საქმე №ას-1053-2020 18 ივნისი, 2021 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი.მ–ვი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარეები – ვ.ლ–ვი, ლ.ი–ვა (მოსარჩელეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 ივლისის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. უძრავი ქონება, მდებარე: გარდაბანი, სოფელი ......., დაზუსტებული ფართობი 2600.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, N2, N3, საკადასტრო კოდი - ......., საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ვ.ლ–ვის (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“) და ლ.ი–ვას (შემდეგში - „მეორე მოსარჩელე“) სახელზე. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია: საარქივო ცნობა NAA2011026530-03, დამოწმების თარიღი 11.08.2011წ.; უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება დამოწმებული 30.07.2015წ.; 30.07.2015წ. ცვლილება და დამატება ჩუქების ხელშეკრულებაში; საარქივო ცნობა NAA2011033361-03, დამოწმების თარიღი 20.09.2011წ. (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 11).
2. მოსარჩელეთა ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარეობს ი.მ–ვის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთები, მდებარე: გარდაბანი, სოფელი ........, დაზუსტებული ფართობი 1900.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი N1, N2, N3, N4, N5, N6, საკადასტრო კოდი - ....... და 200 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით - .... (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 12, 58).
3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 12.04.2018წ. დასკვნის თანახმად, გარდაბნის რაიონში, სოფელ ........ში, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში N ....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთსა და მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მოსაზღვრე N ...... და N ...... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის გამავალი ფაქტობრივი საზღვარი მდებარეობს N ......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრებში (წითელ ხაზებში). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე დადგინდა შემდეგი:
- გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ........ში, მოსარჩელეების სახელზე საჯარო რეესტრში N ....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მონაცემებსა და მოპასუხის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს შორის გადაფარვის (ზედდების) ფართი შეადგენს 89 კვ.მ-ს; ხოლო, ...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს შორის გადაფარვის (ზედდების) ფართი შეადგენს 7 კვ.მ-ს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 22-24).
4. მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვეს: შეწყდეს მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების უნებართვო ხელყოფა და დაევალოს მას უკანონოდ (მოსარჩელეთა ნებართვის გარეშე) დაკავებული მიწის ნაკვეთის, დასკვნაში მითითებული 96 კვ.მ ფართის (ს.კ. .......) გამოთავისუფლება და მოსარჩეელებისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.
5. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
5.1. მოსარჩელეებს გარდაბნის რაიონში, სოფელ ........ში საკუთრებაში აქვთ მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლით, სადაც მათი ოჯახი ცხოვრობს;
5.2. მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთს ესაზღვრება მოპასუხის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით, სადაც ცხოვრობს მოპასუხე;
5.3. დაახლოებით 2016 წლის თებერვალში, საზაფხულო სამუშაოების დაწყების მომენტში, მოპასუხემ აიღო მეზობლების მიჯნაზე არსებული ძველი ღობე და მოსარჩელეთა ეზოს მხარეს ერთი მეტრით გადაწია. გააკეთა ახალი ღობე. მოსარჩელეთა ნაკვეთის სიგრძე 20 მეტრია და მთელ სიგრძეზე მოპასუხემ ნაკვეთის ნაწილი უკანონოდ დაიკავა. მოსარჩელემ მაშინვე გააპროტესტა და განცხადებაც დაწერა პოლიციაში;
5.4. გარდა ამისა, მოპასუხე უკვე ძირითადი ეზოს მხარეს კიდევ გარკვეული ფართობით გადავიდა და ახალი, ორსართულიანი სახლის მშენებლობა დაიწყო. მოპასუხემ ახლად აშენებულ სახლს, ე.წ. ყრუ კედელზე, რომელსაც არც ფანჯარა აქვს, არც სახლის ფასადური ნაწილია და არც საკუთარ ეზოში გადის, გაუკეთა მოსარჩელეთა ეზოში შესასვლელი კარი. ანუ, თავისი სახლიდან მოპასუხე პირდაპირ მოსარჩელეთა ეზოში გადის;
5.5. მოსარჩელემ ზუსტი მონაცემების დადგენის მიზნით, მიმართა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს, რომლითაც დადგინდა მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული უკანონო მფლობელობის ფარგლები. კერძოდ, გაირკვა, რომ მოპასუხეს მთლიანობაში დაკავებული აქვს მოსარჩელეთა კუთვნილი მიწის ნაკვეთიდან 96 კვ.მ ფართი.
6. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:
6.1. მიწის ნაკვეთი, ს.კ. ...... საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული აქვს 2013 წლიდან, ხოლო ცვლილების რეგისტრაცია განხორციელდა 2017 წელს. არც პირველ და არც მეორე შემთხვევაში მიწის ნაკვეთის კონფიგურაცია არ შეცვლილა და ის ფაქტობრივ მდგომარეობას შეესაბამება. სასაზღვრე მიჯნა უცვლელია და ის გადის მოპასუხის კუთვნილი შენობების ყრუ კედლის გასწვრივ;
6.2. მიწის ნაკვეთის - ს.კ. ...... რეგისტრაცია განხორციელდა 2015 წელს. იგივე მონაცემია დაფიქსირებული საქართველოს საკადასტრო რუკაზეც;
6.3. სასაზღვრო მიჯნა (ფაქტობრივი საზღვარი) მრავალი ათეული წელია გადის ალიევების საცხოვრებელი სახლისა და მის ნაკვეთში მდებარე შენობების გასწვრივ, რაც 1984 წელს გაცემული გენგეგმითაც დასტურდება;
6.4. დავა, რომლის გამოც გამოძახებულ იქნა პატრული, ეხებოდა რკინის ბოძის ჩასმას, რომელიც ნაკვეთების გარეთ მდებარეობს და არსებულ სასაზღვრო მიჯნასთან არანაირ კავშირში არ არის;
6.5. სასაზღვრო მიჯნის გადაწევის საკითხი არაერთხელ შეისწავლა ზედამხედველობის სამსახურმა ადგილზე გასვლითა და დათვალიერებით, თუმცა საზღვრის გადაწევის ფაქტი არასდროს დაუფიქსირებია;
6.6. საექსპერტო დასკვნაში მითითებული ფაქტი, რომ ფაქტობრივი საზღვარი მდებარეობს ...... და ........ საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრებში, მიუთითებს საკადასტრო აზომვითი ნახაზის ცდომილებაზე და არა სასაზღვრო მიჯნის გადაწევაზე, რადგან სასაზღვრო მიჯნა გადის შენობების ყრუ კედელზე და ბუნებრივია შენობების მთლიანად მონაცვლეობა ვერ განხორციელდებოდა, თანაც სასაზღვრო მიჯნის გარკვეული ნაწილი თავად მოსარჩელის მიერ არის ამოშენებული და გავლებული;
6.7. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელეებს მოპასუხეზე ადრე აქვთ რეგისტრაცია განხორციელებული, ხოლო მოპასუხის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი შესრულებულია მოგვიანებით, საჯარო რეესტრში უკვე რეგისტრირებული მონაცემების მიხედვით. შესაბამისად, ნაკვეთებს შორის გადაფარვა რომ ყოფილიყო, ბუნებრივია, საჯარო რეესტრი მოპასუხის ნაკვეთის რეგისტრაციას არ განახორციელებდა. აღნიშნული კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ ადგილი აქვს საერთო აზომვითი სამუშაოების ცდომილებას. საექსპერტო დასკვნაში შედარებულია მხოლოდ ორი მომიჯნავე ნაკვეთის საკადასტრო აზომვები, რაც თავისთავად საერთო სივრცით აზომვით სურათს ვერ გამოსახავს.
7. გარდაბნის მუნიციპალიტეტის მაგისტრატი სასამართლოს 2019 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელეთა სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის (მდებარე: გარდაბნის რაიონი, სოფელი ........, ს.კ. .......) ნაწილი - 96 მ2 ფართი, რომელიც სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს N002365418 დასკვნის დანართში არსებულ ნახაზში აღნიშნულია ყვითელ (7 მ2) და მწვანე (85 მ2 + 4 მ2) ფერებად და დადგინდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელეთათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა.
8. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 06 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
11. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170.1, 172.1 მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102.1, 102.3 მუხლებით და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეებს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამასთან, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე თანდართული ნახაზით ნათლად ჩანს, რომ მოსარჩეელების სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების საზღვრებშია (წითელ ხაზებში) მოქცეული სადავო 96 კვ.მ, რომელსაც ფაქტობრივად მოპასუხე ფლობს. მან, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმგვარი მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება.
12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება მოითხოვა.
13. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
13.1. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლი, რომლითაც განსაზღვრულია სამეზობლო ურთიერთობები. რომც არ იქნეს გათვალისწინებული 1984 წელს შედგენილი გეგმა, ადგილზე დათვალიერებიდანაც ჩანდა, რომ შენობა-ნაგებობა მრავალი წელია უკვე არსებობს, ხოლო აღნიშნული დავა გამოწვეულია ჯი-პი-ეს სისტემების კოორდინატების დაზუსტების შედეგად. თუკი 1984 წელს მოპასუხის წინაპრები მოსარჩელეების წინაპრების მიწის ნაკვეთში „შეიჭრნენ“ რამდენიმე სანტიმეტრით, რაზედაც ამ უკანასკნელთ პრეტენზია არ განუცხადებიათ, მაშინ მათ მხოლოდ და მხოლოდ შესაბამისი კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება გააჩნდათ კვადრატული მეტრის ღირებულების მითითებით. გამოდის, რომ მოპასუხემ მისი წინაპრების მიერ აშენებული სახლი უნდა დაანგრიოს, რაც მისი ოჯახის კუთვნილი ერთადერთი საცხოვრისის დანგრევასა და მათ ქუჩაში დარჩენას გამოიწვევს;
13.2. სასამართლოსთვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელეთა მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც მცდარ კოორდინატებზე დაყრდნობით შედგენილი, სადავო იყო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობები საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ და მაინც მიიღო გადაწყვეტილება, მიუხედავად იმისა, რომ ადმინისტრაციულ საქმეზე დამდგარი შედეგის მიხედვით, შესაძლოა საერთოდ საფუძველი გამოსცლოდა მოწინააღმდე მხარის მოთხოვნას. აღნიშნულით მოსარჩელეს ფაქტობრივად წაერთვა იმის დამტკიცების შესაძლებლობა, რომ კომუნისტების დროიდან მოყოლებული დგას მათი სახლი ერთ ადგილას და არასდროს გადასულან მეზობლის მიწის ნაკვეთში, არ მიუტაცებიათ მეზობლის საკუთრება და საქმე ეხება მხოლოდ და მხოლოდ არასწორ კოორდინატებს;
13.3. საქმეში არაერთი მტკიცებულება და შუამდგომლობაა, რითაც დასტურდება მოსარჩელის სიმართლე, თუმცა მოსამართლემ არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა, შესაბამისად, გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმისწარმოება შეჩერდეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის დასრულებამდე, რომელიც განაპირობებს საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენას საბოლოოდ;
13.4. სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლის შესაბამისად, თუკი იმწუთიერად არ არის პრეტენზია გაცხადებული, სამეზობლო თმენის ვალდებულება ეკისრება მეზობელს. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც დავა მიმდინარეობს კოორდინატთა სისტემის დაზუსტებაზე, სასამართლოს არ უნდა ემსჯელა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაზე იმ ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ მცდარ, სადავო კოორდინატებს ეფუძნება.
14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
15. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
16. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავის საგანია მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.
17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე Nას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).
18. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზების პირობებში (იხ. სუსგ საქმე Nას-533-509-2016, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი). სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.
19. სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ხსენებული საპროცესო პრინციპი სამოქალაქო დავის გადაწყვეტის ქვაკუთხედია და თითოეული საპროცესო ნორმა მასთან მჭიდრო კავშირში განიმარტება. საქმის განხილვისას, როგორც წესი, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტებს - იურიდიულ ფაქტებს მიუთითებენ მხარეები, ხოლო, მოსამართლე, როგორც ნეიტრალური არბირტი, ვალდებულია წარმართოს შეჯიბრებითობა. ხსენებული პრინციპის დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად.
20. შეჯიბრებითობის პრინციპის ერთ-ერთ კერძო გამოვლინებას წარმოადგენს სარჩელისა და შესაგებლის ფორმალური საფუძვლიანობის შემოწმება. აღნიშნული ე.წ საქმის წერილობით მომზადების სტადიადაც მოიხსენიება. ამ დროს მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე და 201-ე მუხლების დაცვას, კერძოდ, მოსარჩელე ვალდებულია, სარჩელში მიუთითოს კონკრეტული ფაქტები (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი), ხოლო მოპასუხე ვალდებულია, შესაგებელში მიუთითოს საკუთარი პოზიცია სარჩელში გადმოცემულ თითოეულ ფაქტთან დაკავშირებით (სსსკ-ის 201.4 მუხლი). სარჩელში გადმოცემული ფაქტების გათვალისწინებით, სასამართლო ადგენს რა სურს მოსარჩელეს და განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, შესაბამისად, მოწმდება სარჩელში გადმოცემულია თუ არა დამფუძნებელი ნორმის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა. სარჩელის ფორმალური გამართულობის შემოწმების შემდგომაა ღირებული შესაგებლის არსებითობის შეფასება და იმის მიხედვით, თუ რომელი ფაქტების მიმართ აქვს მოპასუხეს წარდგენილი არსებითი ხასიათის შედავება, ერთმანეთისაგან გაიმიჯნება სადავო და უდავო ფაქტები და განისაზღვრება მტკიცების საგანი, ხოლო იმის მიხედვით, თუ რომელი ფაქტი შედის მასში, მატერიალური და საპროცესო წესების გათვალისწინებით, ნაწილდება სადავო ფაქტებთან მიმართებაში მტკიცების ტვირთი (იხ. სუსგ საქმე Nას-1079-1036-2016, 02 ივნისი, 2017 წელი). აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ თუ სარჩელი ფორმალურად გაუმართავია, იგი თავშივე უსაფუძვლოა და სასამართლოს მხრიდან უარყოფას ექვემდებარება (იხ. დიდი პალატის გადაწყვეტილება, საქმე Nას-664-635-2016 02 მარტი, 2017 წელი).
21. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს - შეწყდეს მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების უნებართვო ხელყოფა და დაევალოს მას უკანონოდ (მოსარჩელეთა ნებართვის გარეშე) დაკავებული მიწის ნაკვეთის, დასკვნაში მითითებული 96 კვ.მ ფართის (ს.კ. .....) გამოთავისუფლება და მოსარჩეელებისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა. ამდენად, მოსარჩელეს დაყენებული აქვს ვინდიკაციური მოთხოვნა, თუმცა სარჩელის შინაარსის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა სამეზობლო ურთიერთობის მოწესრიგების სფეროს განეკუთვნება.
22. კერძოდ, წინამდებარე საქმეში სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეებს სრულად არ აქვთ ჩამორთმეული მათ კუთვნილ უძრავ ქონებაზე მფლობელობა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად კი, ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ სავალდებულო წინაპირობას მოპასუხის მხრიდან ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის სრულად განხორციელება წარმოადგენს. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები დავობენ, რომ მათი საკუთრების უფლება მხოლოდ ნაწილობრივ, 96 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან მიმართებით არის შეზღუდული, რაც სამეზობლო ურთიერთობის მოწესრიგების სფეროს განეკუთვნება და ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე ნეგატორული სარჩელის აღძვრის წინაპირობას წარმოადგენს. თუმცა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეები სარჩელში აღნიშნული მოთხოვნის განმაპირობებელ ყველა ფაქტობრივ გარემოებაზე არ მიუთითებენ (დამფუძნებელი ნორმით განსაზღვრულ აბსტრაქტულ ელემენტებზე), რაც სარჩელის ფორმალურ გაუმართაობას ადასტურებს.
23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთებით და არ დაუშვას მესამე პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. მესაკუთრეს შეუძლია განახორციელოს პოზიტიური უფლებამოსილებანი, ან ნეგატიური - გამორიცხოს ნებისმიერი მესამე პირის მიერ ქონებით სარგებლობა. ამდენად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიხედვით, თუ საკუთრების ხელყოფას ან სხვაგვარ ხელშეშლას ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე აქვს ადგილი, აღნიშნული ნეგატორული სარჩელის, ანუ ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის საფუძველი შეიძლება გახდეს.
24. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლი ითვალისწინებს შემთხვევას, როდესაც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მშენებელობის დროს განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობელი ნაკვეთის საზღვარს. ასეთ დროს საკვანძო საკითხია თუ როგორ მოხდა საზღვრის გადაცდენა: განზრახი თუ გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად. თუ საზღვრის გადასვლა მოხდა განზრახ, მესაკუთრეს შეუძლია დაეყრდნოს 172.2 მუხლს და მოითხოვოს დემონტაჟი. თუ საზღვრის გადაცდენა მოხდა განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის გარეშე, რადგან ამ შემთხვევაში სახეზეა მეორე მხარის ეკონომიკური ინტერესი, კანონმდებლობა ავალდებულებს მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეს, ითმინოს მის მიწის ნაკვეთზე ეს ზემოქმედება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამის წინააღმდეგ წინაწარ ან შეტყობისთანავე განაცხადა. საზღვრის დარღვევა, თუკი ასეთს აქვს ადგილი, ადვილად შესამჩნევი ხდება მეზობელი მესაკუთრისთვის. სწორედ ამიტომ კანონმდებლობა იმ მესაკუთრისაგან, რომლისათვისაც მნიშვნელოვანია, რომ მისი მიწის ნაკვეთზე არ ჰქონდეს ადგილი მსგავს ზემოქმედებას, მოითხოვს საზღვრის დარღვევის შესახებ მეორე მხარის დაუყოვნებლივ ინფორმირებას შეტყობისთანავე - იმ მომენტში, როგორც კი აღნიშნული მისთვის ცნობილი გახდა. თუკი მესაკუთრემ არ განახორციელა ეს მოქმედება, შემდგომ იგი კარგავს მისი მიწის ნაკვეთზე არსებული კონსტრუქციის დემონტაჟის მოთხოვნის უფლებას (იხ. თამარ ზარანდია „სანივთო სამართალი“, თბილისი, 2019 წელი, გვ. 275; ასევე, სუსგ საქმე Nას-1065-2020, 08 აპრილი, 2021 წელი).
25. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელი არ შეიცავს ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ წინაპირობებზე მითითებას. შესაბამისად, ვინაიდან სამოქალაქო სამართალში მოქმედი დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე თავად განსაზღვრავს მოთხოვნას და მოთხოვნის საფუძვლებს, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს დაყენებული აქვს ვინდიკაციური მოთხოვნა, მასზე უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის თვალსაზრისით იმსჯელოს, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები, შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.
27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.
28. კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2021 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ; ნახაზი; ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან), მთლიანობაში „14“ ფურცლად (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 254-267).
29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
30. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, მოსარჩელეთა მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს ბიუჯეტში. ამასთან, მოსარჩელეებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი, როგორც ზედმეტად გადახდილი.
31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 3%-ს , მაგრამ არანაკლებ 100 ლარისა. ამასთან, იმავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება 4 000 ლარით, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა.
32. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, შესაბამისად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე დავის საგნის ღირებულება უნდა განისაზღვროს 4000 ლარით, რომლის 3% შეადგენს 120 ლარს. თუმცა, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-14 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტიდან [მაგისტრატი მოსამართლეები პირველი ინსტანციით განიხილავენ შემდეგ საქმეებს: ქონებრივ დავებს, თუ სარჩელის ფასი არ აღემატება 5000 ლარს] გამომდინარე, აღნიშნული დავა მაგისტრატი მოსამართლის განსჯადია, იმავე კოდექსის 39-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე [მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ყველა ინსტანციის სასამართლოში შეადგენს ამ მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ოდენობის ნახევარს], მისი ოდენობა უნდა განახევრდეს.
33. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეებმა სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადეს 120 ლარი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 32), მათ უნდა დაუბრუნდეთ ზედმეტად გადახდილი 60 ლარი.
34. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 80 ლარი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 180), ხოლო საკასაციო საჩივარზე 150 ლარი (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 240). ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეებს უნდა დაეკისროთ მოპასუხის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, ჯამში 230 ლარის ანაზღაურება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა
1. ი.მ–ვის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 ივლისის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. ვ.ლ–ვისა და ლ.ი–ვას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. ვ.ლ–ვსა (პ/ნ: ........) და ლ.ი–ვას (პ/ნ: .......) ი.მ–ვის (პ/ნ: ........) სასარგებლოდ დაეკისროთ 230 (ორას ოცდაათი) ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;
5. ვ.ლ–ვსა (პ/ნ: .......) და ლ.ი–ვას (პ/ნ: ........) დაუბრუნდეთ ბ.ბ–ძის (პ/ნ: .......) მიერ 2018 წლის 11 მაისს №1 საგადახდო დავალებით სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 120 (ას ოცი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 60 (სამოცი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300113150;
6. ი.მ–ვს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2021 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ; ნახაზი; ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან), მთლიანობაში „14“ ფურცლად (ტ. 2., ს.ფ. 254-267);
7. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
