საქმე N:ას-928-2023

საქმე №ას-928-2023 16 ნოემბერი, 2023 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ.ჩ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „შ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - სახელფასო დავალიანების და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.ჩ–მა (შემდეგში - დასაქმებული ან მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს „შ–ის“ (შემდეგში - დამსაქმებელი ან მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ: ა) 2018 წლის პერიოდის შრომის ანაზღაურების დაკისრება 60 000 ლარის ოდენობით; ბ) 2019 და 2020 წლებში დამსაქმებლის ბრალით იძულებითი მოცდენის ანაზღაურების - 120 000 ლარის დაკისრება; გ) 2018 წლის შრომის ანაზღაურების ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება დავალიანებული თანხის - 60 000 ლარის 0,07%-ის ოდენობით, ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, 2019 წლიდან დავალიანების გადახდამდე.

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ არის მოპასუხის 25% წილის მფლობელი. 2014 წლის პირველი იანვრიდან იგი განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმებულია მოპასუხე კომპანიის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე და მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 5000 ლარს (ხელზე გასაცემი). მოსარჩელე პირნათლად ასრულებს მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს, მიუხედავად აღნიშნულისა, მოპასუხე კომპანია 2015 წლის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული არასრულად ასრულებდა მის მიერ ნაკისრ ვალდებულებებს, ხოლო 2016 წლიდან ფაქტიურად სრულად შეწყვიტა ვალდებულების შესრულება, ისე, რომ მოსარჩელესთან არ შეუწყვეტია შრომითი ხელშეკრულება.

3. 2021 წლის 17 ივნისის განცხადებაში სასარჩელო მოთხოვნების დაზუსტების შესახებ, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2018-2020 წწ. პერიოდში მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 180 000 ლარს, საიდანაც 60 000 არის 2018 წელს გაწეული შრომის ანაზღაურება, ხოლო 120 000 ლარი წარმოადგენს 2019 და 2020 წლებში მოპასუხის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის გამო გადასახდელ თანხას. მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მოითხოვა სახელფასო დავალიანების სახით 120000 ლარის, სახელფასო დავალიანების დაყოვნებისათვის 52.717 ლარისა და წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების სახით 7000 ლარის ანაზრაურების დაკისრება (იხ. სარჩელი; განცხადება სარჩელის დაზუსტების შესახებ ტ.1, ს.ფ. 102-107). 2021 წლის16 ივნისს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სასამართლოს და დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები იმგვარად, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2018, 2019, 2020 წლების მიუღებელი შრომის ანზღაურება 180000 ლარის ოდენობით; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2018 წლის შრომის ანაზღაურების დავალიანების თანხის ( 60000 ლარი) 0.07 პროცენტის გადახდა ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათის, 2019 წლიდან დაწყებული, დავალიანების თანხის სრულად ანაზღაურებამდე. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2018 წლის მოთხოვნილი თანხა 60000 ლარი წარმოადგენს შესრულებული სამუშაოს სანაცვლო ანაზღაურებას, ხოლო 2019-2020 წლებისათვის მოთხოვნილი 120000 ლარი კი არის დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის გამო გადასახდელი შრომის ანაზღაურება (იხ. ტ.1.ს.ფ.227-229).

4. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2014 წლის 01 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე იკავებდა დირექტორის მოადგილის თანამდებობას, თუმცა, 2017 წლის 01 მარტიდან არ გამოცხადებულა ორგანიზაციაში სამუშაო ადგილას და არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები. ამ პერიოდიდან მასთან ფაქტობრივად შეწყვეტილ იქნა შრომითი ურთიერთობა. მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე ბოროტად სარგებლობდა პარტნიორების ნდობით და სწორედ მითითებულ თანამდებობაზე დანიშვნის პერიოდიდან 2014 წლიდან 2017 წლამდე პერიოდში, პირადი მიზნებისათვის ორგანიზაციიდან საქვეანგარიშოდ გამოჰქონდა თანხა საერთო ჯამში 170 415.40 ლარის ოდენობით. პარტნიორის მიერ აღნიშნული თანხების პირადი მიზნებისათვის მოხმარება წლების განმავლობაში ზიანს აყენებდა ორგანიზაციის, როგორც მეწარმე სუბიექტის, ფინანსურ მდგომარეობას და მთელ რიგ შემთხვევებში, საფრთხის ქვეშ აყენებდა მისი გადახდისუნარიანობის საკითხს. პარტნიორების მხრიდან არაერთი თხოვნის მიუხედავად, მოეხდინა საწარმოდან გატანილი თანხების აკუმულირება და ორგანიზაციისათვის დაბრუნება, რათა ორგანიზაციას გაეგრძელებინა ფუნქციონირება და მისცემოდა შესაძლებლობა კონტრაჰენტების წინაშე შეესრულებინა ნაკისრი ვალდებულება, მოსარჩელე უარს აცხადებდა ორგანიზაციისათვის თანხის ანაზღაურებაზე და, უფრო მეტიც, პარტნიორებს განუმარტავდა, რომ ის დაუკავშირდებოდა შპს „შ–ის" ყველა კონტრაჰენტს, რომ მათ საქმიანი ურთიერთობა შეეწყვიტათ ორგანიზაციასთან, რათა საბოლოოდ, შპს „შ–ი" გამხდარიყო გადახდისუუნარო. მხარეთა შორის 2017 წლის 01 მარტიდან ფაქტობრივად შეწყვეტილია შრომითი ურთიერთობა, რაც დასტურდება თავად მოსარჩელის მიერ 2017 წლის 12 ივნისს აღძრული სარჩელით, სადაც მოსარჩელის მითითებით, მას არ აქვს ორგანიზაციის დოკუმენტებთან წვდომა, მისთვის უცნობია ორგანიზაციის საბუღალტრო დოკუმენტაცია, მოგება, მიღებული შემოსავალი და სურს სასამართლო წესით მათი გამოთხოვა, რითაც თავადვე ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 2017 წლის მარტიდან იგი აღარ ახორციელებდა დირექტორის მოადგილის უფლება-მოვალეობებს და მასსა და მოპასუხეს შორის ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო შრომითი ურთიერთობა. მოპასუხის განმარტებით, 2014 წლის 01 იანვრიდან მოსარჩელესთან ფაქტობრივად შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე (2017 წლის 01 მარტამდე) მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სრულად და ჯეროვნად აქვს გადახდილი შრომითი ანაზღაურება. ამდენად, არ არსებობს სახელფასო დავალიანება. დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ 2017 წლის 01 მარტიდან დღემდე დირექტორის მოადგილის პოზიციას იკავებს დ.ბ–ი 2017 წლის 1 მარტს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. საქმეში წარმოდგენილი სახელფასო ბარათების ამონაწერებით დგინდება, რომ მოსარჩელეს მარტის შემდეგ არ ჩარიცხვია ხელფასი. ბოლო ჩარიცხვა ფიქსირდება სწორედ 10 მარტს. ამდენად, მოსარჩელემ იცოდა მასთან შრომითი ურთიერთობის ფაქტობრივად შეწყვეტის შესახებ (იხ. შესაგებელი).

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლეელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2014 წლის 01 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე დასაქმდა შპს „შ–ის" დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე, უვადოდ. მისი შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად განისაზღვრა 5000 ლარი.

8. მხარეებს შორის სადავოა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საკითხი.

9. დამსაქმებლის მითითებით დასაქმებული 2017 წლის 01 მარტიდან აღარ გამოცხადებულა ორგანიზაციაში სამუშაო ადგილას და არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები, სწორედ აღნიშნული პერიოდიდან მასთან ფაქტობრივად შეწყდა შრომითი ურთიერთობა.

10. დასაქმებულის მითითებით კი, იგი სარჩელის შეტანის დღემდე ასრულებდა სამუშაოს, თუმცა, დაზუსტებული სარჩელის თანახმად, დასაქმებული შრომით მოვალეობებს ასრულებდა 2018 წლის ჩათვლით, ხოლო 2019-2020 წლებში მას აღნიშნულის განხორციელებაში ხელს უშლიდა მოპასუხე (დამსაქმებელი). შესაბამისად, დასაქმებულმა მოითხოვა 2018 წლის გაწეული შრომისა და 2019-2020 წწ. იძულებითი მოცდენის ანაზღაურებას.

11. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ 2018 წლის ჩათვლით მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება, კერძოდ:

12. უდავო გარემოებად შეფასდა, რომ მოსარჩელეს 2017 წლის მარტის შემდგომი პერიოდის შრომის ანაზღაურება არ მიუღია, 2017 წლის 10 მარტს მის საბანკო ანგარიშზე განხორციელდა ხელფასის დანიშნულებით ბოლო ჩარიცხვა. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რაც 2017 წლის 10 მარტის შემდეგ მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულებაზე (როგორც იგი აღნიშნავს, 2018 წლის ბოლომდე) მიუთითებდა. აღნიშნული არ დასტურდება არც სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით: მოწმე ლ.ბ–ის, მ.ა–ძისა და ნ.ქ–ის განმარტებებით, 2017 წლის დასაწყისიდან, ახალი დირექტორის დანიშვნის შემდეგ, აღარ უნახავთ მოსარჩელე და არც რაიმე დავალება მიუღიათ მისგან. მათივე ჩვენების თანახმად, მითითებულ დრომდე მოსარჩელე სამუშაოს შესასრულებლად ცხადდებოდა ოფისში, სადაც თავისი სამუშაო ოთახიც ჰქონდა. კონკრეტულად სადავო პერიოდში, 2018 წელს, გ.ჩ–ის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტი არ დაუდასტურებიათ არც თავად მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხულ მოწმეებს, ე.ბ–სა და ა.მ–ას (იხ. მოწმეთა ჩვენებები 01.03.2022წ. და 31.03.2022წ. სხდ. ოქმები). შესაბამისად, მოსარჩელის პრეტენზია რომ იგი აგრძელებდა შრომით საქმიანობას 2018 წლის ჩათვლით, იმ დრომდე, სანამ დამსაქმებელმა საბოლოოდ არ მიაღწია მისი იძულებითი მოცდენის შედეგს, დაუსაბუთებელია. აღნიშნული ვერ დადასტურდება საქმეში არსებული ელექტრონული მიმოწერის მასალებითაც (ტ.1, ს.ფ. 108-144). წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერა პირადი ხასიათისაა, განხორციელებულია პირადი საკომუნიკაციო საშუალებით და მათი შინაარსი არ მიუთითებს მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების ფარგლებში დასაქმებულისათვის დავალებების მიცემას, შესაბამისად, ამ სახით სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულების პროცესზე, მით უფრო, ყურადსაღებია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა შპს ,,შ–ის" 25% წილის მფლობელს, რის გამოც, ბუნებრივია, მას, როგორც პარტნიორს, ინტერესი ჰქონდა კომპანიის პროდუქციის სავაჭრო ქსელში არსებობის საკითხზე. შესაბამისად, აღნიშნული ვერ შეფასდება კომპანიის თანამშრომლის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებად. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი 01.03.2017 წლის შრომითი ხელშეკრულებით დგინდება, რომ 2017 წლის 01 მარტიდან, შპს „შ–ი“-ს დირექტორის მოადგილის - გ.ჩ–ის პოზიციაზე დასაქმებული იქნა სხვა პირი - დ.ბ–ი (ტ.1, ს.ფ.78-81), რომელიც კომპანიაში ასრულებს იმ მოვალეობებს, რასაც ადრე მოსარჩელე ასრულებდა.

13. მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცებულებათა ერთობლივად შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა დაძლია მტკიცების ტვირთი და დაადასტურა, რომ 2017 წლის მარტიდან მოსარჩელეს არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები, რის შედეგადაც აღნიშნული პერიოდიდან მასთან ფაქტობრივად შეწყდა შრომითი ურთიერთობა.

14. რაც შეეხება 2019-2020 წლების პერიოდს, რასაც აპელანტი/მოსარჩელე მოპასუხის/მოწინააღმდეგე მხარის ბრალით გამოწვეულ იძულებით მოცდენად მიიჩნევს, ამ ნაწილშიც სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდება დასაქმებული პირის ნება, შეესრულებინა სამუშაო, რომ ამ მიზნით მან მიმართა კომპანიას და ამ უკანასკნელმა იგი არ დაუშვა სამუშაოზე, არ მისცა შრომითი მოვალეობების განხორციელების შესაძლებლობა. მითუმეტეს, კომპანიაში მოსარჩელეს მოვალეობებს 2017 წლის 1 მარტიდან უკვე სხვა, მესამე პირი ასრულებდა. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს არც ხელფასის საბოლოო ჩარიცხვიდან, 2017 წლის 10 მარტიდან რაიმე სახის პრეტენზიით (მათ, შორის, დასაქმების მოთხოვნით, სამუშაოს შესრულების შეუძლებლობის, ხელფასის დარიცხვის შეწყვეტის მიზეზების გარკვევის მიზნით და სხვა) არ მიუმართავს მოპასუხე კომპანიისათვის. ყოველივე აღნიშნული კი მიუთითებს მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობის 2017 წლის 01 მარტიდან დასრულებაზე, შეწყვეტაზე.

15. მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ განაცდურის ანაზღაურება იძულებითი მოცდენის პერიოდს მოიცავს. სასამართლომ სწორად აღნიშნა, რომ როგორც კი დასაქმებული იძულებითი დასაქმების კანონისმიერ ბერკეტს იძენს, მოცდენის იძულებითი ხასიათიც ქარწყლდება და შესაბამისად, ამ პერიოდისათვის განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნაც აღარ არსებობს.

16. მოცემულ შემთხვევაში, რამდენადაც მხარეთა შორის (2017 წლის მარტიდან) შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა მოსარჩელე შრომით უფლება-მოვალეობებს აღარ ახორციელებდა, შესაბამისად, არ ერიცხებოდა შრომის ანაზღაურება. ისეთ პირობებში, როდესაც დასაქმებულს, შრომითი ურთიერთობების ფაქტობრივად შეწყვეტის შემდგომ უნდა შეეტყო მისი გათავისუფლების საფუძვლების შესახებ და იმავდროულად, მას არ უნაზღაურდებოდა ხელფასი, მიუთითებს მოსარჩელის მიერ სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ინფორმირებულობაზე. შესაბამისად, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის/მოსარჩელის პოზიცია დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის იძულებითი, ბრალეული მოცდენის თაობაზე.

17. ამდენად, დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე გვაქვს შემდეგი მოცემულობა, როდესაც მოსარჩელე/აპელანტი ითხოვს ხელფასისა და იძულებითი მოცდენის ანაზღაურებას იმ პერიოდისათვის, როდესაც მასთან უკვე შეწყვეტილი იყო შრომითი ურთიერთობა და იგი აღარ ასრულებდა შრომით მოვალეობებს. საქართველოს შრომის კოდექსის თანახმად კი, ასეთი მოთხოვნა გამართლებულია და შეიძლება დაკმაყოფილების პერსპექტივა ჰქონდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ სადავოდ იქნება გამხდარი შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ეს მოთხოვნა დაკმაყოფილებული იქნება. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული წინაპირობები სახეზე არ იყო. შესაბამისად დამსაქმებელს არ გააჩნდა მისთვის შრომის ანაზღაურების ვალდებულება.

18. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აპელანტმა (მოსარჩელემ) გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

19. კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში არ არსებობს 2014 წლის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დამადასტურებელი დოკუმენტი, არც მტკიცებულება, რომელსაც შრომის კანონმდებლობა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას უკავშირებს.

20. კასატორი აღნიშნავს, რომ მან 2020 წლის 7 დეკემბრის განცხადებაში აღნიშნა, რომ ახორციელებდა სავაჭრო ქსელის მონიტორინგს და ახდენდა კომპანიის დისტრიბუტრებისა და სუპერვაიზერების კოორდინაციას კომუნიკაციის სხვადადასხა საშუალებებით, რისთვისაც არ ესაჭიროებოდა და არც გააჩნდა კონკრეტულად მიჩნილი სამუშაო ადგილი. მოსარჩელის მითითებული განმარტება მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია და სასამართლოს ამ განმარტებით უნდა ეხელმძღვანელა მოსარჩელის შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ფაქტზე მსჯელობისას.

21. კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ,,მოწმე ლ.ბ–ის, მ.ა–ძისა და ნ.ქ–ის განმარტებებით, 2017 წლის დასაწყისიდან, ახალი დირექტორის დანიშვნის შემდეგ, აღარ უნახავთ მოსარჩელე და არც რაიმე დავალება მიუღიათ მისგან. მათივე ჩვენების თანახმად, მითითებულ დრომდე მოსარჩელე სამუშაოს შესასრულებლად ცხადდებოდა ოფისში, სადაც თავისი სამუშაო ოთახიც ჰქონდა“. კასატორი აღნიშნავს, რომ დაკითხულ მოწმეებს არ უთქვამთ, რომ მოსარჩელე ცხადდებოდა ოფისში სამუშაოს შესასარულებლად და თავისი სამუშაო ოთახი ჰქონდა. მოწმეთა ჩვენებების შინაარსი აშკარად გაყალბებულია და მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ფაქტის უარსაყოფად არ შეიძლება იქნეს გამოყენებული (იხ., საკასაციო საჩივარი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

23. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

24. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;

25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

27. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

28. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნა საქართველოს შრომის კოდექსის 2.1 მუხლის (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ), 41.1 (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 31-ე მუხლი) (შრომის ანაზღაურება არის ძირითადი ან მინიმალური ანაზღაურება ან ხელფასი ან ნებისმიერი სხვა ანაზღაურება, რომელიც გადახდილია ფულადი ფორმით ან ნატურით და რომელსაც პირდაპირ ან არაპირდაპირ იღებს დასაქმებული დამსაქმებლისგან სამუშაოს შესრულების სანაცვლოდ) 41.2. (შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით), 41.3. (შრომის ანაზღაურება გაიცემა არანაკლებ თვეში ერთხელ), 41.4 დამსაქმებელი ვალდებულია, ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი), 42.1 (თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დასაქმებულს დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს შრომის ანაზღაურება სრულად მიეცემა), 44-ე (დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია, მოახდინოს საბოლოო ანგარიშსწორება მისი შეწყვეტიდან არაუგვიანეს 7 კალენდარული დღისა, თუ შრომითი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული), 42.1 (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 32.1) (თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დასაქმებულს დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდნის დროს შრომის ანაზღაურება სრულად მიეცემა) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

29. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

30. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წ; №ას-1502-1422-2017, 20 თებერვალი, 2018 წელი, პ-14.4).

31. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფალება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესათუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არამარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყეტილება საქმეზე გადაწყვეტილება საქმეზე N2/2-389).

32. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა, დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიურ ვალდებულებას წარმოადგენს, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სსკ-ის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული მუხლი, სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად, ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც, ერთი მხრივ, იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და, მეორე მხრივ, დამსაქმებელს - შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. ასე რომ აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია გამართლებული იყოს როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე - სამსახურში აღდგენა, თუმცა აღნიშნული შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად ,,სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან.

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო ამოწმებს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ., სუსგ №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). ამდენად, ასეთ დროს სასამართლო იკვლევს მხოლოდ გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებულ საფუძველს და ვერ იმსჯელებს საკითხზე, ხომ არ არსებობდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სხვა რაიმე წინაპირობა (იხ., სუსგ №ას-573-2021 21 ივნისი, 2022 წელი, პ.13; №ას-660-2020 11 მარტი, 2022 წელი), თუნდაც, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სხვა საფუძვლები იკვეთებოდეს.

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი (სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლები). შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

35. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს სახელფასო დავალიანების და დამსაქმებლის ბრალით იძულებითი მოცდენის ანაზღაურება. ამიტომაც საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს კასატორთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერებაზე (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.19).

36. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2018, 2019, 2020 წლების მიუღებელი შრომის ანზღაურება 180000 ლარის ოდენობით; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 2018 წლის შრომის ანაზღაურების დავალიანების თანხის (60000 ლარი) 0.07 პროცენტის გადახდა ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათის, 2019 წლიდან დაწყებული, დავალიანების თანხის სრულად ანაზღაურებამდე. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2018 წლის მოთხოვნილი თანხა 60000 ლარი წარმოადგენს შესრულებული სამუშაოს სანაცვლო ანაზღაურებას, ხოლო 2019-2020 წლებისათვის მოთხოვნილი 120000 ლარი კი არის დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის გამო გადასახდელი შრომის ანაზღაურება (იხ. ტ.1.ს.ფ.227-229).

37. კასატორი იმ საფუძვლით ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინებას, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაადგინეს ფაქტობრივი გარემოება, მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისა და მოსარჩელის მიერ შრომითი ფუნქციების შეუსრულებლობის შესახებ.

38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

39. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73).როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28 ), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII;).

40. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

41. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

43. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

44. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა.

46. გასათვალისწინებელია შრომით-სამართლებრივ დავებთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომელიც დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი დავის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილებას შეეხება და განპირობებულია მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობით.

47. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც დამსაქმებელს გააჩნდა მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოსათვის წარედგინა მტკიცებულება სახელფასო დავალიანების საკითხის დასადგენად (შდრ: სუსგ-ები №ას-359-2021, 27 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-1332-2019, 12 თებერვალი, 2021 წელი; №ას-1132-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი; №ას-1295-2021, 2 მარტი, 2022 წელი, №ას-590-2023, 20 ივლისი, 2023 წელი).

48. მოპასუხემ შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2014 წლის 01 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე იკავებდა დირექტორის მოადგილის თანამდებობას, თუმცა, 2017 წლის 01 მარტიდან არ გამოცხადებულა ორგანიზაციაში სამუშაო ადგილას და არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები. მხარეთა შორის 2017 წლის 01 მარტიდან ფაქტობრივად შეწყვეტილია შრომითი ურთიერთობა, რაც დასტურდება თავად მოსარჩელის მიერ 2017 წლის 12 ივნისს აღძრული სარჩელით, სადაც მოსარჩელის მითითებით, მას არ აქვს ორგანიზაციის დოკუმენტებთან წვდომა, მისთვის უცნობია ორგანიზაციის საბუღალტრო დოკუმენტაცია, მოგება, მიღებული შემოსავალი და სურს სასამართლო წესით მათი გამოთხოვა, რითაც თავადვე ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 2017 წლის მარტიდან იგი აღარ ახორციელებდა დირექტორის მოადგილის უფლება-მოვალეობებს და მასსა და მოპასუხეს შორის ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო შრომითი ურთიერთობა. მოპასუხის განმარტებით, 2014 წლის 01 იანვრიდან მოსარჩელესთან ფაქტობრივად შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე (2017 წლის 01 მარტამდე) მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სრულად და ჯეროვნად აქვს გადახდილი შრომითი ანაზღაურება. ამდენად, არ არსებობს სახელფასო დავალიანება. დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ 2017 წლის 01 მარტიდან დღემდე დირექტორის მოადგილის პოზიციას იკავებს დ.ბ–ი 2017 წლის 1 მარტს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე (იხ. ტ.1.ს.ფ. 78-81). საქმეში წარმოდგენილი სახელფასო ბარათების ამონაწერებით დგინდება, რომ მოსარჩელეს მარტის შემდეგ არ ჩარიცხვია ხელფასი. ბოლო ჩარიცხვა ფიქსირდება სწორედ 10 მარტს ( იხ.ტ.1.ს.ფ.145-151).

49. საკასაციო პალატა მიუთითებს ამ განჩინების პ.12-ში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ მოსარჩელეს 2017 წლის მარტის შემდგომი პერიოდის შრომის ანაზღაურება არ მიუღია, 2017 წლის 10 მარტს მის საბანკო ანგარიშზე განხორციელდა ხელფასის დანიშნულებით ბოლო ჩარიცხვა. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რაც 2017 წლის 10 მარტის შემდეგ მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულებაზე (როგორც იგი აღნიშნავს, 2018 წლის ბოლომდე) მიუთითებდა. აღნიშნული არ დასტურდება არც სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით: მოწმე ლ.ბ–ის, მ.ა–ძისა და ნ.ქ–ის განმარტებებით, 2017 წლის დასაწყისიდან, ახალი დირექტორის დანიშვნის შემდეგ, აღარ უნახავთ მოსარჩელე და არც რაიმე დავალება მიუღიათ მისგან. მათივე ჩვენების თანახმად, მითითებულ დრომდე მოსარჩელე სამუშაოს შესასრულებლად ცხადდებოდა ოფისში, სადაც თავისი სამუშაო ოთახიც ჰქონდა. კონკრეტულად სადავო პერიოდში, 2018 წელს, გ.ჩ–ის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტი არ დაუდასტურებიათ არც თავად მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხულ მოწმეებს, ე.ბ–სა და ა.მ–ას (იხ. მოწმეთა ჩვენებები 01.03.2022წ. და 31.03.2022წ. სხდ. ოქმები).

50. კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ,,მოწმე ლ.ბ–ის, მ.ა–ძისა და ნ.ქ–ის განმარტებებით, 2017 წლის დასაწყისიდან, ახალი დირექტორის დანიშვნის შემდეგ, აღარ უნახავთ მოსარჩელე და არც რაიმე დავალება მიუღიათ მისგან. მათივე ჩვენების თანახმად, მითითებულ დრომდე მოსარჩელე სამუშაოს შესასრულებლად ცხადდებოდა ოფისში, სადაც თავისი სამუშაო ოთახიც ჰქონდა“. კასატორი აღნიშნავს, რომ დაკითხულ მოწმეებს არ უთქვამთ, რომ მოსარჩელე ცხადდებოდა ოფისში სამუშაოს შესასარულებლად და თავისი სამუშაო ოთახი ჰქონდა. მოწმეთა ჩვენებების შინაარსი აშკარად გაყალბებულია და მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ფაქტის უარსაყოფად არ შეიძლება იქნეს გამოყენებული (იხ., საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.21).

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ. (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბილისი, 2020 წ, გვ. 17).

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება (იხ. დამატებით: ზურაბ ძლიერიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ცალკეული საკითხები, თბილისი, 2007 წ., გვ. 13). შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ.215.).

53. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016 წ., გვ.3-4).

54. განსახილველ შემთხვევაში, საადვო გარემოებების დასადასტურებლად დასაშვებია მოწმის ჩვენება, თუმცა ყველა მტკიცებულება უნდა შეფასდეს მათი უტყუარობისა და აგრეთვე, იმ თვალსაზრისით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელი გარემოების დადასტურებაა ამ მტკიცებულებებით შესაძლებელი.

55. საკასაციო პალატა განმარტავს, მოწმე იმით განსხვავდება პროცესის მონაწილე სხვა სუბიექტებისაგან, რომ მას არ გააჩნია საქმის შედეგის მიმართ იურიდიული დაინტერესება. ამდენად, მოწმე არის საქმის მიმართ იურიდიული ინტერესის არმქონე პირი. სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, №238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და Schuler-Zgraggen v. Switzerland, გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია №263, გვ.21. პარაგრაფი 66, https:/hudoc.echr.coe.int).

56. სსსკ-ის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო სამართლებრივ დავებზე, თბილისი, 2020 წ., გვ. 77.).

57. საკასაციო პალატა რელევანტური მტკიცებულების (კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი) არ არსებობის გამო, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოწმეთა ჩვენებების შინაარსი აშკარად გაყალბებულია და მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ფაქტის უარსაყოფად არ შეიძლება იქნეს გამოყენებული. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს თვითონ მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებაზე (შდრ: სუსგ №180-2023, 18 მაისი, 2023 წ. პ.96) კერძოდ, ე.ბ–ისა და ა.მ–ას (იხ. მოწმეთა ჩვენებები 01.03.2022წ. და 31.03.2022წ. სხდ. ოქმები) ჩვენებებით, არ დასტურდება სადავო პერიოდში - 2018 წელს, მოსარჩელის მიერ მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტი.

58. შესაბამისად, მოსარჩელის პრეტენზია რომ იგი აგრძელებდა შრომით საქმიანობას 2018 წლის ჩათვლით, იმ დრომდე, სანამ დამსაქმებელმა საბოლოოდ არ მიაღწია მისი იძულებითი მოცდენის შედეგს, დაუსაბუთებელია. აღნიშნული ვერ დადასტურდება საქმეში არსებული ელექტრონული მიმოწერის მასალებითაც (ტ.1, ს.ფ. 108-144). წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერა პირადი ხასიათისაა, განხორციელებულია პირადი საკომუნიკაციო საშუალებით და მათი შინაარსი არ მიუთითებს მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების ფარგლებში დასაქმებულისათვის დავალებების მიცემას, შესაბამისად, ამ სახით სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულების პროცესზე, მით უფრო, ყურადსაღებია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა შპს ,,შ–ის" 25% წილის მფლობელს, რის გამოც, ბუნებრივია, მას, როგორც პარტნიორს, ინტერესი ჰქონდა კომპანიის პროდუქციის სავაჭრო ქსელში არსებობის საკითხზე. შესაბამისად, აღნიშნული ვერ შეფასდება კომპანიის თანამშრომლის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებად. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი 01.03.2017 წლის შრომითი ხელშეკრულებით დგინდება, რომ 2017 წლის 01 მარტიდან, შპს „შ–ი“-ს დირექტორის მოადგილის - გ.ჩ–ის პოზიციაზე დასაქმებული იქნა სხვა პირი - დ.ბ–ი (ტ.1, ს.ფ.78-81), რომელიც კომპანიაში ასრულებს იმ მოვალეობებს, რასაც ადრე მოსარჩელე ასრულებდა (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.4).

59. ამდენად, კასატორმა ვერ შეძლო სასამართლოსთვის იმგვარი დასაშვები მტკიცებულება წარმოედგინა, რომელიც სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის მართებულობას. ასეთ მტკიცებულებად კი, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება არა საკამრისია, რადგან კასატორი პროცესის შედეგით დაინტერესებული მხარეა და შესაბამისად, მისი ახსნა-განმარტება, თუ გამყარებული არ არის სხვა რელევანტური მტკიცებულებებით, სანდოობისა და ობიექტურობის ტესტს ვერ ლახავს (შდრ: სუსგ №ას-851-2021, 24 ნოემბერი, 2021 წელი, პ.31).

60. მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცებულებათა ერთობლივად შეფასების შედეგად საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ დამსაქმებელმა დაძლია მტკიცების ტვირთი და დაადასტურა, რომ 2017 წლის მარტიდან მოსარჩელეს არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები, რის შედეგადაც აღნიშნული პერიოდიდან მასთან ფაქტობრივად შეწყდა შრომითი ურთიერთობა, შესაბამისად, არ არსებობს სახელფასო დავალიანების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.

61. რაც შეეხება 120000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სშკ-ის 42.1-ლი მუხლის თანახმად (დავის წარმოშობისას 32.1-ლი მუხლის მოქმედი რედაქცია), თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დასაქმებულს დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს შრომის ანაზღაურება სრულად მიეცემა. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს განაცდურის ანაზღაურებას იმ შემთხვევაში, თუ იძულებითი მოცდენა გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება (შდრ: სუსგ №ას-955-2022, 23 იანვარი, 2023 წელი, პ.8.8).

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ის 42.1 მუხლით (დავის წარმოშობისას მოქმედი 32.1 მუხლის რედაქციით) გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება იმის დადგენას, მიუძღვის თუ არა დამსაქმებელს ბრალი დასაქმებულის მოცდენაში. ცხადია, ივარაუდება, რომ დასაქმებულს სურდა და მზად იყო შეესრულებინა სამუშაო. ჩვეულებრივ, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეულ იძულებით მოცდენად განიხილება იმგვარი ვითარება, როდესაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გარეშე დამსაქმებელი დასაქმებულს შრომითი მოვალეობების შესრულების საშუალებას არ აძლევს, არ უზრუნველყოფს შესაბამისი სამუშაოთი, სამუშაო ადგილით და ა. შ. გარდა ამისა, მოცდენად უნდა ჩაითვალოს ისეთი ვითარებაც, როცა შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან ამ შემთხვევაში, ასევე არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება, რომელიც დამსაქმებლის მხრიდან არამართლზომიერი ქმედების შედეგად საპასუხო შესრულების გარეშე რჩება. ამ პირობებში შრომის ხელშეკრულების მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა (იხ. სუსგ №ას-235-2021, 18 ივნისი, 2021, პ.46.).

63. განსახილველ შემთხვევაში რაც შეეხება 2019-2020 წლების პერიოდს, რასაც კასატორი/მოსარჩელე მოპასუხის/მოწინააღმდეგე მხარის ბრალით გამოწვეულ იძულებით მოცდენად მიიჩნევს, ამ ნაწილშიც საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდება დასაქმებული პირის ნება, შეესრულებინა სამუშაო, რომ ამ მიზნით მან მიმართა კომპანიას და ამ უკანასკნელმა იგი არ დაუშვა სამუშაოზე, არ მისცა შრომითი მოვალეობების განხორციელების შესაძლებლობა. მითუმეტეს, კომპანიაში მოსარჩელეს მოვალეობებს 2017 წლის 1 მარტიდან უკვე სხვა, მესამე პირი ასრულებდა. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს არც ხელფასის საბოლოო ჩარიცხვიდან, 2017 წლის 10 მარტიდან რაიმე სახის პრეტენზიით (მათ, შორის, დასაქმების მოთხოვნით, სამუშაოს შესრულების შეუძლებლობის, ხელფასის დარიცხვის შეწყვეტის მიზეზების გარკვევის მიზნით და სხვა) არ მიუმართავს მოპასუხე კომპანიისათვის. ყოველივე აღნიშნული კი მიუთითებს მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობის 2017 წლის 01 მარტიდან დასრულებაზე, ამდენად, დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე გვაქვს შემდეგი მოცემულობა, როდესაც მოსარჩელე ითხოვს ხელფასისა და იძულებითი მოცდენის ანაზღაურებას იმ პერიოდისათვის, როდესაც მასთან უკვე შეწყვეტილი იყო შრომითი ურთიერთობა და იგი აღარ ასრულებდა შრომით მოვალეობებს. საქართველოს შრომის კოდექსის თანახმად კი, ასეთი მოთხოვნა გამართლებულია და შეიძლება დაკმაყოფილების პერსპექტივა ჰქონდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სადავოდ იქნება გამხდარი შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ეს მოთხოვნა დაკმაყოფილებული იქნება. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული წინაპირობები სახეზე არ იყო.

64. საკასაციო პალატას მაიჩნია, რომ კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერც სახელფასო დავალიანების დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან მოსარჩელემ ის ფაქტობრივი გარემოებები ვერ დაამტკიცა, რასაც სახელფასო დავალიანებისა და შრომის ანაზღაურების თანხის მიუღებლობის თაობაზე სარჩელით წარდგენილი ძირითადი მოთხოვნა ემყარებოდა, შესაბამისად, დაყოვნებისათვის დღიურად 0,07%-ის ანაზღაურების ფაქტობრივი საფუძვლებიც არ არსებობს (შდრ: სუსგ-ები №ას-1867-2018, 15 მარტი, 2019 წელი; №ას-566-2019, 28 ივნისი, 2019 წელი).

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ კვალიფიციური შედავების პირობებში შეძლო სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელების გამორიცხვა, მოსარჩელემ კი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი სადავო გარემოებების მტკიცების სტანდარტის დაცვით, ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურება, აღნიშნული კი უსაფუძვლოს ხდის მოთხოვნას სახელფასო დავალიანების, დაყოვნების პირგასამტეხლოს, ასევე მოპასუხის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის გამო ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. შესაბამისად, კასატორმა ვერ დარწმუნა საკასაციო პალატა, მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

67. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

68. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

69. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

70. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

71. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე