საქმე №ას-964-2022 30 ოქტომბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - მ.ვ–ვი, ი.გ–ვა, ა.ვ–ვა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - კ.ვ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - გარიგებათა ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. კ.ვ–ვმა (შემდგომ - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ვ–ვის (შემდგომ - პირველი მოპასუხე), ი.გ–ვასა (შემდგომ - მეორე მოპასუხე) და ა.ვ–ვას (შემდგომ - მესამე მოპასუხე, შემდგომ ერთობლივად მოპასუხეები, კასატორები) მიმართ გარიგებათა ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების საკუთრებაში დაბრუნების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის რაიონის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2006 წლის 14 ივნისს გაიცა უძრავი ქონებისა და 26,26 ჰა მიწის ნაკვეთის შეძენის დამადასტურებელი ოქმი №142. ქონება დარეგისტრირდა მოსარჩელის სახელზე და მიენიჭა საკადასტრო კოდი №......... (შემდგომ - სადავო უძრავი ქონება). 2006 წლის 27 დეკემბერს, გარდაბანში, ნოტარიუს სოფიო ხალოვას სანოტარო ბიუროში, გაფორმდა უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ თავის ძმას - პირველ მოპასუხეს სადავო უძრავი ქონება აჩუქა. ამ პროცედურის თაღლითური არსი ისაა, რომ 2006 წლის 27 დეკემბერს მოსარჩელე სანოტარო ბიუროში არ იმყოფებოდა, ის იყო საქართველოს საზღვრებს გარეთ, შესაბამისად, ხელშეკრულებაზე ხელი არ მოუწერია. გარდაბნის სამმართველოში მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში დაინიშნა ხელმოწერის ნამდვილობის (გრაფიკული) ექსპერტიზა. ექსპერტიზის დასკვნით, ხელშეკრულებაზე, გრაფაში „მჩუქებელი“ ხელმოწერა შესრულებულია არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირის მიერ. პროკურორის დადგენილებით, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, ქმედების ჩადენიდან 10 წელია გასული.

3. 2008 წლის 23 ოქტომბერს პირველმა მოპასუხემ იპოთეკით დატვირთა სადავო უძრავი ქონება, რომელიც ხელახლა დაიტვირთა იპოთეკით 2010 წლის 29 სექტემბერს სს „ვ.ბ.ჯ–იის“ სასარგებლოდ. მოსარჩელემ ამის შესახებ შეიტყო 2018 წელს გაზაფხულზე და დაუყოვნებლივ წარადგინა განცხადება შსს-ს გარდაბნის სამმართველოში. ამის პარალელურად, 2018 წლის 28 მარტს, პირველმა მოპასუხემ სასწრაფოდ გაასხვისა აღნიშნული უძრავი ქონება თავისი უახლოესი ნათესავის - მეორე მოპასუხის სახელზე, მოგვიანებით კი, ამ უკანასკნელმა - მესამე მოპასუხეზე (06.09.2018 წელს), რომელიც არის პირველი მოპასუხის ოჯახის წევრი - ქალიშვილი. ამით პირველმა მოპასუხემ შექმნა „კეთილსინდისიერი შემძენის“ სახე, იმ იმედით, რომ სამომავლოდ ძვირად ღირებული უძრავი ქონება მას დარჩებოდა.

4. ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა 2006 წლის 27 დეკემბერის ჩუქების ხელშეკრულების, 2018 წლის 28 მარტისა და 2018 წლის 6 სექტემბერის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობა და საკუთრებაში დაბრუნება.

მოპასუხის შესაგებელი

5. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით. ამასთან, მათი მტკიცებით, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 2006 წლის 27 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულება (სანოტარო აქტი №1-4558); ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 28 მარტის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 6 სექტემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; მოსარჩელე აღიარებულ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

7. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება.

9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჩუქების ხელშეკრულების დადების ნება მოსარჩელეს არ გამოუვლენია; ხოლო აღნიშნულ უძრავ ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოჩვენებითი გარიგებებია. სააპელაციო პალატის მითითებით, დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელის მოთხოვნით 2018 წლის 11 აპრილს დაიწყო სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება პირველი მოპასუხის მიერ თაღლითურად, ძმის კუთვნილი მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის დაუფლების ფაქტზე. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2006 წლის 27 დეკემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ამოღებულ იქნა გამოძიების მიერ და დაინიშნა შესაბამისი ექსპერტიზა. გრაფიკული ტექნიკური ექსპერტიზის 2019 წლის 30 სექტემბრის დასკვნის თანახმად, „2006 წლის 27 დეკემბრით დათარიღებულ სანოტარო აქტზე უძრავი ქონების გასხვისების (ჩუქების) ხელშეკრულებაზე რეგისტრაციის №1-4558 გრაფაში – „მჩუქებელი“ მოსარჩელის გვარით არსებული ხელმოწერა შესრულებულია არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირის მიერ. ზემოაღნიშნულ სანოტარო აქტში გრაფაში, „დასაჩუქრებული“ პირველი მოპასუხის გვარით შესრულებული ხელმოწერა, სავარაუდოდ, შესრულებულია პირველი მოპასუხის მიერ.“ პალატის მითითებით, როდესაც ხელმოწერა არ ეკუთვნის ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ პირს, ცხადია, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის ნება არათუ ნამდვილი, არამედ გამოვლენილიც კი არ არის. პალატის მითითებით, მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულება, რომელიც გრაფიკული ტექნიკური ექსპერტიზის 2019 წლის 30 სექტემბრის დასკვნის ობიექტურობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი გახდებოდა. საბოლოოდ, პალატამ დაასკვნა, რომ სადავო უძრავი ქონების ჩუქების შესახებ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადებისას უძრავი ნივთის მესაკუთრეს ნება არ გამოუვლენია, იგი ხელს არ აწერს ხელშეკრულებას, რის გამოც 2006 წლის 27 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულება ბათილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ -სსკ-ის) 54-ე მუხლის შესაბამისად.

10. ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რაკი გარიგება უცილოდ ბათილი იყო, მის მიმართ ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა უნდა გამოყენებულიყო. განსახილველი მოთხოვნისათვის ხანდაზმულობის ვადა ხელშეკრულების დადების დროიდან არ დაიწყებოდა, რადგან ხელშეკრულებას ხელს არ აწერდა მოსარჩელე. ამდენად, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის დასადგენად უნდა შეფასებულიყო, როდის შეიტყო ხელშეკრულების შესახებ მოსარჩელემ ან როდის უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე საქართველოში საცხოვრებლად 2012 წელს დაბრუნდა. მოსარჩელის განმარტებით, მან 2012 წლის ოქტომბერში შეიტყო მიწის ნაკვეთის გასხვისების თაობაზე. პოლიციას მიმართა დედის გარდაცვალების შემდეგ, რადგან ძმასთან მიწის ნაკვეთის დაბრუნებაზე შეთანხმებას ვერ მიაღწია, ხოლო დედის თხოვნით ოფიციალურად დავის დაწყებისაგან თავს იკავებდა. დედა 2018 წლის 20 მარტს გარდაიცვალა, ხოლო გამოძიების დაწყების მოთხოვნით მოსარჩელემ პოლიციას 2018 წლის 11 აპრილს მიმართა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ 2012 წლამდე მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო სადავო ხელშეკრულების შესახებ ან, დაუდევრობის გამო, ვერ შეიტყო. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადა 2012 წლის ოქტომბრიდან უნდა აითვალოს. განსახილველი მოთხოვნისათვის ხანდაზმულობის საერთო, 10–წლიანი ვადა, მოსარჩელეს არ დაურღვევია, რადგან განსახილველი სარჩელი აღძრულია 2021 წლის 9 მარტს, მოთხოვნის უფლების წარმოშობიდან - 2012 წლიდან 10 წლის ვადაში. ამასთან, სარჩელის აღძვრამდე 2018 წელს მოსარჩელემ ქონების თაღლითურად დაუფლების გამო საგამოძიებო ორგანოს მიმართა, რითაც ხანდაზმულობის ვადა შეწყდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი აღძრული იყო ხანდაზმულობის 10-წლიან ვადაში.

11. სააპელაციო პალატამ ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოჩვენებით გარიგებებად მიიჩნია. მოსარჩელის მოთხოვნით, 2018 წლის 11 აპრილს დაიწყო სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება პირველი მოპასუხის მიერ, თაღლითურად, ძმის კუთვნილის მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის დაუფლების ფაქტზე. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება, 2021 წლის პირველი თებერვლის დადგენილებით, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, შეწყდა. მეორე და მესამე მოპასუხეს შორის კი, სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება 2018 წლის 6 სექტემბერს დაიდო, ესე იგი, მაშინ, როდესაც სავადო უძრავი ნივთის თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე გამოძიება მიმდინარეობდა. პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ სადავო ხელშეკრულებები დადებულია ახლო ნათესავებს შორის. ხელშეკრულების მხარეების ურთიერთობის ამგვარი ხასიათის გამო ერთგვარად გარიგების მხარეზეა გადატანილი მტკიცების ტვირთი, რომლის მიხედვითაც, მათ სხვა შემთხვევათაგან განსხვავებით, მტკიცების უფრო მაღალი სტანდარტით უნდა დაასაბუთონ სადავო გარიგების დადებისას გამოვლენილი ნების ნამდვილობა. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა ვერ დაასაბუთეს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობა, გარემოებათა ერთობლიობით კი დასტურდებოდა, რომ დადებულია მოჩვენებით, მოსარჩელისათვის სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების პროცესში დაბრკოლების შექმნის მიზნით, რის გამოც სასამართლომ ხელშეკრულებები ბათილად ცნო.

12. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2006 წლის 27 დეკემბრის შემდგომ სადავო ქონებაზე დადებული ორივე ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებები იყო, რის გამოც მათ საფუძველზე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები წარმოშობილად არ მიიჩნეოდა. ამ ხელშეკრულებების მოჩვენებითი ხასიათის გამო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ისინი უთანაბრდებოდა 989-ე მუხლით გათვალისწინებულ უსასყიდლო გარიგებებს, რადგან 989-ე მუხლის საფუძველზე მესამე პირი, რომელმაც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულისგან ქონება უსასყიდლოდ მიიღო ეკისრებდა თავდაპირველი მიმღების ტოლფასი პასუხისმგებლობა. შესაბამისად, ისიც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულ პირს წარმოადგენდა, რადგან სწორედ ქონების უსასყიდლოდ მიღება არის მისი ამგვარი პასუხისმგებლობის წინაპირობა. ქონების მიღების უსასყიდლო ხასიათის გამო, მესამე პირი მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მესამე მოპასუხე ვალდებული იყო, ქონება მოსარჩელისათვის დაებრუნებინა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

13. ზემოაღნიშნული განჩინება მოპასუხეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

14. კასატორთა მტკიცებით, სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა ფაქტი, რომ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე ძმები არიან, მოპასუხე უვლიდა და არჩენდა ავადმყოფ მშობლებს, ამუშავებდა სადავო მიწის ნაკვეთს, რომლის მიმართ მოსარჩელეს ინტერესი არ ჰქონდა და იურიდიულად აჩუქა კიდეც ძმას.

15. მოსარჩელე წლების განმავლობაში იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, საიდანაც პერიოდულად ჩამოდიოდა. თუკი მიწის ნაკვეთი უკანონოდ იყო გამოსული მისი მფლობელობიდან, ეს იმთავითვე 2006-2007 წლებში უნდა სცოდნოდა, მაგრამ მას სამართალდამცავი ორგანოებისათვის 2018 წლამდე არ მიუმართავს, სასამართლოს კი 2021 წელს მიმართა. ამდენად, სარჩელი ხანდაზმულია. მოსარჩელემ თავის დროზე არ მიმართა სამართალდამცავებს, რაც სასამართლომ გაამართლა მოსარჩელის დედის თხნოვნით, ეს არ შეიძლება იყოს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერების საფუძველი. არასწორია სასამართლოს ის მსჯელობაც, რომ მოსარჩელე 2012 წლამდე საზღვარგარეთ ცხოვრობდა და ხანდაზმულობის ვადა 2012 წლიდან უნდა აითვალოს. როგორც აღინიშნა, იგი ხშირად ჩამოდიოდა საქართველოში. გარდა ამისა, მას თავის ქონებაზე უფლებრივი ცვლილების შესახებ სხვა ქვეყანაშიც შეეძლო შეეტყო. ამასთან, გაუგებარია, რატომ გამოიყენა სასამართლომ ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა, როდესაც უძრავ ნივთთან მიმართებით კანონმდებლობით 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადაა დადგენილი.

16. რაკი უძრავი ქონება პირველ მოპასუხეზე იყო აღრიცხული საჯარო რეესტრში, მას უფლება ჰქონდა, გაესხვისებინა. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებები ნამდვილია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

17. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორებმა ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

21. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ქონების დაბრუნების თაობაზე სსკ-ის 976.1 „ა“ ქვეპუნქტს (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში), 979.1 (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით) და 989.1 (თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები,რომელიც მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია) მუხლებს უნდა დაეფუძნოს (შდრ. სუსგ №ას-1379-2019, 28 აპრილი, 2020 წელი).

23. შესრულების კონდიქცია გულისხმობს ვითომ კრედიტორის ქონების შეგნებულ და მიზანმიმართულ გაზრდას, რომელსაც არ გააჩნია სამართლებრივი (სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი) საფუძველი ან ამგვარი საფუძველი, ნორმაში მითითებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთის არსებობის გამო, არ წარმოშობილა, ან შემდგომ შეწყდა. კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა (იხ. სუსგ №ას-494-474-2016, 8 ივნისი, 2017 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვს 2006 წლის 27 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობას იმ საფუძვლით, რომ მას სადავო ქონების გაჩუქების ნება არ გამოუვლენია და ხელშეკრულებაზე არსებული მისი ხელმოწერა გაყალბებულია. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 524-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით, ხოლო, როდესაც ჩუქების ხელშეკრულებაზე გამჩუქებლის ნება კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოხატული, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობას საფუძველი ეცლება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრება ექვემდებარება სანივთოსამართლებრივ (აბსოლუტურ) დაცვას (სსკ-ის 170-ე მუხლი). სხვისი ქონების განკარგვა მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, როგორც კანონსაწინააღმდეგო გარიგება, ბათილია სსკ-ის 54-ე მუხლიდან გამომდინარე. ძირითადი გარიგების ნამდვილობა კი, საკუთრების უფლების გადაცემის აუცილებელი პირობაა.

25. განსახილველ შემთხვევაში, ჩუქების ბათილობა გამოირიცხებოდა, თუკი კასატორი, დაამტკიცებდა, რომ გამჩუქებლის მიერ გამოვლენილი ნება ნამდვილი იყო. როგორც სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, მოსარჩელეს საერთოდ არ გამოუვლენია სადავო ქონების გაჩუქების ნება. მოსარჩელე ხელს არ აწერს 2006 წლის 27 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებას. გრაფიკული ტექნიკური ექსპერტიზის 2019 წლის 30 სექტემბრის დასკვნის თანახმად, სანოტარო აქტზე - უძრავი ქონების გასხვისების (ჩუქების) ხელშეკრულებაზე მოსარჩელის გვარით არსებული ხელმოწერა შესრულებულია არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირის მიერ. ამდენად, ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის თაობაზე კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას გარიგების ბათილობასთან მიმართებით.

26. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს იმ დასკვნასაც, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები, სსკ-ის 56.1 მუხლის შესაბამისად, მოჩვენებითი გარიგებებია და განმარატავს, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის მიღების განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მოჩვენებით გარიგებად მიიჩნიოს, აუცილებელია, არსებობა ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებისა, რომლებიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას არ შეესაბამება. სამოქალაქო კოდექსი არ განსაზღვრავს იმ მიზეზებს, რომლებიც შესაძლებელია ამგვარი გარიგების საფუძველი გახდეს, რადგან იგი, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ კვლევისა და შეფასების საგანია. თუმცა, მის ყველაზე გავრცელებულ სახეს ისეთი შემთხვევები წარმოადგენს, როდესაც პირი ქონების რაიმე ფორმით გასხვისების გზით ცდილობს, თავიდან აიცილოს დაკისრებული პასუხისმგებლობა. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ორივე გარიგების დადების შედეგად, საკუთრების უფლება მოპასუხეებს გადაეცათ, თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ გარიგება ოჯახის წევრებს შორის დაიდო, შესაბამისად, სამართლებრივად უნდა შეფასდეს მოპასუხეების, როგორც უძრავი ნივთის შემძენების კეთილსინდისიერება ქონების შეძენის დროს (იხ. სუსგ №ას-1198-2019, 25 ივნისი, 2021 წელი).

27. სსკ-ის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი მიიჩნევა მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი მიიჩნევა სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. სსკ-ის 185-ე მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. აღნიშნული მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავი ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან ან არ არის სრულყოფილი, რისი არცოდნაც შემძენის მიერ წარმოგვიჩენს მას (შემძენს) კეთილსინდისიერად. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ, როდესაც საქმე უკავშირდება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს, თავისი უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია, დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც, სინამდვილეში, უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ მდგომარეობას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობით გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ საკითხის გამორკვევისას გამოსაკვლევია შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით ან უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტის შესახებ. ამდენად, შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით (შდრ. სუსგ. №ას-355-334-2014, 21 ივლისი, 2014 წელი; №ას-375-352-2014, 14 ივლისი, 2014 წელი; №ას-607-2019, 4 ივლისი, 2019 წელი).

28. დადგენილია, რომ სადავო 2018 წლის 28 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეები პირველი მოპასუხის ახლო ნათესავები არიან, ხოლო 2018 წლის 6 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, ქონების შემძენი პირველი მოპასუხის შვილია. ამასთან, ხელშეკრულება დადებულია მას შემდეგ, რაც მოსარჩელის მოთხოვნით, მიწის ნაკვეთის თაღლითური დაუფლების ფაქტზე სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება დაიწყო. ამდენად ივარაუდება, რომ ნათესავებისათვის მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის ქონების თაობაზე არსებული დავის შესახებ ცნობილი იყო. აღნიშნული პრეზუმფციის საწინააღმდეგო მტკიცება მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მეორე და მესამე მოპასუხე უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერი შემძენები არ არიან. ამდენად, საკასაციო პალატის დასკვნით, ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო მხოლოდ იმ მიზნით, რომ მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების დაბრუნების პროცესში დაბკოლება შეჰქმნოდა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები.

29. პალატა არ იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ კონდიქციური ვალდებულების არსის გათვალისწინებით, ამ ინსტიტუტის მიმართ გამოიყენება სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი, რომელიც ყველა იმ ურთიერთობისათვისაა, რომელიც არ ითვალისწინებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას (შდრ. სუსგ №ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წელი). კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა 2012 წლის ოქტომბრიდან უნდა დავიწყოთ, ვინაიდან სწორედ ამ დროს შეიტყო მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე. მითითებული თარიღიდან სარჩელის აღძვრამდე (09.03.2021 წლამდე) ათწლიანი ვადა არ არის გასული, რის გამოც შედავება მოთხოვნის განხორცილების შემაფერხებელი გარემოების თაობაზე უსაფუძვლოა.

30. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

31. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორებს დაუბრუნდებათ 3 750 ლარის ლარის 70% - 2 625 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ვ–ვის, ი.გ–ვასა და ა.ვ–ვას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. მ.ვ–ვს (პ/ნ ........), ი.გ–ვასა (პ/ნ .........) და ა.ვ–ვას (პ/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე მ.ვ–ვის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 3 750 ლარის (საგადახდო დავალება №28678268, გადახდის თარიღი, 16.08.2022), 70% – 2 625 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე