26 ოქტომბერი, 2023 წელი,

საქმე №ას-662-2023 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - სს ,,დ.ღ–ი’’

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - დ.ღ–ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 27 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. დ.ღ–ი (შემდეგში - მოსარჩელე, დასაქმებული ან მოწინააღმდეგე მხარე) 2012 წლიდან შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე სს ,,დ.ღ–ში“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, კასატორი, საწარმო) სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა.

2. მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების (შემდეგში - შრომითი ხელშეკრულება ან ხელშეკრულება) 5.1 პუნქტით დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება დარიცხული 2 040 ლარით განისაზღვრა. 2014 წლის 1 მაისს ხელშეკრულებაში ცვლილება შევიდა, რომლის პირველი მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის პოზიციაზე დაინიშნა. ამავე ცვლილების 4.1 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებისთვის დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების ოდენობამ დარიცხული თანხის სახით 3 600 ლარი შეადგინა.

3. 2015 წლის 2 ივლისის შეთანხმებით, შრომითი ხელშეკრულების 9.1 პუნქტში ცვლილება შევიდა, რომლითაც დადგინდა, რომ ხელშეკრულება 2015 წლის 4 ივლისიდან განუსაზღვრელი ვადით მოქმედებდა.

4. მოპასუხე საწარმოს გენერალური დირექტორის 2016 წლის 17 მარტის ბრძანებით გაუქმდა დაქვემდებარებული სტრუქტურული და საშტატო ერთეულებით ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და დაცვის სამმართველო, მათ შორის, ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის საშტატო ერთეული.

5. 2016 წლის 5 თებერვლის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინებით მოსარჩელეს შემდეგი გარემოების შესახებ ეცნობა:

საზოგადოებაში მიმდინარე რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით (სს ,,დ.ღ–ის“ გენერალური დირექტორის 11.01.2016 წლის ბრძანება N15), მხარესთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება შეწყდებოდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) საფუძველზე. მოსარჩელე მიიღებდა კომპენსაციას საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად.

6. დამსაქმებლის 2016 წლის 17 მარტს ბრძანებით (შემდეგში - სადავო ბრძანება ან გასაჩივრებული ბრძანება) დასაქმებული სამსახურიდან გათავისუფლდა.

7. სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით დამსაქმებლის წინააღმდეგ დასაქმებულმა სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: გასაჩივრებული ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი; ტოლფას პოზიციაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა; ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ნაცვლად მოსარჩელის სასარგებლოდ დამსაქმებელს კომპენსაციის - 75 000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით დასაქმებულმა გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

გარდა ამისა, ხსენებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმაც, მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 27 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და შემდეგი დასკვნები და განმარტებები ჩამოაყალიბა:

10.1.1. სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გამოცემული ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას სასამართლოს კვლევის საგანს, გარდა სამუშაო ძალის შემცირებისა და მისი გამომწვევი მიზეზებისა, წარმოადგენდა - უშუალოდ მოსარჩელის მიმართ გადაწყვეტილების მიღების მართლზომიერების საკითხი; რადგან კანონიერად ჩატარებული რეორგანიზაციის დროსაც, ასეთი ხასიათის საფუძვლით განთავისუფლებული თანამშრომლისთვის ნათელი უნდა ყოფილიყო, თუ შერჩევის რა კრიტერიუმით ისარგებლა დამსაქმებელმა.

მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მართლზომიერად შეწყვეტის დასაბუთების მიზნით მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა, თუ რა მოქმედებებს მიმართა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნების მიზნით, მისი გამოცდილების, კვალიფიკაციისა და სტაჟის შესაბამისად შესთავაზა თუ არა, მოსარჩელეს, ალტერნატიული პოზიცია, და მან უარი განაცხადა თუ არა.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ რეორგანიზაციის პროცესში შეიქმნა კონტროლისა და რევიზიის სამსახური, რომლის ფუნქციების დუბლირების თავიდან არიდების მიზანს ემსახურებოდა ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის გაუქმება, ახალ სტრუქტურაში სხვა პირები დასაქმდნენ, თუმცა დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა, თუ რა ღონისძიებებს მიმართა შესაძლებლობის ფარგლებში მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნების მიზნით.

10.1.2. მოპასუხე საწარმოს გენერალური დირექტორის 2016 წლის 11 იანვრის ბრძანება #1 და #2 - ის დანართების შესაბამისად საწარმოს ახალი საშტატო განრიგი და ორგანიზაციული სტრუქტურა დამტკიცდა. ორგანიზაციული სტრუქტურით შეიქმნა კონტროლისა და რევიზიის სამსახური.

დამსაქმებლის 2016 წლის 17 მარტის ბრძანებით დაქვემდებარებული სტრუქტურული და საშტატო ერთეულებით ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და დაცვის სამმართველო, მათ შორის, ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის საშტატო ერთეული გაუქმდა.

ორი სამსახურის ფუნქცია-მოვალეობების შედარება იმ დასკვნის მიღების შესაძლებლობას ქმნიდა, რომ ისინი ერთმანეთისგან არსებითად არ განსხვავდებობდნენ.

აღნიშნულ მოსაზრებას ეგრედ წოდებულ განმარტებით ბარათში თავად დამსაქმებლის მიერ მითითებული ამოცანაც ამყარებდა, კერძოდ, ბარათში აღინიშნა, რომ კონტროლისა და რევიზიის სამსახურის შექმნის შემდეგ, იმ მიზნით, რომ ფუნქციებისა და პასუხისმგებლობის დუბლირებას ადგილი არ ჰქონოდა, ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.

განსახილველი დავის ფარგლებში მოპასუხეს/დამსაქმებელს უნდა დაედასტურებინა არა მხოლოდ ის გარემოება, რომ რეორგანიზაცია განხორციელდა და ზოგიერთი სამსახურის თანამშრომელთა რაოდენობა და ფუნქციები შეიცვალა, არამედ, ასევე, უნდა დაედასტურებინა, რომ არსებული კადრების შემთხვევაში შეუძლებელი იყო მათი მოვალეობების ახლებურად იმგვარად გადანაწილება, რომ ფუნქციები ეფექტურად შესრულებულიყო.

დამსაქმებელს უნდა დაედასტურებინა, რომ შეუძლებელი იყო ახლებური საშტატო ნუსხის არსებული თანამშრომლებით შევსება, ვინაიდან მათი კვალიფიკაცია შეუსაბამო იყო და ნაკისრ ვალდებულებებს ვერ შეასრულებდნენ.

შესაბამისად, დამსაქმებელს უნდა უზრუნველეყო სამუშაო ადგილების ოპტიმალურად შევსება, რათა დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების საჭიროება არ დამდგარიყო, ხოლო, განთავისუფლების შემთხვევაში უნდა დაესაბუთებინა, რომ დასაქმებულის ცოდნა, გამოცდილება, კვალიფიკაცია მასზე დაკისრებულ ფუნქციებთან შეუსაბამო იყო. ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარმოუდგენია. ზემომითითებული გარემოებების გათვალისწინებით სადავო ბრძანება, როგორც კანონსაწინააღმდეგო ნების გამოვლენა, ბათილად უნდა მიჩნეულიყო (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში - სსკ-ის 54-ე მუხლი).

10.1.3. სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი იქნა და სააპელაციო სასამართლოს მხრიდანაც გამოთხოვილი იქნა მტკიცებულებები, რომლებიც მიუთითებდნენ, რომ მოსარჩელის მიერ ტოლფას თანამდებობად მითითებული პოზიციები ვაკანტური არ იყო, შესაბამისად, ტოლფას სამსახურში მისი აღდგენა შეუძლებელი იქნებოდა. ამდენად, მართებული იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომელითაც ტოლფას სამსახურში აღდგენაზე მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

10.1.4. კომპენსაციის ოდენობაზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო სსკ-ის 409-ე მუხლი (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება), დასაქმებულის სამუშაო გამოცდილება, კვალიფიკაცია, შრომითი ანაზღაურების ოდენობა, შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა, ახალი სამუშაოს მოსაძიებლად საჭირო გონივრული ვადა, რომელთა გათვალისწინებითაც კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად 75 000 ლარი მიიჩნია. სასამართლოს დასკვნით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა გონივრული იყო და სრულად უზრუნველყოფდა იმ ზიანს, რაც მოსარჩელემ უკანონო განთავისუფლებით მიიღო.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დამსაქმებელმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით, შემდეგი დასაბუთებით:

11.1. შრომითი ურთიერთობა მოსარჩელესთან კანონშესაბამისად შეწყდა. საქმეზე წარმოდგენილი საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს განმარტებითი ბარათი აღნიშნულ საკითხზე ამომწურავ განმარტებას იძლევა და ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის ლიკვიდაციის გარდაუვალ აუცილებლობაზე მიუთითებს, რომლის ბუნებრივი შედეგიცაა - საშტატო ერთეულების ლიკვიდაცია და შესაბამის თანამდებობებზე დასაქმებული პირების თანამდებობებიდან განთავისუფლება.

სამუშაო ძალა შემცირდა და კონტროლისა და რევიზიის სამსახურში გაცილებით ნაკლები პირი დასაქმდა, ვიდრე ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურში იყო დასაქმებული.

რეორგანიზაციის შემდეგ შექმნილი დებულებისა და ახალი თანამდებობებისათვის გათვალისწინებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნების შესახებ მასალების განხილვა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

საკუთარ მტკიცების ტვირთში შემავალი გარემოებები კასატორმა დაამტკიცა, კერძოდ, დაადასტურა, რომ ადგილი ჰქონდა რეორგანიზაციას, რასაც შედეგად შტატების შემცირება მოჰყვა. ამასთან, სამუშაო ძალის შემცირება საწარმოს მართვის პროცესების გაუმჯობესების მცდელობამ, დამატებით ახალი ფუნქციების შემოღებამ და ბიზნეს-კონკურენციის გაზრდამ გამოიწვია, ხოლო, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი ახალ ფუნქციებთან მისი ცოდნისა და გამოცდილების არათავსებადობაა.

რეორგანიზაციის შემდეგ შექმნილ ახალ სამსახურს რეორგანიზაციის ფარგლებში გაუქმებულ სამსახურთან არანაირი კავშირი არ აქვს. ამდენად, საქმეზე თანდართული მტკიცებულებებით ცალსახად დასტურდება საწარმოს სამეწარმეო მიზნებისთვის 2016 წელს ჩატარებული რეორგანიზაციის ეკონომიკური მიზანშეწონილობა.

11.2. გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია კომპენსაციის 75 000 ლარით განსაზღვრის ნაწილშიც. აღნიშნული ოდენობა არაგონივრულია, იგი შეუსაბამოდ მაღალი სანქციაა. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელის დაქვემდებარებაში მყოფი პირების განთავისუფლების გამო წარმოებულ დავაზე მიღებული გადაწყვეტილებით დასაქმებულებს კომპენსაცია 10 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით მიეკუთვნათ. დასახელებულ შემთხვევაში, სასამართლომ მხედველობაში მიიღო განთავისუფლებისას გაცემული კომპენსაციების ოდენობები, რაც მოსარჩელესთან მიმართებით არ გათვალისწინებულა.

11.3. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 229-ე მუხლის მოთხოვნა დაარღვია, კერძოდ, 2023 წლის 23 იანვრის სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დააგვიანა (რასაც მანამდეც არაერთხელ ჰქონდა ადგილი), სასამართლო მას გონივრული დროით დაელოდა, თუმცა ასეთი ვალდებულება არ გააჩნდა.

11.4. მოპასუხე კომერციული საწარმოა, რომლის საქმიანობაც მოგებაზე ორიენტირებულია. კომერციული საქმიანობის ეფექტურად წარმართვისთვის, თავისი მართვის ორგანოების საშუალებით, მოპასუხე თავად განსაზღვრავს ორგანიზაციულ სტრუქტურას და საშტატო ერთეულების რიცხოვნობას, რაც ლეგიტიმური მიზნების მისაღწევად ესაჭიროება.

11.5. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ინფორმაცია მოსარჩელისათვის 2016 წლის 15 მარტს გახდა ცნობილი. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ მოსარჩელემ მხოლოდ სადავო ბრძანებით შეიტყო, შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმულად უნდა მიჩნეულიყო.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 5 ივნისის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

13. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

კონკრეტულ საქმეზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ საკასაციო სასამართლოსათვის ისინი სავალდებულოა.

15. საკასაციო სასამართლოს მიერ განსახილველი საკვანძო საკითხი შემდეგია: კანონიერია თუ არა სასამართლოს მიერ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობა და დასაქმებულის სასარგებლოდ 75 000 ლარის ოდენობით კომპენსაციის დამსაქმებლისათვის დაკისრება.

16. დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების კანონიერების დადგენა მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგადაა შესაძლებელი.

მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ ბრძანებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ამართლებს ან არ ამართლებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი სწორედ ბრძანების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-1304-2020, 11.06.2021; №ას-151-147-2016,1 9.04.2016).

ამდენად, დადგენილი სასამართლო პრაქტიკით, მოცემული საკითხის გარკვევა მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის სრულყოფილად შესწავლა-გაანალიზების პირობებში არის შესაძლებელი (შდრ. იხ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

17. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძვლად სშკ-ის 37.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე (ნორმის ამჟამინდელი რედაქციით 47.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი. საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177) მიეთითა. ამ მუხლის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.

18. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული საფუძველი არაერთხელ გამხდარა საკასაციო სასამართლოს განმარტების საგანი.

ამ განმარტებების ძირითადი ნაწილი შემდეგი შინაარსისაა:

- „რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან, რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად...

ამდენად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს.

შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის - რეორგანიზაციის საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს“ (იხ. სუსგ: №ას-1029-2020, 2.12.2020).

- „სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი) საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს, დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ:

ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის;

ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი – ის ლეგიტიმური მიზანი, რომლის გამოც დამსაქმებელმა ცვლილებები წამოიწყო, მიღწეულ უნდა იქნეს კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და ამ პროცესში თვალთმაქცურად არ უნდა ჩატარდეს რეორგანიზაცია არასასურველი დაქირავებულების თავიდან მოშორების მიზნით“ (იხ. სუსგ: №ას-280-2020, 5.03.2021).

19. სანამ სადავო ბრძანების კანონიერების განხილვას შევეხებით, აღსანიშნავია, რომ შრომითსამართლებრივ დავებში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების თავისებური წესი, რომლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა.

ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს.

ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-151-147-2016, 19.04.2016; №ას-483-457-2015, 7.10.2015; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით დაადასტუროს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, მის მიერ მითითებული მიზეზების გათვალისწინებით აღარ ესაჭიროებოდა იმ ფუნქციური დატვირთვის მქონე საშტატო ერთეული, რომელზეც მოსარჩელე იყო დასაქმებული.

20. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის სათანადო ხარისხით რეალიზება, კერძოდ, იმის დადასტურება, რომ რეორგანიზაციის შედეგად გამოკვეთილი იყო უშუალოდ მოსარჩელის სამსახურიდან განთავისუფლების აუცილებლობა.

აღნიშნული დასკვნის საფუძველს ქმნის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული შემდეგი გარემოებები, რასაც საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს, სახელდობრ:

მოპასუხე საწარმოს გენერალური დირექტორის 2016 წლის 11 იანვრის ბრძანებით საწარმოს ახალი საშტატო და ორგანიზაციული სტრუქტურა დამტკიცდა, რომლითაც კონტროლისა და რევიზიის სამსახური შეიქმნა, ხოლო, დამსაქმებლის 2016 წლის 17 მარტის ბრძანებით მასზე დაქვემდებარებული სტრუქტურული და საშტატო ერთეულებით გაუქმდა ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და დაცვის სამმართველო, მათ შორის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის საშტატო ერთეული.

საკასაციო პალატის დასკვნით, დასახელებული ორი სამსახურის ფუნქცია-მოვალეობების შედარებამ სააპელაციო სასამართლოს მართებულად ჩამოუყალიბა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ხსენებული სამსახურები ერთმანეთისგან არსებითად არ განსხვავდებობდნენ, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც განმარტებით ბარათში ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის გაუქმების მიზეზად დამსაქმებლის მიერ კონტროლისა და რევიზიის სამსახურის შექმნის შემდგომ „ფუნქციებისა და პასუხისმგებლობის დუბლირების“ თავიდან აცილების მიზანი დასახელდა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოპასუხის/დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთში შემავალი შემდეგი გარემოება: დამსაქმებელს უნდა დაედასტურებინა რეალური რეორგანიზაციის ფაქტი, რეორგანიზაციის შედეგად ზოგიერთი სამსახურის თანამშრომელთა რაოდენობისა და ფუნქციების შეცვლის ფაქტი და, კიდევ, ის გარემოებაც, რომ არსებული კადრების შემთხვევაში შეუძლებელი იყო მათი მოვალეობების ახლებურად ეფექტურად გადანაწილება.

უფრო კონკრეტულად რომ ითქვას, დამსაქმებელს უნდა დაედასტურებინა არსებული თანამშრომლებით ახლად ჩამოყალიბებული საშტატო ნუსხის შევსების შეუძლებლობა, რადგან კვალიფიკაციის შეუსაბამობის მოტივით ისინი ნაკისრ ვალდებულებებს ვერ შეასრულებდნენ. დასახელებულ საკითხთან დაკავშირებით რელევანტური მსჯელობა კასატორს არ წარმოუდგენია.

გასათვალისწინებელია ისიც, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნების მიზნით დამსაქმებლის მიზანმიმართული ქმედებები საქმის მასალებით არ დადასტურებულა.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილება არამართლზომიერია. შესაბამისად, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა სწორად ჩაითვალა წარმატებულად.

21. იმის გათვალისწინებით, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ გასაჩივრებული ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, სშკ-ის 38.8 მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი დეფინიციიდან გამომდინარე, არსებობდა სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაცვლად მოსარჩელისათვის კომპენსაციის ანაზღაურების საფუძველი, რამდენადაც საქმეზე დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ ტოლფას თანამდებობად მითითებული პოზიციები ვაკანტური არ იყო და ტოლფას სამსახურში მისი აღდგენა შეუძლებელი იქნებოდა.

22. რაც შეეხება კასატორის შედავებას დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის არაგონივრულობის თაობაზე, მითითებული საკითხის შეფასებისას პალატა მხედველობაში იღებს საქმეზე დადგენილ გარემოებებსა (მათ შორის: დასაქმებულის ასაკი, სამუშაო გამოცდილება, კვალიფიკაცია, შრომითი ანაზღაურების ოდენობა, შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა და პოტენციურად სამომავლოდ დასაქმების პერსპექტივა) და არსებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომელთა გათვალისწინებითაც დაკისრებული ოდენობის კომპენსაციას გონივრულად მიიჩნევს.

23. კასატორის კიდევ ერთი პრეტენზია სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხს უკავშირდება, რაც ასევე ვერ იქნება გაზიარებული. მოცემული საკითხის შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში სწორად მიიღო სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4-7 პუნქტების შინაარსი და კანონშესაბამისად განმარტა, რომ, თუკი დასაქმებული მისთვის მინიჭებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის უფლებას არ გამოიყენებს, გასაჩივრების 30-დღიანი ვადის ათვლა დაიწყება მის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან, ე.ი. დაიწყება იმ დღიდან, როდესაც მას სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა (იხ. სუსგ №ას-11-11-2018, 4.03.2019).

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება იმ გარემოებაზეც სწორად გაამახვილა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 აპრილის განჩინებით სარჩელის მიღებაზე მოსარჩელეს უარი ეთქვა, თუმცა სარჩელის სასამართლოში წარდგენის თარიღზე მითითებული არ არის.

შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტის განმარტება მხარის საუარესოდ არ უნდა მომხდარიყო და სარჩელის სავარაუდო წარდგენის თარიღი სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების მიღების თარიღიდან 5 დღის უკუგადათვლით, 16 აპრილიდან უნდა განსაზღვრულიყო (სსსკ-ის 186.1 მუხლი).

რაკი საქმეზე დადგინდა, რომ სადავო ბრძანება მოსარჩელეს პირადად 2016 წლის 18 მარტს ჩაჰბარდა, შესაბამისად, სსსკ-ის 61.2 მუხლის თანახმად სარჩელის წარდგენის თარიღად 2016 წლის 18 აპრილი უნდა მიჩნეულიყო, რაც 30 კალენდარული დღის ვადაში მის წარდგენას ასაბუთებდა და სარჩელის ხანდაზმულობას გამორიცხავდა.

24. საკასაციო საჩივარში კასატორი მოითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 23 იანვრის საოქმო განჩინების გაუქმებასაც, რომლითაც მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა, რასაც პალატა, ასევე, ვერ გაიზიარებს. ხსენებულ განჩინებაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად დაასაბუთა, ხოლო, აღნიშნული დასაბუთების გამაქარწყლებელი და ახალი არგუმენტაცია კასატორმა ვერ წარმოადგინა.

25. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

27. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს ,,დ.ღ–ის’’ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს ,,დ.ღ–ს’’ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 3 750 ლარის (საგადასახადო დავალება №188, გადახდის თარიღი - 12.04.2023) 70% - 2 625 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე