საქმე №ას-829-2021 6 ოქტომბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - ო.ჩ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ქ–ი (მოპასუხე)

II კასატორი - მ.ქ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ო.ჩ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება/დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდროდან წილის გამოყოფა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ო.ჩ–მა (შემდეგ - მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ქ–ის (შემდგომ - მოპასუხე, მეორე კასატორი) მიმართ და მოითხოვა: სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილში ბათილად იქნეს ცნობილი 2016 წლის 14 ნოემბერს ნოტარიუს რ.ზ–ნის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაევალოს გორში, ....... ბარაკში მდებარე სამკვიდრო ქონებიდან 1/3 წილის გამოყოფა, რაც შეადგენს (შენობის საერთო ფართი 106 კვ.მ) 35.33 კვ.მ-ს; ასევე, მოპასუხეს ქ. გორში, ........ (ყოფილი ..... ქუჩა) მდებარე ბინის 16 000 აშშ დოლარად გასხვისების შედეგად მიღებული თანხის 1/7 წილის - 2285 აშშ დოლარისა და მემკვიდრეობით მიღებული 1/7 წილიდან 1/3 წილის - 761 აშშ დოლარის, სულ 3046 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხე მისი დაა, რომელმაც სამკვიდრო მოწმობით სრულად მიიღო მამის 2008 წლის 15 თებერვალს გადაცვლილი ზ.ჩ–ის დანაშთი ქონება, მათ შორის, ქ. გორში, ........ (ყოფილი ..... ქუჩა) მდებარე ბინა, რომელიც 16 000 აშშ დოლარად მესამე პირზე ქონების სხვა თანამესაკუთრეებთან ერთად გაასხვისა და გორში, ....... ბარაკი.

3. მას, როგორც შვილს, ეკუთვნის გარდაცვლილი მამის ქონებიდან წილი, ამასთან, იგი ქ. გორში, ....... (ყოფილი ...... ქუჩა) მდებარე ქონების თანამესაკუთრე, ოჯახის ექვს წევთან ერთად თავადაც იყო, მაგრამ საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის გამო არ იყო ჩაწერილი, რისი გათვალისწინებითაც, ამ ქონებიდან ეკუთვნის, როგორც უძრავი ქონების 1/7 წილის საფასური (2285 აშშ დოლარი), ასევე, მამის წილი 1/7-დან მემკვიდრეობით მისაღები 1/3 (მამკვიდრებლის მემკვიდრეს სამი პირი წარმოადგენდა: შვილები - მოსარჩელე და მოპასუხე, ასევე, მეუღლე) – 761 აშშ დოლარი, ჯამში 3046 აშშ დოლარი, რომელიც მოპასუხეს უნდა დაეკისროს.

4. მოსარჩელის მითითებით, მამის გარდაცვალების მომენტში სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში სასჯელს იხდიდა, რის გამოც, კანონით დადგენი ექვსთვიან ვადაში ნოტარიუსს ვერ მიმართა სამკვიდრო მოწმობის მოთხოვნით.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელეს მამის გარდაცვალებიდან კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მიღების მოთხოვნით, ამასთან, ქონებას არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელემ ჯერ კიდევ 2008 წელს იცოდა, რომ მამის მემკვიდრეობა მან მიიღო და ამ დროიდან მოყოლებული პრეტენზია არ გამოუთქვამს, რისი გათვალისწინებითაც, მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

6. მოპასუხის განმარტებით, ქ. გორში, ...... ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელი ბინის გასხვისების მომენტისათვის, მამის მემკვიდრეს 2008 წლის 5 ნოემბრის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე წარმოადგენდა, შესაბამისად, ქონების გასხვისების უფლება გააჩნდა და გასხვისების შედეგად მიღებული თანხის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრების წინაპირობა არ არსებობს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. გორის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით, აპელანტის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შეიცვალა გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილება თანხის დაკისრების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი თანხის დაკისრების შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 457.14 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა. სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 19 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილებით კი, მოპასუხის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის 250 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

9. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის მხრიდან მამის დანაშთი ქონების (გორში, ....... მდებარე ბინა და გორში, ..... ქუჩაზე მდებარე ბარაკი №..) ფაქტობრივად დაუფლების გზით მიღებასა და სამკვიდროს მისაღებად გაშვებული 6-თვიანი ვადის საპატიოობაზე და არ გაიზიარა ამ საკითხზე აპელანტის (მოსარჩელის) პოზიცია.

10. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თავად აპელანტის (მოსარჩელის) მითითებაზე, რომლის თანახმად, პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ (გათავისუფლდა 2013 წლის 6 მარტს) გორის რაიონში, ........ ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე მას პრეტენზია არ განუცხადებია, ხოლო ....... ბარაკში მდებარე უძრავ ქონებას, მას ერიდებოდა სამეზობლოში ჩადენილი დანაშაულის გამო და იქ საცხოვრებლად არ დაბრუნებულა. ამასთან, სასამართლოს მითითებით, დადგენილია ისიც, რომ მოსარჩელე 19.07.1978 წლის მონაცემით რეგისტრირებულია გორში, ....... ბარაკში, სამკვიდროს გახსნამდეც და შემდეგ, 2013 წლამდე, იმყოფებოდა საპატიმრო დაწესებულებაში, ხოლო გათავისუფლების შემდეგ, 2013 წლიდან 2016 წლამდე, რეგისტრირებულია გორის რაიონის სოფელ .... და ამ მისამართით არის გაფორმებული სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაშიც, 2016 წლიდან კი ცხოვრობს სოფელ ....... რეგისტრაციის მისამართით, სოფელ ....... მდებარე საცხოვრებელი სახლი მამკვიდრებლის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და, შესაბამისად, სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა, რისი გათვალისწინებითაც არ დგინდება ამ უკანასკნელის მიერ სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონებების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტი.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის ის პოზიციაც, თითქოსდა მას არ შეეძლო, სამკვიდროს მისაღებად ემოქმედა საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის გამო. სასამართლოს განმარტებით, აპელანტს ჰქონდა შესაძლებლობა, ემოქმედა მემკვიდრეობის მისაღებად, კერძოდ, ადვოკატის/წარმომადგენლის დახმარებით, რომლის მომსახურებითაც ისარგებლებდა პატიმრობის განმავლობაში და, უშუალოდ - პენიტენციალური დაწესებულების დახმარებით, ნოტარიუსისათვის განცხადების გაგზავნის გზით, რაც არ გამოუყენებია და, შესაბამისად, პენიტენციალურ დაწესებულებაში ყოფნის თაობაზე აპელირება ვერ მიიჩნევა სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიოდ გაშვების საფუძვლად.

12. რაც შეეხება მოსარჩელის შედავებას მოპასუხისათვის გორში, ........ მდებარე ბინის გასხვისების შედეგად მიღებული თანხიდან 1/7 წილის - 2285 აშშ დოლარის დაკისრების მართლზომიერებაზე, სასამართლოს განმარტებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის შესახებ“ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის 107 დადგენილების მე-5 პუნქტი წარმოადგენს პრივატიზაციის დროისათვის უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი მფლობელების უფლებაწარმომშობ დანაწესს და ყველა იმ პირს, რომელიც ჩაწერილია ორდერში და ცხოვრობს ბინაში ან ქონების მართლზომიერი მფლობელია, განიხილავს ამ ქონების მესაკუთრედ. მოცემულ შემთხვევაში, პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის გორში, ...... მდებარე ქონების მართლზომიერ მფლობელს 7 პირი წარმოადგენდა, მათ შორის, მოსარჩელე (გორის მერიის კოლეგიის 1998 წლის №3 ოქმის, №39 გადაწყვეტილების თანახმად, ქ. გორში, ...... და ....... დასახლებაში განაწილდა ბინები მ..... ბარაკებში მცხოვრებ მოქალაქეებზე, მათ შორის, მამკვიდრებელს გადაეცა ოთხოთახიანი ბინა ექვსსულიან ოჯახთან ერთად, ესენია: 1. ჩ–ლი თ. – მეუღლე; 2. ჩ–ლი მ. - შვილი; 3. ქ–ლი ჯ. - სიძე; 4. ქ.ლი მ.ა - შვილიშვილი; 5. ქ–ლი ზ. - შვილიშვილი და კიდევ ერთი შვილი (მე-7 სული), რომელიც დაპატიმრებულია (დოკუმენტის მიხედვით). მითითებული გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მამკვიდრებლის ოჯახი 1997 წლის 20 ივნისის წყალდიდობის შედეგად იყო დაზარალებული და, შესაბამისად, გათვალისწინებულ იქნა რა დაზარალებულთა მძიმე საცხოვრებელი პირობები, გორის მერიამ ბინა (მდებარე გორში, .......) გადასცა დასახმარებლად.), მიუხედავად იმისა, რომ ის ამ დროისათვის იმყოფებოდა საპატიმრო დაწესებულებაში, რაც მას არ უკარგავს თავის კუთვნილ წილს უძრავ ნივთში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტს ჰქონდა გორში, ....... მდებარე ბინის 1/7 წილზე საკუთრების უფლება.

13. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ ქონება ხუთი პირის (თ. ჩ–ლის, მ., ჯ., ზ. და მ. ქ–ების) მიერ გასხვისდა 16 000 აშშ დოლარად და ჰყავს ახალი მესაკუთრე, რისი გათვალისწინებითაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 982.1 მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ თანხის ანაზღაურების ნაწილში ნაწილობრივ დასაბუთებულია, კერძოდ, აპელანტს აქვს უფლება, მოსთხოვოს მოპასუხეს გაყიდული ბინიდან ამონაგები თანხის გადახდა, მხოლოდ თავისი წილის ფარგლებში - 457.14 აშშ დოლარის ოდენობით (ვინაიდან სადავო ბინა 16 000 აშშ დოლარად გასხვისდა ხუთი მესაკუთრის მიერ და უძრავ ნივთში აპელანტის წილი 1/7-ს შეადგენდა, წილის პროპორციული ღირებულების - 2285.71 აშშ დოლარის ანაზღაურებას მოსარჩელე ხუთიდან მხოლოდ ერთ თანამესაკუთრეს სთხოვს, 2285.71 უნდა გაიყოს ხუთ თანაბარ წილად, რაც უდრის 457.14 აშშ დოლარს), რისი გათვალისწინებითაც, მოპასუხის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ საფუძვლიანია და უნდა იქნეს გაზიარებული.

კასატორთა მოთხოვნა და საფუძვლები:

14. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ორივე მხარემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა, ასევე - იურიდიული მომსახურების ხარჯის ნაწილში დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმება, ხოლო მოპასუხემ, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. პირველი კასატორის (მოსარჩელის) მითითებით, სამკვიდროს გახსნის დროისათვის იმყოფებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, არ ჰქონდა მისი პიროვნების მაიდენტიფიცირებელი დოკუმენტები და არ გააჩნდა მამკვიდრებლის გარდაცვალების მოწმობა. ამასთან, არავინ ჰყავდა, ვისზეც თუნდაც წარმომადგენლობის უფლების გაფორმებას შეძლებდა, რისი გათვალისწინებითაც, სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიოდ გაშვების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

16. რაც შეეხება დამატებით გადაწყვეტილებას, კასატორის მითითებით, სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა წარმომადგენლისათვის გაწეული ხარჯის თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობა, რომ ამის შესახებ არაფერი იცოდა. ამასთან, არ ჩაჰბარებია არც სააპელაციო შესაგებელი, სადაც მეორე მხარე ამ ხარჯს ითხოვდა და არც იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, თუ რამდენი გადაუხადა მოპასუხე მხარემ თავის წარმომადგენელს. ამასთან, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი, სადაც საუბარია სასამართლო ხარჯების განაწილების და არა სასამართლო გარეშე ხარჯების განაწილებაზე, რასაც წარმოადგენს ადვოკატის მომსახურების ხარჯი.

17. მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სადავო ბინის ფაქტობრივი მოსარგებლე არასდროს იყო მოსარჩელე. საკანონმდებლო აქტი კი, რომლითაც იხელმძღვანელა სააპელაციო სასამართლომ, ითვალისწინებდა არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ფართის მხოლოდ იმ პირებისათვის საკუთრების გადაცემას, რომლებიც უშუალოდ სარგებლობდნენ ამ ფართით პრივატიზაციის განხორციელების მომენტში. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ უძრავი ნივთის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხა გაყო 5-ზე, მაშინ, როდესაც ბინის პრივატიზაცია 6 პირზე გაფორმდა.

18. მეორე კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოარკვია, თუ რამდენად იყო მოსარჩელე უფლებამოსილი, პრეტენზია განეცხადებინა გაუმჯობესებული სადავო საცხოვრებელი ფართის რეალიზაციით მიღებულ თანხაზე, მაშინ, როდესაც არ მონაწილეობდა მის გაუმჯობესებაში. 2008 წლის 5 ნოემბრის №2-300 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, 2008 წლის ვითარებით, სადავო ბინის ღირებულება შეადგენს მხოლოდ 8 500 ლარს და, აქედან გამომდინარე, გაუგებარია, თუ რატომ უნდა წარმოშობოდა მოსარჩელეს მისი მოთხოვნის მართლზომიერების შემთხვევაშიც კი, თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება 16 000 აშშ დოლარიდან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

19. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

20. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

22. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის სარჩელი წარმატებული იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი დაამტკიცებს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო და ამდენად, სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის დაზე (მოპასუხეზე) აღრიცხვით მისი კანონიერი ინტერესი შეილახა.

24. საკასაციო პალატის განმარტებით, სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს, არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედებების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან, მაგრამ, როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის დაცვით შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესის შესაბამისად, კანონით მინიჭებული მემკვიდრეობის უფლების პრაქტიკულად განხორცილებისა და რეალიზაციისათვის აუცილებელია მემკვიდრის მიერ ზემოაღნიშნული ორი პირობიდან ერთ-ერთის შესრულება. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლი ადგენს დროს, რომლის განმავლობაში მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი - სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ სამკვიდროს გახსნის შედეგად მემკვიდრეობის მიღებისათვის მხოლოდ მემკვიდრეობის უფლების ქონა საკმარისი არ არის, ანუ მხოლოდ უფლების არსებობა არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს. აღნიშნული უფლების სარეალიზაციოდ აუცილებელია კონკრეტული მოქმედების განხორციელება - მემკვიდრეობის მიღება (იხ. სუსგ საქმე №ას-851-800-2010, 16 თებერვალი, 2011 წელი; №ას-1258-2022, 1 მარტი, 2023 წელი; №ას-50-2022, 27 იანვარი, 2023 წელი).

25. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და არც პირველი კასატორი ხდის საკასაციო საჩივრით სადავოდ, რომ იგი მამკვიდრებლის (მამის) დანაშთ ქონებას ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია. საკასაციო საჩივრით სადავოა, ვლინდება თუ არა სამკვიდროს მისაღებად გაშვებული 6-თვიანი ვადის საპატიოობა, იმ მოტივით, რომ პირველი კასატორი სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში იმყოფებოდა.

26. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 1426.1 მუხლის (სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება, სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე) შინაარსიდან გამომდინარე, სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მაშინ, თუ უტყუარად დაადგენს ვადის გაშვების საპატიოობას. გაშვებული ვადის საპატიოდ ან არასაპატიოდ მიჩნევა სასამართლოს შეხედულებით წყდება და იგი უნდა ემყარებოდეს საქმის იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოს ხდიან, რომ მემკვიდრეს, ობიექტური მიზეზების გამო, არ შეეძლო ფაქტობრივად დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას ან მიემართა სანოტარო ორგანოსთვის (სსსკ-ის 105-ე და 102-ე მუხლები). ამ უკანასკნელის განსაზღვრის კრიტერიუმები ყოველი შემთხვევის თავისებურებითა და საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით უნდა დადგინდეს (იხ. სუსგ: №ას-1101-1021-2017, 15 თებერვალი, 2018 წელი). როცა სასამართლოში სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საკითხი იხილება, იგულისხმება, რომ სხვა მემკვიდრეებმა გასულ ექვსთვიან ვადაში უკვე მიიღეს სამკვიდრო, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, არ ნიშნავს დამატებითი ვადის დანიშვნას (იხ. სუსგ: საქმე №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წელი).

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობის ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი უნდა განისაზღვროს: ა.) მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე; ბ.) მემკვიდრემ ვადა რაიმე საპატიო საფუძვლით გაუშვა და მან სასამართლოს ვადის აღდგენის თაობაზე აღნიშნული საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ მიმართა (იხ. სუსგ: №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წელი).

28. საკასაციო პალატა, მოცემულ შემთხვევაში, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივ მსჯელობას და განმარტავს, რომ მოსარჩელემ სამართლებრივად სარწმუნო და წონადი არგუმენტები ვერ წარადგინა იმის დასამტკიცებლად, რომ არსებობდა სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი 6-თვიანი ვადის გაშვების საპატიო გარემოებები და ასეთ გარემოებად მოსარჩელის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნა უნდა იქნეს მიჩნეული.

29. პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1423-ე მუხლი ითვალისწინებს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებას როგორც პირადად, ისე წარმომადგენლის მეშვეობით. სსსკ-ის 96.1 ნაწილის თანახმად, წარმომადგენლის უფლებამოსილება უნდა ჩამოყალიბდეს კანონის შესაბამისად გაცემულ და გაფორმებულ მინდობილობაში. მოქალაქის მიერ გაცემული მინდობილობა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით ან იმ ორგანიზაციის მიერ, სადაც მარწმუნებელი მუშაობს ან სწავლობს, იმ სტაციონარული სამკურნალო დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ, სადაც მოქალაქე სამკურნალოდ იმყოფება, შესაბამისი სამხედრო ნაწილის მიერ, თუ მინდობილობა სამხედრო მოსამსახურემ გასცა. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პირის მიერ გაცემულ მინდობილობას ამოწმებს ამ დაწესებულების დირექტორი. ნიშანდობლივია ისიც, რომ პატიმრობის შესახებ კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 26-ე მუხლის თანახმად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, უზრუნველყოფილი იყოს სატელეფონო საუბრებით, კანონმდებლობით დადგენილი წესით ადმინისტრაციის კონტროლით, აგრეთვე მიმოწერით.

30. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნულ სამართლებრივ დანაწესებზე მითითებით განმარტავს, რომ მოსარჩელემ იცოდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ და ჰქონდა მემკვიდრეობის მიღების შესაძლებლობა ადვოკატის/წარმომადგენლისა და, უშუალოდ, პენიტენციალური დაწესებულების დახმარებით, ნოტარიუსისათვის განცხადების გაგზავნის გზით. არცერთი ზემოაღნიშნული შესაძლებლობა, მან არ გამოიყენა, რისი გათვალისწინებითაც, პენიტენციალურ დაწესებულებაში ყოფნის გამო, სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიოდ მიჩნევის თაობაზე კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია (შდრ. საქმე №ას-1101-1021-2017, 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინება). ამასთან, როგორც საკმარისობის, ასევე, დამაჯერებლობის თვალსაზრისით ვერ გამოდგება კასატორის არგუმენტი, რომ არ ჰქონდა მისი პიროვნების მაიდენტიფიცირებელი დოკუმენტები და არ გააჩნდა მამკვიდრებლის გარდაცვალების მოწმობა.

31. იმ მემკვიდრის განცხადების საფუძველზე, რომელმაც გაუშვა მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი ვადა, სასამართლომ უნდა გააგრძელოს ვადა იმ პირობით, რომ მემკვიდრემ მიმართა სასამართლოს გონივრულ ვადაში მას შემდეგ, რაც აღმოიფხვრა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზები. ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლები უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში და სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი 6 თვიანი ვადის ამოწურვიდან, ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე (იხ. სუსგ: №ას-203-196-2012, 27 თებერვალი, 2012 წელი). სადავო საკითხის შეფასებისას საყურადღებოა, რომ მამკვიდრებელის გარდაცვალების გამო, სამკვიდრო - 2008 წლის 15 თებერვალს გაიხსნა. პირველი კასატორი კი სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან 2013 წლის 6 მარტს გათავისუფლდა. უდავოა, რომ საპატიმროდან გამოსვლის შემდგომ მას არ უცხოვრია მამკვიდრებლის მიერ დანატოვარ სამკვიდრო ქონებაში, ამასთან, სასამართლოს სარჩელით - 2017 წლის 3 ნოემბერს მიმართა, რისი გათვალისწინებითაც, მისი არგუმენტები ვადის გაშვების საპატიოობასთან დაკავშირებით, არ დგინდება.

32. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ვინაიდან არ დგინდება კასატორის მიერ ფაქტობრვი ფლობით მამის სამკვიდროს მიღება, ამასთან, არ დასტუდება მის მიერ მითითებული გარემოებები, რომ არსებობდა სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი 6-თვიანი ვადის გაშვების საპატიო გარემოებები, აღნიშნული გამორიცხავს მისი როგორც მემკვიდრის სარჩელის დაკმაყოფილებას.

33. დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეფასდება პირველი კასატორის მითითება დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებაც.

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. სსსკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლოს და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თითოეული მათგანის მოცულობა, კერძოდ, სასამართლოს ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული გადასახადები, ხოლო სასამართლოს გარეშეა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფი და მხარეთა სხვა აუცილებელი გასავალი.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე (სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება). ამ მუხლით მითითებული წესები შეეხება სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას (სსსკ-ის 53.2 მუხლი).

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს პროცესის ხარჯების თაობაზე გადაწყვეტილება, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სსსკ-ის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე სასამართლოს მითითებას. საპროცესო ხარჯები მხარეთა შორის ნაწილდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

37. სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია ის წინაპირობები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, კერძოდ: ა) იმ მოთხოვნის გამო, რომლის შესახებაც მხარეებმა წარადგინეს მტკიცებულებანი და მისცეს ახსნა-განმარტებანი, გადაწყვეტილება არ გამოტანილა; ბ) სასამართლოს, რომელმაც გადაწყვიტა უფლების საკითხი, არ მიუთითებია გადასახდელი თანხის ოდენობა, გადასაცემი ქონება ან მოქმედება, რომელიც მოპასუხემ უნდა შეასრულოს; გ) სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. მოხმობილი ნორმის დეფინიიციდან გამომდინარეობს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ამომწურავ ჩამონათვალს იმ საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის, რომელიც ახასიათებს დამატებითი გადაწყვეტილების ინტიტუტს. მითითებული მუხლი ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმებს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების ანაზღაურება სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა (შდრ. სუსგ.-ებები: №ას-1054-2019, 30 სექტემბერი, 2019წ., №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014წ.). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გვარდება შემთხვევა, როდესაც მხარემ დასვა საპროცესო ხარჯების მოწინააღმდეგისათვის დაკისრების საკითხი, თუმცა სასამართლოს თავისი ბრალით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა, ამასთანავე, მითითებული ნორმა ქმნის ე.წ „ნაკლიანი“ გადაწყვეტილების გასწორების შესაძლებლობას და გულისხმობს მთლიანად სასამართლო ხარჯების საკითხს (როგორც სასამართლო, ისე არასასამართლო ხარჯები) (იხ. სუსგ №ას-658-625-2014, 26 იანვარი, 2015 წელი).

38. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარესა და მის წარმომადგენელს შორის იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება და ჰონორარის - 700 ლარის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი ერთვის სააპელაციო შესაგებელს, რომელიც, თავის მხრივ, შეიცავს ხარჯების ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნას. ამასთან, უდავოა, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი არ გადაწყვეტილა, რისი გათვალისწინებითაც, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დამატებითი გადაწყვეტილებით სავსებით კანონიერად იმსჯელა მოსარჩელისათვის მოპასუხის მიერ გაღებული იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრებაზე და ვინაიდან, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა 2588.83 აშშ დოლარისა (3046-457.17) და 1666.66 ლარის (უძრავი ნივთის ღირებულების 5000 ლარის 1/3 ნაწილში) ნაწილში, სსსკ-ის 53.1-ე მუხლის შესაბამისად, კანონიერად დააკისრა მოსარჩელეს იურიდიული მომსახურების ხარჯი, შესაბამისად, არ არსებობს დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების საპროცესო საფუძველი.

39. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლობის მოტივით არ იზიარებს პირველი კასატორის მითითებას, რომლის თანახმად, სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტი ეხება მხოლოდ სასამართლო ხარჯების განაწილებას, წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯი კი სასამართლოს გარეშე ხარჯია. პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 261-ე მუხლის რეგულირების ქვეშ მოიაზრება მთლიანად სასამართლო ხარჯების საკითხი, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილება/განჩინებშია განმარტებული (იხ. საქმე №ას-143-2022, 2022 წლის 25 ივლისის განჩინება; საქმე №ას-1316-2022, 2023 წლის 2 თებერვლის განჩინება; საქმე №ას-1101-2022, 2022 წლის 17 ნოემბრის განჩინება).

40. რაც შეეხება მეორე კასატორის საკასაციო საჩივარს, პალატის მითითებით, მისი საკასაციო პრეტენზიები უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ მოსარჩელეს გორში, რომელაშვილების ქუჩაზე მდებარე უძრავი ქონების მოსარგებლე არასდროს ყოფილა. საკანონმდებლო აქტი კი, რომლითაც იხელმძღვანელა სააპელაციო სასამართლომ, ითვალისწინებდა არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებით გადაცემას მხოლოდ იმ პირებისათვის, რომლებიც უშუალოდ სარგებლობდნენ ამ ფართით პრივატიზაციის მომენტში.

41. საკასაციო პალატა მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიას არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-5 პუნქტი წარმოადგენს პრივატიზაციის დროისათვის უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი მფლობელების უფლებაწარმომშობ დანაწესს და ყველა იმ პირს, რომელიც ჩაწერილია ორდერში და ცხოვრობს ბინაში ან ქონების მართლზომიერი მფლობელია განიხილავს ამ ქონების მესაკუთრედ. საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არცერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს არ ანიჭებს პრივილეგიას (საქმე №ას-213-202-2017, 10.07.2017წ; №ას-373-2020, 2022 წლის 20 ივლისის განჩინება).

42. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ გორის მერიის კოლეგიის 1998 წლის გადაწყვეტილებით, ქ. გორში .....სა და ......ის დასახლებაში განაწილდა ბინები მეჯვრისხევის ბარაკებში მცხოვრებ მოქალაქეებზე, მათ შორის, ოთხოთახიანი ბინა მამკვიდრებელზე ოჯახთან ერთად, რომელშიც სხვა ოჯახის წევრებთან ერთად მითითებულია პატიმრობაში მყოფი მოსარჩელეც. მითითებული გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მამკვიდრებლის ოჯახი 1997 წლის 20 ივნისის წყალდიდობის შედეგად იყო დაზარალებული და, შესაბამისად, გათვალისწინებულ იქნა რა დაზრალებულთა მძიმე საცხოვრებელი პირობები, გორის მერიამ ბინა (მდებარე გორში, ..........) ოჯახს გადასცა დასახმარებლად. უდავოა, რომ ბინის პრივატიზაციის მომენტში მოსარჩელე საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის გამო მოკლებული იყო ბინის ფლობის შესაძლებლობას, რაც საკასაციო პალატის მითითებით, არ უკარგავს პირს უფლებას აღნიშნულ ქონებაზე.

43. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფაქტობრივი ფლობა არ შემოიფარგლება მარტოოდენ ფართით რეალური სარგებლობით. რამდენადაც კანონიერი სარგებლობის უფლების რეალიზაცია არსებითად უკავშირდება მოსარგებლის მხრიდან ფართის ფლობის ნების გამოვლენას - რიგ შემთხვევებში, გარკვეულ ფაქტობრივ გარემოებათა არსებობამ შესაძლოა შეზღუდოს პირის შესაძლებლობა, ნების არსებობის მიუხედავად, ისარგებლოს კანონიერი სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე გადაცემული უძრავი ქონებით. ასეთ შემთხვევაში, შესაძლოა პირს გააჩნდეს ფართით სარგებლობის ცხადად გამოხატული სურვილი, თუმცა მის მიმართ არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობა, მისი ნების საწინააღმდეგოდ, შეუძლებელს ხდიდეს მინიჭებული უფლების რეალიზაციას. ფაქტობრივი ფლობის გამომრიცხველი მდგომარეობა დაუშვებელს ხდის აღნიშნული კომპონენტის არარსებობის საფუძვლით პირისათვის ფართის პრივატიზაციაზე უარის თქმას (იხ. ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის პრაქტიკა: სუსგ საქმეზე №ბს-250-246(კ-15), 10.12.2015წ; №ბს-1169 (2კ-19), 19.10.2021წ).

44. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მეორე კასატორის იმ პრეტენზიასაც რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოარკვია, თუ რამდენად იყო მოსარჩელე უფლებამოსილი, პრეტენზია განეცხადებინა გაუმჯობესებული სადავო საცხოვრებელი ფართის რეალიზაციით მიღებულ თანხაზე და მიუთითებს, რომ სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომელიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მოსარჩელის მიერ, ამ საპროცესო ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში კი, უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებების არსებობის უარყოფა (სსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).

45. სსსკ-ის მე-4 მუხლი განსაზღვრავს შეჯიბრებითობის პრინციპს, რომლის თანახმად, მტკიცების საგნის განსაზღვრა და მასში შემავალი ფაქტები დამტკიცების ტვირთი მხარეებს ეკისრებათ. იმავე კოდექსის მე-3 მუხლი განსაზღვრავს დისპოზიციურობის პრინციპს, რომელიც მხარეებს ანიჭებს თავისუფლებას - განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

46. ამდენად, გარემოება დამტკიცებულად მიიჩნევა, თუ ერთი მხარე მიუთითებს მასზე და მეორე მხარე არ ეწინააღმდეგება. ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებითი პრინციპის საფუძველზე, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის დასაბუთებულ მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას. მოპასუხის სტადიაზე მოწმდება არა მხოლოდ ის, წარადგინა თუ რა მოპასუხემ შესაგებელი, არამედ, ეს შესაგებელი რამდენად აბათილებს და არყევს (მოსარჩელის განმარტებების საფუძველზე შექმნილ) მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს, კერძოდ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა - შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია, ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავასა და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

47. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია, მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია, წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 2017 წლის 2 მარტი).

48. საკასაციო პალატის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე ქ. გორში, ....... (ყოფილი ...... ქუჩა) მდებარე ბინის 16 000 აშშ დოლარად გასხვისების შედეგად მიღებული თანხის წილს მოითხოვდა, მოპასუხე ბინის ღირებულებას შესაგებლით არ შესდავებია, რისი გათვალისწინებითაც, მოსარჩელის მითითებული და მოპასუხის არაკვალიფიციურად შედავებული გარემოება სამართლებრივად ქმნის იმ დასკვნის საფუძველს, რომ სწორედ 16 000 აშშ დოლარად გასხვისებული ქონებიდან უნდა დაანაგარიშდეს მოსარჩელის წილი მისაღები თანხა. ამასთან, ვინაიდან უძრავი ქონება ხუთი პირის მიერ გასხვისდა, სააპელაციო სასამართლომ კანონიერად გამოთვალა მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობაც, რისი გათვალისწინებითაც, არც ამ ნაწილში არსებობს მეორე კასატორის პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი.

49. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება.

50. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

51. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

53. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-373-2020, 2022 წლის 20 ივლისის განჩინება; №ას-1101-1021-2017, 15 თებერვალი, 2018 წელი; №ას-1054-2019, 30 სექტემბერი, 2019წ., №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014წ).

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორებმა ვერ გააქარწყლეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

55. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

56. პირველი კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ქ–ისა და ო.ჩ–ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. მ.ქ–ს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ სწრაფი გადახდის აპარტის საშუალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (ტერმინალის №447; ოპერაციის კოდი 30245338 / გადახდის თარიღი 20.09.2021), 70% - 210 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე