№ას-838-2022
30 ნოემბერი, 2022 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი.გ–ნი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ი.გ–ნმა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში სსიპ ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში - მოპასუხე) მიმართ, საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და მოსარჩელისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით (ს.ფ. 1-14).
1.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით ი.გ–ნის სარჩელი დაკმაყოფილდა; უმკვიდროდ იქნა ცნობილი ს.კ–ვის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ........, საკადასტრო კოდი N ...... და აღნიშნული უძრავი ნივთი უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეს.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც N ....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეს ი.გ–ნს; სარჩელი N ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1. N ......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი (სადავო ბინა) 1993 წლის 25 მაისიდან ეკუთვნოდა ს.კ–ვას (მესაკუთრე).
5.2. მესაკუთრე გარდაიცვალა 2016 წლის 30 ნოემბერს და სადავო ბინაში ცხოვრობს და კომუნალურ გადასახადებს იხდის ი.გ–ნი (მოსარჩელე).
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:
5.12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონზე, რომელიც აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.
5.13. პალატამ მიუთითა, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მიერ გაცემულ „ცნობა-დახასიათებაზე“, რომლის თანახმად, მესაკუთრემ სადავო ბინის პრივატიზაცია მოახდინა 1993 წლის 25 მაისს და ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში დარეგისტრირდა ბინის მესაკუთრედ. 1997 წლის 25 ნოემბრისათვის ს.კ–ვა იყო სადავო ბინის მესაკუთრე და ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული გარიგების დადების უფლება.
5.14. უდავოდ იყო დადგენილი, რომ მოსარჩელე სადავო ბინაში რეგისტრირებული არ ყოფილა და მესაკუთრის გარდაცვალებამდე კომუნალური გადასახადები არ გადაუხდია. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი ქვითრებიდან ყველაზე ადრე დათარიღებული იყო 2016 წლის 23 დეკემბრის ქვითარი, მაშინ, როცა მესაკუთრე იმავე წლის 30 ნოემბერს გარდაიცვალა.
5.15. პალატამ მიიჩნია, რომ მესაკუთრესთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დასადასტურებლად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელწერილი ვერ ჩაითვლებოდა წერილობითი ფორმით დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ვინაიდან, არ იყო ხელმოწერილი და შესაბამისად, არ შეესაბამებოდა 1994 წელს მოქმედი 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნებს.
5.16. პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელში სადავო ბინით სარგებლობის სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის თაობაზე მოსარჩელეს არ მიუთითებია და არც ამ თანხის ოდენობა არ დაუსახელებია. ზოგადად, სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, მოსარჩელე არა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული რომელიმე გარიგების, არამედ მესაკუთრესთან სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადების თაობაზე უთითებდა, ამგვარ ხელშეკრულებას კი 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 38-ე თავი ითვალისწინებდა. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოწესრიგება იყო დაუშვებელი და არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
6.1. კასატორის მითითებით, მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა ის დოკუმენტი, რაც მას პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია. კერძოდ, წარმოდგენილ შესაგებელში მოპასუხე პრეტენზიას აცხადებდა მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ უძრავ ქონებაზე რეგისტრაცია განხორციელდა 2008 წელს. სხვა გარემოებებზე მოპასუხეს პრეტენზია არ გამოუთქვამს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კი ემყარება მოპასუხის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ პრეტენზიებს, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ ყოფილა მითითებული.
6.2. ს.კ–ვი 1994 წლის 24 მაისს უფლებამოსილი იყო თავისი ნების შესაბამისად განეკარგა სადავო ბინა, მათ შორის, მიეყიდა მოსარჩელისათვის. აღნიშნული უფლება რეალიზებულია საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო ეს ურთიერთობა ნამდვილად იქცევა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონით რეგულირებულ სამართლებრივ სფეროში.
6.3. საქმეში წარმოდგენილია ხელწერილი, რომელშიც გამოხატულია მესაკუთრის ნება და დასტურდება თანხის მიღება, რაც წარმოადგენს მთავარ დოკუმენტს ამ კატეგორიის საქმისთვის.
6.4. სააპელაციო სასამართლომ სრულად უგულებელყო ის კანონი, რომლითაც უნდა მოწესრიგდეს მოცემული კატეგორიის ურთიერთობა, უგულებელყო ყველა გარემოება და ეჭვქვეშ დააყენა მოსარჩელის ცხოვრება სადავო ბინაში.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 ივლისის განჩინებით სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
8. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ი.გ–ნის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და სათანადოდ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
12. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში სამართლებრივად უნდა შეფასდეს, სადავო უძრავ ნივთზე დაიდო თუ არა მოსარჩელესა და აწ გარდაცვლილ ს.კ–ვას (სამკვიდროს დამტოვებელი) შორის საცხოვრებელი სადგომის ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულება და მათ შორის არსებული ურთიერთობა შეესაბამება თუ არა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულირების სფეროს, ანუ შეფასების საგანს წარმოადგენს კასატორისათვის, მითითებული კანონის საფუძველზე მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა.
13. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა). მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).
14. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
15. საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.
16. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნებს და მიაჩნია, რომ სადავო ფართი შეიძინა მესაკუთრისაგან „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე.
17. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭებისა და საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ აღნიშნავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.
18. ამდენად, აღნიშნული კანონით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ (საქმე №ას-202-189-2015, 6 მაისი, 2015 წელი).
19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა აღნიშნულ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად, ზემოაღნიშნული კანონით წესრიგდება არა ნებისმიერი ფორმადაუცველ გარიგებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას. საკასაციო სასამათლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი აქვს ფორმადაუცველ გარიგებას, რაც მხარეებს შეეძლოთ აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღრიცხეს, რაც არ იყო დაკავშირებული ზემოაღნიშნულ ობიექტურ შეზღუდვებთან... ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სადავო ურთიერთობა არ წესრიგდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით. აღნიშნული ურთიერთობა უნდა შეფასდეს 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს ამ კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტებით, რაც წარმოადგენდა ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელ სამართლებრივ საფუძველს. 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 48-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ შეესაბამება. ამავე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, ბათილი გარიგების თითოეული მხარე მოვალეა, დაუბრუნოს მეორე მხარეს ყველაფერი, რაც გარიგებით მიიღო, ხოლო, როცა მიღებულის ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია, აუნაზღაუროს მისი ღირებულება ფულით, თუ კანონში არ არის გათვალისწინებული გარიგების ბათილობის სხვა შედეგები (სუსგ ას-174-164-2011, 23 ივნისი, 2011 წელი).
20. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეაფასებს კასატორის მითითებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილით დასტურდებოდა მესაკუთრის ნება და თანხის მიღება, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ სრულად უგულებელყო ის კანონი, რომლითაც უნდა მოწესრიგებულიყო მოცემული კატეგორიის ურთიერთობა,
21. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დასამტკიცებლად მოსარჩელემ სასამართლოს წარმოუდგინა შემდეგი შინაარსის ხელწერილი: „მე, ს. დ. ასულმა კ–ვამ მივყიდე ჩემი საკუთარი სახლი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ...... ი.გ–ნს. აქვე შევთანხმდით, რომ ჩემი გარდაცვალების დღემდე ვრჩები საცხოვრებლად გ–ის ოჯახთან ერთად. ბინის ღირებულების თანხა 15 000 რუბლი მივიღე. 25.05.1994 წ.“ (ს.ფ.29). აღნიშნული ხელწერილი ხელმოუწერელია.
22. 1994 წელს მოქმედი 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი აბზაცის, ასევე ამჟამად მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება მხოლოდ მაშინ ითვლება დადებულად, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლის თანახმად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ხელშეკრულება წერილობით უნდა დაიდოს, იგი შეიძლება დაიდოს როგორც მხარეთა ხელმოწერილი ერთი დოკუმენტის შედგენით, ისე ერთმანეთისადმი გაგზავნილი წერილებით, ტელეგრამებით ან ტელეფონოგრამებით, რომლებიც ხელმოწერილი იქნება გამგზავნი მხარეების მიერ. საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 69-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, გარიგების წერილობითი ფორმის არსებობისას საკმარისია გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერა. აღნიშნული დანაწესებიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის ნასყიდობის ხელშეკრულება წერილობითი ფორმით დადებულად რომ ჩაითვალოს, აუცილებელია იგი ხელმოწერილი იყოს გარიგების მონაწილე მხარეების ან თუნდაც გამყიდველი მხარის მიერ მაინც. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიიჩნევა, რომ დოკუმენტში გამოვლენილი ნება არ წარმოადგენს გარიგების არსებითი პირობების თაობაზე მიღწეული შეთანხმების საგანს. როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილი არ არის ხელმოწერილი, შესაბამისასად, ის ვერ ჩაითვლება წერილობითი ფორმით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დამადასტურებელ მტკიცებულებად.
23. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე ფაქტობრივ გარემოებებს იმის შესახებ, რომ სადავო ბინაზე ს.კ–ვას საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია 1993 წლის 25 მაისის პრივატიზაციის ხელშეკრულება. ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელსაც მოსარჩელე აფუძნებს მის სასარჩელო მოთხოვნას დათარიღებულია 1994 წლის 25 მაისით. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთი ს.კ–ვას სახელზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 2008 წლის 19 ნოემბერს. ს.კ–ვა გარდაიცვალა 2016 წლის 30 ნოემბერს. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეებს შეეძლოთ უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღრიცხეს, რაც არ იყო დაკავშირებული ზემოაღნიშნულ ობიექტურ შეზღუდვებთან. მოსარჩელეს უძრავი ქონების მესაკუთრედ რეგისტრაცია შეეძლო 2008 წელს საჯარო რეესტრში ს.კ–ვას სახელზე რეგისტრაციის დროსაც და შემდგომ ს.კ–ვას გარდაცვალებამდეც (2016 წლის 30 ნოემბერი), რაც არ განუხორციელებია.
24. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ხელწერილი მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია, საკასაციო პალატა აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ საქმეში არსებული შესაგებლით დასტურდება მოპასუხე მხარის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების შედავება. კერძოდ, მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელე სათანადო მტკიცებულებებით ვერ ადასტურებდა მის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერად დაკავების ფაქტს. ასევე მიიჩნევდა, რომ სახეზე არ იყო სპეციალური კანონის ნორმების გავრცელების საჭიროება.
25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას დასაბუთებულად მიაჩნია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი ვერ გახდებოდა და განსახილველი დავა ვერ მოექცეოდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოქმედების სფეროში. კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობისათვის არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.
26. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
27. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
28. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
29. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. 31. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი.გ–ნის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია
თამარ ზამბახიძე
