საქმე N:ას-1032-2022

№ას-1032-2022

06 ოქტომბერი, 2022 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „დ.ს.კ.ი–ო“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.ჰ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2019 წლის 04 ნოემბერს, შპს „მ.ჰ–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი, „ი–“), შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 484,455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

1.2.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 5,500,000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.3.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 397,844.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა სარჩელის შეტანის მომენტისათვის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანისათვის;

1.4.სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ, სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაეკისროს 5,500,000 აშშ დოლარზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, რომელიც შეადგენს წლიურ საბაზისო 9%-ს დამატებული აშშ დოლარში დაფიქსირებული ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთი (მეასედის სიზუსტით), სადაც ლიბორის 6 თვიანი საპროცენტო განაკვეთის ოდენობა განისაზღვრება ყოველი კალენდარული წლის 14 იანვარსა და 14 ივლისს.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში შპს „მ.ჰ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა საადვოკატო მომსახურების ხარჯი - 14630.44 ლარი, დოკუმენტების თარგმანის ხარჯი - 82 699.24 ლარი და ნოტარიულად დამოწმების ხარჯი -5338,36 ლარი; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 4 649 ლარი.

3.1.პირველი ინსტანციის სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1.1. შპს „მ.ჰ–ი“ არის ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის და ოპერირების მიზნით დაფუძნებული კომპანია. მტკვარი-ჰესის პროექტი ხორციელდება საქართველოს თანაინვესტირების ფონდის ხელშეწყობით. პროექტის ჯამური საინვესტიციო მოცულობა შეადგენს 131 000 000 აშშ დოლარს. პროექტის განხორციელება დაიწყო 2009 წელს. პროექტი რამდენიმე წელი გაჩერებული იყო. 2014 წელს პროექტი თანაინვესტირების ფონდმა შეისყიდა 100%-ით. მ.ჰ–ის პროექტის საზეიმო პრეზენტაცია ჩატარდა 2016 წლის 16 დეკემბერს. 2015 წლის 16 ივლისს ხელმოწერილ იქნა განახლებული მემორანდუმი შპს „მ.ჰ–ს“, საქართველოს მთავრობას და საქართველოს ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციულ ოპერატორს შორის მტკვარი-ჰესის მშენებლობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული მემორანდუმის მიხედვით, იგეგმება 43-58 მეგავატი სიმძლავრის ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვება.

3.1.2. 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–მა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ გააფორმეს დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

3.1.3. 01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენს ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრება მზღვეველს მიერ გაცემული პოლისით CAR-000133/16. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულია მხარეთა შორის და წარმოადგენს „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრება გაცემული პოლისით.

3.1.4. 2016 წლის 01 ივლისს, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცა სამშენებლო და სამონტაჟო რისკების დაზღვევის პოლისი №CAR-000133/16. აღნიშნული პოლისით, მზღვეველს წარმოადგენდა „ი–“, ხოლო დამზღვევს შპს „მ.ჰ–ი“. დამატებითი პოლისით დაზღვეულ იქნენ სხვა კონტრაქტორებიც. კერძოდ: შპს „ფ–ი“, სს „ს–ი“, შპს „,პ.ფ.ს–ში“ და V. H.G.. დაზღვევის პოლისს ჰქონდა რამდენიმე დანართი, რომელიც შეიცავდა თანხის გადახდის პირობებს თითოეული კონტრაქტორის მხრიდან.

3.2.პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები:

3.2.1. 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. პოლისის თანახმად, დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს.

3.2.2. CAR-000133/16 პოლისის პირველი სექციით გათვალისწინებული მატერიალური ზიანის დაზღვევა მოიცავდა: 1) საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას; 2) სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა მოიცავდა: 1) ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი); 2) გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი). სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევა მოიცავდა: 1) გვირაბის საბურღი მანქანის (TBM) დაზღვევას (სადაზღვევო თანხა 13 800 000 აშშ დოლარი); 2) პოლისის დანართში მოცემული სტანდარტული მანქანა-დანადგარების დაზღვევა (ჯამური სადაზღვეო თანხა 1 111 000 აშშ დოლარი). ჯამში პოლისის პირველი სექციის სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 93 002 700 აშშ დოლარს.

3.2.3. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ყველა რისკის დაზღვევის დროს, ნებისმიერი მიზეზიდან გამომდინარე დანაკარგი/ზიანი ანაზღაურდება, გარდა პოლისით ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხული შემთხვევებისა. CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართის განმარტების თანახმად, დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში, თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს.

3.2.4. CAR-000133/16 პოლისით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. აღნიშნული დაზღვევით უზრუნველყოფილი იყო ი–სგან „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ იმ დაკარგული მოგების ანაზღაურება, რაც გამოწვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების დაზიანების გამო დაგეგმილ პერიოდში, ჰესის ექსპლოატაციაში გაშვების შეფერხებით. დაზღვევის პოლისის მიხედვით, დაწესებული იყო ანაზღაურების ორი ლიმიტი, თანხობრივი და დროითი. თანხობრივი ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს, ხოლო ანაზღაურების პერიოდის ლიმიტი შეადგენდა - 6 თვეს.

3.2.5. CAR-000133/16 პოლისის პირველი დანართით დაზღვევული იყო სამშენებლო მანქანა-დანადგარების ჩამონათვალი, რომელთა სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 14 911 000 აშშ დოლარს. CAR-000133/16 პოლისის მე-2 დანართი განსაზღვრავდა პრემიის ოდენობას და მისი გადახდის წესს. აღნიშნული დანართის თანახმად, შპს „მ.ჰ–ი“ ვალდებული იყო პოლისის გაცემიდან 7 დღის ვადაში გადაეხადა სადაზღვევო პრემია - 274 886.70 აშშ დოლარი. შპს „მ.ჰ–ის“ მხრიდან სადაზღვევო პრემია დადგენილ ვადაში იქნა გადახდილი და აღნიშნული, მხარეთა შორის სადავო არც გამხდარა.

3.2.6. 2017 წლის ნოემბერში, გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად, შეფერხდა სამუშაოების განხორციელება, ასევე, მოხდა მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის თებერვალში მოხდა დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა, ხოლო 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა.

3.2.7. 2018 წლის 26 ოქტომბერს, სს „ს. კ. ი–ს“ დირექტორის მიერ შპს „ფ.თვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდება, რომ „ი–ს“ წინაშე 2018 წლის 11 აპრილს წარდგენილი მოთხოვნა მიჩნეულია სადაზღვევო შემთხვევად და „ი–ს“ მხრიდან გადახდა განხორციელდება CAR-000133/16 პოლისის პირობების შესაბამისად. შპს „მ.ჰ–ის“ ფინანსური დირექტორის 29/10/2018 წლის სს „ს. კ.ა ი–სათვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდება, რომ შპს „მ.ჰ–ს“ სურს მოითხოვოს სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურება (ALOP), რადგან გათხრითი სამუშაოების განახლება დაგეგმილია 2019 წლის თებერვლის ბოლოსთვის, რაც გულისხმობს პროექტის განხორციელების 11 თვით დაგვიანებას დანაკარგის მოვლენიდან გამომდინარე.

3.2.8. შპს „მ.ჰ–ის“ გვირაბში ზიანის დადგენაში და გამოკვლევაში მონაწილეობდა ზიანის დამთვლელი კომპანია G & C და საერთაშორისო საინჟინრო კომპანია T . ორივე კომპანიის მიერ მომზადებულია დასკვნები.

3.2.9. საერთაშორისო საინჟინრო კომპანია T -ს დასკვნის თანახმად, კოლაფსის მიზეზი არის გრუნტის რთული გეოლოგიური პირობები და არა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლა ან/და მათი სისტემების გაუმართაობა. T -ს მიერ მომზადებული დასკვნის თანახმად, ჯერ კიდევ 2017 წლის ნოემბერში „...ფიქსირდება დამონტაჟებული რგოლების სეგმენტების დაზიანება, დაბზარვა და დეფორმაცია“. საქმეში, ასევე, წარმოდგენილია T -ის მიერ მომზადებულ ორი დოკუმენტი: ა) გვირაბის შემაჯამებელი დასკვნა და ბ) რეპორტი დასმულ შეკითხვებზე. აღნიშნულ დოკუმენტებში აღწერილია, როგორც დაზიანების გამომწვევი მიზეზები, ისე სამშენებლო სამუშაოების დაზიანებები. T -ის შეკითხვების შესახებ რეპორტში მითითებულია: „ახალმა მდგომარეობამ, რაც გამოიხატა მაღალი დაწნევის მომენტში და სეგმენტურ მოსახვაზე ღერძოვან დატვირთვაში, გვირაბის სეგმენტებზე წარმოშვა შემდეგი დაზიანებები: • სეგმენტის ერთდროულად გახეთქვა, რომელიც გამოწვეულია ან წნევის დაწევით ან ასიმეტრიული დატვირთვის გამო გაძლიერებული ცემენტის სეგმენტის გახლეჩვით; • ჭარბი პლასტიკური დეფორმაცია და ჩამოშლილი გამაძლიერებლები; • სეგმენტური დაზიანება დაჭიმვის სისუსტის გამო გვირგვინის ცენტრალურ ნაწილში უკიდურესად გადატვირთული კლდოვანი მასალის გამო და მაღალი გვერდითი წნევის საფუძველზე, რომელსაც ასევე დაერთო ამოზნექვის ფენომენი; • მოულოდნელი გრავიტაციული დატვირთვის და ძალიან ძლიერი შეკუმშვის გამო სეგმენტური დაზიანებები გაჭედილი გვირაბის საბურღი მანქანის დამცავის უკან; • დატეხილი კიდეები და ნატეხები სეგმენტის ამწევი ხვრელების გარშემო (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • ბზარები სეგმენტებზე (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • დაცილება სეგმენტებს შორის. ზემოაღნიშნული დასკვნების ანალიზის საფუძველზე, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლების განმარტება სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე და დამატებით მიუთითა, რომ აღნიშნულ გარემოებაზე მოპასუხის მხრიდან არანაირი შედავება არ განხორციელებულა.

3.2.10. 2017 წლის 16 ნოემბერს, გვირაბში 100 კუბური მეტრი გრუნტის, 2018 წლის თებერვალში 1000-1100 კუბური მეტრი გრუნტის და 2018 წლის აპრილში 1500 კუბური მეტრი გრუნტის ჩამოქცევა დასტურდება თავად „ი–ს“ ზიანის დამთვლელების მიერ. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გრუნტის ჩამოქცევით გვირაბში დაზიანდა ჩატარებული საკონტრაქტო სამუშაოები. G-ის წარმომადგენელმა მარკ ვოსმა სასამართლო სხდომაზე დაკითხვის დროს აღნიშნა: „ჩვენ დავამტკიცეთ ანგარიშსწორება 150,000 დოლარის ოდენობით და იცდიდა 137,000 დოლარი კიდევ გადასახდელად მოლოდინის რეჟიმში და მერე ველოდები კიდევ დამატებით დოკუმენტებს, რაზეც მე ველოდი, რომ ბოლო წყება დოკუმენტების უნდა ყოფილიყო. ამით დასრულდებოდა ხარჯების დათვლა და იქნებოდა სრული ანაზღაურება. ამის მერე ცალკე იქნებოდა ლაპარაკი ალოპის (ALOP) თანხაზე“.

3.2.11. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცემული №CAR-000133/16 პოლისის თანახმად, „...განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების შემთხვევაში, ი–ო ვალდებული იყო მოეხდინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით“. „ი–მ“ შპს „მ.ჰ–თან“ გააფორმა 2 ხელშეკრულება, ჯამში 150000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. 2019 წლის 14 იანვრის შეთანხმებით, „ი–მ“ მოსარჩელეს გადაუხადა 30000 აშშ დოლარი, 2019 წლის 10 ივნისის შეთანხმებით გადახდილია 120000 აშშ დოლარი.

3.2.12. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ „T “-ს დასკვნის თანახმად, საკონტრაქტო სამუშაოების აღდგენასთან დაკავშირებული, დაზღვევის პოლისის შესაბამისად, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ხარჯების ჯამი შეადგენდა - 634,455.65 აშშ დოლარს. ი–ს მიერ გადახდილ იქნა - 150,000 აშშ დოლარი, დარჩენილია - 484,455.65 აშშ დოლარი.

3.2.13. T -ს დასკვნის 8.1. პუნქტის (ჩამოქცევის შემთხვევის გავლენა საკონტრაქტო სამუშაოებზე) თანახმად, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის ორივე მთავარი ჩამოქცევა შეიძლება ჩაითვალოს 2017 წლის ნოემბრის თავდაპირველი შემთხვევის დროში ევოლუციად, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული ადგილის კრიტიკულ და არაპროგნოზირებად გეოლოგიურ პირობებთან. შესაბამისად, ამ სექციაში გასათვალისწინებელი მოქმედებები მოიცავენ:

- საბურღი საკვლევი კამპანიის წარმოება ჭაბურღილების გათხრის პროცესით (ზედაპირიდან ხვრელების გაკეთებით) პრობლემური ტერიტორიის გეოლოგიური ანალიზისათვის;

- გეოფიზიკური შესწავლა (ტექტონური სტრუქტურების გეოლოგიური შეფასებისათვის პრობლემურ ზონაში) და მოულოდნელი ტექტონური პირობების განსაზღვრა;

- გეოლოგიური მონაცემების ანალიზი, რათა გვირაბის გადარჩენის ტექნიკური გამოსავალი ყოფილიყო მოძებნილი;

- მოქმედებები, რომლებიც აუცილებელი იყო გვირაბის გადასარჩენად (დრენაჟი, ქაფით ამოვსება, დაცემენტება და სხვ.).

- T -ს დასკვნის 8.1 პუნქტის ბოლოს წინა აბზაცის მიხედვით, „აღნიშნული ქმედებები მიჩნეული უნდა იქნას პირველადად ჩამოქცევის არეში გეოტექნიკური პირობების აღსადგენად შემთხვევის შემდეგ, რომელიც აბსოლუტურად აუცილებელი იყო ძირითადი გვირაბის სათხრელი სამუშაოების გასაგრძელებლად“. ამასთანავე, გვირაბში აღმოჩენილი არაპროგნოზირებადი პრობლემის გათვალისწინებით. დამატებით შესრულებული კვლევა უნდა ჩაითვალოს ფუნდამენტურად არეალში ახალი გეოლოგიური მოდელის განსასაზღვრად და შესაბამისად, გვირაბის საბურღი მანქანის გადასარჩენად შედარებითი ინტერვენციის მეთოდისთვის. გვირაბის აღდგენისთვის და გათხრების განახლებისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონედ.

- T -ს დასკვნაში 8.1 პუნქტის ბოლო აბზაცის შესაბამისად: „მარტივად დემონსტრირებადია სადაზღვევო ხელშეკრულების გათვალისწინებით, რომ ყველა მითითებული მოქმედება შეიძლება სწორად იქნას ჩათვლილი ქვე-კატეგორიაში I (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა) და შესაბამისად, მთლიანად იქნას მოთხოვნილი კლიენტის მიერ“.

3.2.14. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ T -ს დასკვნაზე დართული დანართი №1-ის შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ასანაზღაურებელია შემდეგი ხარჯი:

• 2018 წლის თებერვლის შპს „ი.მ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 4,301.69 აშშ დოლარი (10 654 00 ლარი). აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ი.მ–ისათვის“ გადახდილია 2018 წლის 21 თებერვალს;

• 2018 წლის გაზაფხულზე შპს „ფ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 323,564.64 აშშ დოლარი (ქაფის და BASF მასალის შეძენა, ადგილზე მიწოდება და მოსხმის სამუშაოების შესრულება 2018 წლის თებერვლის კოლაფსის შემდეგ). აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ფ–თვის“ გადახდილ იქნა 2018 წლის 05 აპრილს (710483.70 ლარი) და 10 აპრილს (63485.84 ლარი);

• 2018 წლის მაისის შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის მაისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა. T -ს დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულებით გაწეული 50,466 აშშ დოლარის ხარჯიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 50% ანუ 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის 04 მაისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 24 069.50 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლის 25 ივლისს გადახდილი იქნა 26396.50 აშშ დოლარი;

• 2018 წლის ივნისის შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,247.49 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისიდან ზოგადი სახის გეოლოგიური სამუშაოები, პერსონალის მობილიზაცია, გვირაბის ზოლის რეკოგნისცირება, ტექნიკური ანგარიშის მომზადება, საველე სამუშაოების წარმოება და კლდოვანი ქანების ლაბორატორიული გამოკვლევა. T -ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 19,689 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 52% ანუ 10,247.49 აშშ დოლარი იმ ხვრელების ოდენობის გათვალისწინებით, რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 15 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ი–თვის“ გადახდილი იქნა 13 500.33 ლარი (5481.70 აშშ დოლარი), ხოლო 2018 წლის 10 ოქტომბერს გადახდილი იქნა 37303.27 ლარი (14207.30 აშშ დოლარი);

• 2018 წლის ივნისის შპს „ე.ქ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 735.78 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისში კოლაფსის ზონაში რისკების ანალიზი. აღნიშნული თანხა 2018 წლის 07 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გადახდილ იქნა შპს „ე.ქ–ისათვის“;

• 2018 წლის აგვისტოს შპს „გ.ე.ჯ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 1,600 აშშ დოლარი. 2018 წლის აგვისტოში გეოფიზიკური სამუშაოები საპროექტო გვირაბის ღერძის გასწვრივ პკ23-70პკ15, 920 მეტრი სიგრძის საკვლევ ტერიტორიაზე. T -ს დასკვნის თანახმად, ჯამში ხელშეკრულებით გაწეული 16,000 აშშ დოლარიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 10% ანუ 1,600 აშშ დოლარი, რაც შეესაბამება იმ გათხრილ ხვრელებს რომლებიც გაკეთდა კოლაფსის ზონის თავზე. 2018 წლის 01 ოქტომბერს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 16000 აშშ დოლარი (41841.60 ლარი);

• 2018 წლის სექტემბერში DR SCHULZE GMBH-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა და შპს „ს.ა.ლ–სის“ მეშვეობით ჩამოტანა საქართველოში, რაც ჯამურად დაჯდა 13,444.89 აშშ დოლარი. 2018 წლია 05 სექტემბერს გაწერილი ინვოისის შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–მა“ გადაიხადა 10 004 ევრო (30 489.58 ლარი). შეძენილი დანადგარის ტრანსპორტირებაში გადახდილი იქნა 1808.54 აშშ დოლარი (4738 ლარი). ჯამში გადახდილი თანხა შეადგენს 13,444.89 აშშ დოლარს;

• 2019 წლის თებერვალსა და აპრილში VMT GMBH-ს მიერ გაწეული მომსახურების ხარჯი - 17,029.68 აშშ დოლარი. 2019 წლის თებერვალში მომსახურება, გვირაბის ბოლო 10 რგოლის გაზომვა და სხვ. შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ ზემოაღნიშნული თანხა სრულადაა ანაზღაურებული 2019 წლის 26 თებერვალს და 2019 წლის 05 აპრილს;

• 2019 წლის მარტში შპს „რ.მ–ის“ მომსახურების ხარჯი - 3,151.77 აშშ დოლარი. ტოპო-გეოდეზიური მომსახურება. აღნიშნული თანხა (8500 ლარი) შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 29 მარტს;

• 2019 წლის აპრილში შპს „ჯ.ი–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 10,200 აშშ დოლარი. დამატებითი გეოლოგიური მომსახურება გვირაბის მიმდებარედ ახალი მისასვლელი გვირაბის ტრასის საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევა. აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ სრულად იქნა გადახდილი 2019 წლის 22 აპრილს 5387 ლარი და 2019 წლის 17 ივნისს 22523.76 ლარი. გადახდილი თანხა ჯამში შეადგენს 10200 აშშ დოლარს;

• საკონსულტაციო კომპანია T - E. SL-ის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი - 224,946.70 აშშ დოლარი. ტექნიკური კონსულტაცია და ზედამხედველობა გვირაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების პროცესში.

- ზემოაღნიშნული ხარჯებიდან მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხემ სადავო გახადა მხოლოდ DR SCHULZE GMBH-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა-ჩამოტანასთან დაკავშირებული ხარჯი (13,444.89 აშშ დოლარი). მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება, რომ შეძენილი აპარატი დარჩება „მ.ჰ–ს“, სასამართლომ საკმარის არგუმენტად არ მიიჩნია. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ნივთი შეძენილ იქნა კონკრეტული დანიშნულებით და ეს დანიშნულება გამოიწვია გვირაბში კოლაფსმა და გვირაბის აღდგენის სამუშაოების აუცილებლობამ.

- რაც შეეხება მოპასუხის მხრიდან მთავარ სხდომაზე მითითებულ მთელ რიგ ახალი ფაქტებს („რ.მ–ის“ ხარჯებზე, „ჯ.ი–ის“ ხარჯებზე, შპს „ფ–ის“ ხარჯებზე 65,194.14 დოლარის ნაწილში და ნაწილობრივ T --ის ხარჯებზე), სასამართლოს მხრიდან არ იქნა გაზიარებული, რადგან ახალ ფაქტებზე მითითება განხორციელებული იყო საპროცესო ნორმების დარღვევით მთავარ სხდომაზე და არა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე.

3.2.15. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაიცემული №CAR-000133/16 პოლისით, გვირაბის სამუშაოებისათვის თითოეულ და ყველა შემთხვევაზე გათვალისწინებული იქნა ზარალის 10%, მინიმუმ 50 000 აშშ დოლარი. ფრანშიზის გამოყენების საკითხი სადავო გახადა „ი–მ“. „ი–ს“ განმარტებას მატერიალური ზარალის ნაწილში დაეთანხმა „მ.ჰ–ი“, ვინაიდან დამდგარ ზარალს არ მიუღწევია 32,637,000 აშშ დოლარის ლიმიტისთვის.

3.2.16. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მითითება მატერიალური ზარალის ნაწილში, სს „თ.ბ–ის“ ბენეფიციარად ყოფნასთან დაკავშირებით. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი პოლისის დამატება №1-ში აღნიშნული იყო, რომ „თ.ბ–ი“ განისაზღვრება პირველი რანგის ბენეფიციარად მხოლოდ მ.ჰ–ის ქონების და ობიექტზე შესასრულებელ სამუშაოების ნაწილში მისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში.

- სს „თ.ბ–ის“ მიერ გაცემული წერილით დგინდებოდა, რომ სს „თ.ბ–ის“ მხრიდან არ იყო გამოთქმული არავითარი პრეტენზია მასზედ, რომ მატერიალური ზიანის თანხა „მ.ჰ–ს“ მოეთხოვა და მიეღო საკუთარ საბანკო ანგარიშზე. სს „თ.ბ–ის“ წერილში აღნიშნული იყო შემდეგი: „ჩვენ ყოველგვარი პრეტენზიის არსებობის გარეშე ვადასტურებთ, რომ №CAR000133/16 პოლისში განხორციელებული დამატება №1-ის პირობები არ გამორიცხავს „მ.ჰ–ის“ უფლებას თავად განახორციელოს დაზღვევის ხელშეკრულებიდან და პოლისიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები (მათ შორის როგორც ბენეფიციარმა), უშუალოდ მოსთხოვოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომიდან დამდგარი ზიანის ანაზღაურება... და მიიღოს ასეთი თანხა საბანკო ანგარიშზე მზღვეველისგან“. შესაბამისად, მოცემულ ნაწილში სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის წარმომადგენლების განმარტება, რომ დათქმა აშკარად ადასტურებდა იმას, რომ 1. თ.ბ–ი მხოლოდ ფინანსური ინტერესის ნაწილში იყო ბენეფიციარი; 2. ის, რომ პოლისის მიხედვით, მეორე რანგის ბენეფიციარად „მ.ჰ–ი“ დარჩება, ეს მოწესრიგება გაუქმებული არ იყო, ვინაიდან ეს დოკუმენტი წარმოადგენდა ძირითად პოლისზე დამატებას, რომელშიც „მ.ჰ–ი“ აღიარებული იყო ბენეფიციარად. უდავოდ დასტურდებოდა, რომ „თ.ბ–ის“ ბენეფიციარად ყოფნა უკავშირდებოდა პირობას. პირობას კი წარმოადგენდა ის, რომ ბანკს უნდა ჰქონოდა ფინანსური ინტერესი. წინამდებარე შემთხვევაში, მხარის სურვილს წარმოადგენდა, რომ მხოლოდ ბანკის ფინანსური ინტერესის შემთხვევაში ყოფილიყო „თ.ბ–ი“ პირველი რიგის ბენეფიციარი.

3.2.17. №CAR000133/16 პოლისის მესამე სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვა. აღნიშნულ ნაწილში, მოსარჩელე ითხოვდა 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დაკისრებას მოპასუხეზე. №CAR000133/16 პოლისის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში, სადაზღვევო ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს. ანაზღაურების პერიოდი შეადგენდა 6 თვეს. №CAR000133/16 პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო, როგორც ეს განმარტებულია წინამდებარე სექციაში, თუკი ცხრილში აღნიშნული სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს, თუკი ასეთი ზიანი არ არის გამორიცხული წინამდებარე სექციით და რომელიც იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას და შედეგად დგება დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება ან/და მასში ჩარევა, რაც შემდგომში მოხსენიებულია როგორც დაყოვნება“.

3.2.18. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვაზე პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის საჭიროა შემდეგი წინაპირობების დაკმაყოფილება:

1. პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება:

- დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების პირველი კრიტერიუმია გვირაბში განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანება, რომლებიც პოლისის სექცია 1-ით იყო დაზღვეული. დაკარგული მოგების დროს, „სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს“. სასამართლოს მითითებით, საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების ფაქტები დადგენილი იყო 3.2.6, 3.2.7, 3.2.9 და 3.2.10 ფაქტობრივ გარემოებებში. პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებული სამუშაოების დაზიანება არ ყოფილა სადავოდ გამხდარი მოპასუხის მხრიდან საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე. პოლისის სექცია 1-ის შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა დადასტურებული ჰქონდა მოპასუხის დირექტორსაც კი.

2. სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება:

- დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მე-2 კრიტერიუმია სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება მომხდარი დაზიანების გამო. პოლისის მე-3 დანართში ჩაწერილი დეფინიცია მიუთითებს, რომ მომხდარი დაზიანებები: „... იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას ...“. სასამართლოს მითითებით, სამშენებლო სამუშაოების შეფერხების ფაქტი მოპასუხის მხრიდან შესაგებელში სადავო არ გამხდარა. საქმეში წარმოდგენილი T -ს დასკვნის თანახმად, 2017 წლის ნოემბრის შემდეგ გვირაბში ახალი სამშენებლო სამუშაოები არ წარმოებულა და ამ მხრივ არავითარი წინსვლა არ არსებობდა. გვირაბის ბურღვა განახლდა 2019 წლის 23 ივნისს. T -ს რეპორტის მე-8 პარაგრაფის თანახმად, პირველადი აღდგენითი სამუშაოების ვადა გვირაბში შეადგენდა 32 კვირას, ანუ 8 თვეს. მოცემული სამუშაოები მოიცავდა: 1. გვირაბის გაწმენდას (4 კვირა), 2. შემოვლითი გვირაბის ექსკავაციას (11 კვირა), 3. დრენაჟისა და ცემენტიზაციის 3 ღონისძიებას (ჯამში 17 კვირა). პირველადი აღდგენითი სამუშაოები დასკვნაში მოხსენიებულია როგორც A კატეგორიის სამუშაოები. პირველადი აღდგენითი სამუშაოები, ანუ A კატეგორიის სამუშაოები ტექნიკურად საჭირო იყო: „კოლაფსის ზონაში გვირაბის სტრუქტურული სტაბილურობის მისაღწევად, ელემენტარული უსაფრთხო სამუშაო გარემოს შესაქმნელად, გვირაბის სწორი მშენებლობისათვის, მას შემდეგ რაც გაგრძელდება საკონტრაქტო სამუშაოები“ ამ სამუშაოების იგნორირება აბსოლუტურად დაუშვებელია. ზემოაღნიშნულს ადასტურებდა G-ის წარმომადგენელის მარკ ვოსის განმარტებაც, რომლის მიხედვით, „იმისათვის რომ იქ შეძლო მუშაობა, ეს უნდა გაამაგრო რომ უსაფრთხო იყოს ეგ ადგილი. ამიტომ ორმაგი დატვირთვის/პასუხისმგებლობის მდგომარეობა აქვს ამას. იმისათვის, მაგალითად, რომ ადგილი გახდეს უსაფრთხო, რომ მერე იქ შეძლო მუშაობა, ამის უზრუნველყოფა არის დაზღვევით გათვალისწინებული და დაზღვევა იხდის ამას“.

3. შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა:

- პოლისის დანართი N3 მიუთითებს: „საჭიროა დგებოდეს დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება. გვირაბი ჰესის ინფრასტრუქტურის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია, ჰესის მშენებლობის დასრულებისთვის ცენტრალური მნიშვნელობის საკითხია სწორედ გვირაბის სამუშაოების განახლება და დასრულება. გვირაბის სამუშაოებზე პირდაპირ ტექნიკურად არის დამოკიდებული წყალმიმღების სტრუქტურა, გამთანაბრებელი რეზერვუარი (შახტი), სადაწნეო გვირაბი, სატურბინო მილსადენი, ჰესის შენობის ზედა ბიეფი და გამყვანი არხის სამუშაოები, 220 კილოვატიანი ქვესადგური“. რაც შეეხება ოპერირების დაწყების დროებს, საქართველოს მთავრობასთან 2015 წლის 16 ივლისს გაფორმებული მემორანდუმის თანახმად, ჰესის ოპერირება უნდა დაწყებულიყო 2019 წლის 15 თებერვალს. კერძოდ, მემორანდუმის დანართი №2-ში აღნიშნული იყო, რომ ჰესის მშენებლობა დაიწყებოდა 7 თვის ვადაში, ხოლო ოპერირება შენებლობის განახლებიდან 36 თვეში. ჯამში ჰესი ექსპლოატაციაში მიღებისათვის გათვალისწინებული იყო 43 თვე, ანუ მ.ჰ–ს ოპერირება უნდა დაეწყო 2019 წლის 15 თებერვალს. ის რომ ჰესი არ იყო გაშვებული ექსპლუატაციაში, მხარეთა შორის სადავო არც გამხდარა. შესაბამისად, სასამართლოს მოსაზრებით, დაკარგული მოგების ანაზღაურების მე-3 კრიტერიუმიც დადასტურებულად უნდა ჩათვლილიყო.

4. დაკარგული მოგების არსებობა:

- დაზღვევის პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო...“. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის განმარტება იმის თაობაზე, რომ 8 თვით სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებამ და ექსპლუატაციის თარიღის გადაწევამ „მ.ჰ–ს“ დააკარგვინა გენერირებული ელ-ენერგიის გაყიდვით მისაღები 13,092,924 აშშ დოლარის შემოსავალი. მოცემული 8 თვიანი პერიოდის ხარჯების (2,120,363 აშშ დოლარი) გათვალისწინებით, 8 თვიან მონაკვეთზე დაკარგული მოგების ოდენობა შეადგენს 10,972,561 აშშ დოლარს.

- საქმეში წარმოდგენილია „უ–ის“ მიერ გაცემული ცნობა, რომელშიც წყლის ნაკადების შესაბამისად დათვლილია ყოველთვიური ელ-ენერგიის გენერაციის მონაცემები. 6 თვეზე გადაანგარიშებით ელ-ენერგიის გენერაცია ამ ცნობის თანახმად იქნებოდა მინიმუმ 148,110,000 კვტ. საათი. „მ.ჰ–ის“ მიერ სახელმწიფოსთან დადებული ელ-ენერგიის გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებით, სახელმწიფო ესკო-ს სახით გარანტირებულად შეისყიდის „მ.ჰ–ის“ მიერ წარმოებულ ელ-ენერგიას. შესყიდვის ღირებულება 1 კვტ. საათზე შეადგენს 6.63 აშშ ცენტს, ანუ 0.0663 აშშ დოლარს. გენერირებულ ელ-ენერგიაზე მ.ჰ–ი მიიღებდა 9,819,693 აშშ დოლარის შემოსავალს. შემოსავლების მიღებასთან ერთად „მ.ჰ–ს“ მოუწევდა ჰესის ოპერირების ხარჯების გაწევაც. კერძოდ, 6 თვეზე ხარჯები (8 თვეზე 2,120,363 აშშ დოლარის გათვალისწინებით) იქნება 1,590,272 აშშ დოლარი. შემოსავლისა და ხარჯის ერთმანეთზე გამოკლებით ვიღებთ 6 თვის დაკარგულ მოგებას, რაც შეადგენს 6,083,034 აშშ დოლარს. შესაბამისად, 6 თვის დაკარგული მოგებაც კი მნიშვნელოვნად არის აცდენილი სადაზღვევო ლიმიტს, რომელიც 5.5 მილიონი აშშ დოლარია. საბოლოოდ, მოსარჩელის მიერ დაკარგული მოგება 8 თვეზე ანგარიშით შეადგენს 10,972,561 აშშ დოლარს, ხოლო 6 თვეზე ანგარიშით 6,083,034 აშშ დოლარს. ორივე შემთხვევაში, რეალური დაკარგული მოგება გაცილებით მეტია ვიდრე დაზღვევის პოლისით დადგენილი 5.5 მილიონი აშშ დოლარის ლიმიტი.

5. პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა:

პოლისის მე-3 დანართში დაკარგული მოგების დეფინიცია მიუთითებს, რომ ზარალი ანაზღაურებას ექვემდებარება იმ შემთხვევაში, თუკი აღნიშნული გამორიცხული არ არის პოლისით. „მ.ჰ–ის“ პოზიციით, 2017 წლის ნოემბრის, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის მოვლენები გვირაბში არ არის გამოწვეული მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. იმისთვის, რომ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის მოთხოვნა გამოირიცხოს, „ი–მ“ უნდა დაამტკიცოს, რომ ჰესის გვირაბში დამონტაჟებული რგოლების დაბზარვა და გვირაბში გრუნტის რამდენჯერმე ჩამოქცევა გამოიწვია რომელიმე კონკრეტული მანქანა დანადგარის დაზიანებამ. გამომრიცხავი გარემოების შესახებ მითითება შესაგებელში არასათანადოდ განხორციელდა. „ი–მ“ საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე წარმოადგინა მხოლოდ ერთი გამომრიცხავი გარემოების არსებობის შესახებ მითითება. კერძოდ, შესაგებლის 42-ე ფაქტში მოპასუხე „ი–მ“ მიუთითა: „......მანქანა დანადგარის ზარალი გამორიცხავს ALOP-ის მოთხოვნას“.

- სასამართლომ გაიზიარა მ.ჰ–ის წარმომადგენლების განმარტებას იმის თაობაზე, რომ დაზღვევის პოლისი საერთოდ არ შეიცავდა იმ შინაარსის ჩანაწერს, რომელზეც „ი–ო“ აპელირებდა. დაზღვევის პოლისის მე-3 დანართის მე-3 სექცია ადგენდა, რომ არ ანაზღაურდებოდა ისეთი დაკარგული მოგება (ALOP), რომელიც გამოწვეული იქნებოდა მანქანა-დანადგარის დაზიანებით.

- პალატის შეფასებით, პოლისის მე-3 დანართის გამონაკლისის შესახებ დათქმა ეხებოდა შემთხვევას, როცა გვირაბში არსებული მანქანა დანადგარი უბრალოდ დაზიანდა (გვირაბი ამ დროს დაზიანებული არ არის) და „მ.ჰ–ი“ გაჩერებულია იმის გამო, რომ არ აქვს ფუნქციონირებადი მანქანა-დანადგარი.

- სასამართლომ ასევე, გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მითითება იმის თაობაზე, რომ ექსპერტების მხრიდან სხდომაზე მსჯელობა, თუ რა იყო დაკარგული მოგების (ALOP) გამომწვევი მიზეზი, არ წარმოადგენდა მხარის ახსნა-განმარტებას ანდა შესაგებელს. რას ისაუბრებდა სხდომაზე ექსპერტი/სპეციალისტი/მოწმე არც მხარის შესაგებლის ნაწილი და არც მხარის ახსნა-განმარტების ნაწილი არ იქნებოდა, რადგან ექსპერტების/სპეციალისტების/მოწმეების განმარტებები წარმოადგენდა მტკიცებულებას და არა მხარის მხრიდან ფაქტებზე მითითებას.

6. სხვა გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა:

„ი–ს“ წარმომადგენელი დაკარგული მოგების ანაზღაურების შემცირების წინააღმდეგ მიუთითებდა - 30 დღიანი ფრანშიზის საკითხზე. სასამართლომ არ გაიზიარა „ი–ს“ წარმომადგენლის განმარტება იმის თაობაზე, რომ პოლისით გათვალისწინებულ შეჩერების ლიმიტს - 6 თვეს უნდა გამოკლებოდა ერთი თვე. აღნიშნულის გაზიარების შემთხვევაში სადაზღვეო ლიმიტი ყველა შემთხვევაში იქნებოდა 5 თვე. ამგვარი ჩანაწერი კი, პოლისში არ არსებობდა. ვინაიდან უდავო იყო, რომ „მ.ჰ–ისთვის“ პოლისის პირობების თანახმად, სამშენებლო სამუშაოები შეფერხებული იყო 8 თვით, აღნიშნულ 8 თვეს აკლდებოდა ფრანშიზა 1 თვე და მიიღებოდა ასანაზღაურებელი 7 თვე. იმის გამო, რომ სადაზღვევო ლიმიტი იყო 6 თვე, „მ.ჰ–ს“ მოთხოვნის უფლება ჰქონდა მხოლოდ 6 თვეზე. საბოლოოდ, ფრანშიზა ვერ ახდენდა სასარჩელო მოთხოვნის რაიმე ნაწილის შთანთქმას, რადგან ზარალის პერიოდი სულ მცირე 8 თვე იყო, ხოლო 1 თვიანი ფრანშიზის გამოყენების შემდეგ სახეზე იყო ზარალიანი პერიოდ - 7 თვე, რომელიც აღემატება სადაზღვევო ლიმიტს (6 თვეს).

- სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება შესაგებელში იმასთან დაკავშირებით, რომ არსებობდა სხვა დაგვიანებები და შეფერხებები, რის გამოც გამორიცხული იყო დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურება. სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის მხრიდან საპროცესო ნორმების დაცვით არ ყოფილა წარმოდგფენილი სხვა დაგვიანებების და შეფერხებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, შესაბამისად მხარის მითითება სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული.

- ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია CAR000133/16 პოლისის მე-3 დანართის თანახმად, დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მოთხოვნა.

3.2.19. მოსარჩელე დაზღვევის სახელშეკრულებო მოთხოვნებთან ერთად სასამართლო წესით ითხოვდა ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას მოპასუხისგან. აღნიშნული ზიანის წარმოშობის საფუძვლად მოსარჩელე ი–ს მხრიდან დაკარგული მოგების თანხის - 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადაუხდელობას მიუთითებდა. მხარის განმარტებით 5,5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მოსარჩელეს 2019 წლის 03 აპრილიდან აღარ დაერიცხებოდა 5,5 მილიონი აშშ დოლარის შესაბამისი პროცენტი. 2019 წლის 03 აპრილიდან სარჩელის აღძვრამდე დარიცხული პროცენტი ჯამში შეადგენდა 397 844.38 აშშ დოლარს. საქმეში წარმოდგენილი 29/12/2016 წლის N2044964-8688827 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით, მ.ჰ–ზე სესხის სახით გაიცა 5 000 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული სესხის მოცულობა რამდენჯერმე გაიზარდა და 2018 წლის 23 ოქტომბრის შეთანხმებით, 28,285,890.75 აშშ დოლარი შეადგინა. აღნიშნული ხელშეკრულებით, საბაზისო საპროცენტო განაკვეთი 01.04.2019-დან 30.09.2019-მდე შეადგენდა 10%-ს. ხოლო 01.10.2019-დან 18.10.2019-მდე შეადგენდა 9%-ს.

3.3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით:

3.3.1. სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ შპს „მ.ჰ–ის‘’ სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 484 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით, სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა 2016 წლის 01 ივლისს შპს „მ.ჰ–ს“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმებული დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

3.3.1.1.01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული CAR-000133/16 პოლისით. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებული იყო მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

3.3.1.2.სასამართლოს მითითებით, იმისათვის, რომ სადაზღვევო რისკი განხორციელებულად და სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად ჩათვლილიყო, უნდა დადგენილიყო სადაზღვევო შემთხვევა შეიცავდა თუ არა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ საგამონაკლისო პირობებს, რამდენადაც ამგვარი შემთხვევა გამორიცხავდა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

3.3.1.3.განსახილველ შემთხვევაში, CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართში მოცემული იყო მატერიალური ზარალის ანაზღაურების დათქმა: „დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს“.

3.3.1.4.სასამართლოს მითითებით, მატერიალური ზარალის დაკისრებისთვის, აუცილებელი იყო შემდეგი წინაპირობების არსებობა: 1. განხორციელებული იყოს ობიექტის დაზღვევა; 2. დადგეს სადაზღვევო შემთხვევა. 3. სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად გამოწვეულ იქნეს ზიანი; 4. არ არსებობდეს პოლისით გათვალისწინებული გამომრიცხავი საფუძველი; 5. დაცულ იქნეს ფრანშიზის მოთხოვნები; 6. სასარჩელო მოთხოვნა არ იყოს დაბრკოლებული რაიმე სხვა მიზეზით. სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-00133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. რომელიც მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაობის დაზღვევა თავის მხრივ მოიცავდა: 1) ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი); 2) გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი). სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებულ სადაზღვევო შემთხვევის დამადასტურებელ გარემოებებზე, მოპასუხის მხრიდან გამაბათილებელი განმარტება და მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა. მოპასუხის განმარტებით, „მხოლოდ გეოლოგიური ხასიათის პრობლემა უკვე აშენებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის მიყენებული ზიანის გარეშე არ წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევას. სამშენებლო დაზღვევის პოლისი თავისი არსით მოიაზრებდა ზიანის ანაზღაურებას სადაზღვევო შემთხვევის დროისთვის ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოების აღდგენისთვის.

3.3.1.5.სასამართლოს განმარტებით, ის გარემოება, რომ „მ.ჰ–ის“ მიერ დაზღვეულ გვირაბში დადგა სადაზღვევო შემთხვევა, ასევე, ის გარემოებაც, რომ დაზიანებულ იქნა ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოები, დასტურდებოდა სარჩელით, რომელიც ამ ნაწილში სათანადოდ შედავებული არ ყოფილა. სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობა შეადგენდა - 634,455.65 აშშ დოლარს და ამ თანხიდან გადაუხდელი იყო - 484,455.65 აშშ დოლარი. ზარალის ოდენობასთან მიმართებით „ი–ს“ წარმომადგენელმა შედავება განახორციელა შეძენილი მცირე ზომის მანქანა-დანადგარის ნაწილში. მისი განმარტებით, შეძენილი მანქანა-დანადგარის მთლიანი ღირებულება არ უნდა ჩათვლილიყო ასანაზღაურებელ თანხაში, ვინაიდან, ის დარჩებოდა შპს „მ.ჰ–ს“ სარგებლობაში. მოპასუხის ზემოაღნიშნული შედავება სასამართლოს აზრით, საკმარის არგუმენტად ვერ ჩაითვლებოდა, ხოლო, რამდენადაც მატერიალურ ზარალთან მიმართებით „ი–ს“ მხრიდან არ განხორციელებულა მითითება პოლისით გათვალისწინებულ არცერთ გამონაკლისზე, სასამართლოს მოსაზრებით, მას არავითარი გამონაკლისი არ ჰქონდა საკვლევი მატერიალურ ზარალთან მიმართებით.

3.3.1.6.„ი–ს“ მიერ სადავოდ გამხდარ ფრანშიზის გამოყენების საკითხთან მიმართებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ სადაზღვევო პოლისის მიხედვით, გამოიყენებოდა 50,000 აშშ დოლარის ფრანშიზა (ვინაიდან თანხის 10% არის 48,455.565 აშშ დოლარი). მატერიალური ზარალის ნაწილში მოსარჩელე დაეთანხმა ფრანშიზის 50,000 აშშ დოლარის გამოყენებას, ვინაიდან დამდგარ ზარალს არ ჰქონდა მიღწეული 32,637,000 აშშ დოლარის ლიმიტისთვის.

3.3.1.7.ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტებიდან და ზემოაღნიშნული სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

3.3.2. სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თაობაზე შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ წინამდებარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება, 2. სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება; 3. შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა. 4. დაკარგული მოგების არსებობა. 5. პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა. 6. სხვა გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

- სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მხრიდან სათანადოდ არ ყოფილა შედავებული მოსარჩელე მხარის მიერ ზემოაღნიშნული წინაპირობების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და განმარტებები. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ სამუშაოების შეფერხება გამოწვეული იყო მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. „ი–მ“ ვერანაირი გამომრიცხველი გარემოება ვერ დაუპირისპირა დაკარგული მოგების (ALOP) ანაზღაურების მოთხოვნას, შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნა სრულად ექვემდებარებოდა მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურებას.

3.3.3. ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კი, სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანი გამომდინარეობდა იმ გარემოებიდან, რომ „ი–ს“ მხრიდან დაკარგული მოგების თანხის - 5.5 მილიონი აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მოსარჩელე შეძლებდა დაეფარა კომერციულ ბანკში აღებული სესხის ძირი და აღნიშნულით შეემცირებინა ბანკისათვის გადასახდელი პროცენტები. სარჩელის მიხედვით, 2019 წლის 03 აპრილიდან სარჩელის აღძვრამდე დარიცხული პროცენტი ჯამში შეადგენდა - 397 844.38 აშშ დოლარს.

- სასამართლოს განმარტებით, წინამდებარე საქმეში მოთხოვნა შეეხებოდა ფულადი ვალდებულების განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო მიყენებულ ზიანს. მოსარჩელე აცხადებდა, რომ მოპასუხის მხრიდან დაკარგული მოგების 5 500 000 აშშ დოლარის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მას აღარ მოუწევდა ბანკიდან აღებულ სესხზე - 5 500 000 აშშ დოლარის ნაწილში პროცენტის გადახდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოვალისათვის წინასწარ არ შეიძლება ყოფილიყო სავარაუდო ის ზიანი, რომელიც მოსარჩელე მხარის განმარტებით მას ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობის გამო მიადგა. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოთხოვნა არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა; შპს „მ.ჰ–მა“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. ასევე, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ სადავო გახადა ამავე სასამართლოს 2021 წლის 30 ივნისის განჩინება ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ, 2021 წლის 30 ივნისის განჩინება მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ და 2021 წლის 06 ოქტომბრის განჩინება მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ; ხოლო, შპს „მ.ჰ–მა“ სადავო გახადა 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინება სპეციალისტების აცილებაზე უარის თქმის შესახებ და 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინება მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილებით, შპს „მ.ჰ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-5, მე-6 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნა სს „დ.ს.კ.ი–ოსთვის“ 5 500 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შპს „მ.ჰ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 340 ლარის და საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 7000 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება და განჩინებები დარჩა უცვლელად; შპს „მ.ჰ–ი“-ს მიერ გადახდილი ბაჟი ჩაითვალა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად; შპს „მ.ჰ–ს“ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 6482 ლარის გადახდა.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტი სს „დ.ს.კ.ი–ო“ სადავოდ ხდიდა მისთვის 434 455.65 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას.

6.1.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმებული დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებული იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით.

- დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს;

- იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული პოლისით CAR-000133/16;

- ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებული იყო მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით;

- ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

6.1.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, სადაზღვევო შემთხვევის შეფასების ძირითად კრიტერიუმს წარმოადგენდა იმის დადგენა, სადაზღვევო შემთხვევა შეიცავდა თუ არა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ საგამონაკლისო პირობებს, რამდენადაც ამგვარი შემთხვევა გამორიცხავდა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. განსახილველ შემთხვევაში, პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნებს სადაზღვევო შემთხვევით დადგომის გამო, მზღვეველის ვალდებულების წარმოშობასთან დაკავშირებით.

6.1.3. პალატის მითითებით, 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. რომელიც მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. საკონტრაქტო სამუშაობის დაზღვევა თავის მხრივ მოიცავდა: 1. ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი). 2. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი).

6.1.4. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2017 წლის ნოემბერში გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად შეფერხდა სამუშაოების განხორციელება, ასევე, მოხდა მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის თებერვალში მოხდა დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა, ხოლო 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის 26 ოქტომბერს სადაზღვევო კომპანია ი–ს დირექტორის მიერ შპს „ფ–თვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდებოდა, რომ „ი–ს“ წინაშე 2018 წლის 11 აპრილს წარდგენილი მოთხოვნა მიჩნეული იყო სადაზღვევო შემთხვევად და „ი–ს“ მხრიდან გადახდა განხორციელდებოდა CAR-000133/16 პოლისის პირობების შესაბამისად. შპს „მ.ჰ–ის“ ფინანსური დირექტორის 29/10/2018 წლის სს „ს. კ. ი–სათვის“ გაგზავნილი წერილით დგინდებოდა, რომ შპს „მ.ჰ–ს“ სურდა მოეთხოვა სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურება (ALOP), ვინაიდან, გათხრითი სამუშაოების განახლება დაგეგმილი იყო 2019 წლის თებერვლის ბოლოსთვის, რაც გულისხმობდა პროექტის განხორციელების 11 თვით დაგვიანებას დანაკარგის მოვლენიდან გამომდინარე. საქმეში ასევე წარმოდგენილი იყო T -ის მიერ მომზადებულ ორი დოკუმენტი: ა) გვირაბის შემაჯამებელი დასკვნა და ბ) რეპორტი დასმულ შეკითხვებზე. აღნიშნულ დოკუმენტებში აღწერილი იყო, როგორც დაზიანების გამომწვევი მიზეზები, ისე სამშენებლო სამუშაოების დაზიანებები.

6.1.5. პალატის განმარტებით, T -ის შეკითხვების შესახებ რეპორტში მითითებული იყო, რომ: „ახალმა მდგომარეობამ, რაც გამოიხატა მაღალი დაწნევის მომენტში და სეგმენტურ მოსახვაზე ღერძოვან დატვირთვაში, გვირაბის სეგმენტებზე წარმოშვა შემდეგი დაზიანებები: • სეგმენტის ერთდროულად გახეთქვა, რომელიც გამოწვეულია ან წნევის დაწევით ან ასიმეტრიული დატვირთვის გამო გაძლიერებული ცემენტის სეგმენტის გახლეჩვით; • ჭარბი პლასტიკური დეფორმაცია და ჩამოშლილი გამაძლიერებლები; • სეგმენტური დაზიანება დაჭიმვის სისუსტის გამო გვირგვინის ცენტრალურ ნაწილში უკიდურესად გადატვირთული კლდოვანი მასალის გამო და მაღალი გვერდითი წნევის საფუძველზე, რომელსაც ასევე დაერთო ამოზნექვის ფენომენი; • მოულოდნელი გრავიტაციული დატვირთვის და ძალიან ძლიერი შეკუმშვის გამო სეგმენტური დაზიანებები გაჭედილი გვირაბის საბურღი მანქანის დამცავის უკან; • დატეხილი კიდეები და ნატეხები სეგმენტის ამწევი ხვრელების გარშემო (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • ბზარები სეგმენტებზე (ზედაპირული და სტრუქტურული დაზიანებები); • დაცილება სეგმენტებს შორის.

6.1.6. ზემოაღნიშნული დასკვნების ანალიზის საფუძველზე, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მიერ გაცემული № CAR-000133/16 პოლისით, „...განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების შემთხვევაში, „ი–ო“ ვალდებული იყო მოეხდინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით“.

6.1.7. სააპელაციო პალატის მითითებით, „ი–მ“ შპს „მ.ჰ–თან“ გააფორმა 2 ხელშეკრულება ჯამში 150000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. 2019 წლის 14 იანვრის შეთანხმებით, ი–მ მოსარჩელეს გადაუხადა 30000 აშშ დოლარი, 2019 წლის 10 ივნისის შეთანხმებით, გადახდილი იყო 120000 აშშ დოლარი.

6.1.8. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასკვნაზე დართული დანართი №1-ის შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ასანაზღაურებელი იყო შემდეგი ხარჯი:

• 2018 წლის გაზაფხულზე შპს „ფ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 323,564.64 აშშ დოლარი (ქაფის და BASF მასალის შეძენა, ადგილზე მიწოდება და მოსხმის სამუშაოების შესრულება 2018 წლის თებერვლის კოლაფსის შემდეგ.) აღნიშნული თანხა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „ფ–თვის“ გადახდილი იქნა 2018 წლის 05 აპრილს (710483.70 ლარი) და 10 აპრილს (63485.84 ლარი);

T -ს დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულებით გაწეული 50,466 აშშ დოლარის ხარჯიდან გვირაბის აღდგენისთვის რელევანტურად ჩაითვალა მხოლოდ 50% ანუ 25,233 აშშ დოლარი. 2018 წლის 04 მაისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ შპს „გ.ე.ჯ–ისთვის“ გადახდილი იქნა 24 069.50 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლის 25 ივლისს გადახდილი იქნა 26396.50 აშშ დოლარი;

• 2018 წლის ივნისის შპს „ე.ქ–ის“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარჯი - 735.78 აშშ დოლარი. 2018 წლის ივნისში კოლაფსის ზონაში რისკების ანალიზი. აღნიშნული თანხა 2018 წლის 07 ივნისს შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გადახდილი იქნა შპს „ე.ქ–ისათვის“;

• 2018 წლის სექტემბერში DR SCHULZE GMBH-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა და შპს „ ს.ა.ლ–სის“ მეშვეობით ჩამოტანა საქართველოში, რაც ჯამურად დაჯდა 13,444.89 აშშ დოლარი. 2018 წლის 05 სექტემბერს გაწერილი ინვოისის შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–მა“ გადაიხადა 10 004 ევრო (30 489.58 ლარი). შეძენილი დანადგარის ტრანსპორტირებაში გადახდილი იქნა 1808.54 აშშ დოლარი (4738 ლარი). ჯამში გადახდილი თანხა შეადგენს 13,444.89 აშშ დოლარს;

6.1.9. ზემოაღნიშნული ხარჯებიდან მოსამზადებელ ეტაპზე მოპასუხემ სადავო გახადა მხოლოდ DR SCHULZE GMBH-სგან მცირე საბურღი მანქანა-დანადგარის შეძენა-ჩამოტანასთან დაკავშირებული ხარჯი (13,444.89 აშშ დოლარი). სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება, რომ შეძენილი აპარატი დარჩებოდა „მ.ჰ–ს“, საკმარის არგუმენტად ვერ ჩაითვლებოდა, რადგან აღნიშნული ნივთი შეძენილ იქნა კონკრეტული დანიშნულებით და ეს დანიშნულება გამოიწვია გვირაბში კოლაფსმა და გვირაბის აღდგენის სამუშაოების აუცილებლობამ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დადგენილი გარემოებები დასაბუთებული, ხოლო, მოპასუხისთვის 434 455.65 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის გადახდის დაკისრება საფუძვლიანი იყო.

6.1.10. რაც შეეხება შპს „მ.ჰ–ის“ მოთხოვნას სს „დ.ს.კ.ი–ოსათვის“ დაკარგული მოგების - 5 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური ლარის დაკისრების თობაზე, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა და რასაც არ ეთანხმებოდა აპელანტი - სს „დ.ს.კ.ი–ო“, პალატამ განმარტა, რომ დაკარგული მოგების ანაზღაურების ძირითადი დათქმა წარმოდგენილი იყო პოლისის მე-3 დანართში, სადაც მითითებულია შემდეგი: „მზღვეველმა უნდა აუნაზღაუროს დამზღვევს მთლიანი მოგების დანაკარგი, რომელიც ფაქტობრივად იქნა განცდილი შემოსავლის შემცირების და სამუშაოს ხარჯის გაზრდის გამო, როგორც ეს განმარტებულია წინამდებარე სექციაში, თუკი ცხრილში აღნიშნული სადაზღვევო ვადის განმავლობაში დაზღვეული საკონტრაქტო სამუშაოები ან მისი ნებისმიერი ნაწილი განიცდის ამ პოლისის სექცია 1-ით გათვალისწინებულ დანაკარგს ან ზიანს, თუკი ასეთი ზიანი არ არის გამორიცხული წინამდებარე სექციით და რომელიც იწვევს სამშენებლო სამუშაოების შეფერხებას და შედეგად დგება დაზღვეული ბიზნესის საოპერაციო გაშვების ვადის დაყოვნება ან/და მასში ჩარევა, რაც შემდგომში მოხსენიებულია როგორც დაყოვნება“. №CAR000133/16 პოლისის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში სადაზღვევო ლიმიტი შეადგენდა 5 500 000 აშშ დოლარს. ანაზღაურების პერიოდი შეადგენდა 6 თვეს. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად შემოსავლის დაკარგვაზე პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის საჭირო იყო შემდეგი წინაპირობების დაკმაყოფილება: 1) პოლისის სექცია 1-ით დაზღვეული სამუშაოების დაზიანება; 2) სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შეფერხება; 3) შედეგად დგება ჰესის ოპერირების დაწყების ვადის გადაწევა; 4) დაკარგული მოგების არსებობა; 5) პოლისით გათვალისწინებული გამონაკლისის არარსებობა; 6) სხვა გამომრიცხველიგარემოებების არარსებობა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით სასარჩელო მოთხოვნა სრულად დააკმაყოფილა, რასაც არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატა.

6.1.11. სააპელაციო პალატის განმარტებით, პოლისის მე-3 დანართში დაკარგული მოგების დეფინიცია მიუთითებდა, რომ ზარალი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი აღნიშნული გამორიცხული არ იყო პოლისით. შპს „მ.ჰ–ის“ პოზიციით, 2017 წლის ნოემბრის, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის მოვლენები გვირაბში არ იყო გამოწვეული მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. იმისთვის, რომ 5.5 მილიონი აშშ დოლარის მოთხოვნა გამორიცხული ყოფილიყო, „ი–ს“ უნდა დაემტკიცებინა, რომ ჰესის გვირაბში დამონტაჟებული რგოლების დაბზარვა და გვირაბში გრუნტის რამდენჯერმე ჩამოქცევა გამოწვეული იყო რომელიმე კონკრეტული მანქანა დანადგარის დაზიანებამ.

6.1.12. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–მა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ გააფორმეს დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულება გაფორმებული იქნა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით. 01/07/2016 წლის დაზღვევის ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენდა ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრებოდა მზღვეველის მიერ გაცემული CAR-000133/16 პოლისით. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულ იქნა მხარეთა შორის და წარმოადგენდა „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემოდა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენდა ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრებოდა გაცემული პოლისით.

6.1.13. 2016 წლის 01 ივლისს გაცემული CAR-000133/16 პოლისი შეიცავდა რამდენიმე სექციას. პირველი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი. მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება. პოლისის თანახმად, დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს. CAR-000133/16 პოლისის პირველი სექციით გათვალისწინებული მატერიალური ზიანის დაზღვევა მოიცავდა: I. საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას და II. სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ყველა რისკის დაზღვევის დროს ნებისმიერი მიზეზიდან გამომდინარე დანაკარგი/ზიანი ანაზღაურდებოდა, გარდა პოლისით ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხული შემთხვევებისა.

6.1.14. პალატამ ყურადღება გაამახვილა CAR-000133/16 პოლისის მე-3 დანართის განმარტებზე, რომლის თანახმად, დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში, თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს. სადაზღვევო პოლისით დადგენილი იყო გამონაკლისი. კერძოდ, ზარალი ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, თუ შემთხვევა გამოწვეული იყო მანქანა-დანადგარის დაზიანებით. საქმეში წარმოდგენილი (Loss adjuster) G & C-ს დასკვნით, შემთხვევა გამოწვეულ იყო მანქანა-დანადგარების გაუმართაობით. პალატის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში სწორედ აღნიშნული დასკვნა უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული სადავო გარემოების დადგენის მიზნებისთვის, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით სწორედ აღნიშნული კომპანია წარმოადგენდა ზარალის შემფასებელს. მხარეთა მიერ ნება გამოხატული და დაფიქსირებული იყო ხელშეკრულებაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა აპელანტ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ წარმომადგენლის პოზიცია მასზედ, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა საგამონაკლისო წინაპირობებს და 2018 წლის აპრილში, მიწის მასის ჩამოქცევა წარმოადგენდა მანქანა-დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის შედეგს.

6.1.15. ამასთან, პალატამ არ გაიზიარა შპს „მ.ჰ–ის“ წარმომადგენლის განმარტება და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობა მასზედ, რომ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა შედავებული არ ყოფილა იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე სახელშეკრულებო გამონაკლისების შესახებ მიუთითებდა. შესაბამისად, პალატა, მიიჩნია, რომ სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ პოზიცია გასაჩივრებული გადაწყევტილების ამ ნაწილში დასაბუთებული იყო.

6.1.16. რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, რომელიც შეეხებოდა მიუღებელი შემოსავლების გადახდის შემთხვევაში, კომერციული ბანკიდან აღებული სესხის დაფარვას, ასევე საპროცენტო სარგებლის დარიცხვას, პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა, ვინაიდან აღნიშნული ზიანი, ასევე საპროცენტო სარგებელი მოპასუხისთვის წინასწარ სავარაუდო არ იყო. შესაბამისად, შპს „მ.ჰ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

6.1.17. გარდა ზემოაღნიშნულისა, „მ.ჰ–ის“ მიერ გასაჩივრებულ იქნა 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა სპეციალისტების სერგეი ნიკიტინისა და მარკ ვოსის აცილების შუამდგომლობაზე; ასევე 2021 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინება სასამართლო სხდომაზე წარმოდგენილი მტკიცებულების Ulrich Wewigk-ის იურიდიული დასკვნის ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ. 2021 წლის 29 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებას აპელანტი ითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ სპეციალისტები პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებული იყვნენ საქმის შედეგით, ხოლო Ulrich Wewigk-ის დასკვნის ამორიცხვას ითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ დასკვნა წარმოადგენდა გერმანიაში მოღვაწე ადვოკატის სამართლებრივ დასკვნას, რომელიც არ შეეხებოდა ქართული სამართლის ანალიზს და მიმოხილვას.

6.1.18. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას, რომ შუამდგომლობის ავტორი ვერ ასაბუთებდა, თუ რატომ უნდა ყოფილიყვნენ საქმის შედეგით დაინტერესებული აღნიშნული პირები. ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ სპეციალისტის დაკითხვა ერთ-ერთი მტკიცებულება იყო, ხოლო არცერთ მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი იურიდიული ძალა არ გააჩნდა. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო იყო აპელანტის პოზიცია Ulrich Wewigk-ის იურიდიული დასკვნის საქმიდან ამორიცხვის შესახებ, ვინაიდან სასამართლო ყველა მტკიცებულებას აფასებდა ერთობლიობაში და იღებდა შესაბამის გადაწყვეტილებას. შესაბამისად, მტკიცებულების წარმოდგენა მხარის უფლება იყო, ხოლო გაიზიარებდა თუ არა მას სასამართლო, სასამართლოს შეფასების საკითხს წარმოადგენდა.

6.1.19. აპელანტი სს „დ.ს.კ.ი–ო“ ასაჩივრებდა 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებას ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ; 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებას მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ და 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინება მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ.

6.1.20. პალატამ მიუთითა, რომ 2021 წლის 30 ივნისის სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელი შუამდგომლობდა სს „თ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვაზე, კერძოდ, მოცემული მომენტისთვის ბანკს ჰქონდა თუ არა დავის მიმართ ფინანსური ინტერესი, სამართლებრივი ინტერესი. პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას და განმარტა, რომ მოპასუხე/აპელანტი ითხოვდა ინფორმაციის გამოთხოვას, რომელიც პირის მოსაზრებას წარმოადგენდა, თუმცა, განსახილველ დავაში სს „თ.ბ–ი“ სამართალწარმოებაში მონაწილე პირი არ იყო. შესაბამისად, მას არ შეიძლებოდა დავალებოდა მოსაზრების წარმოდგენა და ვერც სამართლებრივი მნიშვნელობა მიენიჭებოდა მის მოსაზრებას.

6.1.21. ასევე, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინების (რომლითაც საქმეზე დაინიშნა მთავარი სხდომა) გაუქმების საფუძველი. აღნიშნულთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 207-ე მუხლზე, ამავე კოდექსის 205-ე მუხლის პირველს ნაწილზე და განმარტა, რომ მთავარი სხდომის დასანიშნად სასამართლო უფლებამოსილი იყო მოესმინა მხარეებისათვის, თუმცა მათი მოსაზრება ვერ შებოჭავდა სასამართლოს დაენიშნა მთავარი სხდომა.

6.1.22. რაც შეეხება 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ, პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას და მიიჩნია, რომ არ არსებობს განჩინების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან არ არსებობდა საპატიო მიზეზი, არ გამოვლენილა საქმის გადაწყვეტისთვის ისეთი მნიშვნელოვანი ახალი გარემოება, რაც მოპასუხის მხრიდან დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენას საჭიროებდა. ამასთან, მოპასუხეს მოცემულ სხდომაზე მტკიცებულება წარდგენილი არ ჰქონდა, არამედ ითხოვდა დროს მტკიცებულების წარსადგენად.

6.1.23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტების მოთხოვნები საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე დაუსაბუთებელი იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა; შპს „მ.ჰ–მა“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, სს „დ.ს.კ.ი–ომ“ - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7.1. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.1. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ გაიზირა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზოგადი დასკვნა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის თაობაზე, იმავდროულად, დასაბუთების გარეშე დაადგინა მოთხოვნის მოცულობის სისწორე (434 455.65 აშშ დოლარი). მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოებმა გვერდი აუარეს იმ გარემოებას, რომ იმ ნაწილში, სადაც ადგილი ჰქონდა სადაზღვევო შემთხვევას (მანქანა-დანადგარის ზარალი/დაზიანება), „ი–მ“ მყისიერად განახორციელა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა (მათ შორის სს „თ.ბ–ისათვის“), ხოლო, საგამონაკლლისო დანაწესის არსებობის პირობებში, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე შპს „მ.ჰ–ს“ უარი ეთვა.

7.1.2. კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ მხარეთა შორის შეთანხმებული ზარალის შემფასებლის (Loss Adjuster: G&C) დასკვნების შესაბამისად, კონკრეტულ სადაზღვევო დაფარვის ნაწილში (მანქანა დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლის გამო (მანქანა დანადგარის ზარალი) სადაზღვევო შემთხვევა) განხორციელდა შემთხვევის სადაზღვევო შემთხვევად აღიარება და სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა (ჯამში 13 016 720 ლარი), საყურადღებოა, რომ მხოლოდ გეოლოგიური ხასიათის პრობლემა უკვე აშენებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის მიყენებული ზიანის გარეშე, არ წარმოადგენს სადაზღვევო შემთხვევას. კასატორის განმარტებით, სამშენებლო დაზღვევის პოლისი თავისი არსით მოიაზრებს ზიანის ანაზღაურებას სადაზღვევო შემთხვევის დროისთვის ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოების აღდგენისთვის. განსახილველი დავის პირობებში, თუ მხარეს სურდა მანქანა დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლის სადაზღვევო ანაზღაურების უგულებელყოფა, რჩება მხოლოდ 10 ბეტონის რკალის დაზიანებით გამოწვეული შემთხვევის დარეგულირების საკითხი, რა დროსაც გასათვალისწინებელია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის (თუ საბურღი მანქანის დაზიანება არ იყო მთავარი მიზეზი) დამაჯერებლობის პირობებშიც (რასაც არ ეთანხმება „ი–ო“), ისმის კითხვა, მაშინ რა იქნებოდა ასეთ შემთხვევაში ის მატერიალური დაზიანება რომელიც უნდა აენაზღაურებინა სადაზღვევო კომპანიას? ამ შემთხვევაში, გვირაბში უკვე ჩატარებული სამუშაოებიდან დაზიანებული იყო 12 ბეტონის რკალი (თავდაპირველად 10 ბეტონის რკალი, ხოლო შემდგომში ზიანის აღმოსაფხვრელად სამუშაოების ჩატარებისას დაემატა 2 ბეტონის რკალი), რომლის შეკეთების თანხაც ასევე გადაიხადა „ი–მ“, როგორც დაზიანებული მანქანა დანადგარის გამოთავისუფლების თანმდევი ხარჯი.

7.1.3. კასატორის მოსაზრებით, გვირაბის მშენებლობისას, სადაზღვევო თანხას წარმოადგენს გვირაბის ის სექცია, რომელიც უკვე აშენებულია და იმავდროულად დაზიანდა, ანუ, ანაზღაურება შესაძლოა გაიცეს იმ მონაკვეთის აღდგენაზე, რომელიც დამზღვევმა ააშენა და საჭიროებს შეკეთებას. უბრალოდ გეოლოგიური ხასიათის პრობლემატიკის გამო საბურღი მანქანის ექსპლუატაციის ხარვეზი და ზოგადად გეოლოგიურ სირთულეებთან გამკვლავება არ არის სადაზღვევო რისკი, რადგან არ არსებობს გაწეული სამშენებლო სამუშაოების მატერიალური ზიანი. ამასთან, მოცემული საკითხის ჭრილში, კასატორის მითითებით, განსაკუთრებით საყურადღებოა მხარეთა შორის შეთანხმებული პირობების 101-ე დამატებითი პირობა (გვირაბების, გალერეების, დროებითი ან მუდმივი წყალქვეშა ნაგებობების ან დანადგარების მშენებლობასთან დაკავშირებული განსაკუთრებული პირობები).

7.1.4. კასატორის მითითებით, განსხვავებულად არის განმარტებული მანქანა დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლის სექციით ანაზღაურების საკითხი, რა შემთხვევაშიც, ამ კონკრეტული ზარალის მაგალითზე, შესაძლებელი გახდა მანქანა დანადგარის გამოთავისუფლების ჩატარების ოპერაცია. ამან საშუალება მისცა დაზღვეულს გაეთავისუფლებინა მანქანა, შეეკეთებინა მწყობრიდან გამოსული დეტალები, გაეგრძელებინა საბურღი სამუშაოები და დაესრულებინა გვირაბის ბურღვის პროექტი. მანქანა დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლის ანაზღაურების გარეშე, მანქანა დანადგარი შესაძლოა სამუდამოდ დარჩენილიყო გვირაბში და პროექტის გაგრძელების ბედი სათუო გახდებოდა.

7.1.5. კასატორი დამატებით აღნიშნავს, რომ პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, შპს „მ.ჰ–ი“ ვერ იქნებოდა მოთხოვნის ბენეფიციარი, ვინაიდან, დაზღვევის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შედეგად, კონკრეტულ სადაზღვევო პროდუქტში განისაზღვრა კონკრეტული დაზღვეული/ბენეფიციარი/მოსარგებლე, ანუ, მოთხოვნის მქონე პირი. შპს „მ.ჰ–ის“ ქონების და ობიექტზე შესასრულებელი სამუშაოს ნაწილში, თავისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში, პირველ რიგში დასახელდა სს „თ.ბ–ი“.

7.1.6. გარდა იმისა, რომ „ი–ს“ მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას, კასატორი მიიჩნევს, რომ მატერიალური ზიანის ნაწილში სასამართლოს დასკვნა წარმოადგენს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებების არასწორ ინტერპრეტაციას, ვინაიდან, მარტივი არითმეტიკული გაანგარიშების გზით, ჯამური სამუშაოების ღირებულებასა და დაზღვეულისათვის უკვე გადახდილ თანხებს შორის სხვაობა, არ წარმოადგენს სადაზღვევო ანაზღაურების მუცულობის დადგენის სწორ მეთოდოლოგიას, ვინაიდან, მანქანა-დანადგარის ზარალის/დაზიანების პირობებში, ასანაზღაურებელია მხოლოდ მითითებულ ზარალთან დაკავშირებით ხარჯები (მოცემულ შემთხვევაში დაზღვეულისათვის (სს „თ.ბ–ი“) გაცემული 150 000 აშშ დოლარი და დოკუმენტაციის დაზუსტების შემდეგ, გასაცემი 137 000 აშშ დოლარი), ამასთან, დამზღვევის მოსაზრებების დამაჯერებლობის პირობებშიც (რასაც არ ეთანხმება „ი–“), სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის არსიდან გამომდინარე - აუცილებელია უკვე შესრულებული სამუშაოებისათვის მიყენებულ ზიანთან (10 ბეტონის რგოლი) დანარჩენი სამუშაოების ღირებულების შემხებლობის დადასტურება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

7.1.7. ასევე, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებულ იქნა უსაფუძვლო მსჯელობა კონკრეტული მანქანა-დანადგარის ღირებულების ზარალში ჩაუთვლელობის კრიტიკის სახით, ვინაიდან, ზიანის დაზღვევის მარეგულირებელი ნორმების არსის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შემდეგ, თუ რომელიმე ქონება ან ქონების ნარჩენი რჩება დამზღვევთან/დაზღვეულთან, მისი ღირებულება აკლდება სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობას, ამასთან, უადგილოა მანქანა-დანადგარის შედარება სახარჯ მასალასთან (მაგ. ქაფი), რაზედაც საქმის განხილვისას აპელირებდა მხარე და როგორც იკვეთება, უსაფუძვლოდ გაზიარებულ იქნა სასამართლოს მიერ.

7.1.8. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ გაიზირა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებებთან (სს „თ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის, მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის, მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინებები) დაკავშირებით. კერძოდ, სს „თ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებასთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ უსაფუძვლოდ არ იქნა გაზიარებული მატერიალური ზარალის ნაწილში „ი–ს“ მოთხოვნა სს „თ.ბ–ის“ ბენეფიციარად ყოფნასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, მითითებულ ნაწილში, აღნიშნული ცალსახად იყო გამოკვეთილი მესამე პირის სასარგებლოდ დადებული დაზღვევის ხელშეკრულებით. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, „ი–ს“ არ მიეცა შესაძლებლობა მოეპოვებინა შესაბამისი ინფორმაცია, რის შედეგადაც, სასამართლოს დასკვნები გამოტანილ იქნა ისეთი მიწერილობის შინაარსზე დაყრდნობით, სადაც არ იყო გამოკვეთილი დაზღვეულის პოზიცია.

7.1.9. რაც შეეხება მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის და მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინებებს, კასატორი მიუთითებს, რომ 2021 წლის 30 ივნისის სხდომაზე, ერთი მხრივ დაკმაყოფილდა სპეციალისტების დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა და აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსამზადებელი სხდომა დაინიშნა 2021 წლის 29 სექტემბერს (რომელიც გაგრძელდა 30 სექტემბერს), ხოლო, მეორე მხრივ, დაინიშნა მთავარი სხდომა 2021 წლის 06 ოქტომბერს; ანუ, საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, ერთდროულად დადგინდა, რომ საქმე იყო მოსამზადებელი, ამასთან, არსებობდა მისი არსებითად განხილვის შესაძლებლობა, ხოლო, 2021 წლის 06 ოქტომბრის მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გამოტანისას არ იქნა გათვალისწინებული ზემოთ აღნიშნული და ის გარემოებაც, რომ დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენის აუცილებლობა დღის წესრიგში დადგა უშუალოდ 2021 წლის 29-30 სექტემბრის მოსამზადებელი სხდომაზე სპეციალისტების (ზარალის შემფასებლები) დაკითხვის შემდეგ.

7.2.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 სექტემბრის განჩინებით, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

8. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: №ას- 15-29-1443-2012; №ას-973-1208-04; №ას- 664-635-2016).

13. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება. კერძოდ, დადგენილია და მოპასუხე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ 2016 წლის 01 ივლისს, შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაკეთებული სააპლიკაციო განაცხადის საფუძველზე, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპით, შპს „მ.ჰ–სა“ და სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ შორის გაფორმდა დაზღვევის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 1.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს მხარეთა ურთიერთთანამშრომლობა დაზღვევის სფეროში, კერძოდ: საქართველოში, ახალციხის რაიონში, მდ. მტკვარზე ჰიდროელექტროსადგურის „მ.ჰ–ის“ მშენებლობის პროექტის დაზღვევა, სადაც კომპანია (დამკვეთი) წარმოადგენს ერთ-ერთ დამზღვევს. იმავე ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის მიხედვით, დაზღვეული კონტრაქტორები, სადაზღვევო თანხა, პრემიის ოდენობა, ანგარიშსწორების წესი და სხვა პირობები განისაზღვრება მზღვეველს მიერ გაცემული №CAR-000133/16 სადაზღვევო პოლისით, რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის თანახმად, დაზღვევის პირობები შეთანხმებულია მხარეთა შორის და წარმოადგენს „სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევის“ და „მანქანა დანადგარების მწყობრიდან გამოსვლის დაზღვევის“ მუნიხ-რე-ს სტანდარტულ ვორდინგებს და მათ შესაბამის სტანდარტულ დანართებს მხარეთა შეთანხმებული ცვლილებების გათვალისწინებით. ამასთან, ხელშეკრულების 1.4. პუნქტით, ვორდინგის და მისი შესაბამისი დანართების იდენტური ასლები გაიცემა თითოეულ დამზღვევზე და სადაზღვეო პოლისსა და დამზღვევის მიერ შევსებულ განაცხად-ანკეტასთან ერთად, რომელიც წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს. ხელშეკრულების 3.2. მუხლის შესაბამისად კი, დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრება გაცემული პოლისით.

14. მხარეთა ნების საფუძველზე გაფორმებული №CAR-000133/16 პოლისი (რაც დაზღვევის ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის თანახმად დაზღვევის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს) შეიცავდა რამდენიმე სექციას. 1-ლი სექციით დაზღვეული იყო „მ.ჰ–ის“ მატერიალური ზიანი, რომლის სრული სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 93 002 700 აშშ დოლარს.

-მატერიალური ზიანი მოიცავდა:

1) საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევას;

2) სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევას.

1) საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა მოიცავდა:

1.1. ჰესის ძირითადი ნაწილის მშენებლობის დაზღვევას [ფაზა 1] (სადაზღვევო თანხა 45,454,700 აშშ დოლარი);

1.2. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების დაზღვევას [ფაზა 2] (სადაზღვევო თანხა 32,637,000 აშშ დოლარი).

2) სამშენებლო მანქანა-დანადგარების დაზღვევა მოიცავდა:

2.1. გვირაბის საბურღი მანქანის (TBM) დაზღვევას (სადაზღვევო თანხა 13 800 000 აშშ დოლარი);

2.2. პოლისის დანართში მოცემული სტანდარტული მანქანა-დანადგარების დაზღვევა (ჯამური სადაზღვეო თანხა 1 111 000 აშშ დოლარი).

- პოლისის მე-2 სექციით დაზღვეული იყო სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, ხოლო, მე-3 სექციით დაზღვეული იყო სამშენებლო სამუშაოების ზიანის შედეგად დაკარგული მოგება.

15. ამავე პოლისის თანახმად, დაზღვევის მოქმედების პერიოდის განმავლობაში, თუ ცხრილში შეტანილი საგნები ან ნებისმიერი ნაწილი განიცდის გაუთვალისწინებელ და უცაბედ ფიზიკურ დანაკარგს ან ზიანს ნებისმიერი მიზეზით, გარდა კონკრეტულად გამორიცხული მიზეზებისა, იმგვარად, რომ საჭირო გახდეს შეკეთება ან ჩანაცვლება, მზღვეველნი დამზღვევს აუნაზღაურებენ ამ დანაკარგს და ზიანს. დაზღვევის პერიოდი განსაზღვრული იყო 01/06/2016 წლიდან 31/03/2019 წლამდე. აღნიშნულს ემატებოდა 24 თვე ექსპლოატაციის პერიოდის დაზღვევა. გვირაბის სამშენებლო სამუშაოების და გვირაბის საბურღი მანქანის დაზღვევის პერიოდი სრულდებოდა 01/10/2018 წელს.

16. მოსარჩელე სწორედ 2016 წლის 01 ივლისის ხელშეკრულებისა და ამავე ხელშეკრულების დანართი №CAR-000133/16 პოლისის საფუძველზე ითხოვდა მოპასუხისათვის სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი მატერიალური ზიანის, დაკარგული მოგებისა და ბანკის პროცენტის დარიცხვის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას. დადგენილია, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, საბოლოო ჯამში, მხოლოდ სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამდგარი მატერიალური ზიანის - 434 455.65 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება დაეკისრა. აღნიშნულს არ იზიარებს კასატორი და შედავება წარმოადგინა იმ თვალსაზრისით, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება და არასწორად მიიჩნია სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად, რამეთუ მხოლოდ გეოლოგიური ხასიათის პრობლემა უკვე აშენებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის მიყენებული ზიანის გარეშე, არ წარმოადგენს სადაზღვევო შემთხვევას; იმავდროულად, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორი მეთოდოლოგიით დაადგინა სადაზღვევო ანაზღაურების მოცულობის (434 455.65 აშშ დოლარის) სისწორე.

17. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, სააპელაციო პალატას გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

18. კასატორის შედავების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადაზღვევო შემთხვევა სადაზღვევო რისკის რეალიზების შედეგია და დაზღვევის ხელშეკრულების ფარგლებში, ანაზღაურებას ექვემდებარება ისეთი ზიანი, რომელიც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგადაა წარმოშობილი. ამიტომ, მზღვეველზე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისათვის, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს.

19. შესაბამისად, მოცემული დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად, მოსარჩელის მიერ მითითებული შემთხვევა (2017 წლის ნოემბერში, გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად, სამუშაოების განხორციელების შეფერხება, ასევე, მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა; 2018 წლის თებერვალში დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა და 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა) მიეკუთვნება თუ არა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულებით შეთანხმებულ რისკს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც, მოპასუხე ვალდებულია, მოსარჩელეს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი აუნაზღაუროს. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799.1 (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა, აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება), 820-ე (ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით) და 821-ე (მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში) მუხლების საფუძველზე, რომელთა ფარგლებში, სავალდებულოა დადგინდეს მხარეთა შორის სადაზღვევო ხელშეკრულების არსებობა, ხელშეკრულებით შეთანხმებული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა, ზიანის ოდენობა და მზღვეველის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-422-2019, 18/10/2019 წ.), იმავდროულად, პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა-უფლება მოვალეობების წარმოშობა დამოკიდებულია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების (ხელშეკრულების დანართების) პირობებსა და დათქმებზე იმგვარად, რომ კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევა, რომელიც სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგია, მხარეების მიერ არსებითი პირობის სახით წინასწარ არის განსაზღვრული ხელშეკრულებაში. სსკ-ის 799.1. მუხლი არ აკისრებს მზღვეველს ყოველგვარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას და მიუთითებს, რომ ანაზღაურების საკითხი სახელშეკრულებო პირობების შინაარსის შესაბამისად განისაზღვრება.

21. ხელშეკრულება მხარეთა ვალდებულების განმსაზღვრელი იმ დებულებებისაგან შედგება, რომელიც ხელშემკვრელთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას ასახავს (სსკ-ის 327-ე მუხლი) და კანონის თანახმად, სწორედ ამ ჩარჩოშია მოქცეული მათი პასუხისმგებლობის ფარგლებიც (გარდა კანონის იმპერატიული დანაწესებისა). ვალდებულებითი სამართლის ეს უზოგადესი პრინციპი თანაბრად ვრცელდება ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე, რომელთა შორისაცაა დაზღვევის ხელშეკრულება. მეტი სიცხადისათვის შეიძლება ითქვას, რომ კონკრეტული სახელშეკრულებო ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური ნორმები აზუსტებენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების ზოგად პრინციპს. ამგვარ ნორმათა რიგს განეკუთვნება სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლი (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-92-88-2016, 11.03.2016 წ.).

22. პალატა განმარტავს, რომ პირობების დეტალიზაცია ამცირებს დავის წარმოშობის შესაძლებლობას და მხარეებს გონივრულ მოლოდინს უჩენს იმის თაობაზე, თუ როდის წარმოიშვება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ან როდის არის აზრს მოკლებული სადაზღვევო კომპანიისათვის ასეთი მოთხოვნის წარდგენა. რომ არა რისკების გადანაწილების შესაძლებლობა, დაზღვევა დაკარგავდა იმ კომერციულ მიმზიდველობას, რის გამოც მზღვეველი ირჩევს ამ სფეროში ოპერირებას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-539-2020, 20.10.202020 წ.). შესაბამისად, მნიშვნელოვანია თავად სადაზღვევო ხელშეკრულების დებულებების შინაარსი (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1319-1257-2014, 30.10.2015 წ.).

23. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ ხელშეკრულებაში საგამონაკლისო ნორმების იმპლემენტაციის დანიშნულებაა ამომწურავად განისაზღვროს იმ გარემოებათა/ქმედებათა წრე, რაც მზღვეველის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს, ყველა სხვა შემთხვევა კი, დამზღვევის ინტერესების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს. საგამონაკლისო შემთხვევების გაფართოების დაშვება, ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში ამგვარი დათქმების ჩართვის მიზანს. მხარეები თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დებენ ხელშეკრულებას, თავადვე განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობების იმპერატიულ და დისპოზიციურ წესებს, რომელსაც ორივე მხარე განუხრელად უნდა დაემორჩილოს და იცავდეს. საგამონაკლისო დათქმები სადაზღვევო ხელშეკრულების სწორედ იმპერატიულ დანაწესთა იმ წყებას მიეკუთვნება, რომელიც სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებისათვის დაუშვებლად მიჩნეულ ქმედებათა სრულ სპექტრს განსაზღვრავს (იხ. სუსგ №ას-1147-1067-2017, 29.12.2017 წ.).

24. საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მატერიალურ ზიანთან მიმართებით, პოლისით გათვალისწინებულ რომელიმე გამონაკლისზე მითითება მოპასუხის მხრიდან არ განხორციელებულა, შესაბამისად, აღნიშნული გარემოება სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს, ხოლო, რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სხვა წინაპირობებს (იხ. მე-16 აბზაცი), პალატა აღნიშნავს, რომ ეს წინაპირობები, მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია.

25. კერძოდ, როგორც უკვე აღინიშნა, მხარეთა შორის სადავო არ არის სადაზღვევო ხელშეკრულებისა და მის ფარგლებში გაცემული №CAR-000133/16 პოლისის არსებობა, რომლის თანახმად, განხორციელებული საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანების შემთხვევაში, ი– ვალდებული იყო მოეხდინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით, ხოლო რაც შეეხება ხელშეკრულებით შეთანხმებული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომას (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზიანება), ზიანის ოდენობასა და მზღვეველის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა სადავო საკითხის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო, კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ საქმეში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით - T -ის მიერ მომზადებულ ორი დოკუმენტით, გვირაბის შემაჯამებელი დასკვნითა და დასმულ შეკითხვებზე რეპორტით, რომლებშიც აღწერილი იყო, როგორც დაზიანების გამომწვევი მიზეზები, ისე სამშენებლო სამუშაოების დაზიანებები, დასტურდებოდა სადაზღვევო შემთხვევის არსებობა, ხოლო, T -ს დასკვნაზე დართული დანართი №1-ის შესაბამისად დგინდებოდა, რომ მოპასუხის მხრიდან ასანაზღაურებელი იყო 634 455,64 აშშ დოლარის ხარჯი, საიდანაც 2019 წლის 14 იანვრის შეთანხმებისა და 2019 წლის 10 ივნისის შეთანხმების საფუძველზე, „ი–ს“ გადახდილი ჰქონდა ჯამში 150 000 აშშ დოლარი, ხოლო, დარჩენილი 434 455,64 აშშ დოლარი (50 000 აშშ დოლარიანი ფრანშიზის გამოკლებით, რასაც დაეთანხმა მოსარჩელე) ექვემდებარებოდა მოპასუხისათვის დაკისრებას. აღსანიშნავია, რომ კასატორმა ვერ მიუთითა ვერცერთ ისეთ გარემოებაზე და ვერ წარმოადგინა ვერანაირი რელევანტური მტკიცებულება, რაც საკასაციო პალატას დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და დასახელებული დასკვნების სისწორე/სანდოობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს გაუჩენდა.

26. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას, სასამართლო ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ (შდრ. სუსგ №ას-589-896-09, 22 იანვარი, 2010 წელი). განსახილველ შემთხვევაშიც, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო პალატის მხრიდან დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოება სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე, მხოლოდ T -ის მიერ მომზადებულ დოკუმენტებს არ ემყარება და პალატამ თავის მხრივ, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დადგენილი გარემოებები, რომელმაც სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის დადგენისას, T -ის მიერ მომზადებული დოკუმენტების გარდა, მხედველობაში მიიღო სარჩელი, რომელიც ამ ნაწილში სათანადოდ შედავებული არ ყოფილა; ასევე, თავად „ი–ს“ ზიანის დამთვლელი კომპანიის - G & C-ის მე-3 შუალედური მოხსენება, G-ის წარმომადგენლის მარკ ვოსის განმარტება, საერთაშორისო საინჟინრო კომპანია T -ს დასკვნა და 2018 წლის 26 ოქტომბერს, სს „ს.კ. ი–ს“ დირექტორის მიერ, შპს „ფ–თვის“ გაგზავნილი წერილი. საკასაციო პალატა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, ყურადღებას გაამახვილებს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დამადასტურებელ მტკიცებულებებზე, კერძოდ:

26.1. ი–ს ზიანის დამთვლელის - G & C-ის მე-3 შუალედური მოხსენებით დასტურდება, რომ 2017 წლის ნოემბერში, გვირაბში არსებული გეოლოგიური პირობების შედეგად, შეფერხდა სამუშაოების განხორციელება, ასევე, მოხდა მიწის მცირე მასის ჩამოქცევა. 2018 წლის თებერვალში მოხდა დამატებით 1000 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა, ხოლო 2018 წლის აპრილში 1,500 მ³ მიწის მასის ჩამოქცევა.

26.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში, 2021 წლის 30 სექტემბრის სასამართლო სხდომაზე დაკითხვის დროს, G & C-ის წარმომადგენელმა - მარკ ვოსმა განმარტა შემდეგი: „ჩვენ დავამტკიცეთ ანგარიშსწორება 150,000 დოლარის ოდენობით და იცდიდა 137,000 დოლარი კიდევ გადასახდელად მოლოდინის რეჟიმში და მერე ველოდები კიდევ დამატებით დოკუმენტებს, რაზეც მე ველოდი, რომ ბოლო წყება დოკუმენტების უნდა ყოფილიყო. ამით დასრულდებოდა ხარჯების დათვლა და იქნებოდა სრული ანაზღაურება. ამის მერე ცალკე იქნებოდა ლაპარაკი ალოპის (ALOP) თანხაზე“.

26.3. T -ს დასკვნის თანახმად, ჯერ კიდევ 2017 წლის ნოემბერში „...ფიქსირდება დამონტაჟებული რგოლების სეგმენტების დაზიანება, დაბზარვა და დეფორმაცია“. ამავე დასკვნის 8.1. პუნქტის (ჩამოქცევის შემთხვევის გავლენა საკონტრაქტო სამუშაოებზე) თანახმად, 2018 წლის თებერვლის და 2018 წლის აპრილის ორივე მთავარი ჩამოქცევა შეიძლება ჩაითვალოს 2017 წლის ნოემბრის თავდაპირველი შემთხვევის დროში ევოლუციად, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული ადგილის კრიტიკულ და არაპროგნოზირებად გეოლოგიურ პირობებთან. შესაბამისად, ამ სექციაში გასათვალისწინებელი მოქმედებები მოიცავენ: - საბურღი საკვლევი კამპანიის წარმოება ჭაბურღილების გათხრის პროცესით (ზედაპირიდან ხვრელების გაკეთებით) პრობლემური ტერიტორიის გეოლოგიური ანალიზისათვის; - გეოფიზიკური შესწავლა (ტექტონური სტრუქტურების გეოლოგიური შეფასებისათვის პრობლემურ ზონაში) და მოულოდნელი ტექტონური პირობების განსაზღვრა; - გეოლოგიური მონაცემების ანალიზი, რათა გვირაბის გადარჩენის ტექნიკური გამოსავალი ყოფილიყო მოძებნილი; - მოქმედებები, რომლებიც აუცილებელი იყო გვირაბის გადასარჩენად (დრენაჟი, ქაფით ამოვსება, დაცემენტება და სხვ.). დასკვნის 8.1 პუნქტის ბოლოს წინა აბზაცის მიხედვით, აღნიშნული ქმედებები მიჩნეული უნდა იქნას პირველადად ჩამოქცევის არეში გეოტექნიკური პირობების აღსადგენად შემთხვევის შემდეგ, რომელიც აბსოლუტურად აუცილებელი იყო ძირითადი გვირაბის სათხრელი სამუშაოების გასაგრძელებლად. ამასთანავე, გვირაბში აღმოჩენილი არაპროგნოზირებადი პრობლემის გათვალისწინებით, დამატებით შესრულებული კვლევა უნდა ჩაითვალოს ფუნდამენტურად არეალში ახალი გეოლოგიური მოდელის განსასაზღვრად და შესაბამისად, გვირაბის საბურღი მანქანის გადასარჩენად შედარებითი ინტერვენციის მეთოდისთვის. გვირაბის აღდგენისთვის და გათხრების განახლებისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონედ. 8.1 პუნქტის (ჩამოქცევის შემთხვევის გავლენა საკონტრაქტო სამუშაოებზე) ბოლო აბზაცის თანახმად კი, მარტივად დემონსტრირებადია სადაზღვევო ხელშეკრულების გათვალისწინებით, რომ ყველა მითითებული მოქმედება (იგულისხმება ამავე პუნქტით გათვალისწინებული მოქმედებები) შეიძლება სწორად იქნას ჩათვლილი ქვე-კატეგორიაში I (საკონტრაქტო სამუშაოების დაზღვევა) და შესაბამისად, მთლიანად იქნას მოთხოვნილი კლიენტის მიერ.

26.4. სს „სადაზღვევო კომპანია ი–ს“ დირექტორის მიერ, შპს „ფ–თვის“ (პოლისით დაზღვეული კონტრაქტორი) გაგზავნილი წერილით დგინდებოდა, რომ „ი–ს“ წინაშე, 2018 წლის 11 აპრილს, №CAR-000133/16 პოლისიდან გამომდინარე წარდგენილი მოთხოვნა მიჩნეული იყო სადაზღვევო შემთხვევად და „ი–ს“ მხრიდან გადახდა განხორციელდებოდა №CAR-000133/16 პოლისის პირობების შესაბამისად. პალატა აქვე, დამატებით ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული წერილი გაეგზავნა როგორც შპს „ფ–ს“, ისე შპს „მ.ჰ–ს“.

27. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუკი სადაზღვევო შემთხვევის არსებობის თაობაზე ფაქტობრივი გარემოება მოპასუხის მხრიდან სათანადოდ იქნებოდა შედავებული, საქმეში წარმოდგენილი მასალები, ერთობლიობაში ქმნიდა საკმარის საფუძველს იმგვარი დასკვნისათვის, რომ გვირაბში მომხდარი რამდენიმე კოლაფსის შედეგად, დადგა სადაზღვევო შემთხვევა; კერძოდ, დაზიანდა ჩატარებული საკონტრაქტო სამუშაოები, რაც დაზღვეული იყო №CAR-000133/16 პოლისის მატერიალური ზიანის ქვეთავით. შესაბამისად, სს „დ.ს.კ.ი–ო“ ვალდებული იყო სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, ყველა რისკის დაზღვევის პრინციპის დაცვით, აენაზღაურებინა შპს „მ.ჰ–ის“ მიერ გაწეული ხარჯები; რამდენადაც „ი–მ“ მოთხოვნა ნებაყოფილობით, ნაწილობრივ, მხოლოდ 150 000 აშშ დოლარის ფარგლებში დააკმაყოფილა, ხოლო, დანარჩენი ნაწილში მან ვერ წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული შედავება, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას მასზედ, რომ საფუძვლიანი იყო მისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით - 434 455,64 აშშ დოლარის (ფრანშიზის გამოკლებით) გადახდის დაკისრება.

28. პალატას მხედველობის მიღმა არ დარჩენია ის გარემოება, რომ კასატორი მარტივი არითმეტიკული გაანგარიშების გზით, ჯამური სამუშაოების ღირებულებასა და დაზღვეულისათვის უკვე გადახდილ თანხებს შორის სხვაობას, სადაზღვევო ანაზღაურების მუცულობის დადგენის მიზნებისათვის, არასწორ მეთოდოლოგიად მიიჩნევს, თუმცა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ ნაწილში, მოპასუხის მხრიდან შესაბამისი კონტრარგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოტივაცია, ვერ იქნა გაქარწყლებული.

29. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს კასატორის შედავებას მასზედ, რომ პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, შპს „მ.ჰ–ი“ ვერ იქნებოდა მოთხოვნის ბენეფიციარი, ვინაიდან, დაზღვევის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შედეგად, კონკრეტულ სადაზღვევო პროდუქტში განისაზღვრა კონკრეტული დაზღვეული/ბენეფიციარი/მოსარგებლე, ანუ, მოთხოვნის მქონე პირი. შპს „მ.ჰ–ის“ ქონების და ობიექტზე შესასრულებელი სამუშაოს ნაწილში, თავისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში, პირველ რიგში დასახელდა სს „თ.ბ–ი“. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 350.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, სპეციალური დათქმის არარსებობისას საქმის გარემოებებიდან, კერძოდ, ხელშეკრულების მიზნიდან უნდა დადგინდეს: ა. უფლება მესამე პირმა უნდა შეიძინოს თუ არა; ბ. ეს უფლება მას მაშინათვე წარმოეშობა, თუ განსაზღვრული წინაპირობების არსებობისას; გ. ხელშეკრულების მხარეები უფლებამოსილნი არიან თუ არა, მესამე პირის უფლება გააუქმონ ან შეცვალონ მისი თანხმობის გარეშე. განსახილველ შემთხვევაში, სს „თ.ბ–ს“ პირველი რიგის ბენეფიციარობის უფლება წარმოეშობოდა კონკრეტული წინაპირობის დადგომისას. კერძოდ, პოლისის დამატება 1-ში მითითებულია, რომ სს „თ.ბ–ი“ განისაზღვრება პირველი რანგის ბენეფიციარად მხოლოდ მ.ჰ–ის ქონების და ობიექტზე შესასრულებელ სამუშაოების ნაწილში, მისი ფინანსური ინტერესების ფარგლებში, ხოლო, სს „თ.ბ–ის“ მიერ გაცემული წერილით დგინდება, რომ სს „თ.ბ–ის“ მხრიდან არ არის არავითარი პრეტენზია გამოთქმული მოითხოვოს და მიიღოს მატერიალური ზიანის თანხა „მ.ჰ–მა“ საკუთარ საბანკო ანგარიშზე. კერძოდ, წერილში სს „თ.ბ–ი“ აღნიშნავს შემდეგს: „ჩვენ ყოველგვარი პრეტენზიის არსებობის გარეშე ვადასტურებთ, რომ №CAR000133/16 პოლისში განხორციელებული დამატება №1-ის პირობები არ გამორიცხავს „მ.ჰ–ის“ უფლებას თავად განახორციელოს დაზღვევის ხელშეკრულებიდან და პოლისიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები (მათ შორის როგორც ბენეფიციარმა), უშუალოდ მოსთხოვოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომიდან დამდგარი ზიანის ანაზღაურება... და მიიღოს ასეთი თანხა საბანკო ანგარიშზე მზღვეველისგან“. შესაბამისად, სს „თ.ბ–ს“ არ დაუფიქსირებია და არ ჰქონია საკუთარი ფინანსური ინტერესი, რომ უპირატეს ბენეფიციარად თვითონ ყოფილიყო მიჩნეული.

30. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ასევე კასატორის პრეტენზიას მასზედ, რომ არსებობდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის საოქმო განჩინებების (სს „თ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის, მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ 2021 წლის 30 ივნისის, მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ 2021 წლის 06 ოქტომბრის საოქმო განჩინებები) გაუქმების საფუძველი, რაც დაუსაბუთებლად არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო პალატის მიერ. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს საოქმო განჩინებების გაუქმების იმავე ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებზე, რომლებზედაც სააპელაციო საჩივარში აპელირებდა. აღნიშნულზე სააპელაციო პალატამ უკვე დეტალურად და დასაბუთებულად იმსჯელა თავის გადაწყვეტილებაში, ხოლო, კასატორს, არ წარმოუდგენია სააპელაციო პალატის მიერ მითითებული დასკვნების გამაქარწყლებელი იმგვარი დასაბუთებული შედავება, რაც სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დამდგარი შედეგის გაუქმების შესაძლებლობას მისცემდა. ამდენად, საკასაციო პალატა ამ საკითხზე სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს (ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1.19-6.1.23 პუნქტებში) და მიაჩნია, რომ საოქმო განჩინებებთან მიმართებით, კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძველი არ არსებობს.

31. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

32. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

33. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

34. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

35. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

37. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. სს „დ.ს.კ.ი–ოს“ (......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N1 გადახდის თარიღი 22.07.2022) 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თეა ძიმისტარაშვილი