საქმე №ას-193-193-2018 28 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ.ბ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 აგვისტოს განჩინებით კრედიტორთა გადაწყვეტილების საფუძველზე, სს „ე.....“-ის (შემდგომში - „კომპანია“ ან „მოვალე“) გაკოტრების მმართველად დაინიშნა დ.ბ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „გაკოტრების მმართველი“ ან „კასატორი“).

2. სსიპ შემოსავლების სამსახურსა (შემდგომში - „მოპასუხე“) და მოსარჩელეს, როგორც კომპანიის გაკოტრების მმართველს შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს გაფორმდა N8 ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა გაკოტრების მმართველსა და კრედიტორს (მოპასუხე) შორის არსებული გადახდისუუნარობის წარმოებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები, გაკოტრების მმართველის უფლებამოსილების ფარგლები, პასუხისმგებლობა და ანაზღაურების წესი. ხელშეკრულება არ გასაჩივრებულა. მასში მხარეებს ცვლილება არ შეუტანიათ.

3. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტით განისაზღვრა გაკოტრების მმართველის ანაზღაურება. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, გაკოტრების მმართველისათვის ასანაზღაურებელი თანხა განისაზღვრება სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის მიხედვით; 4.2. პუნქტის თანახმად, გაკოტრების მმართველის ანაზღაურების ოდენობა კრედიტორის მიერ შესაძლოა გადაისინჯოს სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შემდეგ ამონაგები თანხის მიხედვით (გაკოტრების მმართველის მიერ საბოლოო ანგარიშის კრედიტორებისათვის და სასამართლოში წარდგენისას); ხოლო, 4.3 პუნქტის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ არ მოხდება სამეურვეო ქონების რეალიზაცია, გაკოტრების მმართველზე ანაზღაურება არ გაიცემა.

4. მოსარჩელემ 2012 წლის 10 სექტემბერს განცხადებით მიმართა ერთდროულად სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროსა (შემდგომში - „ბიურო“) და მოპასუხეს და მოითხოვა გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს ნაწილის, 30 000 ლარის გადახდა. იმ პერიოდისათვის მოსარჩელემ თავისი გასამრჯელოს ოდენობა განსაზღვრა 110 000 ლარით; 2012 წლის 10 დეკემბრის განცხადებით კი, მოსარჩელემ დააზუსტა გასამრჯელოს ოდენობა და 264 000 ლარით განსაზღვრა. მოსარჩელემ პირველ ეტაპზე მოითხოვა დავალიანების ნაწილის, 30 000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო დარჩენილი ნაწილის ანაზღაურებისათვის მოითხოვა მოლაპარაკება. მოპასუხემ ზემოაღნიშნულ განცხადებებთან დაკავშირებით მოსარჩელეს აცნობა, რომ როგორც კრედიტორი, იგი თანახმა იყო კომპანიის გაკოტრების მმართველისათვის აენაზღაურებინა 30 000 ლარი.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.08.2015წ. კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით მოსარჩელეს, როგორც გაკოტრების მმართველს, უარი ეთქვა გასამრჯელოს 264 000 ლარით განსაზღვრაზე.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 27.11.2015წ. განჩინებით კომპანიის გაკოტრების საქმე დასრულდა. იმავე განჩინებით მოსარჩელეს გადასაცემად განესაზღვრა 30 000 ლარი. განჩინება მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია და შესულია კანონიერ ძალაში.

7. კომპანიის სარეალიზაციო ქონებიდან მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 150 000 ლარი.

8. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს სახით, 264 360,53 ლარის გადახდის დაკისრება.

9. სარჩელის თანახმად:

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 10.07.2008წ. განჩინებით კომპანიის გადახდისუუნარობის განცხადება მიღებულ იქნა წარმოებაში და გაიხსნა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება მოვალის მიმართ;

9.2. იმავე სასამართლოს 24.08.2009წ. საოქმო განჩინებით, კრედიტორთა გადაწყვეტილების საფუძველზე, კომპანიის გაკოტრების მმართველად დაინიშნა მოსარჩელე;

9.3. მოპასუხეს, როგორც უზრუნველყოფილ კრედიტორსა და მოსარჩელეს, როგორც გაკოტრების მმართველს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომელიც არეგულირებდა გაკოტრების მმართველსა და კრედიტორს შორის არსებულ გადახდისუუნარობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს და განსაზღვრავდა გაკოტრების მმართველის უფლებამოსილებებს, პასუხიმგებლობასა და ანაზღაურების ოდენობას. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, გაკოტრების მმართველის ასანაზღაურებელი თანხა განისაზღვრა სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის მიხედვით;

9.4. მოსარჩელემ პირნათლად შეასრულა მასზე კანონითა და ხელშეკრულებით დაკისრებული მოვალეობები. მოვალეს გააჩნდა დიდი ოდენობით მოთხოვნები მესამე პირების მიმართ, ე.წ. დებიტორული დავალიანებები, რომლებიც მან წარმატებით განახორციელა. მოსარჩელემ აღძრა სარჩელები, აწარმოებდა სასამართლო დავებს. მოსარჩელემ დაახლოებით 150-160 სასამართლო დავაში მიიღო მონაწილეობა, რის შედეგადაც განხორციელდა მის მიერ მოძიებული და თითქმის უიმედოდ მიჩნეული მოვალეებისაგან ფულადი სახსრების - 3 700 000 ლარის ამოღება. აღნიშნული თანხა გაკოტრების მმართველმა გადაუხადა თავის დამკვეთს და ძირითადად უზრუნველყოფილ კრედიტორს - მოპასუხეს;

9.5. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ქმედებების შედეგად, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების თითქმის დასრულებისას, განხორციელდა მხოლოდ ერთადერთი უზრუნველყოფილი კრედიტორის, მოპასუხის მოთხოვნის დიდი ნაწილის (263 410 669 ლარიდან), 225 777 697 ლარის დაფარვა. აღნიშნულ თანხაში შედიოდა როგორც ფულადი სახსრებით, ისე უძრავი ქონებითა და არამატერიალური ქონებით (მოთხოვნების გადაცემა) კრედიტორის დაკმაყოფილება;

9.6. 2011 წლის 28 დეკემბერს მიღებული კანონის - „საქართველოს ზოგიერთ საკანონმდებლო აქტში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ მე-4 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე, როგორც კომპანიის გაკოტრების მმართველი, ვალდებული იყო, 2012 წლის 01 თებერვლამდე ბიუროსათვის გადაეცა მის წარმოებაში არსებული საქმე, რაც განახორციელა კიდეც;

9.7. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მის მიერ ამოღებული თანხა - 3 776 579 ლარი მთლიანად მოპასუხეს გადაუხადა, როგორც ძირითად უზრუნველყოფილ კრედიტორს. თუმცა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, კრედიტორის დასაკმაყოფილებელმა მთლიანმა ოდენობამ 225 777 697 ლარი შეადგინა;

9.8. მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ ძირითადად დაიკმაყოფილა თავისი მოთხოვნა მოვალის მიმართ, მას დღემდე არ გადაუხდია მოსარჩელისათვის შეპირებული გასამრჯელო;

9.9. მოსარჩელემ 2012 წლის 10 სექტემბერს განცხადებით მიმართა მოპასუხესა და ბიუროს და მოითხოვა გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს ნაწილის, 30 000 ლარის გადახდა. იმ პერიოდისათვის მოსარჩელემ კონკრეტული მეთოდის გამოყენებით დაიანგარიშა თავისი გასამრჯელოს ოდენობა, რამაც 110 000 ლარი შეადგინა. განცხადების წარდგენა იმან განაპირობა, რომ მოსარჩელეს მიეღო გასამრჯელოს ნაწილი, ხოლო მისი სრული ოდენობის დაზუსტება მოხდებოდა მოგვიანებით;

9.10. ზემოაღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით მოპასუხემ მოსარჩელეს 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით აცნობა, რომ როგორც კრედიტორი, იგი თანახმა იყო მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა მის მიერ განცხადებით მოთხოვნილი თანხა;

9.11. მოსარჩელემ 2012 წლის 10 დეკემბერს დაზუსტებული განცხადებით მიმართა მოპასუხეს და ბიუროს და მოთხოვნა დააზუსტა. კერძოდ, განაცხადა, რომ გასამრჯელო შეადგენდა 264 000 ლარს და იგი პირველ ეტაპზე ითხოვდა დავალიანების ნაწილის, 30 000 ლარის ანაზღაურებას;

9.12. აღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით მოპასუხემ მოსარჩელეს 20.12.2012წ. N21-04/82741 წერილით აცნობა, რომ ამ საკითხთან დაკავშირებით მისი პოზიცია უკვე ცნობილი იყო 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით;

9.13. ამდენად, მოსარჩელემ კრედიტორისაგან მოითხოვა 264 000 ლარის ანაზღაურება, რომელსაც არ უარყვია მისი გადახდა, რაც სსკ-ის 51.2 მუხლის ანალიზიდან გამომდინარე, გულისხმობს, რომ გარიგება (თანხის ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე) დაიდო მხარეთა შორის ნებათა თანხვედრის (კონსენსუსის მიღწევის) შედეგად;

9.14. მოსარჩელის მიერ გასამრჯელოს ოდენობის (264 360,53) განსაზღვრა მოხდა შემდეგნაირად: საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 12.01.2012წ. N8 ბრძანებით „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საფასურების ოდენობისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 30.07.2010წ. N144 ბრძანებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე, განისაზღვრა, რომ მეურვის გასამრჯელო მისი ფუნქციის განხორციელებისას შეადგენს სამეურვეო ქონების საბაზრო ღირებულების 7%-ს, მაგრამ არანაკლებ 5 000 ლარისა. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, კრედიტორისათვის გასანაწილებელი თანხა შეადგენდა 3 776 579 ლარს, მოსარჩელის გასამრჯელომ აღნიშნული მეთოდის გამოყენებით შეადგინა 264 360,53 ლარი.

10. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

10.1. მოსარჩელე თავად ამტკიცებს, რომ კონკრეტული საქმის ფარგლებში მოპასუხის გარდა არსებობდა 10 370 პირის მიმართ არსებული კრედიტორული დავალიანება, შესაბამისად, გაუგებარია რა სამართლებრივი საფუძვლით მოითხოვს იგი სწორედ მოპასუხისაგან მის მიერ ცალმხრივად გამოთვლილი თანხის ანაზღაურებას;

10.2. მოსარჩელე მისი მოთხოვნის საფუძვლად უთითებს ხელშეკრულებაზე, თუმცა აღნიშნული ხელშეკურლება არ წარმოშობს მოპასუხის ვალდებულებას თანხის ანაზღაურების თაობაზე. ამ შეთანხმებისა და გადახდისუუნარობის შესახებ კანონის გათვალისწინებით, გაკოტრების მმართველზე, როგორც ასანაზღაურებელ თანხებში ერთ-ერთ უპირატეს მოთხოვნაზე, ანაზღაურება უნდა მოხდეს იმ საწარმოს ქონებიდან, რომლის გადახდისუუნარობის საქმეც მიმდინარეობს და არა კრედიტორების ქონებიდან ან მიღებული ქონების ნაწილიდან;

10.3. მოსარჩელე, როგორც გაკოტრების მმართველი, ვალდებული იყო, აუქციონიდან მიღებული თანხების განაწილება მოეხდინა უპირატესი მოთხოვნის დაკმაყოფილების გათვალისწინებით. შესაბამისად, თუ მან ეს დადგენილი წესით არ განახორციელა, მის მიერ ჯეროვნად არ შესრულებულა გაკოტრების მმართველზე დაკისრებული ვალდებულება, რაც სწორედ მისი მოთხოვნის უსაფუძვლობას ადასტურებს;

10.4. გასულია მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამ-წლიანი ვადა. კონკრეტულ შემთხვევაში, ყველაზე გვიანი თარღიდანაც რომ აითვალოს, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს იმ პერიოდიდან, როდესაც გაკოტრების მმართველმა საქმე ბიუროს გადააბარა. ამ პერიოდიდან მოსარჩელესა და საზოგადოებას შორის შეწყდა სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც 2012 წლის 01 თებერვლამდე არსებობდა. სარჩელი შეტანილია 2015 წლის სექტემბერში, თანაც იმ პირის მიმართ, რომელიც მოთხოვნის ადრესატს არ წარმოადგენს. შესაბამისად, გასულია მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდზმულობის ვადა.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

14. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

15. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემდეგი დასკვნები:

15.1. გაწეული მომსახურებისათვის გასამრჯელოს ანაზღაურების წესი განსაზღვრულია მხარეთა შორის 30.11.2009წ. გაფორმებული ხელშეკრულებით, რომელიც თავისი შინაარსით განხილულ უნდა იქნეს, როგორც მომსახურების, ნარდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 629.1 მუხლი).

15.2. მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 27.11.2015წ. განჩინებით კომპანიის გაკოტრების საქმე დასრულდა. იმავე განჩინებით მოსარჩელეს მომსახურების ანაზღაურებისათვის განესაზღვრა 30 000 ლარი. განჩინება მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია და შესულია კანონიერ ძალაში. წინამდებარე საქმეში მოსარჩელე შინაარსით იმავე გასამრჯელოს მოითხოვს, როგორც სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას. თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების სანაცვლოდ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გადაცემული აქვს თანხა, დაუშვებელია მას შინაარსით იმავე თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მიეცეს. სასამართლომ მიუთითა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.08.2015წ. კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებაზე, იმავე სასამართლოს 27.11.2015წ. განჩინებაზე და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი დაკმაყოფილებულია. გადაწყვეტილებით დამდგარი შედეგი ექვემდებარება აღსრულებას კანონით დადგენილი წესით და მოსარჩელე შეძლებს მის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო სხდომაზე გაჟღერებული განმარტება, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ თანხაზე უარს აცხადებს, დაუსაბუთებელი და კანონიერ საფუძველს მოკლებულია. სამართლიანობის პრინციპისა და უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ სამოქალაქო კოდექსის დებულებების გათვალისწინებით, განსახილველი სარჩელი მოკლებულია საფუძვლიანობას და გამოიწვევს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას.

15.3. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება მოპასუხის მიერ მოთხოვნილი თანხის გადახდაზე თანხმობის აღიარების თაობაზე. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე 10.09.2012წ. განცხადებით ითხოვდა 30 000 ლარის გადახდას, რასაც მოპასუხე დაეთანხმა. მოპასუხის არცერთ წერილში 264 000 ლარის გადახდაზე თანხმობა გაცხადებული არ არის. სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მითითება ხელფასის სახით გასაცემი თანხის ანალოგიით, კერძოდ, სამეურვეო ქონების ღირებულების 7%-ის შესაბამისად განსაზღვრის წესზე.

15.4. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეებმა ხელშეკრულების მე-4 პუნქტით გაკოტრების მმართველის ანაზღაურება ქონების რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის მიხედვით განსაზღვრეს; მხარეთა განმარტებებით დადგინდა, რომ ქონების რეალიზაციიდან მიღებულია 150 000 ლარი; დადგენილია ასევე, რომ მხარეებს 30.11.2009წ. ხელშეკრულებაში ცვლილებები არ შეუტანიათ; ამასთან, არ არსებობს დამატებითი შეთანხმება ანაზღაურების ოდენობის გაზრდის შესახებ. სასამართლოს განჩინებით მოსარჩელისათვის გადასაცემად განსაზღვრული თანხა კი, აღემატება მხარეთა შეთანხმებით დადგენილ ოდენობას. ამდენად, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია რომ მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ დაადასტურა მის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებები.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 37.4 მუხლზე და გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული იყო ხელშეკრულება და გასამრჯელოს ოდენობის განსაზღვრაც მხარეთა ავტონომიას წარმოადგენდა.

17. სააპელაციო პალატამ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ მხარეები გასამრჯელოს 264 000 ლარით განსაზღვრაზე არ შეთანხმებულან. კერძოდ, სასამართლოს განმარტებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 23-33) დასტურდება, რომ აპელანტმა 2012 წლის 10 სექტემბერს განცხადებით მიმართა ერთდოულად ბიუროს და მოპასუხეს და მოითხოვა გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს სახით 30 000 ლარის გადახდა. მან განცხადებაში მიუთითა, რომ იმ პერიოდისათვის კონკრეტული მეთოდის გამოყენებით გასამრჯელოს ოდენობამ შეადგინა 110 000 ლარი, თუმცა შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, ანაზღაურებას ითხოვდა 30 000 ლარის ოდენობით; ამ წერილთან დაკავშირებით მოპასუხემ მოსარჩელეს 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით აცნობა, რომ როგორც კრედიტორი, იგი თანახმა იყო მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა მისაღები ხელფასის თანხა, რაც მოთხოვნილი იყო განცხადებაში; 2012 წლის 10 დეკემბერს მოსარჩელემ ხელმეორედ მიმართა განცხადებით და ამჯერად მიუთითა, რომ მისი გასამრჯელო შეადგენდა 264 000 ლარს და იგი პირველ ეტაპზე ითხოვდა დავალიანების ნაწილის - 30 000 ლარის ანაზღაურებას; ამ განცხადებასთან დაკავშირებით მოპასუხემ თავისი პოზიციის დასაფიქსირებლად მიუთითა 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილზე, რომლითაც ერთხელ უკვე გამოხატა თანხმობა აპელანტისათვის 30 000 ლარის გადახდაზე. დასახელებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეები გასამრჯელოს სახით სწორედ 30 000 ლარის ანაზღაურებაზე შეთანხმდნენ.

18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 4.1, 4.2, 4.3 პუნქტებზე, ასევე, იმ უდავო გარემოებაზე, რომ კომპანიის სარეალიზაციო ქონებიდან მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 150 000 ლარი და აღნიშნულზე დაყრდნობით განმარტა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გავითვალისწინებთ აპელანტის პოზიციას, რომ სასამართლოს გასამრჯელოს განსაზღვრისას უნდა გამოეყენებინა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 12.01.2012წ. N8 ბრძანება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული „საფასურების ოდენობისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 30.07.2010წ. N144 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე, რომლითაც განისაზღვრა მეურვის გასამრჯელო მისი ფუნქციის განხორციელებისას, ასეთ ვითარებაშიც სამეურვეო ქონების რეალიზაციდან - 150 000 ლარიდან მიღებული ამონაგები თანხები 264 000 ლარს მაინც არ შეადგენს.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მხარეთა შეთანხმებით ასანაზღაურებელი გასამრჯელო არა 30 000 ლარით, არამედ 264 000 ლარით განისაზღვრა. ამასთან, სასამართლოს მითითებით, როგორც აპელანტის განმარტებით დგინდება, მას საბანკო ანგარიშებზე ჩარიცხული აქვს 30 000 ლარი. შესაბამისად, მოვალის მხრიდან ვალდებულება შეწყვეტილია შესრულებით და არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები.

20. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

21. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

21.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს სრულად აქვს მიღებული გაწეული მომსახურებისათვის შეთანხმებული გასამრჯელო - 30 000 ლარი. ამასთან, სასამართლომ გვერდი აუარა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელე მომსახურების გაწევისათვის ითხოვდა 264 000 ლარს, რომლის ნაწილსაც წარმოადგენდა 30 000 ლარი, ხოლო გასამრჯელოს დანარჩენ ნაწილზე მას უარი არ უთქვამს;

21.2. სააპელაციო სასამართლოს მოქმედი კანონისა და ვალაუვალობის (გაკოტრების) სტანდარტული სამართლის შესაბამისად, სამართლებრივად უნდა შეეფასებინა, როგორ ხდება გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს ანაზღაურება. სასამართლომ არ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ დღეს მოქმედი გადახდისუუნარობის კანონი არ შეესაბამება ვალაუვალობის (გაკოტრების) სტანდარტულ სამართალს, რომლის მიხედვით, გაკოტრების მმართველის ანაზღაურება ხდება ვალაუვალობის (გაკოტრების) მასიდან და ეს არ წარმოადგენს კრედიტორის ან კრედიტორების ტვირთს. დღეს მოქმედი გადახდიუუნარობის კანონი წარმოადგენს აშკარა გადახვევას ვალაუვალობის (გაკოტრების) სტანდარტული სამართლიდან და გაკოტრების მმართველის ანაზღაურების ტვირთი გადანაწილებული აქვს კრედიტორებზე (მუხლი 37.4), მომსახურების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. კანონის ამ ხარვეზიანი ნორმის გამო პრაქტიკულად შეუძლებელია ყველა კრედიტორის მიერ გაკოტრების მმართველთან ხელშეკრულების გაფორმება და თითოეულ ხელშეკრულებაში ანაზღაურების პირობების განსაზღვრა. სასამართლოს უნდა ემსჯელა იმ ფაქტზე, რომ მოცემულ გაკოტრების საქმეში გაკოტრების მმართველთან გაფორმდა ერთადერთი მომსახურების ხელშეკრულება, რომელიც მასთან დადო ერთადერთმა უზრუნველყოფილმა კრედიტორმა - მოპასუხემ. ეს სწორედ ის კრედიტორია, ვინც ყველაზე მეტად იხეირა გაკოტრების საქმეში, მან გაკოტრების მმართველისაგან (მოსარჩელისაგან) მიიღო 225 777 697,19 ლარის ქონება, მათ შორის: ფულადი სახსრების სახით 3 776 579,19 ლარი (რაც შეადგენდა დებიტორებისაგან ამოღებულ თანხას); მიწის ნაკვეთი, ღირებულებით 1 969 740 ლარი; დებიტორული მოთხოვნები 220 031 378 ლარის, რომელიც გადაეცა მოპასუხეს. სწორედ ამიტომ იყო იგი ვალდებული გადაეხადა ასეთი წარმატებული გაკოტრების მმართველისათვის მის მიერ მოთხოვნილი გასამრჯელო;

21.3. სასამართლოს სამართლებრივად სწორად უნდა შეეფასებინა მხარეთა შორის გაფორმებული მომსახურების ხელშეკრულების შინაარსი გასამრჯელოსთან მიმართებაში. სასამართლოს ეჭვიც კი არ გასჩენია, რატომ არ იყო დაკონკრეტებული ხელშეკრულებაში გასამრჯელოს ოდენობა. სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა ამ მანკიერ პრაქტიკაზე, რათა მომავალში კერძო გაკოტრების მმართველები გასამრჯელოს გარეშე არ დარჩენილიყვნენ. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება არ დაამყარა კანონზე, საერთაშორისო სტანდარტებსა და იურიდიულ ლიტერატურაში არსებულ მოსაზრებებზე;

21.4. ყოველივე ზემოაღნიშნული ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და მასში მოყვანილი არგუმენტაცია უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია;

21.5. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მხარეები გასამრჯელოს 264 000 ლარით განსაზღვრაზე არ შეთანხმებულან. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა ადასტურებს, რომ მან, ისევე როგორც საქალაქო სასამართლომ, სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც, საბოლოოდ, ისინი სამართლებრივად არასწორად შეაფასა;

21.6. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2012 წლის 10 სექტემბრის განცხადებით მოსარჩელემ ბიუროსგან და მოპასუხისგან მოითხოვა თავისი გასამრჯელოს ნაწილი - 30 000 ლარი. ეს თანხა რომ მისი გასამრჯელოს ნაწილი იყო, ადასტურებს ისიც, რომ იმ პერიოდისათვის მოსარჩელემ კონკრეტული მეთოდის გამოყენებით დაიანგარიშა გასამრჯელოს მთლიანი ოდენობა, რამაც 110 000 ლარი შეადგინა. მოგვიანებით მან კანონისა და არსებული პრაქტიკის მიხედვით, ხელახლა გამოთვალა გასამრჯელოს მთლიანი ოდენობა, რამაც უკვე 264 000 ლარს გადააჭარბა;

21.7. გასამრჯელოს ნაწილზე განცხადების წარდგენა განაპირობა იმან, რომ მოსარჩელეს ჯერ სურდა ნაწილის მიღება (სააკაშვილის მთავრობის დროს ამ თანხაზეც შემოუთვალეს, რომ მას უარი ეთქვა საერთოდ გასამრჯელოზე), ხოლო სრულ ოდენობას მოითხოვდა მხოლოდ გასამრჯელოს დაზუსტების შემდეგ (ამ დროს არჩევნებიც ახლოვდებოდა და ცვლილებების იმედი ჰქონდა). მოპასუხემ მოსარჩელეს ზემოაღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით აცნობა, რომ როგორც კრედიტორი, იგი თანახმა იყო გაკოტრების მმართველისათვის აენაზღაურებინა მისაღები ხელფასის თანხა, რაც განცხადებით იყო მოთხოვნილი;

21.8. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია მოსარჩელის 2012 წლის 10 დეკემბრის განცხადება (უკვე არჩევნების შემდეგ დაწერილი), რომლის თანახმად, დაზუსტებულმა მოთხოვნამ 264 360 ლარი შეადგინა. სააპელაციო სასამართლომ 30 000 ლარზე ორივე მხარის შეთანხმებად ჩათვალა მოპასუხის პასუხი, რომ მან თავისი პოზიცია 21.09.2012წ. წერილში დააფიქსირა. ამ წერილში შემოსავლების სამსახური თანხმობას გამოხატავდა აპელანტისათვის 30 000 ლარის გადახდაზე. თუკი სააპელაციო სასამართლო სწორად შეაფასებდა ამ წერილის შინაარსს, დაადგენდა, რომ აპელანტი თავის წერილში ითხოვდა 30 000 ლარის, როგორც მთლიანი გასამრჯელოს ნაწილის ანაზღაურებას. ხოლო, თუკი შემოსავლების სამსახური დაეთანხმა ნაწილის ანაზღაურებას, მაშასადამე იგი თანახმა იყო დარჩენილი ნაწილის ანაზღაურებაზეც. ანუ, მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს მთლიანი ოდენობა - 264 360 ლარი. საქმეში არ მოიპოვება იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოპასუხე გასამრჯელოს მთლიან ოდენობას არ ეთანხმება. ეს ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა გაკოტრების მმართველის რეალური გასამრჯელოს ჭრილში, რომელიც უნდა გამოთვლილიყო ამ უკანასკნელის მიერ განხორციელებული ღონისძიებების (ქმედებების) მიხედვით, როგორც არის დადგენილი ვალაუვალობის სამართლის საერთაშორისო პრაქტიკაში და საქართველოში 1997-2007 წლებში მოქმედი გაკოტრების კანონით;

21.9. სასამართლოს შინაარსობრივად სწორად უნდა განემარტა ხელშეკრულების 4.1 პუნქტი. მასში მოცემულია ძირითადი ტერმინები, რომლებისთვისაც მას სწორი განმარტება უნდა მიეცა, კერძოდ: ა) „სამეურვეო ქონება“ - ეს არის მოვალის ქონება, რომელიც მას ეკუთვნის გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის მომენტისათვის, ასევე, ამ მომენტიდან შეძენილი ან/და წარმოებული (შექმნილი) ქონება (მუხლი 3.რ). ამდენად, საუბარია მოვალის მთელ ქონებაზე, რომელიც მოიცავს არა მხოლოდ მატერიალურ ქონებას, არამედ - არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებსაც: მოთხოვნებს მესამე პირთა (დებიტორების) მიმართ. სადავო პერიოდში სამეურვეო ქონების ოდენობა შეადგენდა 225 მილიონ ლარს; ბ) „რეალიზაცია“ - იურიდიული და ეკონომიკური განმარტებით, „ქონების ფულად ქცევა“, რაც მიიღწევა არა მხოლოდ ქონების (ნივთების, და ა.შ.) გაყიდვით, არამედ დებიტორული მოთხოვნების მიღებით, ანუ მესამე პირებისაგან (დებიტორებისაგან) დავალიანების ამოღებით, ძირითადად, სასამართლო წესით. გაკოტრების წარმოებაში მოსარჩელემ გამოიყენა ქონების რეალიზაციის ორივე წესი; გ) „მიღებული თანხა“ - ამონაგები თანხა, რომელიც ქონების რეალიზაციით მიიღება;

21.10. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კომპანიის სარეალიზაციო ქონებიდან მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 150 000 ლარი, რაც არ შეესაბამება ვალაუვალობის სამართალში ქონების (გაკოტრების მასის, სარეალიზაციო მასის, სამეურვეო ქონების) აღიარებულ დეფინიციას. 150 000 ლარი იყო მხოლოდ ამონაგების ნაწილი, რომელიც მიღებულ იქნა მოვალის მატერიალური ქონების რეალიზაციის შედეგად. სააპელაციო სასამართლომ უყურადღებოდ დატოვა ის გარემოება, რომ მოვალეს მატერიალური ქონების გარდა, გააჩნდა არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეები - მოთხოვნები მესამე პირების მიმართ, რაც ჯამში 225 მილიონ ლარს აღემატებოდა. მოსარჩელემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ფარგლებში მოახდინა სწორედ ამ მოთხოვნების ნაწილის „რეალიზაცია“ - სასამართლო დავების ფარგლებში მესამე პირებისაგან (დებიტორებისაგან) ამოიღო 3 776 579 ლარი. ამდენად, მოვალის მთლიანმა „სარეალიზაციო ქონებამ“ რეალიზაციის შემდეგ შეადგინა 3 926 579 ლარი (3 776 579 + 150 000), საიდანაც, მოპასუხეს გადასცა 3 776 579 ლარი. მოპასუხეს ასევე გადასცა 220 031 378 ლარის ღირებულების არამატერიალური სიკეთის (მოთხოვნების) დარჩენილი ნაწილი და 1 969 740 ლარის მიწის ნაკვეთი. ამდენად, „სარეალიზაციო ქონება“ კონკრეტული მოვალის მიმართ შეადგენდა 225 მილიონ ლარს, ხოლო რეალიზებულმა კი შეადგინა 3 926 579 ლარი;

21.11. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოსათვის ამოსავალი უნდა ყოფილიყო სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის ოდენობა. სასამართლოს უნდ აღენიშნა თავის გადაწყვეტილებაში, რომ ეს თანხა მოსარჩელის 3-წლიანი შრომის შედეგად იქნა ამოღებული და ძირითადი, უზრუნველყოფილი კრედიტორისათვის, მოპასუხისათვის გადაცემული;

21.12. სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი ლოგიკური მსჯელობა უნდა ყოფილიყო გაკოტრების მმართველისათვის მისაცემი გასამრჯელოს გამოანგარიშება სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის მიხედვით, ანუ უნდა დადგენილიყო ურთიერთმიმართება (პროპორცია) ამონაგებ თანხასა და გასამრჯელოს ოდენობას შორის. ამ შემთხვევაში სასამართლოებს უნდა ეხელმძღვანელათ კანონის შესაბამისი ანალოგიით, რაც დადგენილი იყო იმ პერიოდისათვის მეურვის (სააღსრულებო ბიუროს) ანაზღაურებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა იუსტიციის მინისტრის შესაბამისი ბრძანებით. აღნიშნული ბრძანება ადგენდა ერთადერთ პროპორციას-7%-ს. დასახელებული ბრძანების შეცვლამდე მოცემული 7% გამოითვლებოდა მოვალის ქონების საბაზრო ღირებულებიდან, რაც სააღსრულებო ბიუროს მანიპულირების შესაძლებლობას აძლევდა და იგი მოვალის ქონების საბაზრო ღირებულებას ხელოვნურად მაღლა სწევდა (შპს „გ–ის“ გადახდისუუნარობის საქმეში მეურვის სააღსრულებო ბიუროს გასამრჯელომ 3-თვიანი საქმიანობის პერიოდში 1,8 მილიონ ლარს გადააჭარბა, რაც აშკარა უსამართლობა იყო). ხოლო, ბრძანების შეცვლის შემდეგ 7%-ის გადახდა დაუკავშირეს ქონების რეალიზაციიდან მიღებულ ამონაგებს, რაც შეესაბამებოდა ვალაუვალობის სამართლის საერთაშორისო სტანდარტებს. მოსარჩელე გასამრჯელოს ითხოვდა ქონების რეალიზაციიდან მიღებული ამონაგებიდან, ანუ იმ თანხიდან, რომელიც მან მიიღო 3 წლის განმავლობაში თავისი შრომის შედეგად (160-მდე პროცესის წარმართვა დებიტორების წინააღმდეგ, მატერიალური ქონების რეალიზაცია და ა.შ.);

21.13. გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს პროპორცია გაკოტრების მასასთან მიმართებაში დადგენილი იყო, ასევე, 1996წ. „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ კანონით (გაუქმდა 2007 წელს), ასევე გერმანული ანალოგიური სამართლის მიხედვით (ქართული გაკოტრების სამართალი გერმანული სამართლის პროტოტიპს წარმოადგენდა);

21.14. ხელშეკრულების 4.2 მუხლი გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს გადასინჯვას შეეხება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. თუმცა, სასამართლოს ეს ნორმა შეეძლო გამოეყენებინა ამონაგებ თანხასთან გასამრჯელოს პროპორციის დასასაბუთებლად, ვინაიდან აღნიშნულ ნორმაშიც საუბარია გასამრჯელოს გადასინჯვაზე ამონაგებ თანხასთან მიმართებაში;

21.15. ხელშეკრულების 4.3 პუნქტს საერთოდ არ აქვს შემხებლობა სადავო საკითხთან, ვინაიდან იგი ამოქმედდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გაკოტრების მმართველი არ მოახდენდა სამეურვეო ქონების რეალიზაციას. ასეთ შემთხვევას კი ადგილი არ ჰქონია, ვინაიდან მოსარჩელემ სამეურვეო ქონების ნაწილის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის სახით ამოიღო 3 926 579 ლარი. რეალიზაცია კი შეეხო როგორც მატერიალურ ქონებას, ისე - მოთხოვნებს;

21.16. სააპელაციო სასამართლოს მოსარჩელისათვის გასამრჯელოს გადაუხდელობა სახელშეკრულებო ვალდებულების არაჯეროვან და და არაკეთილსინდისიერ შესრულებად უნდა ჩაეთვალა. აღნიშნული გარემოება მას უნდა შეეფასებინა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ფარგლებში. სადავო არ არის, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის სადავო 30 000 ლარიც კი არ გადაუხადია;

21.17. სააპელაციო სასამართლოს უფრო დეტალური განმარტება უნდა მიეცა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის 37-ე მუხლის მე-4 პუნქტისათვის. აღნიშნული ნორმა გამორიცხავს გაკოტრების მმართველს, როგორც გაკოტრების წარმოების კრედიტორს, ვინაიდან მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შედის კრედიტორი (შედიან კრედიტორები). შესაბამისად, მას გასამრჯელოს მიღების მოთხოვნა წარმოეშობა არა მოვალის (ანუ გაკოტრების მასის), არამედ იმ კრედიტორის (კრედიტორების) მიმართ, ვინც იკისრებს მისთვის გასამრჯელოს გადახდის ვალდებულებას;

21.18. ის გარემოება, რომ გაკოტრების მმართველი არ მიიჩნევა მოვალის კრედიტორად და მას არ წარმოეშობა მოთხოვნა სამეურვეო ქონებიდან (გაკოტრების მასიდან) დაკმაყოფილებაზე, დასტურდება გადახდისუუნარობის არაერთი მუხლით. პირველ რიგში, მოვალის ყველა კრედიტორის განმარტება მოცემულია გადახდისუუნარობის კანონის მე-3 მუხლის „ი“, „კ“ და „ლ“ ქვეპუნქტებში და მათში გაკოტრების მმართველი, როგორც კრედიტორი (არც ახალი კრედიტორი) არ არის მითითებული. გარდა ამისა, გაკოტრების მმართველი არ ხვდება იმ კრედიტორებში, რომელთა მოთხოვნები უნდა შემოწმდეს კრედიტორთა კრებაზე (მუხლი 29). გაკოტრების მმართველი, ასევე, არ გვხვდება კრედიტორთა მოთხოვნათა რეესტრში (მუხლი 40), რომელიც ადგენს სამეურვეო ქონების კრედიტორებზე რიგითობით განაწილებას. სამწუხაროდ, სააპელაციო სასამართლომაც არასწორად განმარტა ზემოაღნიშნული მუხლები და მოსარჩელე მოვალის კრედიტორად მიიჩნია, განათავსა იგი კრედიტორთა მოთხოვნების მე-3 რიგში და ასანაზღაურებლად მისცა 30 000 ლარი. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით მისთვის გადაცემული ეს თანხა არ იყო მოსარჩელისათვის ზიანის მომტანი, რის გამოც არ იქნა ეს განჩინება მის მიერ გასაჩივრებული. იმისათვის, რომ იგი არ აღმოჩენილიყო უსაფუძვლოდ გამდიდრებული, იგი აპირებდა ამ თანხის ჩათვლას მისაღებ გასამრჯელოს ნაწილად (რის შესახებაც აცხადებდა ყველა სასამართლოზე). ამდენად, გაკოტრების მმართველს ანაზღაურება უნდა მიეღო მხოლოდ კრედიტორისაგან (მოპასუხისაგან) და არა მოვალის სამეურვეო ქონებიდან, ხოლო სამეურვეო ქონებიდან (გაკოტრების მასიდან) გადახდილი - 30 000 ლარი არ უნდა ჩაითვალოს კრედიტორის, მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულებად;

21.19. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ მოითხოვა 264 000 ლარის ანაზღაურება კრედიტორისაგან, რომელსაც აღნიშნული გასამრჯელოს ოდენობა არ უარყვია. დასახელებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, ეს გულისხმობს, რომ გარიგება (თანხის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით) დაიდო მხარეთა შორის ნებათა თანხვედრის (კონსენსუსის მიღწევის) შედეგად;

21.20. სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 329.1 მუხლი. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ, როგორც უკვე აღინიშნა, გამოავლინა ნება (აქცეპტი) დათანხმებულიყო მოსარჩელის წინადადებას (ოფერტს) თანხის ოდენობისა და გადახდასთან დაკავშირებით. აქ გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული იყო ხელშეკრულება და დასაზუსტებელი იყო მხოლოდ გასამრჯელოს ოდენობა;

21.21. ამდენად, მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, რომ იგი იმყოფებოდა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მოსარჩელესთან. შესაბამისად, მოსარჩელის გასამრჯელოს ანაზღაურების მოთხოვნაზე დათანხმება გულისხმობდა, რომ იგი თანახმა იყო გადაეხადა მის მიერ მოთხოვნილი თანხა. აღნიშნული კი ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მხარეები არ შეთანხმებულან გასამრჯელოს 264 000 ლარით განსაზღვრაზე;

21.22. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 147-ე, 629.1 მუხლები;

21.23. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გადაცემული აქვს თანხა და დაუშვებელია მას მიეცეს შინაარსით იმავე ფულადი თანხის ანაზღურების უფლება. მოსარჩელეს კრედიტორისაგან, რომელმაც იგი დაიქირავა, არ მიუღია ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გასამრჯელო. შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია სასამართლოს განმარტება, თითქოს მოსარჩელე ითხოვდა იმავე საფუძვლით თანხის ანაზღურებას. სასამართლოს განჩინებით მოსარჩელემ მიიღო გასამრჯელოს მხოლოდ ნაწილი 30 000 ლარის ოდენობით, რომელიც მას აუნაზღაურა არა კრედიტორმა, მოპასუხემ თავისი სახსრებიდან, არამედ მოვალემ სამეურვეო ქონებიდან. ამდენად, სასამართლოს აღნიშნული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (30 000 ლარზე) არ არის იმის საკმარისი საფუძველი, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე;

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ დ „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

24. წინამდებარე საქმეში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხის, როგორც კრედიტორისათვის გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს დაკისრებაზე უარის თქმის მართლზომიერება.

25. „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 37-ე მუხლის მე-4 პუნქტის (კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) თანახმად, გაკოტრების მმართველსა და კრედიტორებს შორის იდება ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება გაკოტრების მმართველის უფლებამოსილების ფარგლები, მისი ანაზღაურებისა და პასუხისმგებლობის საკითხები. პასუხისმგებლობის უზრუნველსაყოფად შესაძლებელია საბანკო გარანტიის ან/და პასუხისმგებლობის დაზღვევის გამოყენება.

26. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 24.08.2009წ. განჩინებით, კრედიტორთა გადაწყვეტილების საფუძველზე, კომპანიის გაკოტრების მმართველად დაინიშნა მოსარჩელე; მოსარჩელეს, როგორც კომპანიის გაკოტრების მმართველსა და მოპასუხეს, როგორც კრედიტორს შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლითაც დარეგულირდა გაკოტრების მმართველსა და კრედიტორს შორის არსებული, გადახდისუუნარობის წარმოებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები, განისაზღვრა გაკოტრების მმართველის უფლებამოსილების ფარგლები, პასუხისმგებლობა და ანაზღაურების ოდენობა; აღნიშნული ხელშეკრულების 4.1 და 4.2 პუნქტების თანახმად, გაკოტრების მმართველისათვის ასანაზღაურებელი თანხა უნდა განსაზღვრულიყო სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის მიხედვით, რომლის ოდენობა ექვემდებარებოდა გადასინჯვას სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის მიხედვით, გაკოტრების მმართველის მიერ საბოლოო ანგარიშის კრედიტორებისათვის და სასამართლოში წარდგენისას (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 18-21). ამდენად, გაკოტრების მმართველის ანაზღაურების ოდენობა წარმოადგენდა მხარეთა დამატებითი შეთანხმების საგანს.

27. კასატორი დავობს, რომ სასამართლომ არასათანადოდ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოპასუხემ თანხმობა განაცხადა გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს მის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით - 264 000 ლარის ანაზღაურებაზე.

28. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამ გარემოებების დამტკიცება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, შეიძლება მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

29. სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

30. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე Nას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; Nას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-406-383-2014, 17 აპრილი, 2015 წელი).

32. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ 10.09.2012წ. განცხადებით მიმართა კომპანიის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს - ბიუროს და მოპასუხეს (განცხადებაში მოპასუხესთან მიმართებით მითითებულია შემდეგი: „ასლი: [მოპასუხეს]“) და ბიუროსგან, როგორც კომპანიის იმდროინდელი გაკოტრების მმართველისაგან, მოითხოვა საზოგადოების ყოფილი გაკოტრების მმართველისათვის (მოსარჩელე) მისი კუთვნილი გასამრჯელოდან, შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, 30 000 ლარის ანაზღაურება. განცხადებაში მითითებულია, რომ შედარების მეთოდის მიხედვით, მოსარჩელის კუთვნილი გასამრჯელოს ოდენობა დაახლოებით 110 000 ლარს შეადგენს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 23-25); აღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით მოსარჩელეს მოპასუხემ 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით აცნობა, რომ იგი, როგორც კრედიტორი, თანხმა იყო, კომპანიას გაკოტრების ყოფილი მმართველისათვის, მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა ხელფასის სახით თანხა იმ ოდენობით, რაც განცხადებით იყო მოთხოვნილი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 26-27); მოსარჩელემ 10.12.2012წ. დაზუსტებული განცხადებით მიმართა ბიუროს და მოპასუხეს (განცხადებაში მოპასუხესთან მიმართებით მითითებულია შემდეგი: „ასლი: [მოპასუხეს]“) და ბიუროსგან, როგორც კომპანიის იმდროინდელი გაკოტრების მმართველისაგან, მოითხოვა საზოგადოების ყოფილი გაკოტრების მმართველისათვის (მოსარჩელე) მისი კუთვნილი გასამრჯელოდან, შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, პირველ ეტაპზე 30 000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო დარჩენილი ნაწილის ანაზღაურების ვადის ურთიერთმოლაპარაკების საფუძველზე განსაზღვრა. განცხადებაში მითითებულია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი გასამრჯელოს ოდენობა შეადგენს 264 000 ლარს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 30-32); აღნიშნულ განცხადებაზე მოსარჩელეს მოპასუხემ 20.12.2012წ. N21-04/82741 წერილით აცნობა, რომ მისი პოზიცია ცნობილი იყო 21.09.2012წ. N21-04/65243 წერილით.

33. დასახელებული მტკიცებულებებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელემ, როგორც კომპანიის ყოფილმა გაკოტრების მმართველმა, გასამრჯელოს ანაზღაურება მოითხოვა კომპანიის იმდროინდელი გაკოტრების მმართველისაგან - ბიუროსაგან და არა მოპასუხისაგან; ამასთან, 21.09.2012წ. და 20.12.2012წ. წერილებით მოპასუხე დაეთანხმა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი გასამრჯელოს გადახდას, თუმცა მან თანხმობა განაცხადა გასამრჯელოს კომპანიის/მოვალის და არა თავად მოპასუხის მიერ ანაზღაურებაზე. მოპასუხეს გასამრჯელოს პირადად გადახდაზე თანხმობა არ განუცხადებია. აღნიშნული ნათლად და გარკვევით იკითხება ზემოაღნიშნული წერილებიდან; აღსანიშნავია, რომ კასატორი ადასტურებს მის მიერ მოთხოვნილი გასამრჯელოს - 30 000 ლარის მოვალის მიერ ანაზღაურების ფაქტს (იხ. წინამდებარე განჩინების 21.23 პუნქტი). შესაბამისად, არასწორია კასატორის მითითება, რომ მან გაკოტრების მმართველის გასამრჯელოს ანაზღაურების მოთხოვნით მიმართა მოპასუხეს, რომელმაც გასამრჯელოს გადახდაზე თანხმობა განაცხადა.

34. ამრიგად, მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებები, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი სარჩელი უსაფუძვლოა და მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე მართებულად ეთქვა უარი.

35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

36. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც მისი ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

38. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. დ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი