საქმე №ას-1014-2023 30 ნოემბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - გ.ტ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ჰ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.ჰ–იმ (შემდეგ - მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.ტ–ის (შემდეგ - მოპასუხე, მეორე აპელანტი, კასატორი) მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და ყოველთვიურად საიჯარო ქირის, 3234 ლარის, მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხის უკანონო მფლოებელობიდან გამოთხოვნილ იქნა მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ნივთი, რომლის მისამართია: ქ. თბილისი, ........., ბინა №23 (ს/კ .........) და გამოთავისუფლებული გადაეცა მოსარჩელეს; მოპასუხისათვის საიჯარო ქირის დაკისრების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

3. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო მოპასუხემ – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის 2022 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში; მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 20 მარტიდან 2019 წლის 25 აპრილამდე და 2020 წლის 7 ოქტომბრიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთავისუფლებამდე ყოველთვიურად 900 ლარის გადახდა.

5. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრების უფლება. ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მფლობელია, შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა სადავო ქონების ფლობის მართლზომიერების ფაქტის დადასტურება, თუმცა ასეთი მტკიცებულებები მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველია.

6. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 982-ე მუხლზე მითითებით ასევე განმარტა, რომ როდესაც მოპასუხე მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის ქონებას, არ არის გასაზიარებელი გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებული მსჯელობა მოპასუხისათვის ხელყოფის კონდიქციით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

7. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილია უძრავი ქონების ღირებულების დადგენის შესახებ დასკვნა, რომლის მიხედვით, სადავო ქონების ერთი თვის საიჯარო ქირა 2020 წლის ოქტომბრის ვითარებით განისაზღვრა 3234 ლარით. სასამართლომ გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნაში მოცემული მსჯელობა, რომ შესაფასებელი ობიექტი მდებარეობს ქალაქის ერთ-ერთ პრესტიჟულ ადგილას, რაც ქონების მაქსიმალური დატვირთვით გამოყენების წინაპირობაა, თუმცა იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ პანდემიის პერიოდი და მისი ზეგავლენა უძრავი ქონების ღირებულების შესახებ დასკვნაში არ იყო გათვალისწინებული, სასამართლომ მასში მითითებული საიჯარო ქირის ოდენობა მხოლოდ ნაწილობრივ გაიზიარა და მისი ყოველთვიური ოდენობა 900 ლარით განსაზღვრა.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე თანხის დაკისრებას ითხოვს 2019 წლის 20 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. საქმეში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, სადავო ქონებაზე მოსარჩელეს საკუთრების უფლება წარმოეშვა 2019 წლის 20 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული თარიღის შემდგომ ამონაწერში უფლების დამდგენ დოკუმენტად ფიქსირდება 2019 წლის 25 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხოლო შემდეგ – 2020 წლის 7 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, 25 აპრილის ხელშეკრულებით სადავო ქონებაზე დარეგისტრირდა მოსარჩელის მეუღლის თანასაკუთრება, თუმცა, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ 2019 წლის 20 მარტიდან იმავე წლის 25 აპრილამდე მოსარჩელეს ჰქონდა თანასაკუთრების უფლება სადავო უძრავ ნივთზე. 2020 წლის 7 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მოსარჩელემ კვლავ აღიდგინა ქონებაზე ერთპიროვნული საკუთრების უფლება (იხ: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 17 მაისის სხდომის ოქმი). აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს სადავო ქონების მესაკუთრეობის დროისათვის, ზიანის სახით უნდა დაეკისროს ყოველთვიური ქირის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, კერძოდ, 2019 წლის 20 მარტიდან 2019 წლის 25 აპრილამდე და 2020 წლის 7 ოქტომბრიდან უძრავი ქონების გამოთავისუფლებამდე.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10. კასატორის მითითებით, მის საკუთრებაშია კომპანია შპს „ს–ი“, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრებაა – შპს „მ–ს“. ეს კომპანიები შეთანხმდნენ, რომ შპს „მ–ს“ შპს „ს–თვის“ უნდა მიეწოდებინა 170 000 აშშ დოლარის სამშენებლო მასალა, არმატურა. მოსარჩელის კომპანიამ შპს „ს–ს“ მიაწოდა 306 146 ლარის პროდუქცია (114 063 აშშ დოლარი), შესაბამისად, მისაწოდებელი დარჩა 55 937 აშშ დოლარის არმატურა. პროდუქციის ღირებულების ნაცვლად, შპს „მ–ის“ დირექტორს პირად საკუთრებაში უნდა მიეღო შპს „ს–ის“ დირექტორისაგან 170 000 აშშ დოლარის ღირებულების სადავო უძრავი ქონება. 2019 წლის 20 მარტს მხარეებს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, თითქოს მოპასუხემ იყიდა მოსარჩელისაგან სადავო უძრავი ქონება 170 000 აშშ დოლარად. სინამდვილეში კი, ხელშეკრულება წარმოადგენდა სხვა შეთანხმების შედეგს და გამყიდველს მოპასუხისაგან თანხა არ მიუღია. იმის შემდგომ კი, რაც მოპასუხემ საკუთრებად მიიღო 170 000 აშშ დოლარად ღირებული ბინა, მან მხარეთა შორის არსებული შეთანხმება აღარ შეასრულა და დარჩენილი 55 937 აშშ დოლარის პროდუქცია აღარ მიაწოდა შპს „სხივს“.

11. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მხარის მიერ წარდგენილი სასაქონლო ზედნადებები, რომლის თანახმად, ირკვეოდა, რომ სწორედ იმ დღეს - 2019 წლის 20 მარტს, როდესაც გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოწინააღმდეგე მხარის კომპანიამ მოსარჩელის კომპანიას მიაწოდა სამშენებლო პროდუქტი. ამ პროდუქციის მიწოდება კი დაკავშირებულია იმ ნივთთან, რომელიც უკანონოდ გამოითხოვა სასამართლომ.

12. კასატორის მითითებით, უძრავი ქონების ფიქციური ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით კასატორმა სასამართლოს მიმართა და საქმეს სასამართლო აწარმოებს. აღნიშნული გათვალისწინებით, კასატორმა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს მიმართა საქმისწარმოების შეჩერების მოთხოვნით, თუმცა, ორივე ინსტანციის სასამართლომ შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა, რითაც დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 279 მუხლის „დ“ პუნქტი. აღნიშნული უარით დარღვეულ იქნა მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობს პრინციპი, კასატორს წაერთვა შესაძლებლობა, გაექარწყლებინა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები.

13. კასატორი სადავოდ ხდის მისთვის დაკისრებულ თანხასაც და განმარტავს, რომ ექსპერტმა საიჯარო ქირა შეაფასა, როგორც კომერციული დანიშნულების ობიექტის ღირებულება. საქმის მასალებით კი დადგენილია, რომ ბინა საცხოვრებელი სახლია და არა კომერციული ობიექტი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ საიდან გამოიანგარიშა ყოველთვიური საიჯარო თანხა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

14. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

19. მოსარჩელე მესაკუთრეა იმ უძრავი ნივთის, რომელსაც ფლობს მოპასუხე, თუმცა მფლობელობის კანონიერი საფუძველი არ გააჩნია.

20. სარჩელზე დავის საგანი უკავშირდება საკუთრების უფლების დაცვას და მესაკუთრის მიერ უფლების დამრღვევი პირის მიმართ აღძრულია იმგვარი მოთხოვნა, რომელიც საკუთრების უფლების ობიექტის დაბრუნებას გულისხმობს, ანუ მესაკუთრე სასამართლოს მეშვეობით ითხოვს სხვისი უკანონო მფლობელობიდან საკუთარი ნივთის გამოთხოვას.

21. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება განმარტებულია ვრცლად და იგი მოიცავს არაერთ ქონებრივ/ფულად უფლებას, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ“ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება’’ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ“, განაცხ. 6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

22. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

23. უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილია.

24. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში (შდრ. სუსგები: №ას-709-2022, 30.09.2022წ.; №ას-1005-2023, 3.10.2023წ.).

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია:

26. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

27. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (შდრ. სუსგები: №ას-136-2019, 29.01.2021წ.; №ას-1437-2020, 24.12.2020წ.; №ას-1274-2020, 31.01.2020წ).

28. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე, რომელიც ითხოვს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, წარმოადგენს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, რაც დადასტურებულია ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხე არის სადავო უძრავი ქონების მფლობელი, რომელმაც, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო საკუთარი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება.

29. საკასაციო პალატის აზრით, ქონების კანონიერი მესაკუთრის საკუთრების უფლების ბოჭვის საფუძველს სხვა პირის მიერ სადავო ქონების მართლზომიერი ფლობის ფაქტის დადასტურება წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოპასუხის იურიდიულ ინტერესში შემავალი სამართლებრივი შედეგი (სადავო ნივთის ფლობის უფლების შენარჩუნება) მხოლოდ იმ შემთხვევაში მიიღწეოდა, თუ იგი დაამტკიცებდა ქონების მართლზომიერად ფლობას.

30. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში არ არის წარდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის შემაფერხებელ გარემოებად მიიჩნეოდა. ამასთან, ქონების მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხვის სამართლებრივი საფუძველი განსახილველი საქმის დავის საგანი არ არის, მოცემული დავა შეეხება უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, შესაბამისად, აღნიშნული საქმის განხილვის პირობებში სასამართლოს მჯელობის საგანი ვერ გახდება მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების უკანონოდ მოპოვების შესახებ კასატორის მითითება და მოპასუხეს მასზე ცალკე შეუძლია იდავოს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ დაამტკიცა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობის არსებობა, რაც კასატორს სათანადო წესით არ უარყვია.

31. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობით გამოწვეული ზიანის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნას, მისი სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982.1 მუხლი, რომელიც ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა, აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.

32. სსკ-ის 982-ე მუხლის მიზანთან დაკავშირებით საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. სუსგ №ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.; №ას-1204-2018, 25.01.2019წ., №ას-275-2020, 16.11.2021წ.; №ას-1227-2018, 15.02.2022წ.). თუკი მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. სწორედ აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სსკ-ის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა (შდრ: სუსგ №ას-685-639-2017, 22.12.2017წ.; №ას-369-2023, 13.06.2023წ.).

33. პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი მიიღწევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების კუმულაციურად არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე ნივთს უნდა ფლობდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; ადგილი უნდა ჰქონდეს მოპასუხის გამდიდრებას მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის ხარჯზე (შდრ. სუსგ №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ.). მხოლოდ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შეიძლება დასკვნის გამოტანა, არსებობს თუ არა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების/გამდიდრების გათანაბრების საფუძველი.

34. პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, ვინაიდან ვერ ისარგებლა საკუთარი ქონებით, რისი გათვალისწინებითაც, მას უფლება აქვს ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისგან. მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით წარმოდგენილია 20.10.2020 წლის ექსპერტის დასკვნა, რომლითაც სადავო უძრავი ნივთის ყოველთვიური საიჯარო ქირის ღირებულება განსაზღვრულია 3234 ლარით (იხ. ს.ფ. 24). უდავოა, რომ აღნიშნული დასკვნა სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ ნაწილობრივ გაიზიარა და ყოველთვიურ ქირად 900 ლარი განსაზღვრა, რასაც კასატორი არ ეთანხმება.

35. კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარუდგენია იმ გარემოების საწინააღმდეგოდ, რომ საქმეში წარდგენილი აუდიტის დასკვნის საფუძველზე განსაზღვრული ყოველთვიური ქირის ოდენობა სადავო ქონებასთან მიმართებით 900 ლარია.

36. საკასაციო პალატა, მოცემულ შემთხვევაში, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ უძრავი ქონების ყოველთვიური ქირის ოდენობას და მიუთითებს, რომ სასამართლომ, ერთი მხრივ, მართებულად გაითვალისწინა ქონების ფიზიკური მახასიათებლები (კერძოდ, ანგარიშში მითითებულია, რომ შესაფასებელი ქონება წარმოადგენს საცხოვრებელ ფართს (184.80 კვ.მ.) და გამოიყენება საცხოვრებლად. შეფასებისას ექსპერტს მოძიებული აქვს სადავო ქონების ანალოგები იმავე ადმინისტრაციულ ერთეულში, გათვალისწინებულია ქონების ადგილმდებარეობა და მიღწევადობა ტრანსპორტით, ტრანსპორტის მოძრაობის, ფეხით მოსიარულეთა ინტენსივობა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე და განაშენიანების ტიპი. უშუალო გარემოცვისა და მდებარეობის აღწერაში მითითებულია, რომ შეფასების ობიექტი მდებარეობს ქ. თბილისში ერთ-ერთ კარგ ადგილას. უამრავი ფეხით მოსიარულეა, ინტენსიურად დასახლებული ადგილია ახალი და მიმდინარე მშენებლობებით, მიმდებარე ტერიტორიაზე არის მრავალი სავაჭრო, საოფისე და სხვადასხვა დანიშნულების კომერციული ობიექტი, რაც ხელსაყრელს ხდის ქონების მაქსიმალური დატვირთვით გამოყენებას (ს.ფ. 26-28)), ხოლო, მეორე მხრივ, ყურადღება მიაქცია ქონების შეფასების პერიოდს და აღნიშნულის გათვალისწინებით უძრავი ქონების მახასიათებლებიდან გამომდინარე სამართლიანად განსაზღვრა ქალაქ თბილისში მდებარე 184.80 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის ყოველთვირი ქირის ოდენობად 900 ლარი. პალატა მიუთითებს, რომ საპირწონე ფაქტების დადასტურების ვალდებულება მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, თუმცა ამ უკანასკნელმა ვერ უზრუნველყო იმგვარ გარემოებებზე მითითება/მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ყოველთვიური ქირის ოდენობას გააქარწყლებდა ან/და ყოველთვიური ქირის სახით მოთხოვნილი თანხის სხვაგვარ გაანგარიშებაზე მსჯელობას შესთავაზებდა სასამართლოს.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერი მფლობელობის ფაქტი და მისთვის თანხის დაკისრების წინაპირობების არსებობა, რისი გათვალისწინებითაც დგინდება სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და ამავე კოდექსის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობის არსებობა.

38. პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომელიც საქმისწარმოების შეჩერებაზე უარს ეხება და განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდებოდა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდიდა საქმის განხილვას. ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ წარმოდგენილი საქმის მასალებით არ დგინდება კასატორის მიერ აღძრული სარჩელის დავის საგანი, კერძოდ, იგი უძრავი ქონების დაბრუნებას ითხოვს თუ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების - დარჩენილი დავალიანების გადახდას, რისი გათვალისწინებითაც, კასატორის საქმისწარმოების შეჩერების შესახებ არგუმენტები კანონიერად არ იქნა გაზიარებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში.

39. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

40. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

41. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

42. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-386-2023, 28 აპრილი, 2023 წელი; №ას-271-2023, 20 აპრილი, 2023 წელი; №ას-246-246-2018, 2018 წლის 20 მარტის განჩინება; № ას-1032-952-2017, 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება; №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ.; №ას-685-639-2017, 22.12.2017წ.).

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

44. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ტ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. გ.ტ–ს (პ/ნ ...... სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1730 ლარის (საგადახდო დავალება 18204604295 / გადახდის თარიღი 14.08.2023), 70% - 1211 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე