეზღუდულია პროცესის მონაწილე სუბიექტთა ნების გამოვლენის ფარგლებით. სასამართლო სამართალწარმოებას ახორციელებს ერთი მხრივ, სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობის, ხოლო, მეორე მხრივ, სარჩელის წინააღმდეგ წარმოდგენილი მოთხოვნის გამომრიცხველი, დამაბრკოლებელი თუ შემწყვეტი შესაგებლების ურთიერთშეპირისპირების ფარგლებში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-827-2021, 03.12.2021 წ.).

43. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელში, მოსარჩელის მიერ მითითებულია ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელთა დადასტურების შემთხვევაშიც, დაკარგული მოგების ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნევა, ხოლო, შესაგებელში, მოპასუხე „ი.“ მხოლოდ იმის აღნიშვნით შემოიფარგლა, რომ იგი არ ეთანხმება ამ გარემოებებს, რადგან მანქანა-დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის (დაკარგული მოგების ანაზღაურების) მოთხოვნას (იხ. შესაგებლის 42-ე ფაქტობრივი გარემოება). მოპასუხის შედავებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს მკაფიოდ არ დაუფიქსირებია უთითებდა თუ არა კონკრეტულად პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექციის 1.3. პუნქტით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო პირობაზე და რას გულისხმობდა მითითებულ შედავებაში (მანქანა-დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის მოთხოვნას), მაშინ, როდესაც მოპასუხე - სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შესაგებელში კონკრეტული გამონაკლისისა და ამ გამონაკლისის გარშემო არსებული ფაქტობრივი გარემოებების მითითების, ასევე, ამ ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულება ეკისრებოდა, რამეთუ დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავისას, სწორედ მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს კანონის ან ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1091-2022, 23/02/2023 წ.). ამასთან, იმ შემთხვევაშიც, თუ საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შესაგებელში „ი–ს“ მითითება მიემართებოდა პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექციის 1.3. პუნქტით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო პირობას და გულისხმობდა ისეთ შემთხვევას, რომელიც გამორიცხავს დაკარგული მოგების ანაზღაურებას იმ პირობებში, როდესაც სადაზღვევო შემთხვევა (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანება) გამოწვეულია მანქანა-დანადგარების დაზიანებით, პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201.2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის (მოპასუხის წერილობით პასუხში (შესაგებელში) მითითებული უნდა იყოს: დ) თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, რა კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებს ემყარება მისი პასუხი (შესაგებელი) სარჩელის წინააღმდეგ), ამავე მუხლის მე-4 ნაწილისა (პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს) და ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული) საფუძველზე, „ი“ ვალდებული იყო, მის ძირითად საპროცესო დოკუმენტში - შესაგებელში, ან უკიდურეს შემთხვევაში მოსამზადებელ სხდომაზე, საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვის დაწყებამდე, სრულყოფილად განემარტა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი რომელიმე მანქანა-დანადგარის დაზიანებასა და დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნებას შორის, რაც მას არ განუხორციელებია.

44. ამდენად, საკასაციო პალატა სააპელაციო პალატისაგან განსხვავებით მიიჩნევს, რომ დაკარგული მოგების ანაზღაურების გამომრიცხავი გარემოების შესახებ, მოპასუხე „ი–ს“ მხრიდან მითითება არასათანადოდ განხორციელდა. შესაგებელში, მხოლოდ იმის აღნიშვნა, რომ „ი“ არ ეთანხმება ამ გარემოებებს, რადგან მანქანა-დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის მოთხოვნას (თუ ვივარაუდებთ, რომ აღნიშნული გათვალისწინებული იყო სადაზღვევო პოლისით და გულისხმობდა ისეთ საგამონაკლისო პირობას, რაზედაც სააპელაციო პალატა აპელირებდა) საკმარისი არ იყო და მოპასუხეს უნდა წარმოედგინა მოვლენების განვითარების ქრონოლოგია და დეტალური, ამომწურავი მსჯელობა, თუ რომელ მანქანა-დანადგარის დაზიანებაზეა საუბარი, როდის გაფუჭდა ეს მანქანა-დანადგარი, როგორ უკავშირდება მანქანა-დანადგარის დაზიანების საკითხი დაზღვეულ გვირაბში 2017 წლის ნოემბერში, 2018 წლის იანვარში ანდა 2018 წლის აპრილში განხორციელებულ კოლაფსს, საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანებას და მის შედეგად, დაკარგულ მოგებას; ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაზიარებელია კასატორის - შპს „მ.ჰ–ის“ მოსაზრება მასზედ, რომ მოპასუხე „ი–ს“ არც შესაგებელში და არც მოსამზადებელ ეტაპზე წარმოდგენილ რომელიმე განცხადებაში, არ განუმარტავს რაიმე მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი რომელიმე მანქანა-დანადგარის დაზიანებასა და დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნებას შორის. შესაბამისად, იმ სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორების გათვალისწინებით, რომ „ი–ს“ ზემოაღნიშნული არგუმენტები არც შესაგებელში და არც მოსამზადებელ სხდომაზე არ მიუთითებია, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ დაკარგა მათზე დაყრდნობით სარჩელისაგან თავდაცვის საპროცესო უფლება.

45. როგორც საკასაციო სასამართლო თავის არაერთ განჩინებაში განმარტავს, სამოქალაქო საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (იხ. სუსგ-ები: №ას-1033-2018, 30.10.2018წ; №ას-851-817-2016, 04.11.2016წ.). ფაქტები, რომლებიც შესაგებლით შედავებული არ ყოფილა, გამოკვლეული ვერ იქნება საქმის საკასაციო ინსტანციაში განხილვისას. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუსგ №ას-201-2019, 08.05.2019წ.).

46. განსახილველ შემთხვევაში, „ი–ს“ მხრიდან კვალიფიციური შედავების არარსებობის გამო, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს პოლისით გათვალისწინებული საგამონაკლისო პირობის არსებობის შესახებ, სააპელაციო პალატის მსჯელობის გაზიარების საფუძველი, რასაც შეეძლო დაკარგული მოგების ანაზღაურების შესაძლებლობა გამოერიცხა.

47. იმ შემთხვევაშიც, თუ საკასაციო პალატა სააპელაციო პალატის მსგავსად მიიჩნევდა, რომ „ი–მ“ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ნაწილში კვალიფიციური შედავება განახორციელა და მისი მითითება (მანქანა-დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის მოთხოვნას) მიემართებოდა პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექციის 1.3. პუნქტით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო პირობას და გულისხმობდა ისეთ შემთხვევას, რომელიც გამორიცხავს დაკარგული მოგების ანაზღაურებას იმ პირობებში, როდესაც სადაზღვევო შემთხვევა (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანება) გამოწვეულია მანქანა-დანადგარების დაზიანებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ დაზღვეულ გვირაბში მიწის მასის ჩამოქცევა წარმოადგენდა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის შედეგს.

48. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის შედავებას მასზედ, რომ სააპელაციო პალატამ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სააპელაციო საჩივრის განხილვის ფარგლებში, არასწორად გაიზიარა აპელანტის პოზიცია დაზღვეულ გვირაბში მიწის მასის ჩამოქცევის გამომწვევ მიზეზებთან დაკავშირებით და ამ სადავო გარემოების დადგენისას, არასწორად დაეყრდნო (L.a.) C &C-ის დასკვნას მხოლოდ იმ მოტივით, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით, სწორედ აღნიშნული კომპანია წარმოადგენდა ზარალის შემფასებელს.

49. საყურადღებოა, რომ 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი მართლაც შეიცავს შემდეგი შინაარსის დათქმას: „ზიანის დამთვლელი - C &C“, თუმცა, არც პოლისი განმარტავს და არც სააპელაციო პალატის კვლევის საგანი გამხდარა თუ კონკრეტულად რა მოიაზრება „ზიანის დამთვლელში“. ასეთ ვითარებაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „ზიანის დამთვლელი“ სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობით გულისხმობს მატერიალური ზიანის ოდენობის გაანგარიშებაზე უფლებამოსილ სუბიექტს და არა დაზღვეულ გვირაბში მიწის მასის ჩამოქცევის გამომწვევი მიზეზების დამდგენ სუბიექტს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა დაზღვეულ გვირაბში განხორციელებული კოლაფსისა და საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების გენეზისის დადგენას მარტოოდენ C &C-ის დასკვნაზე დაყრდნობით, დაუსაბუთებლად მიიჩნევს.

50. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას, სასამართლო ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ (შდრ. სუსგ №ას-589-896-09, 22 იანვარი, 2010 წელი).

51. მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

52. საქართველოს უზენაესი სასამართლო თავის ერთ-ერთ განჩინებაში აღნიშნავს, რომ „ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (იხ. სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022).

53. ექსპერტიზის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი“ (იხ. სუსგ საქმეებზე: №ას-681-2023, 07/07/2023, №ას-311-2022, 01/11/2022 წ.).

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატას სწორედ ზემოაღნიშნულ აბზაცებში განვითარებული მსჯელობის თვალსაზრისით, ერთობლიობაში უნდა შეეფასებინა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მათ შორის, მოსარჩელისა და მოპასუხის მხრიდან წარმოდგენილი ურთიერთსაწინააღმდეგო ექსპერტიზის დასკვნები, T-ს და T-ის რეპორტები (ტექნიკური მხარის განხილვის/პასუხების ანგარიში; ექსპერტის პასუხები შეკითხვებზე) დამატებით დასმულ შეკითხვებზე, სასამართლო სხდომაზე ექსპერტების მიერ ზეპირად მიცემული განმარტებები და დაზღვეულ გვირაბში 2017 წლის ნოემბერში, 2018 წლის იანვარში ანდა 2018 წლის აპრილში განხორციელებული კოლაფსებისა და საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების გამომწვევი მიზეზების განსაზღვრისას, უპირატესობა უნდა მიენიჭებინა მოსარჩელის - შპს „მ.ჰ–ის“ დაკვეთით, T-ს და T-ის მიერ მომზადებული დასკვნებისათვის, რომლებიც იმპერატიული და ამომწურავი ხასიათისაა. დასახელებული დასკვნები ექსპერტებისათვის დამატებით დასმულ შეკითხვებზე პასუხებთან (რეპორტებთან) ერთად, სრულყოფილად ასახავენ საექსპერტო კვლევის მიმდინარეობას და დაზღვეულ გვირაბში განხორიელებული კოლაფსების მიზეზად ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებენ გრუნტის რთულ გეოლოგიურ პირობებზე, კლდის მასის შემადგენლობის კრიტიკულ ფაქტორებზე და არა მანქანა-დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლას ან/და მათი სისტემის გაუმართაობაზე (იხ. ამ გადაწყვეტილების 3.2.9. აბზაცი; ასევე, რეპორტები - ტ.23, ს.ფ. 159-165; 243-251). მოპასუხე „ი–ს“ მიერ წარდგენილი C &C-ის საექსპერტო დასკვნა კი, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო გარემოების დადგენის მიზნებისათვის, ვერ ლახავს მტკიცებულებათა სანდოობისა და რელევანტურობისათვის სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტებს, რამეთუ იგი არც ამომწურავია და მითუმეტეს, არც იმპერატიული; აღნიშნული კი, საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, მტკიცებულებისთვის სამართლებრივი ძალის მინიჭების უმთავრესი წინაპირობაა. ამ თვალსაზრისით, აღსანიშნავია, რომ 2021 წლის 30 სექტემბრის სასამართლო სხდომაზე, C &C-ის საექსპერტო დასკვნის ერთ-ერთმა ავტორმა -მ.ვ–მა თავადვე დაადასტურა, რომ მისი დასკვნა არის საინფორმაციო, სარეკომენდაციო და არასავალდებულო ხასიათის (საუბრის დრო: 17:13:03-17:13:15), ხოლო, T.P.-ს დასკვნასთან მიმართებით, აღნიშნა, რომ „T.P.-ს რეპორტი კარგი რეპორტია. ნამდვილი გეოლოგის დაწერილია, გულით და სულით...“ (საუბრის დრო: 18:00:14-18:00:18).

55. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსთვის არცერთ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამასთანავე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნის გაზიარება სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის და მას სასამართლო სტანდარტულად, 105-ე მუხლით დადგენილი წესების მიხედვით, შინაგანი რწმენის საფუძველზე აფასებს. შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბებას საფუძვლად უნდა ედოს მტკიცებულებათა ობიექტური და სრული განხილვა. შესაბამისად, სასამართლომ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, ობიექტური შეფასების შედეგად, თავად უნდა გადაწყვიტოს, თუ რომელი მტკიცებულებაა სარწმუნო და რომელ მათგანს დაეყრდნოს.

56. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, 2017 წლის ნოემბერში, 2018 წლის იანვარსა და 2018 წლის აპრილში დაზღვეულ გვირაბში განხორციელებული მოვლენეთა ქრონოლოგიის გათვალისწინებით, ასევე, მოსარჩელისა და მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნების კვლევის მეთოდების, T-ს და T-ის მიერ მომზადებული დამატებით დასმულ შეკითხვებზე პასუხების და სასამართლო სხდომაზე ექსპერტების მიერ ზეპირად მიცემული განმარტებების შეფასების საფუძველზე, საკასაციო პალატა რწმუნდება იმაში, რომ სადავო გარემოების დადგენისას, გაიზიაროს მოსარჩელე შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ წარმოდგენილი T-ს და T-ის მიერ მომზადებული დასკვნები, როგორც უფრო მეტად მოტივირებული და დამაჯერებელი; აღნიშნულ დასკვნებზე დაყრდნობით კი, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის შედავებას და უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას მასზედ, რომ დაზღვეულ გვირაბში მიწის მასის ჩამოქცევა წარმოადგენდა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის შედეგს.

57. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო პალატას მიაჩნდა, რომ „ი–მ“ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ნაწილში კვალიფიციური შედავება განახორციელა, სააპელაციო პალატას დამატებითი ყურადღება უნდა გაემახვილებინა იმაზე, რომ მოსარჩელე შპს „მ.ჰ–მა“ 2 სხვადასხვა კომპანიის T-ს და T-ის მიერ მომზადებული დასკვნების წარმოდგენის გზით (იხ. ამ გადაწყვეტილების 3.2.9. აბზაცი), შეძლო გარემოერიცხა რაიმე სახის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა რომელიმე მანქანა-დანადგარის დაზიანებასა და დაზღვეულ გვირაბში განხორციელებულ კოლაფსებს, საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანებასა და მის შედეგად, დაკარგულ მოგებას შორის, ხოლო, მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნები სათანადო ხარისხის მტკიცებულებებით ვერ გააქარწყლა.

58. აქვე, პალატა აღნიშნავს, რომ რამდენადაც სადაზღვევო შემთხვევის გამომწვევი მიზეზების დადგენის მიზნებისათვის, საკასაციო პალატამ რელევანტურად მიიჩნია და დაეყრდნო T-ს და T-ის მიერ მომზადებულ დასკვნებს, პალატა დამატებით აღარ განავრცობს მსჯელობას „ი–ს“ ზიანის დამთვლელის - „C &C დასკვნის ავტორების - ს.ნ–ისა დამ.ვ–ის აცილების შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინების მართლზომიერებაზე, რამეთუ ამ საკითხის გამორკვევას სადავო საკითხის გადაწყვეტისათვის, მნიშვნელობა აღარ აქვს.

59. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის იმ კუთხითაც, რომ სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ბანკის პროცენტთან დაკავშირებულ ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლებს. შესაბამისად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი ითხოვს ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას.

60. კასატორის განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების ნაწილში წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნები - 1) 397,844.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა სარჩელის შეტანის მომენტისათვის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანისათვის; 2) სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 5,500,000 აშშ დოლარზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, რომელიც შეადგენს წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), სადაც ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთის ოდენობა განისაზღვრება ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარსა და 14 ივლისს - უკავშირდება „ი–ს“ მხრიდან 5 500 000 აშშ დოლარის გადაუხდელობიდან გამომდინარე დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას.

61. დადგენილია, რომ ზემოაღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი ორივე ინსტანციის სასამართლოში ის გარემოება გახდა, რომ მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო ვერ იქნებოდა ის ზიანი, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით, მას ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობის გამო მიადგა. აღნიშნულს არ იზიარებს კასატორი და განმარტავს, რომ ზიანის არასავარაუდოობის ასპექტზე სასამართლოს მხრიდან მითითება არარელევანტურია, რამეთუ სს „თ.ბ–ისთვის“ გადასახდელი პროცენტების ნაწილში, სარჩელში დასახელებული არცერთი ფაქტობრივი გარემოება „ი–ს“ მხრიდან სადავო არ გამხდარა და ასეც რომ ყოფილიყო, საკითხის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია არა „ი–ს“ სუბიექტური ცოდნა სესხისა და პროცენტის შესახებ, არამედ ის, თუ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო ოპტიმალური დამკვირვებლის პროგნოზი 5.5 მილიონი აშშ დოლარის შპს „მ.ჰ–ისთვის“ გადაუხდელობის შემთხვევაში.

62. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების, საკასაციო შედავებისა და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის კვლევის საგანია მოპასუხემ მოსამზადებელ ეტაპზე ბანკის პროცენტთან დაკავშირებული ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლებთან მიმართებით განახორციელა თუ არა შედავება და აღნიშნულის დადასტურების შემთხვევაში, მოპასუხის ქმედებამ - დაკარგული მოგების (ALOP) დროულად გადაუხდელობამ, გამოიწვია თუ არა ქონებრივი ზიანი მოსარჩელისათვის და იყო თუ არა აღნიშნული ზიანი მოპასუხისათვის წინასწარ სავარაუდო.

63. სადავო საკითხთან მიმართებით, ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ ზიანის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების თანამდევი შედეგის არსებობა, ობიექტურ მონაცემებს უნდა ემყარებოდეს და არ უნდა შორდებოდეს სამართლებრივ და ეკონომიკურ განსაზღვრულობას, კერძოდ, მან გამოხატვა უნდა ჰპოვოს ეკონომიკურ ერთეულში და მისი მიღება შესაძლებელი უნდა იყოს ობიექტურად, სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების საფუძველზე. ამ თვალსაზრისით, უარღესად დიდი მნიშვნელობისაა მტკიცების პროცედურა. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (მე-4, 102, 178-ე მუხლები). მოპასუხემ კი შესაგებელში უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით არ ადასტურებენ მოსარჩელის მოთხოვნის არსებობას. მოპასუხეზეა დამოკიდებული, რამდენად წარმატებით აქარწყლებს იგი სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებსა და მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. თუ მოპასუხე სარჩელში მითითებულ ზიანის განაპირობებელ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, საფუძვლიან მოსაზრებას არ გამოთქვამს, არ დაასაბუთებს და არ გააბათილებს შესაბამისი მტკიცებულებებით, მაშინ, მოპასუხე სათანადოდ ვერ გაუწევს პროცედურულ წინააღმდეგობას მოსარჩელეს (შდრ. ი. გაგუა., მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო სამართლის პროცესში, გამომცემლობა ,,მერიდიანი“, თბ., 2013, გვ.23-25, რედაქტორები - ზ. ძლიერიშვილი, ნ.კვანტალიანი) (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-960-2020, 13/10/2021 წ.).

64. აქვე, საკასაციო პალატა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201.2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის (მოპასუხის წერილობით პასუხში (შესაგებელში) მითითებული უნდა იყოს: დ) თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, რა კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებს ემყარება მისი პასუხი (შესაგებელი) სარჩელის წინააღმდეგ), ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის (პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს) და ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული) საფუძველზე განმეორებით განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების დაკისრების უსაფუძვლობაზე (ისევე როგორც დაკარგული მოგების ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე) მოპასუხეს უნდა მიეთითებინა მის ძირითად საპროცესო დოკუმენტში ან უკიდურეს შემთხვევაში მოსამზადებელ სხდომაზე, საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვის დაწყებამდე.

65. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების დასასაბუთებლად, წარმოადგინა 2016 წლის 29 დეკემბრის N2044964-8688827 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, 2019 წლის 09 სექტემბერს, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „თ.ბ–ს“ შორის გაფორმებული შეთანხმება, სს „თ.ბ–ის“ წერილი 01.04.2019-18.10.2019-ის ჩათვლით საპროცენტო განაკვეთების დადასტურებაზე, 03.04.2019 წლიდან სარჩელის შეტანამდე ზიანის გაანგარიშების კალკულაცია (ტ.2, ს.ფ. 279) და ფაქტობრივი გარემოების სახით მიუთითა, რომ დაკარგული მოგების (ALOP) დროულად, 2019 წლის 03 აპრილს გადახდის შემთხვევაში, შპს „მ.ჰ–ი“ დაფარავდა სს „თ.ბ–ის“ სასესხო თანხას და ამით შეიმცირებდა ბანკის წინაშე საპროცენტო ხარჯს. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხემ შესაგებელში შედავება დააფუძნა მხოლოდ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ფორმალური და ფაქტობრივი წინაპირობების არარსებობას და მიუთითა, რომ არ ეთანხმებოდა ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელში აღწერილ გარემოებებს, რადგან არ არსებობდა დაკარგული მოგების ანაზღაურების ფორმალური და ფაქტობრივი წინაპირობა. გამომდინარე იქიდან, რომ საკასაციო პალატამ წინამდებარე გადაწყვეტილებით უკვე იმსჯელა და დაკარგული მოგების ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია, ზიანის წარმომშობი და მისი ოდენობის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, შეუდავებელი დარჩა, რამეთუ ზიანის ოდენობა ან/და ზიანის ანაზღაურების რომელიმე ელემენტი არც შესაგებელში და არც მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია.

66. იმ შემთხვევაშიც, თუ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების დაკისრების უსაფუძვლობაზე მოპასუხეს მის ძირითად საპროცესო დოკუმენტში ან უკიდურეს შემთხვევაში მოსამზადებელ სხდომაზე, საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვის დაწყებამდე შედავება ექნებოდა განხორციელებული, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც, მოსარჩელემ სათანადოდ მოახდინა მტკიცების ტვირთის რეალიზება მისთვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების დასასაბუთებლად, ხოლო, მოპასუხემ წინააღმდეგობა ვერ გაუწია მოსარჩელის მიერ დასაბუთებულ, ზიანის წარმომშობ და მისი ოდენობის განმაპირობებელლ ფაქტობრივ გარემოებებს და ვერ შეძლო მისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონშეუსაბამობის დადასტურება.

67. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას (სსკ-ის 361.2-ე მუხლი). ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით ანაზღაურებაში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08.06.2022 წ.).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა, მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08/06/2022 წ.).

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394.1 მუხლი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1. მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 2. ზიანი; 3. მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს, როგორც დამდგარ შედეგს შორის; 4. მოვალის ბრალეულობა (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა). საგულისხმოა, რომ ზიანის კომპონენტის ქვეშ მოსარჩელეს ეკისრება არამარტო ზოგადად, ქონებრივი დანაკლისის ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცების, არამედ ამ დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დადასტურების ვალდებულება. ამასთან, მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პირობებში, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის, ისე ზიანის მიყენების ფაქტისა და განცდილი ზიანის ოდენობის, აგრეთვე დამდგარ შედეგსა და ჩადენილ უმართლობას შორის მიზეზობრივი კავშირის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (კრედიტორის) მხარეზეა.

70. ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც.

71. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. დასახელებული ნორმის მიხედვით, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Total reparation-ის პრინციპი). ამასთანავე მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში.

72. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე, ანუ, აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით სახელშეკრულებო ურთიერთობებში მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. როცა ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებას, იგი მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება. სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს, რამეთუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება (იხ. სუსგ. №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ).

74. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა ეხება ფულადი ვალდებულების განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო მიყენებულ ზიანს. მოსარჩელემ კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით, ქონებრივი დანაკლისის ფაქტობრივი გარემოებისა და ამ დანაკლისის ოდენობის სარწმუნოდ დასადასტურებლად, წარმოადგინა 2016 წლის 29 დეკემბრის N2044964-8688827 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება (ხელშეკრულების თანახმად, „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის/დეველოპმენტის ფინანსირების მიზნით, შპს „მ.ჰ–ზე“ სესხის სახით გაიცა 5 000 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული სესხის მოცულობა რამდენჯერმე გაიზარდა და 2018 წლის 23 ოქტომბრის შეთანხმებით შეადგინა 29,285,890.75 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების თანახმად, შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ აღებული სესხი მოიცავდა როგორც საბაზისო პროცენტს (სესხის აღებისას 10%), ასევე ლიბორის (LIBOR) საპროცენტო განაკვეთს. საპროცენტო განაკვეთი დგინდება ყოველ 3 თვეში გამოქვეყნებული ლიბორის განაკვეთის შესაბამისად, რომელიც ემატებოდა საბაზისო 10%-ს; ტ.2, ს.ფ. 259-268), 2019 წლის 09 სექტემბერს, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „თ.ბ–ს“ შორის გაფორმებული შეთანხმება (შეთანხმებით შეიცვალა სესხზე პროცენტის დარიცხვის წესი. კერძოდ, მხარეთა შეთანხმებით დადგინდა, რომ სესხს 2019 წლის 01 ოქტომბრიდან დაერიცხებოდა წლიური საბაზისო 9% + ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი აშშ დოლარში (მეასედის სიზუსტით). ბანკისა და შპს „მ.ჰ–ის“ 6 თვის ლიბორის განაკვეთი განისაზღვრება ყოველი წლის 14 ივლისს და 14 იანვარს; ტ.2, ს.ფ. 269-270), სს „თ.ბ–ის“ წერილი 01.04.2019-18.10.2019-ის ჩათვლით საპროცენტო განაკვეთების დადასტურებაზე (ტ.2, ს.ფ. 271), 03.04.2019 წლიდან სარჩელის შეტანამდე ზიანის გაანგარიშების კალკულაცია (ტ.2, ს.ფ. 279) და განმარტა, რომ დაკარგული მოგების (ALOP) დროულად, 2019 წლის 03 აპრილს გადახდის შემთხვევაში, შპს „მ.ჰ–ი“ დაფარავდა სს „თ.ბ–ის“ სასესხო თანხას და ამით შეიმცირებდა ბანკის წინაშე საპროცენტო ხარჯს.

75. მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონმდებლის ნებას წარმოადგენს, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა გაავრცელოს იმ ზიანზე, რომელიც სამოქალაქო ბრუნვის საშუალო მონაწილის შემეცნების უნარის მქონე მოვალისთვის აღქმადი და განჭვრეტადი იქნება. დაუშვებელია, მოვალეს ეკისრებოდეს იმის გამორკვევის ვალდებულება, თუ რა მიზნით აპირებს კრედიტორი მისგან მიღებული შესრულების განკარგვას, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა განსაკუთრებულ გარემოებათა გამო, შესრულების საგნის ამგვარი ფორმით კრედიტორის მიერ განკარგვის ინტერესი მოვალის მხრიდან განჭვრეტადი და სავარაუდოა.

76. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებული „დაზღვევის სფეროში ურთიერთანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულების“ საგნის (საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა), შპს „მ.ჰ–ის“ საქმიანობის (შპს „მ.ჰ–ი“ არის ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის და ოპერირების მიზნით დაფუძნებული კომპანია), დაკარგული მოგების დაზღვევის კომერციული იდეის (იმ დაკარგული მოგების ანაზღაურება, რაც გამოწვეულია სამშენებლო სამუშაოების დაზიანების გამო, დაგეგმილ პერიოდში, ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვების შეფერხებით) და იმ გარემოების გათვალისწინებითაც, რომ საქმეში წარმოდგენილი საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით საპროცენტო განაკვეთების განსაზღვრა დამოკიდებული იყო, მათ შორის, ჰესის წარმატებით გაშვებაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხისათვის, როგორც სადაზღვევო კომპანიისათვის, ცნობილი უნდა ყოფილიყო ის რისკები, რის წინაშეც შეიძლება დამდგარიყო ჰესის მშენებელი კომპანია (რომელმაც ჰესის აშენების შემდეგ ოპერირება უნდა მოახდინოს), თუ იგი გამოიჩენდა გულგრილობას და დროულად არ შეასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას - დაკარგული მოგების ანაზღაურების სახით, მით უფრო მაშინ, როდესაც მისთვის ცნობილი იყო მესამე პირების წინაშე კრედიტორის ფულადი ვალდებულებების არსებობის შესახებ, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი პოლისი №CAR-000133/16-ის დამატება №1-ით, რომლის მიხედვით, შპს „მ.ჰ–მა“ მიმართა სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ „დაზღვევის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ“ 2016 წლის 01 ივლისის ხელშეკრულების ფარგლებში გაცემულ სამშენებლო რისკების დაზღვევის პოლისში მოსარგებლის ცვლილების შესახებ, ხოლო, „ი–მ“ დაადასტურა, რომ TBC Bank-ი განისაზღვრა პირველი რიგის ბენეფიციარად მ.ჰ–ის ქონებისა და ობიექტზე შესასრულებელი სამუშაოების ნაწილში, მისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ პირველი სასარჩელო მოთხოვნისაგან (სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება) თავდაცვის მიზნით, მოპასუხე „ი“ თავადვე აპელირებდა იმ გარემოებაზე, რომ დაზღვევის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შედეგად, კონკრეტულ სადაზღვევო პროდუქტში განისაზღვრა კონკრეტული დაზღვეული/ბენეფიციარი/მოსარგებლე, ანუ, მოთხოვნის მქონე პირი - სს „თ.ბ–ი“. ასეთ დროს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზიანის წარმოშობის ალბათობა განიხილება იმდენად ცალსახა რისკად, რომელიც სამოქალაქო ბრუნვის საშუალო მონაწილე მოვალისათვის თავისთავად სავარაუდო უნდა ყოფილიყო. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ „ი–სათვის“ წინასწარ სავარაუდო იყო ის ზიანი, რაც შეიძლებოდა შპს „მ.ჰ–ს“ მისდგომოდა დაკარგული მოგების ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემთხვევაში და სახეზეა ზიანის ანაზღაურებისათვის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული აუცილებელი ელემენტი.

77. გარდა ამისა, იმ ვითარებაში, როდესაც დგინდება მოპასუხის მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის (ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ვალდებულების დარღვევისას) წინაპირობების დარღვევა და ეს დარღვევა ფულადი ვალდებულების - დაკარგული მოგების (ALOP) დროულად გადაუხდელობას შეეხება (რაზედაც საკასაციო პალატამ წინამდებარე გადაწყვეტილებით უკვე იმსჯელა და ამ ნაწილში, საფუძვლიანად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა), საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ ჩნდება კითხვა ზიანის წინასწარ სავარაუდოობის შესახებ იმ თვალსაზრისითაც, რომ თანხის დროულად გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობისას, მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ალბათობა მოპასუხისათვის ფულის თვისობრივი ფუნქციიდან გამომდინარეც, წინასწარ სავარაუდო უნდა ყოფილიყო.

78. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, თუმცა, უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად: ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა კრედიტორს ყოველთვის აყენებს ზიანს და სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისაგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტისა და არც მისი ოდენობის დადგენას“ (იხ. სუსგ-ები საქმეებზე: №ას-929-869-2017, 2017 წლის 27 დეკემბერი; №ას-254-241-2015, 2015 წლის 6 მაისი; №ას-992-950-2013, 2014 წლის 4 მარტი).

79. რაც შეეხება კასატორის შედავებას 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინებასთან მიმართებით, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა საქმიდან ამორიცხულიყო Ulrich Werwigk-ის იურიდიული დასკვნა, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას მასზედ, რომ მტკიცებულების წარმოდგენა მხარის უფლებაა, ხოლო გაიზიარებს თუ არა მას სასამართლო, სასამართლოს შეფასების საკითხია. აქვე აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ დგინდება სასამართლოს მხრიდან მოსარჩელის რაიმე საპროცესო უფლების დარღვევის ფაქტი, რამეთუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნები არ ემყარება სადავო მტკიცებულებას.

80. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე; კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით, შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს.

81. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

82. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლოს გარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

83. განსახილველ შემთხვევაში, შპს „მ.ჰ–ი“ ითხოვს გაწეული საადვოკატო ხარჯის - 13933.03 ლარის (ჯამში შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული საადვოკატო ხარჯები შეადგენს 20,933.03 ლარს. სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან „ი–სათვის“ დაკისრებულ იქნა მხოლოდ 7000 ლარი, შესაბამისად, კასატორი სადავოდ ხდის დარჩენილი საადვოკატო ხარჯის -13,933.03 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმას), მთარგმნელობითი ხარჯების - 82699.24 ლარისა და თარგმანის დამოწმების სანოტარო ხარჯების - 5338.36 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას.

84. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც.

85. საქმის მასალების მიხედვით დგინდება, რომ მთარგმნელობითი ხარჯების ოდენობა ჯამში შეადგენს 82,699.24 ლარს (იხ. 14.05.2021 წლის განცხადების დანართი №2), ხოლო სანოტარო ხარჯი შეადგენს 5,338.36 ლარს (იხ. 14.05.2021 წლის განცხადების დანართი №3), რისი ანაზღაურებაც სრულად უნდა დაეკისროს მოპასუხეს. რაც შეეხება საადვოკატო მომსახურეობის ხარჯებს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება).

86. საკასაციო პალატის განმარტებით, ზემოაღნიშნული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (იხ. სუსგ №ას-316-316-2018, 7/05/2018 წ.).

87. საქმის მასალების მიხედვით, მოსარჩელის მიერ, საადვოკატო მომსახურეობისათვის გადახდილ იქნა ჯამში 20,933.03 ლარი; აქედან 14,630.44 ლარი პირველი ინსტანციის სასამართლოში (იხ. ინვოისი და გადახდის ქვითარი - 14.05.2021 წლის განცხადების დანართი №1) და 6,302.59 ლარი - სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში (იხ. 17.03.2022 წლის განცხადების დანართი №1).

88. საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მოპასუხისათვის დაკისრებულ იქნა საადვოკატო მომსახურეობის ხარჯი - 7000 ლარი, ასევე, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებებს და მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის დახმარებისთვის გაწეულის ხარჯის ასანაზღაურებლად დამატებით 5000 ლარის გადახდა.

89. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ (.....) შპს „მ.ჰ–ის“ (.....) სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 20 000 ლარის (5000+7000+8000) ანაზღაურება.

90. საკასაციო სასამართლო აქვე მოიხმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ სტანდარტს, რომლის თანახმად, სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, საჩივარი № 71503/01, 8/04/2004). სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება (იხ. ასევე სუსგ საქმეზე №ას-923-889-2016, 03/02/2017 წ.; №ას-1330-1250-2017, 12/11/2018 წ.).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს „მ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1-ლი, მე-2, მე-3, 3.1., 3.2., მე-6, მე-7 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

5. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 397 844.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

6. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ, სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაეკისროს 5.500,000 აშშ დოლარზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, რომელიც შეადგენს წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), სადაც ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთის ოდენობა განისაზღვრება ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარსა და 14 ივლისს.

7. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

8. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ (......) შპს „მ.ჰ–ის“ (....) სასარგებლოდ დაეკისროს საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 5000 ლარის, დოკუმენტების თარგმანის ხარჯი - 82 699.24 ლარის და ნოტარიულად დამოწმების ხარჯის - 5338.36 ლარის ანაზღაურება.

9. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ (.....) შპს „მ.ჰ–ის“ (.......) სასარგებლოდ დაეკისროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 20 000 ლარის (5000+7000+8000) ანაზღუარება.

10. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თეა ძიმისტარაშვილი