საქმე №ას-1082-2023 17 ნოემბერი, 2023 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს "ი.პ.შ. და კ.ი.ს.პ.ც–ი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "ა.ფ–ა" (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, უძრავი ქონების გათავისუფლების დაყოვნების გამო ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ა.ფ–ას“ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მეიჯარე) სარჩელი სს „ი.პ., შ. და კ.ი.ს.პ.ც–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან მოიჯარე) წინააღმდეგ, თანხის დაკისრების თაობაზე, დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ ზიანის 428 528 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; მოსარჩელის სარჩელი საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა:

2.1. მოსარჩელემ 2009 წლის 25 დეკემბერს აუქციონის მეშვეობით შეიძინა სახელმწიფო ქონება მდებარე: ქ. თბილისი, ........გამზირი N16, 58 175 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული 18 ერთეული შენობა-ნაგებობით. აუქციონის ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენდა ახალი მესაკუთრის ვალდებულება საპრივატიზაციო ობიექტში განთავსებული სამედიცინო დაწესებულებისთვის, პროფილით ფუნქციონირების მიზნით, ამავე ობიექტით უსასყიდლო სარგებლობის უფლებით უზრუნველყოფა 2 წლის ვადით;

2.2. მოსარჩელეს, მოპასუხესა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს (შემდეგში: სამინისტრო) შორის, 2013 წლის 1 სექტემბერს, დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც სადავო უძრავი ქონება სარგებლობაში გადაეცა მოიჯარეს (მოპასუხეს). ყოველთვიური საიჯარო ქირა 36 112.75 ლარს შეადგენდა. ხელშეკრულების მიხედვით, სამინისტრომ აიღო ვალდებულება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადებში და წესით გადაუხადოს მეიჯარეს საიჯარო ქირა. ხელშეკრულება მოქმედებდა 2014 წლის 1 იანვრამდე. ანალოგიური შინაარსის ხელშეკრულება დაიდო 2014 წლის 27 თებერვალს და 2015 წლის 24 ივნისს. 2015 წლის 25 აგვისტოს შეთანხმებით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2015 წლის 1 აგვისტოდან მეიჯარისათვის გადასახდელი ყოველთვიური საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა 35 745 ლარით. იგივე პირობებით დაიდო ხელშეკრულება 2016 წლის 16 აგვისტოს. 2016 წლის 29 ნოემბრის შეთანხმებით ყოველთვიური საიჯარო ქირა განისაზღვრა 35 835 ლარით. ხელშეკრულება მოქმედებდა 2017 წლის 1 იანვრამდე;

2.3. ხელშეკრულება დაიდო ასევე 2017 წლის 8 ივნისს და 2018 წლის 12 თებერვალს. ხელშეკრულების თანახმად, საიჯარო ურთიერთობები გრძელდებოდა 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. მოიჯარე ვალდებული იყო ხელშეკრულების შეწყვეტის/მოქმედების ვადის გასვლის შემთხვევაში ფართი მეიჯარისათვის დაებრუნებინა;

2.4. 2020 წლის 5 აგვისტოს ხელშეკრულების მიხედვით საიჯარო ხელშეკრულება მოქმედებდა 2020 წლის 1 იანვრიდან 2020 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. ყოველთვიური საიჯარო ქირა 33 985 ლარს შეადგენდა;

2.5. მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ დადებულა 2019 წლის პერიოდზე, თუმცა მოპასუხე დაწესებულება კვლავ აგრძელებდა მოსარჩელის უძრავი ქონებით სარგებლობას. ამ პერიოდში მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს დაკავებული ფართის გამოთავისუფლების მოთხოვნით;

2.6. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების გამოკვლევის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და პოზიციების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 2019 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მხარეებს შორის საიჯარო ურთიერთობა არ არსებობდა;

2.7. მოსარჩელემ (მეიჯარემ) 2019 წლის 29 იანვარს, 11 თებერვალს, 26 მარტს, 11 ივნისს და 4 ივლისს წერილობით მიმართა მოპასუხეებს (მოიჯარეს და სამინისტროს), სადაც დაფიქსირებული იყო მისი სურვილი, მფლობელობაში საკუთრება დაებრუნებინა და მოიჯარეს (მოპასუხეს) დაკავებული უძრავი ქონების გამოთავისუფლებას სთხოვდა;

2.8. ვინაიდან უძრავი ქონების მესაკუთრე მკაფიოდ აფიქსირებდა თავის პოზიციას და ითხოვდა მოპასუხისგან ქონების გამოთავისუფლებას, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იჯარის ხელშეკრულების უვადოდ გაგრძელების შესახებ.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ივნისის განჩინებით მოპასუხის (მოიჯარის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 30 მაისს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, რასაც მოწინააღმდეგე მხარეც (მოიჯარეც) დაეთანხმა, მხარეთა შორის ხელშეკრულება დადებულია 2023 წლის 1 იანვრიდან 2023 წლის 30 სექტემბრის ჩათვლით, ამასთან, მხარეთა მიერ ხელმოწერილია მიღება-ჩაბარების აქტი პირველი ოთხი თვის ქირასთან მიმართებით და გადახდა ერთიანად განხორციელდება.

5. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 591-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ ამ ნორმის მიხედვით სარგებლობისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა უნდა იყოს დასრულებული და მოიჯარე არ უნდა აბრუნებდეს იჯარით აღებულ ქონებას.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით დადასტურებულია სადავო პერიოდში - 2019 წლის 1 იანვრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით - ხელშეკრულების არარსებობა, ისევე როგორც მოსარჩელის მხრიდან წარდგენილი არაერთი მოთხოვნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.7 ქვეპუნქტი), რაც ადასტურებს ხელშეკრულების შეწყვეტასა და ფართის დაცლის შესახებ მოთხოვნას. თავის მხრივ, სადავოდ არ არის გამხდარი მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ საიჯარო საგნის მეიჯარისათვის დაუბრუნებლობის ფაქტი, რასაც თავად მოპასუხეც ეთანხმება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება რომ თავად კლინიკის დანიშნულებიდან გამომდინარე ვერ ხდებოდა ფართის გამოთავისუფლება, თუმცა აღნიშნა, რომ ეს გარემოება მხარეს საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულებისაგან არ ათავისუფლებს.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების საფუძველზე, საიჯარო ქირას სამინისტრო იხდიდა, თუმცა, ხელშეკრულების არარსებობის პერიოდისათვის არ შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროს სამინისტროს და ამ მხრივ სათანადო მტკიცებულებად ვერ გამოდგება მარტოოდენ მოიჯარის მიერ მხარეთა შორის კომუნიკაციის პრობლემაზე მითითება, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ მხარე შეუფერხებლად ახორციელებდა საქმიანობას, მიუხედავად დავალიანების არსებობისა. ამასთან, მხარემ ვერ დაადასტურა მისი მზაობისა და ჩართულობის მცდელობა, მისივე ინტერესების დაცვის მიზნით, განახლებულიყო სამმხრივი (მეიჯარე, მოიჯარე, სამინისტრო) ხელშეკრულება.

8. მოიჯარის პრეტენზიის პასუხად 2018 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იგი შეიძლება განხილული იქნეს 2019 წლის 1 ივლისამდე დადებულად მისი მე-6 მუხლის 6.3 პუნქტის ჩანაწერის გამო, რაც ექვსი თვის თანხის დაკისრებისაგან მაინც გაათავისუფლებდა მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ და ამ პერიოდისათვის თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობოდა სამინისტროს . სახელშეკრულებო პირობაზე“...იჯარის ხელშეკრულების მაქსიმალური ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 2019 წლის 1 ივლისს“ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ და განმარტა, რომ აღნიშნული ჩანაწერი შესაძლოა უშვებდეს მაქსიმალური ვადის არსებობის ალბათობას, თუმცა ამას სასამართლო ვერ დაეყრდნობა, რადგან სწორედ ამ ალბათობას იგივე ხელშეკრულება გამორიცხავს ჯერ კიდევ პრეამბულაში, სადაც ცალსახად არის მითითებულია, რომ „...წინამდებარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობები არეგულირებს, მხარეებს შორის არსებულ საიჯარო ურთიერთობებს 2018 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით“. ეს პირობები განმტკიცებულია ასევე 2.3.2. და 3.7. პუნქტებითაც.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და სსკ-ის 591-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელის (მეიჯარის) სასარჩელო მოთხოვნა დასაბუთებულად მიიჩნია, რის გამოც უარყო მოპასუხის (მოიჯარის) სააპელაციო საჩივარი.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოიჯარე კლინიკამ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

10.2. კასატორის განმარტებით, სსკ-ის 401-ე მუხლის თანახმად ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლებოდა, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა იმ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. განსახილველ შემთხვევაში, კლინიკის სპეციფიკიდან გამომდინარე ვერ მოხდებოდა საიჯარო ფართის მესაკუთრისათვის დაბრუნება;

10.3. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს მოპასუხე სამედიცინო ცენტრის სახელმწიფოებრივ და საზოგადოებრივ მნიშვნელობაზე. ცენტრის ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი საავადმყოფოს შენობა, რომელიც მშენებლობის პროცესშია, დღემდე არ მოწყობილა.

10.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მოიჯარის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორი სადავოდ ხდის მეიჯარის მიერ საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის ფაქტს და მიიჩნევს, რომ რეალურად ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა. შესაბამისად, საიჯარო ქირის გადახდა ისევ სამინისტროს (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.2 ქვეპუნქტი) უნდა დაეკისროს.

15. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

16. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 581-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, ხოლო მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. ამრიგად, იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოიჯარის მთავარი ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდაში გამოიხატება.

17. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა (იხ. მ. თოდუა/ ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37).

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე, შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

19. საკასაციო პრეტენზიის პასუხად, რომ უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე, კერძოდ, სამედიცინო დაწესებულების მიერ საავადმყოფოს შენობის დაცლაზე, რაც ადამიანების სიკვდილს და ეპიდემიის გავრცელებას გამოიწვევს, არ უმსჯელია, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ მხარეთა შორის სადავოა საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ, იჯარის საგნის დაბრუნების დაყოვნებისათვის მოიჯარის მიერ ზიანის სახით საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. ეს საკითხი სსკ-ის 591-ე მუხლით წესრიგდება „თუ მოიჯარე საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ არ დააბრუნებს იჯარით აღებულ ქონებას, მაშინ მეიჯარეს შეუძლია მოითხოვოს დათქმული საიჯარო ქირის გადახდა ქონების დაბრუნების დაყოვნებისათვის; მეიჯარეს შეუძლია მოითხოვოს სხვა სახის ზიანის ანაზღაურებაც“ და მისი მიზანი მეიჯარის ინტერესების დაცვაა ამ უკანასკნელისათვის მოიჯარისაგან საიჯარო ქირისა და სხვა სახის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების მინიჭებით.

20. იჯარა ორმხრივმავალდებულებელი, სასყიდლიანი და კონსესუალური ტიპის ხელშეკრულებაა. მეიჯარის ვალდებულებაა, დროებით სარგებლობაში გადასცეს მოიჯარეს იჯარის საგანი (ქონება) ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მისგან სწორი სამეურნეო გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით ნაყოფის მიღება, ხოლო მოიჯარის ვალდებულება კი, შეთანხმებული საზღაურის გადახდაა. შესაბამისად, საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობის მიზანი არის არა მხოლოდ იჯარის საგნის სარგებლობა, არამედ იჯარის საგნის სარგებლობის გამო მიღებული შემოსავალი (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-823-823-2018, 06.11.2018წ; N ას-1229-2022, 23.12. 2022 წ; N ას-814-2023, 21.09.2023წ.). იჯარა ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის ნაირსახეობაა, მაგრამ ქირავნობისგან მას სწორედ იჯარის საგნის სარგებლობით შემოსავლის მიღების აუცილებლობა მიჯნავს. შემოსავლის მიღების შესაძლებლობის აუცილებლობის უზრუნველყოფა კი, მეიჯარის ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების გამოკვეთილი პასუხისმგებლობაა, რასაც ეფუძნება მოიჯარის ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდის შესახებ (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-738-700-2015, 18.12. 2015წ; N ას-823-823-2018, 06.11.2018წ.;N ას-814-2023, 21.09.2023). ქირავნობის დროს კონკრეტული, ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში გადაეცემა ქონება, რომელიც, არა მარტო ნივთებს, არამედ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთესაც აერთიანებს (სსკ-ის 147-ე მუხლი), ანუ იმ მოთხოვნებსა და უფლებებს, რომლებიც მოიჯარეს მისცემს შესაძლებლობას, მიიღოს ნაყოფი (მატერიალური სარგებელი). იჯარის შემთხვევაში ნაყოფია ის შემოსავლები, რაც მეურნეობის სწორი გაძღოლის გზით მიიღება სამართლებრივი ურთიერთობის (იჯარის) საფუძველზე („იურიდიული ნაყოფი“) (იხ. სუსგ-ები: Nას-738-700-2015, 18.12.2015.წ.; №ას-849-2020, 3.12. 2020წ.).

21. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2019 წლის 1 იანვრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა, ამასთან მეიჯარემ წერილობით არაერთხელ მოსთხოვა მოიჯარეს ხელშეკრულების შეწყვეტა და კუთვნილი ფართის დაცლა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.7 ქვეპუნქტი). თავის მხრივ, სადავოდ არ არის გამხდარი მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ საიჯარო საგნის მეიჯარისათვის დაუბრუნებლობის ფაქტი, რასაც თავად მოიჯარეც (კასატორიც) ეთანხმება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იმსჯელა საიჯარო ქირის მოპასუხისათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების გამოკვლევის შედეგად მიიღო დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაყრდნობით, რაც გულისხმობს ფაქტობრივი გარემოებებსა და მათ დამამტკიცებელ ან გამაქარწყლებელ მტკიცებულებებზე მითითებას სწორედ მხარეთა მიერ. სასამართლოში საქმის წარმოებისას მხარეებს ეძლევათ შესაძლებლობა, წარადგინონ მოწინააღმდეგის პოზიციის გამაბათილებელი მტკიცებულებები და გაამყარონ საკუთარი მტკიცება.

22. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ; N ას-754-2023, 20.10.2023წ.).

23. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივი მსჯელობასა (იხ. წინამდებარე განჩინების 6-8 პუნქტები) და სსკ-ის 591-ე მუხლზე დაყრდნობით, მეიჯარის სასარჩელო მოთხოვნა დასაბუთებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მას აქვს სამართლებრივი საფუძველი, მოიჯარეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ საიჯარო საგნის დაბრუნებამდე პერიოდისათვის ქირის გადახდა მოსთხოვოს.

24. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიას, მოპასუხე კლინიკის სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის გამო, მეიჯარისათვის იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ქონების დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ მიიჩნევს, რაც მეიჯარის სარჩელის უარყოფის მიზეზი ვერ გახდება. განსახილველ დავაში საკასაციო სასამართლო ვერ შეაფასებს მოპასუხე კლინიკის ფუნქციონირებასთან და მისი განთავსების ადგილთან დაკავშირებით საკითხებს, რადგან დავა სსკ-ის 591-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოსარჩელე კომპანიის საკუთრების შეზღუდვის საფუძველი ვერ გახდება ის გარემოება, რომ სახელმწიფოს ნებით თუ უნებლიეთ მოპასუხე კლინიკის ახალი შენობა ჯერ არ მოწყობილა. ასევე, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ 2009 წელს ქონების პრივატიზების პროცესი სახელმწიფომ არსებითი დარღვევებით წარიმართა, რადგან განსახილველი დავა სრულიად სხვა ფაქტობრივ -სამართლებრივ გარემოებებს ეფუძნება.

25. კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხის გამოყოფის ფაქტი სამართლებრივად უვარგისია და არ უკავშირდება სასარჩელო მოთხოვნას, შესაბამისად ვერ დააბრკოლებს მის დაკმაყოფილებას. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების საფუძველზე, საიჯარო ქირას სამინისტრო იხდიდა, თუმცა, ხელშეკრულების არარსებობის პერიოდისათვის არ შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროს სამინისტროს და ამ მხრივ სათანადო მტკიცებულებად ვერ გამოდგება მარტოოდენ მოიჯარის მიერ მხარეთა შორის კომუნიკაციის პრობლემაზე მითითება, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ მხარე შეუფერხებლად ახორციელებდა საქმიანობას, მიუხედავად დავალიანების არსებობისა. ამასთან, მხარემ ვერ დაადასტურა მისი მზაობა და ჩართულობის მცდელობა, მისივე ინტერესების დაცვის მიზნით, განახლებულიყო სამმხრივი (მეიჯარე, მოიჯარე, სამინისტრო) ხელშეკრულება. აქედან გამომდინარე დაუსაბუთებელია სსკ-ის 401-ე მუხლზე „ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული“ დაყრდნობით კასატორის შედავება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ დადებულა 2019 წლის პერიოდზე, თუმცა მოიჯარე კლინიკა კვლავაც აგრძელებდა მეიჯარის უძრავი ქონებით სარგებლობას. თუ კასატორს მიაჩნია, რომ საიჯარო ქირა დაგვიანებით გამოყო სამინისტრომ, მისი პრეტენზიის ადრესატი ვერ იქნება მეიჯარე, რომელიც კრედიტორია ამ დავაში.

26. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

27. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“ (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

29. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

30.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს "ი.პ.შ. და კ.ი.ს.პ.ც–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს "ი.პ.შ. და კ.ი.ს.პ.ც–ს" (ს/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N1142, გადახდის თარიღი 2023 წლის 2 ოქტომბერი), 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური