საქმე N:ას-622-2022

საქმე №ას-622-2022 05 ივლისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – გ.ფ–ძე, შპს „პ.ჰ–ი“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ინფორმაციის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებ გვერდსა (https://www. k.p.ge) და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელში (facebook-ზე, https://facebook.com/K.P./) 2019 წლის 25 ნოემბერს გავრცელდა ჟურნალისტ თ.ხ–ას სტატია სათაურით: „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“ (შემდგომში - „სტატია“ ან „სადავო სტატია“)

2. სტატიის პირველი ნაწილის შინაარსის თანახმად:

„არცთუ ისე იშვიათად პაციენტები და მათი ოჯახის წევრები ექიმებს დაუდევრობაში, არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობაში ადანაშაულებენ. ჯანდაცვის სამინისტროს რეგულაციების სააგენტო არაერთ ასეთ საჩივარს განიხილავს. არაერთი ექიმი დასჯილა ჩადენილი გადაცდომისთვის. ექიმს უფლებამოსილება შეიძლება შეუჩერდეს ერთიდან 6 თვემდე, ან თუ შემთხვევა უმძიმესია, გაუუქმდეს სერთიფიკატი. ხშირად მათ რამდენიმე თვით უჩერებენ უფლებამოსილებას და შემდეგ სამედიცინო საქმიანობას აგრძელებენ, ეს კი დაზარალებული ოჯახების პროტესტს იწვევს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ პაციენტი გარდაიცვალა.

საჩივარი 5 ივნისს შევიტანე, მაგრამ პასუხს დღემდე ველოდები.

გ.ფ–ძე დედის, ხ.(ნ.) ჩ–ძის სიკვდილში ექიმებს ადანაშაულებს და უკვე მეექვსე თვეა, მათ დასჯას უშედეგოდ ელოდება.

- 65 წლის დედას წნევის გარდა არაფერი აწუხებდა. გარდაცვალებამდე ერთი თვით ადრე თავბრუ დაეხვა, სამსახურში კიბეზე წაბორძიკდა და ეს გადაღლილობას დავაბრალეთ, თუმცა მაშინვე მივედით რესპუბლიკურ საავადმყოფოში ექიმ ზ.მ–თან. რასაც დედა ადრეც სვამდა - წნევის მარეგულირებელს და გულის მკვებავს - ისინი მოუხსნა და დაუნიშნა ძვირადღირებული მედიკამენტები. ვიყიდეთ და დაიწყო მკურნალობა, მაგრამ სამჯერ გული წაუვიდა. რამდენჯერმე დავურეკე ექიმს, რომ დედა წამლების მიღების შემდეგ ცუდად იყო და ხომ არ აჯობებდა შეეწყვიტა მკურნალობა. გვითხრა, არავითარ შემთხვევაში, გააგრძელეთ მკურნალობაო. ასეც მოვიქეცით, მაგრამ რაც დრო გადიოდა, უფრო ცუდად გრძნობდა თავს. ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა, არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა რაც დედას სჭირდა.

მკურნალობის დაწყებიდან ერთი თვის შემდეგ დედას სამსახურში გული წაუვიდა. „სასწრაფომ“ ისევ რესპუბლიკურ საავადმყოფოში მიგვიყვანა და ისევ ექიმ მ–ის ხელში აღმოვჩნდით. განსაკუთრებული არაფერიაო, გვითხრეს. რეანიმაციაში იწვა და მხოლოდ გადასხმებს უკეთებდნენ.

- მედიკამენტები მოუხსნეს?

- მოუხსნეს. მეორე დღეს ჩვეულებრივად იყო. მარკეტში ნაყიდი მაწონი ვაჭამე - ახლა მეუბნებიან, თითქოს მაწვნით მოიწამლა და ამიტომ გარდაიცვალა! მას შემდეგ, რაც კორონოგრაფია გაუკეთეს, იმის მიუხედავად, რომ საღამოს მდგომარეობა დაუმძიმდა, მაინც პალატაში გადაიყვანეს. იქაური პალატა და პირობები ცალკე თემაა - 80-იანი წლების გადმონაშთია! დედა ვერ სუნთქავდა, კიდევ უფრო ცუდად შეიქმნა და რეანიმაციაში გადაიყვანეს, თან გამომიცხადეს, მაწონმა მოწამლაო (არადა ქილა კიდევ ერთხელ გადავამოწმე და ვადაგასული არ იყო). თანაც წინა დღეს ნაჭამმა მაწონმა მეორე საღამოს მოწამლა?

იმ ღამეს რეანიმაციაში დატოვეს. მეორე დილით დედამ 7 საათზე დამირეკა, ახლა ერთ გადასხმას გამიკეთებენ და 9 საათზე მომაკითხეთ, ექიმი სახლში მიშვებსო. ჩემი აზრით, დედას შეტევა იყო კორონოგრაფიით გამოწვეული, დაითრომბა სისხლი და ამან გამოიწვია ღებინება. ხელი ერთი საათი ჰქონდა გადახვეული, არადა მთელი დღე უნდა ჰქონოდა! ამხელა პროცედურის შემდეგ თავისი ფეხით ატარეს! ეტლი ვერ ვნახე რომ დამესვა და პალატამდე მიმეყვანა!

სანამ წავიყვანდი მ–ს ვკითხე, ხომ არ ჯობია კლინიკაში დავტოვოთ-მეთქი. არაო, მითხრა ჩემი პაციენტი აღარ არის, კორონოგრაფიის დასკვნით ყველაფერი წესრიგშია, 10 დღეში მომიყვანე და 90 წლამდე იცოცხლებს პირობას გაძლევო.

დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა! ამ ტრაგედიის შემდეგ რესპუბლიკურში მისულს პალატის ექიმი დ.ფ–ა დამემალა. განყოფილების გამგე მ.ქ–ვა დამპირდა, რომ მეორე დღესვე დანიშნავდა თათბირს და მოიწვევდა სპეციალისტებს, მაგრამ.... ეს ექიმები დღემდე მუშაობენ. ფ–ა იმ დღეებში დასასვენებლად საზღვარგარეთ წავიდა. არც ადარდებს მისი უცოდინრობით პაციენტი რომ გარდაიცვალა. ჯანდაცვის სამინისტროში შევიტანე საჩივარი, მაგრამ პასუხი არ არის....

- რეგულირების სამსახურში როდის შეიტანეთ საჩივარი?

- დედა 31 მაისს გარდაიცვალა. საჩივარი 05 ივნისს შევიტანე. ყველა დოკუმენტი დავურთე, მაგრამ პასუხს დღემდე ველოდები. რომ ვრეკავ მეუბნებიან, მოკვლევა მიდისო, ეს ექიმები კი მუშაობენ. დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?! …”

(იხ. „კ.პ–ის“ მიერ გამოქვეყნებული სტატია, ტ. 1, ს. ფ. 20-22).

3. სტატიის პირველი ნაწილის რესპონდენტია გ. (გ.) ფ–ძე (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „რესპონდენტი“ ან „პაციენტის შვილი“), რომელიც არის გარდაცვლილი პაციენტის, ხ.(ნ.) ჩ–ძის (შემდგომში „პაციენტი“, „პირველი მოპასუხის დედა“) შვილი.

4. სტატიის მეორე ნაწილის რესპონდენტია ზ.კ–ძე - სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს (შემდგომში „რეგულირების სააგენტო“) დირექტორი. სტატიის მეორე ნაწილში, მათ შორის, მითითებულია:

„- წელს ივნისში თქვენთან შემოვიდა [პაციენტის შვილის] საჩივარი. ის დედის, [პაციენტის] გარდაცვალებაში რესპუბლიკური საავადმყოფოს ორ ექიმს ადანაშაულებს და 5 თვეა უშედეგოდ ელოდება პასუხს.

- [პაციენტის შვილი] უჩიოდა სამედიცინო მომსახურების ხარისხს. რეგულირების სააგენტომ იმ სამედიცინო დაწესებულებაში მოკვლევა დაასრულა და ეს საქმე შესასწავლად გაგზავნა ექსპერტებთან. ახლა ველოდებით მათ დასკვნას. ამის შემდეგ მივიღებთ გადაწყვეტილებას და კომისიის სხდომაზე ვიმსჯელებთ, უნდა დადგეს თუ არა ექიმების პასუხისმგებლობის საკითხი…“

(იხ. „კ.პ–ის“ მიერ გამოქვეყნებული სტატია, ტ. 1, ს. ფ. 20-22).

5. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული, ზემოაღნიშნული ელექტრონული სტატია დაათვალიერა 116 329 ადამიანმა (იხ. „კ.პ–ის“ მიერ გამოქვეყნებული სტატია, ტ. 1, ს. ფ. 23; მხარეთა ახსნა-განმარტება სასამართლო სხდომის ოქმში).

6. ზ.მ–ი (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოსარჩელე ექიმი“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) არის ექიმი-კარდიოლოგი და არითმოლოგი (იხ. მოწმობის, სერთიფიკატის, დიპლომის ასლები, ტ. 1, ს. ფ. 27-30; მხარეთა ახსნა-განმარტება სასამართლო სხდომის ოქმში).

7. მოსარჩელე ექიმმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში პირველი მოპასუხისა და შპს „კ.პ–ას“ (ამჟამინდელი სახელწოდება - შპს „პ.ჰ–ი“) (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა: მოპასუხეებს დაევალოთ უზრუნველყონ სადავო სტატიაში მის შესახებ გაკეთებული განცხადებების/არასწორი ფაქტების უარყოფა იმავე მასობრივი საშუალებებით („კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე - https://www. k.p..ge/ და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელ - facebook-ზე, https:// www. facebook.com/K.P/), იმავე შრიფტით, იმავე გვერდზე და იმავე დროს, შემდეგი ინფორმაციის გამოქვეყნების გზით:

„თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ არ შეესაბამება სინამდვილეს და ცილისმწამებლურია პირველი მოპასუხის მიერ „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე (https://www. k.p..ge) და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელში (facebook-ზე, https:// www. facebook.com/K.P/) 2019 წლის 25 ნოემბერს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში მოსარჩელის შესახებ გაკეთებული განცხადებები, კერძოდ:

- არ შეესაბამება სინამდვილეს და ცილისმწამებლურია პირველი მოპასუხის მიერ 2019 წლის 25 ნოემბერს „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე (https://www. k.p..ge) და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელში (facebook-ზე, https://facebook.com/K.P/) მოსარჩელის შესახებ გაკეთებული შემდეგი განცხადება - „ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა - არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა, რაც დედას სჭირდა“;

- არ შეესაბამება სინამდვილეს და ცილისმწამებლურია პირველი მოპასუხის მიერ 2019 წლის 25 ნოემბერს „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე (https://www. k.p..ge) და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელში (facebook-ზე, https://facebook.com/K.P/) მოსარჩელის შესახებ გაკეთებული შემდეგი განცხადება - „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა“;

- არ შეესაბამება სინამდვილეს და ცილისმწამებლურია პირველი მოპასუხის მიერ 2019 წლის 25 ნოემბერს „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე (https://www. k.p..ge) და „კ.პ–ის“ სოციალურ ქსელში (facebook-ზე, https://facebook.com/K.P/) მოსარჩელის შესახებ გაკეთებული შემდეგი განცხადება - „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში“.

8. სარჩელის თანახმად:

8.1. სადავო სტატიაში პაციენტის სიკვდილში მოსარჩელე ექიმია დადანაშაულებული. ნათელია, რომ სტატიის გამოქვეყნების დროისათვის სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს მიერ საჩივარზე დასკვნა მომზადებული არ იყო და ეს ფაქტი მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო. რეალურად, სწორედ ამ უწყების კომპეტენციაში შედის იმის გარკვევა, უნდა დადგეს თუ არა კონკრეტული ექიმის პასუხისმგებლობის საკითხი, თუმცა გამოქვეყნებული სტატიით მოსარჩელეს პირველმა მოპასუხემ ბრალი დასდო იქამდე, სანამ მისი შესაძლო ბრალეულობა და „დანაშაულებრივი“ ქმედება შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოების მიერ იქნებოდა გამოკვლეული. აქედან გამომდინარე, ცხადია, რომ მოპასუხეებმა საკუთარი აზრი/შეხედულება განზრახ გაავრცელეს იმგვარი ფორმით, რომელიც საშუალო მკითხველში იწვევს ექიმის მიმართ გაღიზიანებას და მას წარმოაჩენს, როგორც დამნაშავეს;

8.2. „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდს ყოველდღიურად უამრავი ადამიანი სტუმრობს. ამასთან, სტატია გამოქვეყნდა სოციალურ ქსელშიც, კ.პ–ის ოფიციალურ გვერდზე (facebook-ზე), რომელსაც 116 329 ადამიანი ადევნებს თვალს;

8.3. სტატიის გამოქვეყნებისთანავე მოსარჩელემ მიმართა მეორე მოპასუხის დირექტორს, რათა „კ.პ–ის“ ოფიციალური ვებგვერდიდან აეღოთ ცილისმწამებლური და გადაუმოწმებელი ინფორმაციის შემცველი სტატია, თუმცა აღნიშნულმა შედეგი არ გამოიღო, სტატია ამჟამადაც ხელმისაწვდომია მკითხველისათვის;

8.4. შესაბამისად, ნათელია, რომ არსებითად მცდარი ფაქტებისა და ცილისმწამებლური განცხადებების გავრცელებით ილახება ექიმის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, აღნიშნული მიზნად ისახავს მოსარჩელის პროფესიული უნარებისა და შესაძლებლობების დაკნინებას, აღვივებს საზოგადოებაში ექიმის პროფესიისადმი უნდობლობის განცდას და ზიანი ადგება მოსარჩელის ინტერესებს, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის მიმართ დიდი ინტერესი არსებობს საზოგადოებაში მისი პროფესიიდან გამომდინარე;

8.5. შესაბამისად, აუცილებელია, მოპასუხეებმა იმგვარად უარყონ გავრცელებული ინფორმაცია, რომ შესაძლებელი იყოს მოსარჩელის შელახული ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის აღდგენა.

9. პირველმა მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

9.1. სტატიაში არსად ჩანს, რომ პირველი მოპასუხე ვინმეს ადანაშაულებს. სტატიით მოსარჩელის უფლებები არ ილახება. პირველმა მოპასუხემ მხოლოდ და მხოლოდ საკუთარი მოსაზრება გამოთქვა და საზოგადოებას საკუთარი ტკივილი გაუზიარა, რომელიც დედის გარდაცვალებას უკავშირდებოდა;

9.2. მოსარჩელის გვარი სტატიაში არ ფიქსირდება და მისი საშუალებით ვერ მოხდება მოსარჩელის ერთმნიშვნელოვანი იდენტიფიცირება;

9.3. ამასთან, პირველი მოპასუხე სტატიაში საუბრობს სამედიცინო მომსახურების დაბალ ხარისხზე, რაც საზოგადოებისათვის ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხია;

9.4. რაც შეეხება საჩივარს, პირველმა მოპასუხემ სტატიაში მხოლოდ ის აღნიშნა, რომ საჩივარი შეიტანა სამედიცინო ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოში და მიმდინარებს მისი განხილვა. სტატიაში პირველ მოპასუხეს არ მიუთითებია, რომ სააგენტომ საჩივარზე დასკვნა უკვე მოამზადა. ამჟამად კი, პირველ მოპასუხეს ხელთ აქვს აღნიშნული დასკვნა, რომლის მიხედვით ექიმების - მოსარჩელისა და დ.ფ–ას (შემდგომში - „მეორე ექიმი“) მიმართ განისაზღვრა პასუხისმგებლობა;

9.5. სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მიერ პირველი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე შესწავლილ იქნა შპს „აკად. ნ. ყ.ს.ც.ს.კ–ში“ პაციენტის - პირველი მოპასუხის დედისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხი. შესწავლის შედეგებიდან გამომდინარე, სააგენტოს მიერ დაისვა საკითხი პროფესიული განვითარების საბჭოს წინაშე, „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 74-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელისა და მეორე ექიმის პროფესიული პასუხისმგებლობის თაობაზე. სამედიცინო დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად რეგულირების სააგენტო აცხადებს, რომ გამოვლინდა შემდეგი დარღვევა-ნაკლოვანებები: „საყურადღებოა არასაკმარისი კომუნიკაცია ექიმ-რიტმოლოგსა და პაციენტს შორის. ფაქტია, რომ ჰოსპიტალიზაციის მიზეზი იყო მედიკამენტებით გამოწვეული სრული ავ ბლოკადა და სინკოპე. ვერ დავეთანხმები ბატონ ზ.მ–ის აზრს, რომ მედიკამენტების დოზების კორექცია არის პაციენტის პასუხისმგებლობა და არა ექიმის“; „31.05.2019 09:45 სთ ექიმი დ.ფ–ას ჩანაწერით: პაციენტი „ითხოვს დილიდანვე ბინაზე გაწერას“, თუმცა „სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათში“ არ ფიქსირდება პაციენტის განცხადება ბინაზე გაწერის თაობაზე“.

10. მეორე მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი ასევე არ ცნო შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

10.1. სტატია ეხება საზოგადოებისათვის უმნიშვნელოვანეს საკითხს, მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვას და სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირებას. სტატიას ჰყავს რესპონდენტები, რომლებიც თავიანთ მოსაზრებებს გამოთქვამენ;

10.2. ჟურნალისტის მიერ დაწერილი ტექსტი არ შეიცავს რომელიმე ექიმის სახელსა და გვარს. ჟურნალისტი იყენებს ფრაზას „გარდაიცვალა“, „სიკვდილი“. ცილისწამების თაობაზე სასამართლოს დავის საგანი არ შეიძლება იყოს ისეთი განცხადება, რომელიც ეხება პირთა განუსაზღვრელ ჯგუფს ან/და რომელშიც მოსარჩელე არ არის ერთმნიშვნელოვნად იდენტიფიცირებული. სტატიაში დასმული კითხვა ეხება მიმართვიანობას, საჩივრებს, განხილვის სისწრაფეს, გაჭიანურების შესახებ კითხვებს;

10.3. სტატიაში გადმოცემულია რესპონდენტების მოსაზრებები, რაც დაცულია აბსოლუტური პროვილეგიით. ორივე რესპონდენტისაგან ცალსახად და მკაფიოდ იკვეთება, რომ საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილება არ არის მიღებული;

10.4. განზრახვაზე მითითება არის სრულიად დაუსაბუთებელი. მედია შეეხო საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვან საკითხს, გადმოსცა რესპონდენტების მოსაზრებები. დემოკრატიულ საზოგადოებაში მედიის არსი და ფუნქციაც ხომ სწორედ ეს არის.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

14. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

15. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 10.1, 10.2, სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის 19.2, საქართველოს კონსტიტუციის 17.1, 17.2, 17.5, 24.4, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანინის 1.ა, 1.ბ, 1.ფ, 4.1, 7.2 მუხლები და განმარტა, რომ საქართველოს კონსტიტუციით, საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებითა და ეროვნული კანონმდებლობით აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების უმნიშვნელოვანესი და ფუნდამენტური ღირებულება. განსხვავებით აზრის ქონის უფლებისაგან, რომლის შეზღუდვაც როგორც დაუშვებელი, ისე ობიექტურად შეუძლებელიც არის, მისი გამოხატვის თავისუფლება არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და სწორედ საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმები და ეროვნული კანონმდებლობა უშვებს ამ უფლების შეზღუდვას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში.

16. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველი კატეგორიის დავებში ერთმანეთს ორი, დემოკრატიული საზოგადოებისათვის ძალიან ღირებული და კანონის ძალით დაცული უფლება უპირისპირდება, კერძოდ, ერთი მხრივ, პირის პატივისა და ღირსების დაცვის ვალდებულება და, მეორე მხრივ, გამოხატვის თავისუფლების უზრუნველყოფა. ორივე ინტერესის დაცვა იმგვარად უნდა მოხდეს, რომ მოსარჩელეს პატივისა და ღირსების შელახვის შეგრძნება არ დარჩეს, ხოლო მოპასუხეს გამოხატვის თავისუფლება უპირობოდ არ შეეზღუდოს. სწორედ აღნიშნული სულისკვეთების გამოძახილია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიერ „აზრისა“ (შეფასებითი მსჯელობის) და „არსებითად მცდარი ფაქტის“ გამიჯვნა.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია გაირკვეს - მოპასუხის გამონათქვამები შეიცავს თუ არა ცილისმწამებლურ განცხადებას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 18.2 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის საფუძველია, ანუ უნდა გაირკვეს - სადავო გამონათქვამები წარმოადგენს „აზრს“, თუ „არსებითად მცდარ ფაქტს“. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მოწინააღმდეგე მხარის სადავო გამონათქვამებს მისცემს აზრის კვალიფიკაციას, ის კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან სრულად გათავისუფლდება, რადგან აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. აღნიშნული გულისხმობის იმას, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს იმთავითვე ვერ დაეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა და კვლევა იმისა, ჰქონდა თუ არა ადგილი გამონათქვამში ნახსენებ შემთხვევებს, საჭირო არ არის. გარემოებების არსებობისა თუ არარსებობის დადგენას საქმისათვის მნიშვნელობა ექნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სადავო გამონათქვამები შეფასდება როგორც ფაქტები, რომლებიც საჭიროებენ დადასტურებას ან უარყოფას, რამდენადაც ცილისწამების არსებობა დაკავშირებულია არსებითად მცდარი ფაქტების არსებობასთან, ხოლო მოსაზრებების გამოთქმა ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს. ცილისწამების შემადგენლობის უმთავრესი ელემენტია სინამდვილის შეუსაბამო, არსებითადად მცდარი ფაქტების გავრცელება.

18. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველი კატეგორიის დავებში კანონმდებელი მტკიცების ტვირთს მთლიანად მოსარჩელეს აკისრებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს შემდეგი: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა; დ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებას ან/და საქმიან რეპუტაციას. ამასთან, სარჩელის წარმატებისათვის უნდა გაირკვეს ხომ არ არსებობს ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებები, კერძოდ: განცხადება სპეციალური კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული პოლიტიკური ან სასამართლო სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში არ გავრცელებულა; უნდა დადგინდეს კანონის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული კვალიფიციური პრივილეგიის მიმნიჭებელი გარემოებების არარსებობა; ამავე კანონის მე-16 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოების არარსებობა (თუ პირმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ ცილისწამებას ავრცელებდა სადავო განცხადებაში მითითებული ფაქტის დაუდასტურებლობისა და მცდარობის გამო).

19. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი მოპასუხის მიერ „კ.პ–ის“ ოფიციალურ ვებგვერდზე და სოციალურ ქსელში მიცემულ ინტერვიუში ნაწილობრივ მოცემულია ფაქტები, ხოლო ნაწილობრივ შეფასებითი მსჯელობა.

20. სააპელაციო პალატის მითითებით, ჟურნალისტის სტატიაში ფიგურირებენ რესპონდენტები, მათ შორის პირველი მოპასუხე, რომლებიც გამოთქვამენ მათ მოსაზრებებს ჟურნალისტის მიერ დასმულ შეკითხვებზე. ჟურნალისტის სტატია ემსახურება საზოგადოებისათვის აქტუალური საკითხის სამსჯელოდ გამოტანას, რომელიც სახელმწიფოს მხრიდან რეგულირებას დაქვემდებარებული საქმიანობის სფეროს - სამედიცინო და საექიმო საქმიანობას ეხება, რომლის არამართლზომიერად ან/და დაუდევრად განხორციელების შედეგად ზარალდებიან ასეთი მომსახურების მიმღები ადამიანები. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჟურნალისტის მიერ გამოქვეყნებული სტატია ეხება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვას და სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირებას, რის გამოც საზოგადოების ინტერსის სფეროს წარმოადგენს. რაც შეეხება სტატიის დასახელებას, იგი ჟურალისტის მხრიდან ციტირებეულია რესპონდენტის გამონათქვამიდან.

21. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის სადავოდ გამხდარი გამონათქვამები ცალკე აღებულად და კონტექსტიდან ამოჭრილად არ უნდა იქნეს განხილული და შეფასებული, კერძოდ:

- სტატიაში მითითებულ გამონათქვამს - „ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა, არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენება უწერია, რაც დედას სჭირდა“ - წინ უსწრებს მოპასუხის მიერ ექიმის დანიშნულ წამლებთან მიმართებით განვითარებული მოვლენების გადმოცემა, ასევე ექიმის მოქმედება მის მიერ პაციენტისათვის დანიშნული წამლის უკუჩვენებასთან მიმართებით, რასაც მოპასუხის მხრიდან ჟუნალისტისათვის გაცხადებული, ზემოაღნიშნული სადავოდ ქცეული ფრაზა მოსდევს შეჯამებად. ამდენად, იგი ფაქტად არ შეიძლება იქნეს განხილული, ვინაიდან წარმოადგენს მოპასუხის შეფასებას მკურნალი ექიმის მხრიდან მისი დედისათვის მკურნალობის პროცესში დანიშნული წამლების უკუჩვენებასთან მიმართებით. მასში არ არის დასახელებული არც კონკრეტული წამლის უკუჩვენებები და არც რესპონდენტის დედის მხრიდან ექიმის მიერ დანიშნული მედიკამენტების მიღებისას გამოვლენილი უკუჩვენებები, რათა იგი შეფასდეს კონკრეტულ ფაქტად, რის გამოც აღნიშნული სადავოდ გამხდარი გამონათქვამი წარმოადგენს აზრს - მოსარჩელის დამოკიდებულებას კონკრეტული მოვლენისადმი და იგი ფაქტის სახით მტკიცებით ფორმატში მითითებული არ არის;

- სადავოდ გამხდარ ფრაზას - „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა“ - წინ უძღვის მოპასუხის მიერ მისი უახლოესი ადამიანის გარდაცვალებამდე სიცოცხლის უკანასკნელი მომენტისა და დედის გარდაცვალების დეტალების შესახებ ჟურნალისტისათვის ინფორმაციის მიწოდება, რასაც პირველი მოპასუხე აფასებს სადავოდ გამხდარი გამონათქვამით. იგი აფასებს მოპასუხის დედის მკურნალი ექიმების საქმიანობის ავკარგიანობას - პროფესიონალიზმსა და მკურნალობის წარუმატებელ შედეგს. მასში კონკრეტულად არც მოსარჩელე და არც სტატიაში დასახელებული რომელიმე ექიმია დადანაშაულებული სისხლის სამართლის დანაშაულის, მკვლელობის ჩადენაში. ამ ფრაზით მოპასუხე გამოთქვამს საკუთარ შეხედულებას და აფასებს მკურნალობის პროცესში მონაწილე ექიმების საქმიანობას;

- სადავოდ გამხდარ ფრაზას - „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“ - წინ უსწრებს მოპასუხის მიერ პაციენტის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით საექიმო საქმიანობის რეგულირების ორგანოში საჩივრის შეტანის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება და მასზე პასუხის არარსებობის პირობებში, მოპასუხე დედის გარდაცვალების გამო ტკივილიდან გამომდინარე მკითხველს - საზოგადოებას მიმართავს რიტორიკული შეკითხვით და გამოხატავს გულისწყრომას დედის გარდაცვალებისადმი - ეს ექიმები კი მუშაობენ. დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაღუპოს მათ ხელში?!.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა და მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამები წარმოადგენს აზრს/ დამოკიდებულებას/ შეხედულებას, რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და არა დადასტურებას ან უარყოფას დაქვემდებარებულ ფაქტებს, ამდენად მათი ჟურნალისტის სტატიაში გამოქვეყნებით მოსარჩელეს რეპუტაციული ზიანი ვერ მიაგებოდა.

23. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გამონათქვამებთან (სტატიასთან) მიმართებით მოსარჩელის ინტერესი (საკუთარი რეპუტაციის დაცვა) არ არის უპირატესი გამოხატვის თავისუფლებასთან მიმართებით, რადგან მასში მითითებული გამონათქვამები არ ხელყოფს მის პირად უფლებებს სერიოზულობის საკმაოდ მაღალი ხარისხით და ზიანს არ აყენებს მას. საწინააღმდეგო გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები აპელანტს არ წარუდგენია, მას ასევე არ მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რაც სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მისცემდა.

24. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

24.1. საქალაქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და არასწორად განმარტა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც საფუძვლად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კი, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ გაიზიარა და უცვლელად დატოვა;

24.2. ცილისწამების საკანონმდებლო რეგულირებას შეიცავს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მიხედვით, ცილისწამება არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა. ამასთან, კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს კერძო და საჯარო პირის ცილისწამებას. კერძო პირის ცილისწამებისათვის პირს მხოლოდ მაშინ ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა, ხოლო საჯარო პირის ცილისწამებისათვის პირს მაშინ ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება;

24.3. განსახილველ შემთხვევაში სტატია შეეხება მოსარჩელეს, რომელიც არის ექიმი-კარდიოლოგი და არითმოლოგი. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საჯარო პირი არის თანამდებობის პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე, ან რომლის მოქმედებისაკენ მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ამდენად, აღნიშნულ ნორმაში საუბარია ფართო წრეთა მხრიდან აღქმადობაზე და მათ ცნობიერებაზე კონკრეტული პირის ქმდებების ზეგავლენაზე. შესაძლოა, ცალკეული ექიმის მოქმედებები იყოს უშუალოდ პაციენტისათვის მნიშვნელოვანი და შეუქცევადი, თუმცა მისი მოქმედებები, მკურნალობის მიზნით განხორციელებული ქმედებები, მიმართული არ არის საზოგადოების ფართო მასების აზრის ან/და ქმედების ფორმირებისაკენ, აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაუსაბუთებლად და ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის უგულებელყოფით მოსარჩელეს საჯარო პირის სტატუსი მიანიჭა, რაც ასევე დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ;

24.4. თუმცა, თუნდაც მოცემულ დავაში სახეზე იყო საჯარო პირის ცილისწამების დადგენისათვის აუცილებელი დამატებითი კომპონენტიც, მოპასუხეთათვის ცნობილი იყო, რომ სტატიაში მტკიცებით ფორმატში მითითებულ ბრალდებებზე, მათ მიერ ფაქტების სახით მოყვანილ გარემოებებზე მიმდინარეობდა სახელმწიფო ორგანოს მხრიდან მოკვლევა და არ იყო დადგენილი ექიმის გადაცდომა. აღნიშნულის მიუხედავად, მათი მხრიდან განზრახ განხორციელდა მსგავსი ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელება;

24.5. მიუხედავად იმისა რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი მოსარჩელეს აკისრებს მის წინააღმდეგ გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობის დადასტურების ვალდებულებას, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ჟურნალისტია ვალდებული ამტკიცოს მის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე ან/და მის მიერ ჟურნალისტური ეთიკის ფარგლებში განხორციელებული ზომები ინფორმაციის გადასამოწმებლად. ამგვარი პრაქტიკა, მართალია, წინააღმდეგობაში მოდის „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონთან, რომლის მიხედვით სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს, თუმცა ვინაიდან იმავე კანონის თანახმად, ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, სასამართლომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გადაწყვიტოს, რამდენად განხორციელებადია მტკიცების ტვირთი შეზღუდვის ინიციატორის მხრიდან, განსაკუთრებით უარყოფითი ფაქტის მტკიცების კონტექსტში და კანონის ინტერპრეტაციისას უნდა იხელმძღვანელოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით;

24.6. ჟურნალისტმა უნდა ადასტუროს გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე, ან/და მის მიერ მიღებული გონივრული ზომები ინფორმაციის გადამოწმების თაობაზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 03.08.2012წ. განჩინება საქმეზე Nას-1739-1720-2011; McVicar v. UK; Heinisch V. Germany; „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტი);

24.7. კასატორმა მოიხმო „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 66-ე, 67-ე, 86-ე მუხლები და განმარტა შემდეგი: სადავო არ არის, რომ სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მიერ მიმდინარეობდა და დღემდე მიმდინარეობს აღნიშნული შემთხვევის მოკვლევა და შესწავლა, ამდენად, როგორც სტატიის გამოქვეყნების, ისე გადაწყვეტილების მიღების ეტაპზე დადგენილი არ ყოფილა მოსარჩელის რაიმე სახის ბრალი პაციენტის გარდაცვალებაში. მოსარჩელემ წარადგინა ყველა ის მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს, რომ პირველი მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის მისი მშობლის მკვლელობაში დადანაშაულება და ამ მიმართულებით მის მიერ ფაქტის სახით მოყვანილი ინფორმაცია იყო ცილისმწამებლური განცხადება და იგი აზრის გამოხატვის პრივილეგიით ვერ იქნება დაცული;

24.8. გამოხატვის თავისუფლება უმნიშვნელოვანესი უფლებაა დემოკრატიულ საზოგადოებაში, თუმცა იგი აბსოლუტურ უფლებას არ წარმოადგენს და მისი შეზღუდვა დასაშვებია კანონიერი საფუძვლის არსებობისას (იხ. სუს 09.01.2014წ. განჩინება საქმეზე Nას-1559-1462-2012). ამ მიმართებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება აზრისა და ფაქტის ურთიერთგამიჯვნის საკითხს, ვინაიდან „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონით აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, ხოლო ფაქტი კვალიფიციური პრივილეგიის სტატუსით სარგებლობს. აზრის აბსოლუტური პრივილეგიით დაცულობა არ გულისხმობს იმას, რომ პირს შეუძლია ნებისმიერი აზრის გამოხატვა, მათ შორის, სხვა პირთა დამამცირებელი, შეურაცხმყოფელი, უხამსი და ა. შ.;

24.9. აზრის თავისუფლებას აბსოლუტური უპირატესობა არ ენიჭება და იგი შეზღუდულია სხვა უფლებების დაცვით, მათ შორის არის მესამე პირთა ძირითადი უფლებებით დაცული სიკეთეები - პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აზრის აბსოლუტურ პრივილეგირებულობასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ აბსოლუტური უფლებაა აზრის ქონა და არა აზრის გამოხატვა და მისი გავრცელება. შესაბამისად, მართალია, აზრის გამოხატვა, გავრცელება უფრო მეტი პრივილეგიით სარგებლობს ვიდრე ფაქტისა, თუმცა არ შეიძლება ითქვას, რომ აზრის გამოხატვა, გავრცელება აბსოლუტური უფლებაა და, შესაბამისად, აბსოლუტური პრივილეგიით სარგებლობს;

24.10. კანონის მიხედვით, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. კანონი ფაქტის დეფინიციას არ იძლევა, შესაბამისად, სასამართლო მისი ზოგადი დეფინიციიდან ამოდის, რომლის მიხედვით, ფაქტი [ლათ. factum გაკეთებული] განმარტებულია, როგორც ნამდვილი, ჭეშმარიტი, არა გამოგონილი ამბავი, შემთხვევა, მოვლენა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ აზრის საწინააღმდეგოდ „ფაქტში“ იგულისხმება ნამდვილი, რეალური ან არსებული გარემოებები და საგნები, რომლებიც ექვემდებარება მტკიცებულებებით დადასტურებას;

24.11. აზრისა და ფაქტის ურთიერთშედარების მიზნით დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე, თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა, თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია;

24.12. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ როდესაც ცილისწამებაზეა საუბარი, საქმე ეხება ფაქტის და არა აზრის გავრცელებას, შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შედის გარემოება, რომ გავრცელებული ინფორმაცია ფაქტების შემცველია;

24.13. გამოხატვის თავისუფლებით მოსარგებლე სუბიექტი უნდა ცდილობდეს შეძლებისდაგვარად თავი აარიდოს სხვის ინტერესებთან დაპირისპირებას. ინფორმაციის გავრცელებისას სხვისი ინტერესები მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული. სხვათა ინტერესებში კი, პირველ რიგში, სხვათა უფლებებისა და რეპუტაციის დაცვა იგულისხმება. ამასთან, მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული, რომ გამოხატვის თავისუფლებით მინიმუმამდე უნდა იქნას დაყვანილი ღირებულებათა კონფლიქტი. შესაბამისად, შერჩეულ უნდა იქნეს გამოხატვის ის ფორმა, რომლითაც არ მოხდება სხვა ღირებულებათა (სხვათა პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია) იგნორირება. მით უფრო, როდესაც დასაშვებია გამოხატვის უფლების რეალიზაცია სხვა ღირებულებათა ნაკლები ხელყოფით (იხ. Lingens v. Austria; Muller v. Switzerland);

24.14. მიუხედავად სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მაღალი სტანდარტისა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ყოველთვის ხაზს უსვამს ჟურნალისტების მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას, რომ იმოქმედონ კარგი განზრახვით, საზოგადოებას მიაწოდონ ზუსტი და სანდო ინფორმაცია, ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად. ჟურნალისტური ეთიკა უნდა მოითხოვდეს, რომ გამოხატვის თავისუფლების გამოყენების საფუძველზე, ჟურნალისტმა არ გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები, რომლებიც გამოიწვევს ძალადობასა და სიძულვილს საზოგადოებაში (იხ. Lingens v. Austria; Cumpana and mazare v. Romania; Editions Plon v. France; Observer and Guardian v. U.K; Radio france v. France; Bladet tromso and Stensaas v. Norwey; Surek v. Turkey; Von Hannover v. Germany; Thoma v. Luxembourg);

24.15. ჟურნალისტური ეთიკა მოითხოვს, რომ ჟურნალისტი მოქმედებდეს პატიოსნად, მან უნდა დაადგინოს ინფორმაციის სიზუსტე და სანდოობა, როდესაც, განსაკუთრებით, კერძო პირის რეპუტაციაზე თავდასხმა ხდება. ინფორმაციის გამოქვეყნება, რომელიც კერძო პირს დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენაში ადანაშაულებს ისე, რომ არ აძლევს მას საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმის საშუალებას, ჟურნალისტური ეთიკის სერიოზულ დარღვევას წარმოადგენს, რომელიც არ შეიძლება საპატიოდ ჩაითვალოს გავრცელებული ინფორმაციის სავარაუდო საზოგადოებრივი ინტერესების საგნად ცნობის გამო (იხ. Flux v. Moldova);

24.16. განსახილველ შემთხვევაში, სტატიის გამოქვეყნება განხორციელდა მოსარჩელის აზრისა და მისი პოზიციის დაფიქსირების გარეშე, მას არ მიეცა შესაძლებლობა, იმავე სტატიაში დაეფიქსირებინა პოზიცია მის მიმართ ცალმხრივად დაფიქსირებული, არსებითად მცდარი ფაქტების შესახებ. ჟურნალისტმა არათუ არ გამოიკვლია რესპონდენტის მიერ მოყვანილი ფაქტების უტყუარობა, არამედ მოსარჩელეს არ მისცა საშუალება, დაეფიქსირებინა მის მიმართ გაჟღერებულ ცილისმწამებლურ ფაქტებზე პოზიცია;

24.17. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც სასამართლომ არასწორად დაადგინა და სააპელაციო სასამართლომაც უსაფუძვლოდ გაიზიარა ის გარემოება, რომ სტატიაში მოყვანილი იყო ნაწილობრივ აზრი და ნაწილობრივ ფაქტები, წინააღმდეგობაში მოდის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებთან, მათ შორის საქართველოს წინააღმდეგ გაკეთებულ განმარტებასთან, რომ კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ვიწრო ფარგლები თავის რეალურ შინაარსს მაშინ იძენს, როდესაც საქმე ეხება ძალიან მძიმე სიტყვიერ შეურაცხყოფას, ან უკიდურესად სერიოზულ და ამავე დროს სავსებით უსაფუძვლო ბრალდებას;

24.18. საქმეში - McVICAR v. THE UNITED KINGDOM ჟურნალისტმა უკიდურესად მძიმე ბრალი წაუყენა ცნობილ სპორტსმენს - ამხილა რა იგი აკრძალული პრეპარატების გამოყენებაში სპორტული შედეგების გასაუმჯობესებლად. აღნიშნულის გათვალისწინებით ევროპულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ ასეთ დიფამაციურ განცხადებას რეალურად შეეძლო მძიმე შედეგები მოეტანა ამ სპორტსმენისათვის და, შესაბამისად, აქ უკვე ამ განცხადების ნამდვილობისა და დასაბუთების მოთხოვნა ჟურნალისტის მიმართ გამართლებული იყო;

24.19. საქმე - ALVES COSTA v. PORTUGAL ეხებოდა პრესაში გამოქვეყნებულ ღია წერილს, რომლითაც ავტორი ბრალს სდებდა ერთ-ერთი სამედიცინო დაწესებულების დირექტორს სამედიცინო ცენტრში დაბალი დონის მკურნალობის გამო, საკუთარი (იგულისხმება სტატიის ავტორი) ქალიშვილის გარდაცვალებაში. აქ ევროპის სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმას, რომ დიფამაციის ავტორი ვალდებული იყო ასეთი მძიმე ბრალდების (ადამიანის სიკვდილი) ფაქტობრივი საფუძველი წარედგინა, რის გამოც ევროპის სასამართლომ განმარტა, რომ მსგავსი სახის განმარტებები ვერ იქნებოდა დაცული აზრის გამოხატვის თავისუფლებით;

24.20. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეში „ჯიშკარიანი საქართველოს წინააღმდეგ“ მიუთითებს: დადგენილი პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მაშინაც კი, როდესაც განცხადება წარმოადგენს შეფასებით მსჯელობას, უნდა არსებობდეს მისი დამადასტურებელი საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის მიიჩნევა გადაჭარბებულად;

24.21. მოპასუხეებმა საქმის მთავარ სხდომაზე დაადასტურეს, რომ სტატიაში მოყვანილი იყო ფაქტები და არა აზრები, თუმცა, მათი განმარტებით, ვინაიდან მოსარჩელე ვერ ადასტურებდა მოყვანილ ფაქტებში მისი ბრალის არქონას, აღნიშნული წარმოადგენდა სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს;

24.22. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ცილისწამება, მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება, არის თუ არა ზიანის მიმყენებელი შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემობების ანალიზითა და ურთიერთშეჯერებით უნდა დადგინდეს. ამასთან, ზიანი ასეთ შემთხვევაში არაქონებრივი სახით - პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად მოკლებულია ეკონომიკურ შინაარსს და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია (იხ. სუს 03.04.2012წ. განჩინება საქმეზე Nას-1477-1489–2011წ.);

24.23. მოსარჩელე არის ექიმი, რომლის საქმიანი რეპუტაცია პირდაპირ დაკავშირებულია მისი საქმიანობის წარმატებულობასა და პაციენტების მისდამი ნდობასთან, ხოლო მსგავსი სახის ცილისმწამებლური ფაქტები, რომელიც ექიმს ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე ბრალს სდებს პაციენტის სიკვდილში, არასწორ მკურნალობასა და არაპროფესიონალიზმში, ბუნებრივია, ექიმის, როგორც ინდივიდის უფლებების არსებითი შელახვის, მისი საქმიანი რეპუტაციის დაკნინებისა და მომავალი პაციენტებისათვის ეჭვების გაჩენის მცდელობაა.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

26. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

27. მხარეთა შორის დავის საგანია პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა.

28. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სადავო სტატიაში მითითებული ინფორმაცია მოსარჩელის შესახებ წარმოადგენს თუ არა ამ უკანასკნელის სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დაცულ სფეროში იმგვარ ჩარევას, რასაც პირველი და მეორე მოპასუხეების მიმართ სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. სხვაგვარად, შეიცავს თუ არა სადავო სტატია მოსარჩელის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველ, პირისათვის ზიანის მიმყენებელ, მისთვის სახელის გამტეხ განცხადებებს. შესაბამისად, მოპასუხეთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა აუცილებელია თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოსაყენებელი საკანონმდებლო ნორმები

29. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი, მე-2 და მე-5 პუნქტების შესაბამისად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, სხვათა უფლებების დასაცავად.

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლის შესაბამისად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან.

31. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში - „კანონი“) სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს: აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას; პოლიტიკური სიტყვისა და დებატების თავისუფლებას; ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღების, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას; ცენზურის დაუშვებლობას, მედიის სარედაქციო დამოუკიდებლობასა და პლურალიზმს, ჟურნალისტის უფლებას, დაიცვას ინფორმაციის წყაროს საიდუმლოობა და საკუთარი სინდისის შესაბამისად მიიღოს სარედაქციო გადაწყვეტილებები.

32. სიტყვისა და გამოხატვის უფლების დაცვის პარალელურად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი, ისევე როგორც, სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი [კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული] პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის (რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“), გათვალისწინებულია სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით.

33. კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

34. კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

35. კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს, ერთი მხრივ, აზრისა და, მეორე მხრივ, ფაქტის შემცველ განცხადებას და განმარტავს, რომ აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს.

36. კანონის მე-4.1 მუხლის შესაბამისად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და მისი გამოხატვის ან გავრცელების გამო პირს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

37. კანონის მე-17.1 მუხლის შესაბამისად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ.

38. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18.3 მუხლის შესაბამისად, თუ პირის საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით

39. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში - „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია“ ან „კონვენცია“) მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, „ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად”.

40. კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. ამიტომ ის შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ამ პუნქტში მითითებული კანონიერი მიზნების მისაღწევად, რომელთაგან ერთ-ერთია სხვა პირთა რეპუტაციის დაცვა.

41. გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებელობის“ ძირითადი პრინციპები ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (შემდგომში - „ევროპული სასამართლო“ ან „სტრასბურგის სასამართლო“) დაადგინა მრავალ საქმეში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს მკაცრად განსაზღვრული და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (Handyside v. the United Kingdom (7 December 1976, Series A no. 24), Stoll v. Switzerland ([GC] no. 69698/01, § 101, ECHR 2007 V); Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC], no. 48876/08, § 100, ECHR 2013; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 124, 23 April 2015).

42. როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირთა რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016).

43. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია: (ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; (ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა; (გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე; (დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა; (ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის - აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს ჟურნალისტებთან მიმართებაში ნათქვამი აქვს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო (სანდო) და ზუსტ ინფრმაციას (იხ. Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

44. განსაკუთრებით პრობლემურია პირის რეპუტაციის დაცვის მიზნით გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, თუ განცხადება, რომელიც პირის რეპუტაციას ეხება, პოლიტიკურია ან გაკეთებულია საზოგადოების ინტერესის სფეროში მყოფ საკითხზე მიმდინარე დებატების პროცესში (Sürek v. Turkey (no. 1) [GC], no. 26682/95, § 61, ECHR 1999-IV; Lindon, Otchakovsky-Laurens and July v. France [GC], nos. 21279/02 and 36448/02, § 46, ECHR 2007-IV; and Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 90, ECHR 2012).

45. საკითხისადმი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას გაკეთებულ განცხადებაში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი (E.K. v. Turkey, no. 28496/95, §§ 79-80, 7 February 2002) და გამოთქმების სერიოზულობაც კი (Thoma v. Luxembourg, no. 38432/97, § 57, ECHR 2001-III) არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (Paturel v. France, no. 54968/00, § 42, 22 December 2005).

46. თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე “ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ” (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და “ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ” (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I).

47. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

ზემოაღნიშნული ნორმებისა და პრინციპების გამოყენება მოცემული საქმის მიმართ

სტატიის წვლილი საზოგადოებრივ დებატებში

48. ზემოაღნიშნული პრინციპებიდან, ნორმებიდან და განმარტებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო უპირველესად განიხილავს წვლილს, რომელიც სადავო სტატიამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხს, როლსა და ფუნქციას, ვისაც სადავო სტატიაში მოცემული განცხადებები ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნებას, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებებში აისახა (იხ. წინამდებარე განჩინების 43-ე პუნქტი).

49. ზემოაღნიშნულ საკითხებზე მსჯელობა მნიშვნელოვანია მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრის განსაზღვრის სისწორის შესამოწმებლადაც, რამდენადაც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი ერთმანეთისაგან განასხვავებს კერძო პირისა და საჯარო პირის სტატუსს და ამ პირთა მიმართ ცილისწამებისას მოსარჩელის მტკიცების ფარგლებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 33-ე და 34-ე პუნქტები).

50. სადავო სტატიის სათაურია: „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“. სტატია იწყება ზოგადი ცნობით, რომ არცთუ ისე იშვიათად პაციენტები და მათი ოჯახის წევრები ექიმებს დაუდევრობაში, არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობაში ადანაშაულებენ; ჯანდაცვის სამინისტროს რეგულირების სააგენტო არაერთ ასეთ საჩივარს განიხილავს და არაერთი ექიმი დაუსჯია ჩადენილი გადაცდომისთვის. ჟურნალისტი აღნიშნავს, რომ ხშირად ექიმებს რამდენიმე თვით უჩერებენ უფლებამოსილებას და შემდეგ ისინი სამედიცინო საქმიანობას აგრძელებენ, ეს კი დაზარალებული ოჯახების პროტესტს იწვევს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ პაციენტი გარდაიცვალა.

51. აღნიშნულის შემდეგ სტატია იყოფა ორ ნაწილად. პირველ ნაწილში ჟურნალისტი პირველი მოპასუხის დედის ავადმყოფობის, მკურნალობისა და გარდაცვალების კონკრეტულ შემთხვევას განიხილავს. ამ ნაწილში ჟურნალისტის რესპონდენტია პირველი მოპასუხე. სტატიის მეორე ნაწილში განხილულია ჯანდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს საქმიანობა სამედიცინო მომსახურების თაობაზე პაციენტებისა და მათი ოჯახის წევრების მიერ შეტანილი საჩივრების განხილვასთან დაკავშირებით. ამ ნაწილში ჟურნალისტის რეპონდენტია რეგულირების სააგენტოს დირექტორი, რომელიც ჟურნალისტის კითხვებზე პასუხის ფორმით დეტალურად მიმოიხილავს სააგენტოს საქმიანობას ექიმებისა და ჯანდაცვის დაწესებულებების მიერ განხორციელებული მომსახურების შემოწმებასთან და მათ მიმართ გამოყენებულ პასუხისმგებლობის ღონისძიებებთან დაკავშირებით, სააგენტოში შესული საჩივრების რაოდენობას და მათი განხილვის მდგომარეობას, ექიმების მიმართ გამოყენებული პასუხისმგებლობის სახეებსა და ვადებს. ინტერვიუს დასასრულს ჟურნალისტი სააგენტოს დირექტორს კონკრეტულად პირველი მოსარჩელის მიერ შეტანილი საჩივრის განხილვის მდგომარეობის თაობაზე ეკითხება, რის შესახებაც დირექტორისგან იღებს კონკრეტულ ცნობებს.

52. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საზოგადოებრივი ყურადღება განიმარტება, როგორც საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან; ხოლო სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებებში დაცული განმარტებების თანახმად, „საზოგადოებრივი ინტერესი“ გულისხმობს საკითხებს, რომლებიც გავლენას ახდენს საზოგადოებაზე იმ მოცულობით, რაც საკმარისია მათ მიმართ ლეგიტიმური ინტერესის გასაჩენად; საკითხებს, რომლებიც იპყრობს საზოგადოების ყურადღებას ან აღელვებს საზოგადოებას მნიშვნელოვანი დოზით; განსაკუთრებით როცა საქმე ეხება მოქალაქეთა და საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფის კეთილდღეობას (იხ. Satakunnan Markkinapörssi Oy and Satamedia Oy v. Finland [GC], §171; Dupuis and Others v. France, §42; July and SARL libération v. France, §66; White v. Sweden, par. §29, Egeland and Hanseid v. Norway, §58; Leempoel & S.A. ED. Ciné Revue v. Belgium, §72, Eerikäinen and Others v. Finland, §59; Morice v. France [GC], no 29369/10, §150-153, 23 April 2015).

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო სტატია, რომელიც საექიმო მომსახურების ნაკლოვანებებსა და ამ ნაკლოვანებების აღმოფხვრის მიზნით სამედიცინო საქმიანობის რეგულირების სახელმწიფო ორგანოს საქმიანობას აღწერს, საზოგადოების არსებობისა და მშვიდობიანი განვითარებისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის საკითხებს ეხება, ხოლო იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო სტატიაში აისახა, უშუალოდ ადამიანების სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას უკავშირდება. შესაბამისად, სადავო სტატიას წვლილი შეაქვს საზოგადოების ინტერესის სფეროში მყოფ საკითხებზე მიმდინარე დებატების პროცესში და იგი გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მაღალი ხარისხით სარგებლობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ გაკეთებულ განცხადებებში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი და გამოთქმების სერიოზულობაც კი არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას, დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 44-ე და 45-ე პუნქტები).

მოსარჩელის სტატუსი

54. გამომდინარე იქიდან, რომ კერძო და საჯარო პირების მიმართ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ფარგლები განსხვავებულია და საჯარო პირების თმენის ვალდებულება ბევრად მაღალი, მნიშვნელოვანია, თითოეულ შემთხვევაში სასამართლომ სწორად განსაზღვროს განცხადების ადრესატის სტატუსი.

55. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო პირი არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო. იმავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო პირი არის „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; აგრეთვე, პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

56. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება (იხ. Verlagsgruppe News GmbH v. Austria (no.2), §36).

57. წინამდებარე საქმეში კასატორის პირველი პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მოსარჩელის, როგორც საჯარო პირის სტატუსი; მოსარჩელე არის ექიმი-კარდიოლოგი და არითმოლოგი; შესაძლოა, ცალკეული ექიმის მოქმედებები იყოს უშუალოდ პაციენტისათვის მნიშვნელოვანი და შეუქცევადი, თუმცა მისი მოქმედებები, მკურნალობის მიზნით განხორციელებული ქმედებები, მიმართული არ არის საზოგადოების ფართო მასების აზრის ან/და ქმედების ფორმირებისაკენ; აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია იგი საჯარო პირად.

58. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ზემოღნიშნულ მსჯელობას და განმარტავს, რომ ექიმის პროფესიის ქონა ადამიანს თავისთავად საჯარო პირის სტატუსს არ ანიჭებს; ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე უნდა დადგინდეს, იმყოფება თუ არა ექიმი ისეთ ვითარებაში, როდესაც მისი გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან არის თუ არა იგი ის პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით კონკრეტულ მომენტში მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

59. წინამდებარე საქმეში არ დასტურდება მოსარჩელე ექიმთან დაკავშირებით ზემოაღნიშნული გარემოებების არსებობა. ამიტომ საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ იგი კერძო პირის სტატუსის მატარებელია, და აქედან გამომდინარე, მისი მტკიცების ტვირთიც მხოლოდ იმის მტკიცებით შემოიფარგლება, რომ მოპასუხეების განცხადება არსებითად მცდარ ფაქტს შეიცავს მის შესახებ და ამ განცხადებით ზიანი მიადგა (იხ. წინამდებარე განჩინების 33-ე პუნქტი).

მოპასუხეთა სტატუსი

60. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შესახებ დავის განხილვისას საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის გამოხატვის ადრესატის სტატუსის დადგენასთან ერთად დიდი მნიშვნელობა აქვს იმის დადგენასაც, ვინ არის სადავო განცხადების ავტორი, გამომდინარე იქიდან, რომ გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. აღნიშნული ვალდებულებები და პასუხისმგებლობა კი განსხვავებულია სხვადასხვა პირებთან, მათ შორის სხვადასხვა პროფესიისა და თანამდებობის პირებთან (მაგ., ჟურნალისტი, ადვოკატი, მოსამართლე, პარლამენტის წევრი და ა.შ.) მიმართებაში.

61. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ექიმი, ერთი მხრივ, უჩივის კერძო პირს - პაციენტის შვილს, რომელმაც ჟურნალისტისთვის მიცემულ ინტერვიუში სადავო განცხადებები გააკეთა, ხოლო, მეორე მხრივ, ჟურნალისტს (მედია საშუალებას), რომელმაც აღნიშნული განცხადებების შემცველი სტატია გამოაქვეყნა.

62. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თითოეულ მოპასუხესთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე კასატორის პრეტენზიებს დამოუკიდებლად განიხილავს.

პირველი მოპასუხის (პაციენტის შვილის) პასუხისმგებლობა

63. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხე არის კერძო პირი, გარდაცვლილი პაციენტის შვილი, რომელმაც მოსარჩელე ექიმის შესახებ განცხადებები ჟურნალისტისათვის მიცემულ ინტერვიუში გააკეთა. დადგენილია, რომ სადავო განცხადებების გაკეთებამდე მან მოსარჩელის წინააღმდეგ საჩივრით მიმართა რეგულირების სააგენტოს.

64. სადავო სტატიაში მოცემული, პირველი მოპასუხის განცხადებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ ცილისწამებად არ მიიჩნია და რაც გასაჩივრებული აქვს კასატორს, შემდეგი შინაარსისაა:“ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა, არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა რაც დედას სჭირდა“; „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა“; „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“.

65. კასატორის მითითებით, აღნიშნული განცხადებების შინაარსის კვლევისას სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და არასწორად განმარტა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, არასწორად დაადგინა, რომ პირველი მოპასუხის ეს განცხადებები, რომლითაც იგი ექიმს ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე ბრალს სდებს პაციენტის სიკვდილში, არასწორ მკურნელობასა და არაპროფესიონალიზმში, შეიცავდა აზრებს და არა ცილისმწამებლურ ფაქტებს. კასატორის მითითებით, მოპასუხეებმა მთავარ სხდომაზე დაადასტურეს, რომ სტატიაში მოყვანილი იყო ფაქტები და არა აზრები. ამასთან, მათთვის ცნობილი იყო, რომ სტატიაში მტკიცებით ფორმაში მოყვანილ გარემოებებზე მიმდინარეობდა სახელმწიფო ორგანოს მხრიდან მოკლევა და არ იყო დადგენილი ექიმის გადაცდომა. შესაბამისად, პირველი მოპასუხის განცხადებები ექიმის, როგორც ინდივიდის, უფლებების არსებითი შელახვის, მისი საქმიანი რეპუტაციის დაკნინებისა და მომავალი პაციენტებისათვის ეჭვების გაჩენის მცდელობა იყო.

66. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ცილისწამების არსებობის დასადგენად აუცილებელია შეფასდეს სადავო სტატიაში დაცული, გასაჩივრებული გამონათქვამები აზრის, შეხედულების გამოხატვაა თუ დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტების შემცველი განცხადებები.

67. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, „აზრი“ განიმარტება, როგორც შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. იმავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

68. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და ნამდვილობასთან მისი შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია (იხ. სუსგ Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი; სუსგ Nას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

69. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი; სუსგ Nას-1477-1489-2011, 03 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების ერთ-ერთი მაკვალიფიცირებელი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მათი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი; სუსგ Nას-179-172-2012, 01 ოქტომბერი, 2014 წელი).

70. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ხშირ შემთხვევაში, აზრებისა და ფაქტების ერთმანეთსაგან განცალკევება რთულია, რაც განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ. ამიტომ ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნას შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ Nას-1271-2018, 07 თებერვალი, 2022 წელი; Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი; სუსგ Nას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

71. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული განცხადებების შეფასება უნდა მოხდეს მთლიანად სადავო სტატიის იმ ნაწილის შინაარსის გათვალისწინებით, სადაც აღნიშნული განცხადებებია მოცემული, რამდენადაც სადავო სტატია შედგება როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტების შემცველი განცხადებებისაგან და ისინი მჭიდროდ არის ერთმანეთთან გადაჯაჭვული.

72. საკასაციო სასამართლო უპირველესად განიხილავს განცხადებას - „ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა, არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა, რაც დედას სჭირდა“.

73. სადავო სტატიის ნაწილი, სადაც პირველი მოპასუხის აღნიშნული განცხადებაა დაცული, სრულად ასე გამოიყურება:

„[პაციენტის შვილი] დედის, [პაციენტის] სიკვდილში ექიმებს ადანაშაულებს და უკვე მეექვსე თვეა, მათ დასჯას უშედეგოდ ელოდება.

რასაც დედა ადრეც სვამდა - წნევის მარეგულირებელს და გულის მკვებავს - ისინი მოუხსნა და დაუნიშნა ძვირადღირებული მედიკამენტები. ვიყიდეთ და დაიწყო მკურნალობა, მაგრამ სამჯერ გული წაუვიდა. რამდენჯერმე დავურეკე ექიმს, რომ დედა წამლების მიღების შემდეგ ცუდად იყო და ხომ არ აჯობებდა შეეწყვიტა მკურნალობა. გვითხრა, არავითარ შემთხვევაში, გააგრძელეთ მკურნალობაო. ასეც მოვიქეცით, მაგრამ რაც დრო გადიოდა, უფრო ცუდად გრძნობდა თავს. ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა, არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა, რაც დედას სჭირდა.

მკურნალობის დაწყებიდან ერთი თვის შემდეგ დედას სამსახურში გული წაუვიდა. „სასწრაფომ“ ისევ რესპუბლიკურ საავადმყოფოში მიგვიყვანა და ისევ ექიმ [მოსარჩელის] ხელში აღმოვჩნდით. განსაკუთრებული არაფერიაო, გვითხრეს. რეანიმაციაში იწვა და მხოლოდ გადასხმებს უკეთებდნენ.

- მედიკამენტები მოუხსნეს?

- მოუხსნეს… “

(იხ. ტ. 1, ს.ფ. 20-22).

74. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ პირველი მოპასუხის სადავო განცხადება, ისევე როგორც სტატიის ამ ამონარიდში მოცემული სხვა ინფორმაცია რესპონდენტის დედის ჯანმრთელობის მდგომარეობის, მოსარჩელე ექიმთან მისი პირველი ვიზიტისა და მედიკამენტური მკურნალობის დაწყების, აგრეთვე, ექიმთან პაციენტის მდგომარეობაზე სატელეფონო კომუნიკაციის შინაარსის შესახებ კონკრეტულ ფაქტებზე უთითებს.

75. რაც შეეხება სადავო განცხადების სარწმუნოობას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საკითხის შეფასებისათვის მნიშვნელობა აქვს მის განხილვას სტატიის ამ ამონარიდში გადმოცემული სხვა ფაქტების კონტექსტში. სტატიის ამ ნაწილში გადმოცემული სხვა ფაქტების შეფასებისას კი საყურადღებოა, რომ მათი ნამდვილობა, გარდა სადავო განცხადებაში გადმოცემული კონკრეტული ფაქტისა, მოსარჩელის მხრიდან სარჩელით სადავოდ არ გამხდარა. შესაბამისად, უდავოდ დადგენილად მიიჩნევა ფაქტები, რომელთა თანახმად: პირველი მოპასუხის 65 წლის დედას წნევა აწუხებდა, მას თავბრუ დაეხვა, სამსახურში კიბეზე წაბორძიკდა, მივიდა მოსარჩელე ექიმთან. ექიმმა დაუნიშნა მედიკამენტები. პაციენტმა დაიწყო მკურნალობა, მაგრამ სამჯერ გული წაუვიდა. პაციენტის შვილმა დაურეკა მოსარჩელე ექიმს და შეატყობინა, რომ დედა წამლების მიღების შემდეგ ცუდად იყო. ექიმის რჩევით, მათ გააგრძელეს დანიშნული წამლებით მკურნალობა. მკურნალობის დაწყებიდან ერთი თვის შემდეგ პაციენტს სამსახურში გული წაუვიდა. „სასწრაფომ“ ისევ საავადმყოფოში გადაიყვანა და ისევ მოსარჩელე ექიმის მკურნალობის ქვეშ აღმოჩნდა. პაციენტი რეანიმაციაში დააწვინეს და მედიკამენტები მოუხსნეს.

76. აღნიშნული ფაქტების დამადასტურებელ და შემავსებელ ინფორმაციას შეიცავს, აგრეთვე, პირველი მოპასუხის მიერ შესაგებელზე მტკიცებულების სახით დართული დოკუმენტი - სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს 2019 წლის 18 დეკემბრის დასკვნა და მისი დანართის სახით წარმოდგენილი რეცენზია, რომელთა თანახმად, სამედიცინო დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი ფაქტები:

„[პირველი მოპასუხის დედა] 29.05.19 შემოვიდა კლინიკაში დიაგნოზით: წინაგულ პარკუჭოვანი ბლოკადა სრული, არასტაბილური სტენოკარდია (ტროპონინ პოზიტიური), სინკოპე, არტერიული ჰიპერტენზია, წინაგულების ფიბრილაცია-თრთოლვა (პაროქსიზმულ-რეკურენტული ფორმა)…

ანამნეზი: მკურნალობდა რიტმოლოგთან დიაგნოზით წინაგულების ფიბრილაცია - თრთოლვა (პაროქსიზმულ - რეკურენტული ფორმა), დანიშნული იყო კორდარონი, ბეტალოკ-ზოკი, ელიქუიზი. ანამნეზში - მოციმციმე არითმიის ეპიზოდი. შემოსვლისას რიტმი სინუსური, სრული ავ ბლოკადა, ბრადიკარდია 33.

კლინიკაში შემოსვლის მიზეზი გახდა სინკოპე, რაც გამოწვეული იყო სრული ავ ბლოკადით და ბრადიკარდიით. 1 დღის განმავლობაში მოხვეული იყო ხელოვნური რიტმი. შემდეგ ატრიოვერტიკულური ბლოკადა მოიხსნა, აღდგა სინუსური რიტმი 75. ამის შემდეგ 2 დღე იმყოფებოდა დაკვირვებაზე.

ჩაითვალა, რომ ბლოკადის მიზეზი იყო მედიკამენტები (კორდარონის და ბეტალოკ-ზოკის კომბინაცია)…“

77. ამრიგად, დასკვნითა და სტატიაში გადმოცემული ინფორმაციით დადგენილი ფაქტებია, რომ პაციენტს მოსარჩელე ექიმთან პირველი ვიზიტის შემდეგ დაენიშნა წამლები, მის შვილს კომუნიკაცია ჰქონდა მოსარჩელე ექიმთან, ამ კომუნიკაციის შედეგად პაციენტი საავადმყოფოში მოხვედრამდე განაგრძობდა წამლების მიღებას, მიუხედავად იმისა, რომ ცუდად გრძნობდა თავს. საბოლოოდ იგი კვლავ საავადმყოფოში მოხვდა. საავადმყოფოში მოხვედრის მიზეზი იყო სინკოპე, რაც გამოწვეული იყო სრული ავ ბლოკადით და ბრადიკარდიით, რომლის მიზეზიც გახდა მედიკამენტები.

78. ზემოაღნიშნული ფაქტებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ პირველი მოპასუხის სადავო გამონათქვამი - „ექიმი ირწმუნებოდა, რომ მისი დანიშნული წამლები უკუჩვენებას არ გამოიწვევდა“ - მოსარჩელის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადებაა. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ პირობებში, როცა კასატორი არ უარყოფს, რომ მან პაციენტს დანიშნული მედიკამენტების მიღების გაგრძელება ურჩია [„… რამდენჯერმე დავურეკე ექიმს, რომ დედა წამლების მიღების შემდეგ ცუდად იყო და ხომ არ აჯობებდა შეეწყვიტა მკურნალობა. გვითხრა, არავითარ შემთხვევაში, გააგრძელეთ მკურნალობაო...“] და არ უთითებს, რომ პაციენტს წამლების მიღების შეწყვეტა მოსთხოვა, ლოგიკურად გამომდინარეობს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ექიმს პაციენტის ჩივილები მიღებული წამლებით გამოწვეულ უკუჩვენებად არ მიაჩნდა. სხვა შემთხვევაში აუხსნელია, რატომ არ მისცა ექიმმა პაციენტს სხვა რჩევა.

79. რაც შეეხება სადავო გამონათქვამის მეორე ნაწილს - „არადა ყველა წამალს ინსტრუქციაში სწორედ ის უკუჩვენებები ეწერა, რაც დედას სჭირდა“ - საერთოდ ვერ იქნება მიჩნეული ისეთი ფაქტის შემცველ განცხადებად, რომელიც უშუალოდ მოსარჩელე ექიმს ეხება, რადგან შეიცავს ინფორმაციას მედიკამენტების მიღების შემდეგ პაციენტისათვის იმ უკუჩვენებების განვითარების თაობაზე, რომლებიც წამლების ინსტრუქციაში მითითებულს ემთხვეოდა. მოსარჩელე ექიმს არსად მიუთითებია, რომ წამლებმა, რომლებიც მან პაციენტს გამოუწერა, არ შეიძლება უკუჩვენება (მათ შორის, ავ ბლოკადა, ბრადიკარდია ან გულის წასვლა, ე.წ. „სინკოპე“) გამოიწვიოს ან კონკრეტული პაციენტის შემთხვევაში ასეთი უკუჩვენება რაიმე მიზეზით გამორიცხული იყო.

80. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვერ იქნება გაზიარებული მტკიცება, რომ გასაჩივრებული პირველი განცხადება ცილისწამებას წარმოადგენს.

81. საკასაციო სასამართლო შემდეგ განიხილავს განცხადებებს - „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა; დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“ .

82. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სადავოდ გამხდარ ფრაზას - „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა“ - წინ უძღვის მოპასუხის მიერ მისი უახლოესი ადამიანის გარდაცვალებამდე სიცოცხლის უკანასკნელი მომენტისა და დედის გარდაცვალების დეტალების შესახებ ჟურნალისტისათვის ინფორმაციის მიწოდება, რასაც პირველი მოპასუხე აფასებს სადავოდ გამხდარი გამონათქვამით. იგი აფასებს მოპასუხის დედის მკურნალი ექიმების საქმიანობის ავკარგიანობას - პროფესიონალიზმსა და მკურნალობის წარუმატებელ შედეგს. რაც შეეხება ფრაზას - „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“ - წინ უსწრებს მოპასუხის მიერ პაციენტის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით საექიმო საქმიანობის რეგულირების ორგანოში საჩივრის შეტანის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება და მასზე პასუხის არარსებობის პირობებში, მოპასუხე დედის გარდაცვალების გამო ტკივილიდან გამომდინარე მკითხველს - საზოგადოებას მიმართავს რიტორიკული შეკითხვით და გამოხატავს გულისწყრომას დედის გარდაცვალებისადმი.

83. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას და მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამები წარმოადგენს აზრს/ დამოკიდებულებას/ შეხედულებას, რომელიც დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და არა დადასტურებას ან უარყოფას დაქვემდებარებულ ფაქტებს.

84. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ შეფასებებს და მიუთითებს, რომ როგორც სტატიის გამოქვეყნების, ისე გადაწყვეტილების მიღების ეტაპზე დადგენილი არ ყოფილა მოსარჩელის რაიმე სახის ბრალი პაციენტის გარდაცვალებაში. მოსარჩელემ წარადგინა ყველა ის მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს, რომ პირველი მოპასუხის მხრიდან მისი მშობლის მკვლელობაში მოსარჩელის დადანაშაულება და ამ მიმართულებით მის მიერ ფაქტის სახით მოყვანილი ინფორმაცია ცილისმწამებლური განცხადება იყო და იგი აზრის გამოხატვის პრივილეგიით ვერ იქნება დაცული.

85. სადავო სტატიის ნაწილი, სადაც პირველი მოპასუხის აღნიშნული განცხადებებია მოცემული, სრულად ასე გამოიყურება:

„…მეორე დღეს [პაცენტი] ჩვეულებრივად იყო. მარკეტში ნაყიდი მაწონი ვაჭამე - ახლა მეუბნებიან, თითქოს მაწვნით მოიწამლა და ამიტომ გარდაიცვალა! მას შემდეგ, რაც კორონოგრაფია გაუკეთეს, იმის მიუხედავად, რომ საღამოს მდგომარეობა დაუმძიმდა, მაინც პალატაში გადაიყვანეს. იქაური პალატა და პირობები ცალკე თემაა - 80-იანი წლების გადმონაშთია! დედა ვერ სუნთქავდა, კიდევ უფრო ცუდად შეიქმნა და რეანიმაციაში გადაიყვანეს, თან გამომიცხადეს, მაწონმა მოწამლაო (არადა ქილა კიდევ ერთხელ გადავამოწმე და ვადაგასული არ იყო). თანაც წინა დღეს ნაჭამმა მაწონმა მეორე საღამოს მოწამლა?

სანამ წავიყვანდი [მოსარჩელე ექიმს] ვკითხე, ხომ არ ჯობია კლინიკაში დავტოვოთ-მეთქი. არაო, მითხრა ჩემი პაციენტი აღარ არის, კორონოგრაფიის დასკვნით ყველაფერი წესრიგშია, 10 დღეში მომიყვანე და 90 წლამდე იცოცხლებს პირობას გაძლევო.

დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა!

ამ ტრაგედიის შემდეგ რესპუბლიკურში მისულს პალატის ექიმი [მეორე ექიმი] დამემალა. განყოფილების გამგე მ.ქ–ვა დამპირდა, რომ მეორე დღესვე დანიშნავდა თათბირს და მოიწვევდა სპეციალისტებს, მაგრამ.... ეს ექიმები დღემდე მუშაობენ. [მეორე ექიმი] იმ დღეებში დასასვენებლად საზღვარგარეთ წავიდა. არც ადარდებს მისი უცოდინრობით პაციენტი რომ გარდაიცვალა. ჯანდაცვის სამინისტროში შევიტანე საჩივარი, მაგრამ პასუხი არ არის....

- რეგულირების სამსახურში როდის შეიტანეთ საჩივარი?

86. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო განცხადებების შეფასებისათვის მნიშვნელობა აქვს, აგრეთვე, სადავო სტატიის პირველ ამონარდიში მოცემულ ფაქტებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 73-ე პუნქტი), რომლებიც ჰოსპიტალიზაციამდე პირველი მოპასუხის დედის მდგომარეობას ეხება და რომლებსაც სასამართლო განჩინების ამ ნაწილში აღარ გაიმეორებს.

87. სადავო სტატიის ზემოაღნიშნული ამონარიდისა და მთლიანად სტატიის შინაარსის ერთობლივი შეფასების შედეგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი მოპასუხის მეორე და მესამე განცხადება რესპონდენტის აზრის, შეხედულების გამოხატვაა და არა დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტის შემცველი განცხადებები. კერძოდ, განცხადება - „დედა ექიმების არაპროფესიონალიზმსა და გულგრილობას შეეწირა“, როგორც სტატიის სხვა ნაწილებთან ერთობლიობაში, ისე იზოლირებულად შეფასებისას, ცალსახად პირველი მოპასუხის სუბიექტური მოსაზრების გამომხატველია. იგი აზრის გამოხატვაა, რადგან შეიცავს პაციენტის შვილის მხრიდან პაციენტის მკურნალი ექიმების (მოსარჩელე ექიმის და მეორე ექიმის) ქმედებების სუბიექტურ შეფასებას, განცხადების ავტორის პირად მოსაზრებას, მის სუბიექტურ აღქმას. პაციენტის შვილის შეფასებით, ექიმებმა გულგრილობა გამოიჩინეს და არაპროფესიონალები არიან. შეფასების სიმართლის დამკიცება კი არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, რადგან ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (იხ. წინამდებარე განჩინების 46-ე პუნქტი).

88. რაც შეეხება გამონათქვამს - „დედა მომიკლეს და ხომ შეიძლება კიდევ ვინმე დაიღუპოს მათ ხელში?!“, მასში სიტყვა „მომიკლეს“, იმის გამო, რომ ემთხვევა სისხლის სამართლის დანაშაულის აღმნიშვნელ ქმედებას, არ შეიძლება ყოველთვის მიჩნეულ იქნას ფაქტის შემცველ განცხადებად შესაბამისი კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე. უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში, რომელიც ეხებოდა ადვოკატის მიერ სხვა საადვოკატო კომპანიის მიმართ საჯარო განცხადებაში გამოყენებულ გამონათქვამს „გამოსძალა“, არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ აღნიშნული გამონათქვამი აუცილებლად ყოველთვის უნდა შეფასდეს, როგორც ცილისწამება, რადგან იგი დანაშაულის აღმნიშვნელი სიტყვაა და უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას წარმოადგენს. უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად, „არგუმენტი, რომ რომელიმე სიტყვა, რომელიც სხვა კონტექსტში შეიძლება დანაშაულის აღმნიშვნელი სიტყვა იყოს და პირის უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას წარმოადგენდეს, ყოველგვარი კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე აუცილებლად უნდა ჩაითვალოს ფაქტის შემცველ განცხადებად [და შესაბამისად, ცილისწამებად] და არა შეფასებით მსჯელობად, სასამართლოს მიერ ვერ იქნება გაზიარებული“ (იხ. სუსგ Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მნიშვნელობა აქვს განცხადების მთლიან შინაარსს და კონტექსტს. მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული სიტყვა არის პირველი მოპასუხის მიერ იმ ფაქტების შეჯამება, იმ ფაქტებიდან გამოტანილი დასკვნა, რომლებიც ასახულია სტატიაში და წინ უძღვის ამ გამონათქვამს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ იგი, როგორც ექიმების ქმედების მოპასუხისეული შეფასება, აბსოლუტური პრივილეგიით დაცულ სფეროში შედის.

89. მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს რა კასატორის პრეტენზიას სადავო განცხადებების სიმძიმის შესახებ, საჭიროდ მიიჩნევს დამატებით გამოიკვლიოს საკითხი, ჰქონდა თუ არა რესპონდენტს აღნიშნული შეხედულებებისთვის საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი.

90. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელით შედავებული არ არის შემდეგი ფაქტების არსებობა: 65 წლის პაციენტს წნევა აწუხებდა. გარდაცვალებამდე ერთი თვით ადრე თავბრუ დაეხვა, სამსახურში კიბეზე წაბორძიკდა. იგი მივიდა საავადმყოფოში მოსარჩელე ექიმთან. პაციენტი ადრეც სვამდა წამლებს - წნევის მარეგულირებელს და გულის მკვებავს. მოსარჩელე ექიმმა მას დაუნიშნა ახალი მედიკამენტები. პაციენტმა დაიწყო მკურნალობა, მაგრამ სამჯერ გული წაუვიდა. პაციენტის შვილმა/პირველმა მოპასუხემ რამდენჯერმე დაურეკა ექიმს, რომ დედა წამლების მიღების შემდეგ ცუდად იყო და ხომ არ აჯობებდა შეეწყვიტა მკურნალობა. ექიმმა ურჩია მკურნალობის გაგრძელება. პაციენტი კვლავ ცუდად გრძნობდა თავს. მკურნალობის დაწყებიდან ერთი თვის შემდეგ მას სამსახურში გული წაუვიდა. „სასწრაფომ“ იგი იმავე საავადმყოფოში მიიყვანა მოსარჩელე ექიმის მეთვალყურეობის ქვეშ. პაციენტს მეორე დღეს გაუკეთეს კორონოგრაფია. გადაიყვანეს პალატაში, შემდეგ რეანიმაციულ განყოფილებაში, სადაც ერთი ღამე გაატარა. მეორე დილით იგი სახლში გაწერეს, მიუდავად იმისა, რომ ცუდად გრძნობდა თავს [„დედამ 7 საათზე დამირეკა, ახლა ერთ გადასხმას გამიკეთებენ და 9 საათზე მომაკითხეთ, ექიმი სახლში მიშვებსო. სანამ წავიყვანდი [მოსარჩელე ექიმს] ვკითხე, ხომ არ ჯობია კლინიკაში დავტოვოთ-მეთქი. არაო, მითხრა ჩემი პაციენტი აღარ არის, კორონოგრაფიის დასკვნით ყველაფერი წესრიგშია, 10 დღეში მომიყვანეო.

დასუსტებული ძლივს ჩამოვიყვანე ეზოში, ორჯერ გაჩერდა გზაში, მაგრამ იძულებული ვიყავი წამომეყვანა, რადგან არ დატოვეს. ჩავსვი მანქანაში და 10 წუთში სახლში ვიყავით. როგორც კი შევედით, დედამ ძალიან ცუდად ვარ დამაწვინეო. დავაწვინე და ხელებში ჩამაკვდა...“]. პაციენტი სახლში მისვლისთანავე გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალებიდან 5 დღეში პირველმა მოპასუხემ ექიმების წინააღმდეგ საჩივარი რეგულირების სააგენტოში შეიტანა.

91. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს აგრეთვე იმ გარემოებას, რომ პირველი მოპასუხის მიერ შესაგებელზე მტკიცებულების სახით დართული სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს 2019 წლის 18 დეკემბრის დასკვნის თანახმად (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9.5 პუნქტი), სამედიცინო დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი დარღვევა-ნაკლოვანებები:

„საყურადღებოა არასაკმარისი კომუნიკაცია ექიმ-რიტმოლოგ და პაციენტს შორის. ფაქტია, რომ ჰოსპიტალიზაციის მიზეზი იყო მედიკამენტებით გამოწვეული სრული ავ ბლოკადა და სინკოპე. ვერ დავეთანხმები ბატონ [მოსარჩელე ექიმის] აზრს, რომ მედიკამენტების დოზების კორექცია არის პაციენტის პასუხისმგებლობა და არა ექიმის (რეცენზიიდან)“;

31.05.2019 9:45 [მეორე ექიმის] ჩანაწერით: პაციენტი „ითხოვს დილიდანვე ბინაზე გაწერას“, თუმცა „სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათში“ არ ფიქსირდება პაციენტის განცხადება ბინაზე გაწერის თაობაზე.“

(იხ. ტ.1, ს.ფ. 86).

92. შესწავლის შედეგებიდან გამომდინარე, სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მიერ დაისვა საკითხი პროფესიული განვითარების საბჭოს წინაშე, საქართველოს კანონის „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ 74-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე ექიმის და მეორე ექიმის პროფესიული პასუხისმგებლობის თაობაზე, თუმცა წინამდებარე საქმის განხილვის პროცესში კასატორმა საკასაციო სასამართლოს აცნობა, რომ პროფესიული განვითარების საბჭოს დადგენილებით მათ არ დაეკისრათ პროფესიული პასუხისმგებლობა.

93. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე დავაში სასამართლოს ფუნქციას არ წარმოადგენს იმის დადგენა, რამდენად მართებული იყო პაციენტთან მიმართებაში მოსარჩელე ექიმის ქმედებები და არსებობს თუ არა მიზეზობრივი კავშირი ექიმის ქმედებებს, მის მიერ არჩეულ მკურნალობის ფორმებსა და პაციენტის გადაცვალებას შორის.

94. საკასაციო სასამართლოს მიზნია დაადგინოს ჰქონდა თუ არა რესპონდენტის სადავო განცხადებებს საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი. ამ თვალსაზრისით პირველი მოპასუხის მონათხრობი დედის მკურნალობასთან დაკავშირებით განვითარებული მოვლენების შესახებ სარწმუნოდ ეჩვენება სასამართლოს. საკასაციო სასამართლოს არა აქვს მიზეზი არ ირწმუნოს, რომ პირველი მოპასუხის, როგორც გარდაცვლილი პაციენტის შვილის, სუბიექტური გამოცდილება და დასკვნები ზემოთ აღწერილ, ობიექტურად მომხდარ მოვლენებთან შესაბამისობაშია. მით უმეტეს, რომ ამ მოვლენების ნამდვილობა მოსარჩელეს ეჭვქვეშ არ დაუყენებია. ასეთ პირობებში სასამართლო მიიჩნევს, რომ პირველ მოპასუხეს ჰქონდა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი იმ განცდებისა და დასკვნებისათვის, რაც ასახულია სადავო გამონათქვამებში. პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენს მოსარჩელე ექიმის ქმედების გარე ობიექტურ შემფასებელს. იგი არის გარდაცვლილი პაციენტის შვილი, რომელსაც საკუთარ მოსაზრებებსა და დასკვნებში უფლება აქვს იყოს სუბიექტური. აღნიშნული მოსაზრებები და დასკვნები შეიძლება გამოწვეული იყოს იმ თავზარდაცემითა და სტრესით, რასაც იწვევს უახლოესი ადამიანის მოულოდნელი გარდაცვალება და ეს აღქმადია სადავო სტატიის ნებისმიერი საშუალო შესაძლებლობის მკითხველისთვის.

95. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია (იხ. წინამდებარე გაჩინების 41-ე პუნქტი).

96. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს პირველი მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლების შეძღუდვის აუცილებლობა [„მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება“] მოსარჩელე ექიმის სახელის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

ჟურნალისტის (მედია საშუალების) პასუხისმგებლობა

97. მეორე მოპასუხესთან მიმართებაში სააპელაციო სასამართლოს განჩინებასთან დაკავშირებით კასატორის პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ არ გაითვალისწინა შემდეგი საკითები: მიუხედავად იმისა რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი მოსარჩელეს აკისრებს მის წინააღმდეგ გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობის დადასტურების ვალდებულებას, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ჟურნალისტია ვალდებული ამტკიცოს მის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე ან/და მის მიერ ჟურნალისტური ეთიკის ფარგლებში განხორციელებული ზომები ინფორმაციის გადასამოწმებლად; ჟურნალისტმა უნდა ადასტუროს გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე, ან/და მის მიერ მიღებული გონივრული ზომები ინფორმაციის გადამოწმების თაობაზე; ჟურნალისტური ეთიკა მოითხოვს, რომ ჟურნალისტი მოქმედებდეს პატიოსნად, მან უნდა დაადგინოს ინფორმაციის სიზუსტე და სანდოობა, როდესაც, განსაკუთრებით, კერძო პირის რეპუტაციაზე თავდასხმა ხდება. ინფორმაციის გამოქვეყნება, რომელიც კერძო პირს დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენაში ადანაშაულებს ისე, რომ არ აძლევს მას საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმის საშუალებას, ჟურნალისტური ეთიკის სერიოზულ დარღვევას წარმოადგენს, რომელიც არ შეიძლება საპატიოდ ჩაითვალოს გავრცელებული ინფორმაციის სავარაუდო საზოგადოებრივი ინტერესების საგნად ცნობის გამო; განსახილველ შემთხვევაში, სტატიის გამოქვეყნება განხორციელდა მოსარჩელის აზრისა და მისი პოზიციის დაფიქსირების გარეშე, მას არ მიეცა შესაძლებლობა, იმავე სტატიაში დაეფიქსირებინა პოზიცია მის მიმართ ცალმხრივად დაფიქსირებული, არსებითად მცდარი ფაქტების შესახებ; ჟურნალისტმა არათუ არ გამოიკვლია რესპონდენტის მიერ მოყვანილი ფაქტების უტყუარობა, არამედ მოსარჩელეს არ მისცა საშუალება დაეფიქსირებინა მის მიმართ გაჟღერებულ ცილისმწამებლურ ფაქტებზე პოზიცია; დადგენილი პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მაშინაც კი, როდესაც განცხადება წარმოადგენს შეფასებით მსჯელობას, უნდა არსებობდეს მისი დამადასტურებელი საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი. სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებთან, მათ შორის საქართველოს წინააღმდეგ გაკეთებულ განმარტებასთან, რომ კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ვიწრო ფარგლები, თავის რეალურ შინაარსს მაშინ იძენს, როდესაც საქმე ეხება ძალიან მძიმე სიტყვიერ შეურაცხყოფას, ან უკიდურესად სერიოზულ და ამავე დროს სავსებით უსაფუძვლო ბრალდებას.

98. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სამართალში კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები ყველაზე უფრო ვიწროა, როცა ადგილი აქვს, მათ შორის, უკიდურესად სერიოზულ და, ამავე დროს, სავსებით უსაფუძვლო ბრალდებას. თუმცა, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ როცა საქმე ეხება პრესის თავისუფლებას და სტატია საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებს შეეხება, ამ ორი ფაქტორის არსებობა კრიტიკის ვიწრო ფარგლების მიუხედავად, უმრავლეს შემთხვევაში სასწორს გამოხატვის თავისუფლების სასარგებლოდ ხრის (იხ. ე. გოცირიძე, გამოხატვის თავისუფლება ღირებულებათა კონფლიქტში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და სტრასბურგის სასამართლოს იურისპრუდენციის მიხედვით, თბილისი, 2008, გვ. 355). მაგალითად, საქმეში Bergens Tidende and others v. Norway კერძო პირის რეპუტაციის სერიოზული შელახვის მიუხედავად, ევროპულმა სასამართლომ ჟურნალისტთა გამოხატვის თავისუფლება დაიცვა. საქმე შეეხებოდა გაზეთისათვის, მისი ყოფილი რედაქტორისა და ჟურნალისტისათვის სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრებას პლასტიკური ქირურგის სასარგებლოდ მისი რეპუტაციისათვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად. გაზეთში დაბეჭდილ სტატიებში გადმოცემული იყო პაციენტთა უკმაყოფილება ქირურგის საქმიანობის მიმართ, რის გამოც იქმნებოდა მისი არაკვალიფიციურობის შთაბეჭდილება. ევროპულმა სასამართლომ აღიარა, რომ სტატიებმა ექიმის რეპუტაციას არსებითი ზიანი მიაყენა და უსათუოდ ცუდად იმოქმედებდა მის პროფესიულ კარიერაზე. მაგრამ გადამწყვეტი მნიშვნელობა მიენიჭა იმ გარემოებას, რომ სტატიები „შეეხებოდა ადამიანის ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან ასპექტებს და საზოგადოება დაინტერესებული იყო ასეთი ინფორმაციის მიღებით. ამიტომ, მოცემულ შემთხვევაში, ექიმის ინტერესებისა და პროფესიული რეპუტაციის დაცვა ვერ აღემატებოდა პრესის თავისუფლების მნიშვნელობასა და კონკრეტულ შემთხვევაში საზოგადოებისათვის აქტუალურ თემაზე ინფორმაციის მიწოდების აუცილებლობას“ (იხ. Bergens Tidende and others v. Norway, 2 May 2000, §60; Guide on Article 10 of the European Convention of Human Rights, Council of Europe, updated 20 April, 2021, p.37; ე. გოცირიძე, გამოხატვის თავისუფლება ღირებულებათა კონფლიქტში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და სტრასბურგის სასამართლოს იურისპრუდენციის მიხედვით, თბილისი, 2008, გვ. 356).

99. მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ ჟურნალისტების გამოხატვის თავისუფლება დაკავშირებულია სწორი და სანდო ინფორმაციის გავრცელების მოვალეობასთან.

100. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ევროკონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, გამოხატვის თავისუფლების განხორციელება განუყოფელია შესაბამისი „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან“, რომელიც პრესაზეც ვრცელდება. სწორედ აღნიშნული „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის“ გამო, მე-10 მუხლის მიხედვით, ჟურნალისტებისათვის მიკუთვნებული დაცვა, როდესაც ისინი აშუქებენ საზოგადო ინტერესის მქონე საკითხებს, ექვემდებარება დათქმას, რომ ისინი მოქმედებენ კეთილსინდისიერად, რათა წარმოადგინონ სწორი და სანდო ინფორმაცია ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად (Bladet Tromsø and Stensaas v. Norway [GC], no. 21980/93, § 65, ECHR 1999-III; Kasabova v. Bulgaria, no. 22385/03, § 63, 19 April 2011). სტრასბურგის სასამართლოს თანახმად, ყველა იმ საქმეში, სადაც სასამართლოს უნდა ემსჯელა, გაეთავისუფლებინა თუ არა გაზეთები დაკისრებული ვალდებულებისაგან - გადაამოწმონ ფაქტის შემცველი განცხადებები, რომლებიც ცილისმწამებული ხასიათისაა, მან გაითვალისწინა სხვადასხვა ფაქტორი, განსაკუთრებით ცილისწამების ბუნება და ხარისხი და აგრეთვე ის მოცულობა, რამდენად გონივრულად შეეძლო გაზეთს მისი წყარო სანდოდ მიეჩნია (Bladet Tromsø and Stensaas, cited above, § 66). თავის მხრივ ეს ფაქტორები მოითხოვს სხვა ისეთი ელემენტების განხილვას, როგორიცაა წყაროს ავტორიტეტი, აგრეთვე, გამოცემის გამოშვებამდე შეეძლო თუ არა გაზეთს ჩაეტარებინა საკმარისი მოკვლევა, წარმოადგინა თუ არა გაზეთმა ამბავი საკმარისად დაბალანსებულად და მისცა თუ არა მეორე მხარეს თავის დაცვის შესაძლებლობა. ცილისმწამებლური განცხადების გადამოწმების მოთხოვნიდან გადახვევა იმგვარი ბუნებისაა, რომ მისი გამოყენებისათვის ეროვნულმა სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ განსახილველი საქმის კონკრეტული გარემოებები. თუ ეროვნული სასამართლოები გამოიყენებენ ზედმეტად ხისტ მიდგომას ჟურნალისტის პროფესიული ქცევის შეფასებისას, მედიას არასათანადოდ შეეშლება ხელი მისი ფუნქციის, კერძოდ, საზოგადოების ინფორმირებულობის, განხორციელებაში. შესაბამისად, სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ მათი გადაწყვეტილებების სავარაუდო გავლენა არა მხოლოდ ინდივიდუალურ საქმეებზე, არამედ ზოგადად მედიაზე (Kasabova, cited above, § 55 and Yordanova and Toshev v. Bulgaria, no. 5126/05, § 48, 2 October 2012). განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე დამატებითი ფაქტორია „მოდარაჯე ძაღლის“ როლი, რომელსაც პრესა ასრულებს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. მართალია, მან არ უნდა გადააბიჯოს განსაზღვრულ ფარგლებს, კერძოდ, სხვათა უფლებებსა და რეპუტაციასთან მიმართებით, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, პრესის მოვალეობაა ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები პოლიტიკურ და საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე. ეროვნული ხელისუფლების მიერ დაკისრებულ სანქციებს შეუძლია პრესას გული აუცრუოს დებატებში მონაწილეობაზე, რომელიც ეხება ლეგიტიმურ საზოგადოებრივ პრობლემას (Tønsbergs Blad A.S. and Haukom v. Norway, no. 510/04, § 88, ECHR 2007-III).

101. წინამდებარე საქმეში კასატორის მთავარი პრეტენზია მედია საშუალებასთან მიმართებაში იმას უკავშირდება, რომ გამოქვეყნებული სტატიით მას ფაქტობრივად ბრალი დასდეს პაციენტის მკვლელობაში, არასწორ მკურნალობასა და არაპროფესიონალიზმში, მაშინ, როდესაც აღწერილ ფაქტზე მიმდინარეობდა სახელმწიფო ორგანოს მხრიდან მოკვლევა და ჯერ კიდევ არ იყო დადგენილი ექიმის გადაცდომა, რომელიც საბოლოოდ არც დადგინდა. კასატორი უთითებს, რომ სწორი და სანდო ინფორმაციის გავრცელების ვალდებულება ჟურნალისტისგან მოითხოვდა არა მხოლოდ რესპონდენტისგან მიღებული ინფორმაციის გავრცელებას, არამედ ზომების მიღებას ამ ინფორმაციის გადასამოწმებლად, განსაკუთრებით, სადავო განცხადებების ადრესატისათვის საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმის საშუალების მიცემას.

102. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიების შემოწმების მიზნით, აუცილებლად მიიჩნევს აღწეროს ფორმა, რომლითაც ჟურნალისტმა ინფორმაცია საზოგადოებას მიაწოდა და შეაფასოს მეთოდი, რომლითაც მან აღნიშნული ინფორმაცია მოიპოვა, მათ შორის, ღონისძიებები, რომლებიც მან ინფორმაციის სარწმუნოობის გადასამოწმებლად გაატარა. ამ თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ჟურნალისტის მიერ განსახორციელებელ იმ კონკრეტულ ქმედებებზე, რასაც მოიცავს კეთილსინდისიერად და ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად სწორი და სანდო ინფორმაციის წარმოდგენა.

103. ასეთი სტანდარტების შემცველია, მათ შორის, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის (PACE) მიერ 1993 წლის 01 ივლისს მიღებული რეზოლუცია 1003 (1993) ჟურნალისტური ეთიკის შესახებ, რომელშიც ვკითხულობთ:

„…

4. მიწოდებული ფაქტები უნდა ეფუძნებოდეს სიმართლეს, რომელიც უზრუნველყოფილია გადამოწმებისა და მტკიცების შესაბამისი საშუალებებით და მიუკერძოებლად უნდა იქნას წარდგენილი, აღწერილი და მოთხრობილი. ჭორი არ უნდა იქნას აღრეული ნამდვილ ფაქტში. ახალი ამბების სათაურები და მოკლე შინაარსი შეძლებისდაგვარად ზუსტად უნდა ასახავდეს წარდგენილი ფაქტებისა და მონაცემების არსს…“

(იხ. ასევე, სუსგ Nას-1271-2018, 07 თებერვალი, 2022 წელი).

104. ჟურნალისტის მიერ სანდო და ზუსტი ინფორმაციის მიწოდებისა და საინფორმაციო წყაროს სწორად მითითების კონკრეტულ ეთიკურ ვალდებულებას ადგენს, აგრეთვე, საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პრინციპები და საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის 2009 წლის 12 მარტის N2 დადგენილებით დამტკიცებული „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი“.

105. ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პირველი და მესამე პრინციპის თანახმად, „ჟურნალისტმა პატივი უნდა სცეს სიმართლეს და საზოგადოების უფლებას - მიიღოს ზუსტი ინფორმაცია“; „ჟურნალისტმა უნდა გადასცეს ინფორმაცია მხოლოდ იმ ფაქტებზე დაყრდნობით, რომელთა წყარო დადასტურებულია“; ხოლო მაუწყებელთა ქცევის კოდექსის მე-14 მუხლის შესაბამისად:

„1. მაუწყებელი ვალდებულია უზრუნველყოს აუდიტორია სანდო და ზუსტი ინფორმაციით და არ დაუშვას ცრუ ან შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციის გავრცელება…

3. მაუწყებელმა უნდა გაითვალისწინოს ინფორმაციის წყაროს შესაძლო დაინტერესება ან მიკერძოებლობა. განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება საზოგადოებრივი ინტერესის შემცველ საკითხთან დაკავშირებით გამოთქმულ მოსაზრებას და მიიღოს ყველა გონივრული ზომა გადაცემული ინფორმაციის სისრულისა და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად…

4. არსებული შესაძლებლობების ფარგლებში მაუწყებელი უნდა დაეყრდნოს პირველწყაროს და საკუთარი ძალისხმებით მოპოვებულ ინფორმაციას. როგორც წესი, მაუწყებელი არ უნდა დაეყრდნოს ინფორმაციის მხოლოდ ერთ წყაროს და სხვა წყაროებიდანაც უნდა მოიძიოს ინფორმაცია.“

106. ინფორმაციის გადამოწმებისას სავალდებულოდ განსახორციელებელი კონკრეტული მოქმედებების შესახებ დეტალურ მსჯელობას შეიცავს, აგრეთვე, საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭოს გადაწყვეტილებებით დამკვიდრებული პრაქტიკა, რომელიც ჟურნალისტების მხრიდან ეთიკის ქარტიის დარღვევის შესახებ დავების განხილვის შედეგად შეიქმნა. მაგალითად, ქარტიის საბჭოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში ვკითხულობთ, რომ:

„ჟურნალისტმა ყველა შესაძლო გზას უნდა მიმართოს ერთი წყაროს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის გადასამოწმებლად, მოიძიოს მეორე მხარე, ალტერნატიული წყაროები, გამოითხოვოს ინფორმაცია და აუდიტორიას მიაწოდოს ყველა რელევანტური მხარის შეფასება, კომენტარი. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ წყაროები იყოს ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი. ხოლო, თუ ვერ ხერხდება ინფორმაციის გადამოწმება, ჟურნალისტმა აუდიტორიას პატიოსნად უნდა აცნობოს მის მიერ გადამოწმების მცდელობისა და გზების შესახებ და უნდა მიუთითოს, რომ ინფორმაცია გადაუმოწმებელია.“

(იხ. საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია, გადაწყვეტილება საქმეზე - ა(ა)იპ დემოკრატიის ინდექსი - საქართველო; დამოუკიდებელი იურისტების ჯგუფი: ეკატერინე ციმაკურიძე, მაია ბაქრაძე, თამარ ლალიაშვილი, ნათია ქუთათელაძე, ბესო ლოლაძე, ბესიკ სისვაძე მარიამ ოშხნელის წინააღმდეგ, 08.02.2022, საქმე N533; სუსგ Nას-1271-2018, 07 თებერვალი, 2022 წელი).

107. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს, რომ ჟურნალისტის გამოხატვის თავისუფლება უნდა შეესაბამებოდეს საზოგადოების უფლებას - მიიღოს სანდო და ზუსტი ინფორმაცია.

108. განსახილველ შემთხვევაში, სტატია შედგება ორი ნაწილისაგან. პირველ ნაწილში ჟურნალისტი პირველი მოპასუხის დედის ავადმყოფობის, მკურნალობისა და გარდაცვალების კონკრეტულ შემთხვევას განიხილავს. ამ ნაწილში ჟურნალისტის რესპონდენტია პირველი მოპასუხე, რომელიც აღწერილი ფაქტების თვითმხილველი და პირველწყაროა.

109. სტატიის მეორე ნაწილში განხილულია რეგულირების სააგენტოს საქმიანობა სამედიცინო მომსახურების თაობაზე პაციენტებისა და მათი ოჯახის წევრების, მათ შორის, პირველი მოსარჩელის, მიერ შეტანილი საჩივრების განხილვასთან დაკავშირებით. ამ ნაწილში ჟურნალისტის რესპონდენტია რეგულირების სააგენტოს დირექტორი, რომელიც ასევე პირველწყაროა.

110. სტატიას აქვს მთლიანად ინტერვიუს ფორმა. მასში ჟურნალისტს საკუთარი შეფასებები და დასკვნები არ გამოუქვამს.

111. ამრიგად, სტატია კონკრეტულ შემთხვევასთან დაკავშირებული მოვლენების აღწერისას ეყრდნობა პირველწყაროსგან მიღებულ ინფორმაციას. ჟურნალისტმა პირველი რესპონდენტისაგან მიღებული ინფორმაცია გადაამოწმა მეორე წყაროსთან - რეგულირების სააგენტოს დირექტორთან და მიიღო პასუხი, რომ რეგულირების სააგენტომ საქმე შესასწავლად გააგზავნა ექპერტებთან და ელოდება მათ დასკვნას, რათა მიიღოს გადაწყვეტილება ექიმების პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენება-არდაყენების შესახებ.

112. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ ჟურნალისტს ევალებოდა ასევე მოსარჩელე ექიმთან, ინფორმაციის გადამოწმება. თუმცა იმ პირობებში, როცა:

112.1. სადავო განცხადებების გარდა სტატიაში გადმოცემული ფაქტების სისწორე სარჩელით გასაჩივრებული არ ყოფილა;

112.2. ფაქტის შემცველი პირველი განცხადების მცდარობა სასამართლოს მიერ არ არის დადგენილი;

112.3. პირველი მოპასუხის მეორე და მესამე განცხადებები მიჩნეულია აზრის, მისი სუბიექტური შეხედულების გამოხატვად, რომელსაც გააჩნდა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი;

112.4. ჟურნალისტმა რესპონდენტის მიერ მიწოდებული ფაქტობრივი ინფორმაცია რეგულირების სააგენტოს დირექტორთან გადაამოწმა;

112.5. ჟურნალისტის მიერ ინფორმაციის გადამოწმების ვალდებულება გულისხმობს მხოლოდ ფაქტებისა და არა რესპონდენტის პირადი შეხედულებებისა და დასკვნების გადამოწმების ვალდებულებას;

ჟურნალისტის მიერ განხორციელებული ქმედებები საკმარისია დასკვნისთვის, რომ სტატია წარმოადგენდა დაბალანსებულ რეპორტაჟს და ჟურნალისტს საკუთარი ეთიკური ვალდებულებები არ დაურღვევია.

113. დასასრულს, საკასაციო სასამართლო შეეხება სტატიის სათაურსაც და აღნიშნავს, რომ მისი შინაარსიდან გამომდინარე, მკითხველისათვის იმთავითვე ნათელი ხდება, რომ ის წარმოადგენს რესპონდენტის და არა ჟურნალისტის შეფასებას/დამოკიდებულებას მასში აღწერილ ფაქტებთან დაკავშირებით, რომელიც მოკლედ გადმოსცემს სტატიაში წარდგენილი ფაქტების არსს. ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებების თანახმად, არსებობს ჟურნალისტის პროფესიისათვის განუყოფლად დამახასიათებელი თავისუფლება, ისე გადმოსცეს საკითხი, როგორც ყველაზე უფრო შესაფერისად მიაჩნია; არც სტრასბურგისა და არც ეროვნული სასამართლოების ფუნქციაა ჩაანაცვლონ ჟურნალისტის მოსაზრებები საკუთარით ამ უკანასკნელის მიერ ინფორმაციის გადმოცემისათვის შერჩეული მეთოდის შესახებ (იხ. Couderc and Hachette Filipacchi Associes v. France [GC], §139; Jersild v. Denmark, §31).

114. ამრიგად, გამომდინარე იქიდან, რომ:

114.1. სადავო სტატია საექიმო მომსახურების ნაკლოვანებებსა და ამ ნაკლოვანებების აღმოფხვრის კუთხით სამედიცინო საქმიანობის რეგულირების სახელმწიფო ორგანოს საქმიანობას აღწერს, რითაც საზოგადოების არსებობისა და მშვიდობიანი განვითარებისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის საკითხებს განიხილავს და წვლილი შეაქვს აღნიშნულ საკითხებზე მიმდინარე დებატების პროცესში;

114.2. სტატიაში ჟურნალისტს საკუთარი შეფასებები და დასკვნები არ გამოუქვამს;

114.3. სტატია კონკრეტულ შემთხვევასთან დაკავშირებული მოვლენების აღწერისას ეყრდნობა პირველწყაროსგან მიღებულ ინფორმაციას; ამასთან, ჟურნალისტმა პირველი წყაროსგან (რესპონდენტისგან) მიღებული ინფორმაცია გადაამოწმა მეორე წყაროსთან (რესპონდენტთან);

114.4. დადგენილია, რომ ჟურნალისტის რესპონდენტის პირველი განცხადება არ შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს მოსარჩელის შესახებ, ხოლო მეორე და მესამე განცხადებები წარმოადგენდა არა ფაქტების, არამედ აზრის შემცველ განცხადებებს, რომლებსაც ჰქონდა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი;

114.5. სადავო განცხადებების გარდა სტატიაში გადმოცემული ფაქტების სისწორე სარჩელით გასაჩივრებული არ ყოფილა;

114.6. ჟურნალისტის მიერ ინფორმაციის გადამოწმების ვალდებულება გულისხმობს ფაქტებისა და არა რესპონდენტების პირადი შეხედულებებისა და დასკვნების გადამოწმების ვალდებულებას;

114.7. სტატია წარმოადგენდა დაბალანსებულ რეპორტაჟს და ჟურნალისტს ინფორმაციის მიწოდებისას საკუთარი ეთიკური ვალდებულებები არ დაურღვევია;

114.8. მსუბუქ სანქციასაც შეიძლება ჰქონდეს მსუსხავი ეფექტი ჟურნალისტის გამოხატვის თავისუფლებაზე;

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს მოპასუხე მედია საშუალების (ჟურნალისტის) გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობა [„მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება“] დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელე ექიმის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

115. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

116. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არსებითად სწორია, რაც მისი ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

117. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

118. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ.მ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი