ას-1584-2022

09 ნოემბერი, 2023 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ.ლ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.ტ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმიდან გამომდინარე სარჩოს დანიშვნა, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. დ.ლ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში შპს „მ.ტ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. მოპასუხე შპს „მ.ტ–ს“ მოსარჩელე დ.ლ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ყოველთვიური სარჩოს სახით 2019 წლის 15 ნოემბრიდან - 1375 ლარის გადახდა, საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით;

1.2. მოპასუხე შპს „მ.ტ–ს“ მოსარჩელე დ.ლ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს პროთეზირების ხარჯის - 54300 ევროს გადახდა;

1.3. მოპასუხე შპს „მ.ტ–ს“ მოსარჩელე დ.ლ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროსმორალური ზიანის - 300000 ლარის გადახდა.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, დ.ლ–ძის სარჩელი მოპასუხე შპს „მ.ტ–ის“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე შპს „მ.ტ–ს“ მოსარჩელე დ.ლ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 893.75 ლარის გადახდა საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით; ასევე, პროთეზირების ხარჯის - 54 300 ევროსა და მორალური ზიანის ანაზღაურება - 15000 ლარის ოდენობით; დარჩენილ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა. მოსარჩელე დ.ლ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, მოპასუხე შპს „მ.ტ–ა“ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით, დ.ლ–ძისა და შპს „მ.ტ–ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე დ.ლ–ძე 2016 წლიდან დასაქმებული იყო მოპასუხესთან, ხოლო 2019 წლის 01 თებერვლიდან შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობდა მოპასუხე შპს „მ.ტ–ში“ დემი შეფის თანამდებობაზე და მისი ყოველთვიური დარიცხული შრომითი ანაზღაურება შეადგენდა 1375 ლარს.

6.1.1. თანამდებობრივი ინსტრუქციის თანახმად, დემი შეფის მოვალეობას შეადგენდა სამზარეულოს კონტროლი, ექვემდებარებოდა შეფს. დემი შეფის თანამდებობრივი ფუნქცია მოვალეობები და ვალდებულება იყო: ეკონტროლებინა მის დაქვემდებარებაში მყოფი თანამშრომლების შრომის უსაფრთხოების წესები და ნორმები, სანიტარიული მოთხოვნები და პირადი ჰიგიენის წესები, შრომის დისციპლინისა და შიდა მუშაობის წესები; გადაემოწმებინა სმენის მზაობა; მოემზადებინა ძირითადი პროდუქცია და გაეკონტროლებინა დამზადების პროცესი; მოეხდინა საკვები პროდუქციის როტაცია და კონტროლი, პროდუქტის ვარგისიანობის ვადის კონტროლი; გადაემოწმებინა მომზადებული კერძები; ყოველდღიურად მოემზადებინა აუცილებელი პროდუქტების სია; შეენარჩუნებინა სისუფთავე და წესრიგი სამზარეულოში; მოეხდინა დროული ინფორმირება შესაბამისი განყოფილების, პროდუქტების არქონის ან დაკარგვის შემთხვევაში; მონაწილეობა მიეღო დაგეგმილ ზოგად დასუფთავებაში; დაეცვა შრომის უსაფრთხოების, საინჟინრო და სანიტარული მოთხოვნები და წესები; ასევე, პირადი ჰიგიენის, სამრეწველო და შრომის დისციპლინის წესები სასტუმროს შიდა რეგულაციების შესაბამისად; პასუხისმგებელი იყო წარმოების ტექნიკის უსაფრთხო გამოყენებაზე და ევალებოდა მოვლის ზედამხედველობა და სხვ. ასევე ინსტრუქციის თანახმად, დემი შეფი პასუხისმგებელი იყო: კოორდინაცია მოეხდინა მასზე დაკისრებული მოვალეობის შესრულებაზე და საქართველოს კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში მოყვანაზე; საქართველოს სამოქალაქო, ადმინისტრაციული და სისხლის სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად, პასუხს აგებდა სამუშაო პროცესის დროს განხორციელებულ დარღვევებზე; საქართველოს სამოქალაქო და შრომითი კანონმდებლობის საფუძველზე, პასუხს აგებდა კომპანიისათვის მატერიალურ ზიანზე და სხვ.

6.1.2. 2019 წლის 25 ივლისს, დ.ლ–ძე ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, კერძოდ, მუშაობდა მოპასუხის კუთვნილ ხორცის გასატარებელ მანქანასთან. აღნიშნული ხორცის გასატარებელი მანქანის ექსპლუატაციის დროს, მოსარჩელემ მიიღო შრომითი დასახიჩრება, რის გამოც, მას დასჭირდა მარჯვენა მტევნის ტოტალური ტრავმული ამპუტაცია წინამხრის და მაჯის დონეზე, ძვლების, რბილი ქსოვილების და კანის დეფექტით.

6.1.3. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 04 სექტემბრის სამედიცინო ექსპერტიზის №005234820 დასკვნის თანახმად: დ.ლ–ძის დაზიანება წინამხრის დონეზე მარჯვენა მტევნის ამპუტაციის სახით, მიეკუთვნება სხეულის დაზიანებათა მძიმე ხარისხს, საერთო შრომისუნარის მყარი დაკარგვით 65%-ით.

6.2. პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის - შპს „მ.ტ–ის“ პოზიციას, რომ შრომით ურთიერთობებზე არ გამოიყენებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი და ამ მიმართებით, ყურადღება გაამახვილა თავად შპს „მ.ტ–ის“ მიერ მითითებულ 35-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოთი. პალატის განმარტებით, სწორედ დასახელებული მუხლის მე-6 ნაწილი ითვალისწინებდა დამსაქმებლის ვალდებულებას ზიანის ანაზღაურებაზე და ადგენდა, რომ დამსაქმებელი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს დასაქმებულს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები.

6.3. ასევე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლზე, რომელიც მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელის პასუხისმგებლობის წესს ადგენს და მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება ხორცის საკეპი მანქანის მომეტებული საფრთხის წყაროდ მიჩნევის თაობაზე.

6.4. მოპასუხე/აპელანტი მხარე მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ ხელის ჩაყოფის გარეშე, არ დადგებოდა ის შედეგი, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის შრომითი დასახიჩრება, ვინაიდან მანქანას აქვს მაღალი ყელი, ამასთან აქვს სპეციალური ჯოხი და შესაძლებელი იყო უსაფრთხოდ ხორცის მიწოდება; ამიტომაც, მას ბრალი არ მიუძღვოდა მოსარჩელის შრომით დასახიჩრებაში. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ განმარტა, რომ შემთხვევის დროს ატარებდა ხახვს; ამასთან, აღნიშნული მანქანის ღილაკი რამდენიმეჯერ შეაკეთეს, ვინაიდან იჭედებოდა. საპასუხოდ, მოპასუხემ განმარტა, რომ დანადგარი მხოლოდ ხორცისთვის არ იყო განკუთვნილი, რომ სხვა დროსაც ჰქონდა ადგილი ასეთ შემთხვევებს; თუ რომელი პროდუქტი უნდა გაეტარებინა ამ მანქანით, თვითონ მოსარჩელის გადასაწყვეტი იყო და შეადგენდა მის ერთ-ერთ ფუნქციას; ამასთან, მოსარჩელეს ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა შრომის უსაფრთხოების წესების დაცვასთან დაკავშირებით. მოპასუხემ ისიც აღნიშნა, რომ მან უზრუნველყო მოსარჩელისათვის ხორცსაკეპი მანქანის გამოყენების შესახებ ტრენინგების ჩატარება 2016 წელს, რა დროიდანაც ეს მანქანა არ შეცვლილა; გარდა ამისა, მას 2019 წელს ჰქონდა ხელშეკრულება აღჭურვილობის სერვისულ მომსახურებაზე გაფორმებული, რაც უზრუნველყოფდა ტექნიკურ მომსახურებას ექსპლუატაციის ინსტრუქციის შესაბამისად, აღჭურვილობის ავარიულ რემონტს და სხვ. ამდენად, დანადგარების დაზიანების შემთხვევაში, უზრუნველყოფილი იყო დაუყოვნებლივი შეკეთება და მითითებული დანადგარი მწყობრიდან გამოსული არ ყოფილა. შესაბამისად, მოპასუხის განმარტებით, მან უზრუნველყო ყველა გარემოება, რათა მოსარჩელეს უსაფრთხოდ შეესრულებინა მისი სამუშაო. შპს „მ.ტ–მა“ ასევე მიუთითა, რომ დანადგარის ფუნქციონირების დაწყება და დასრულება მთლიანად იყო დამოკიდებული ადამიანზე, რადგან ადამიანს აქვს სრული კონტროლი, როდის შეაერთებს და გამორთავს დანადგარს დენის წყაროდან. ის, რომ ადამიანს მართებს კონკრეტული საგნის გამოყენების მიმართ სიფრთხილის გამოჩენა და ინსტრუქციების შესაბამისად მოქმედება, აღნიშნულ საგანს ავტომატურად არ აქცევს მომეტებული საფრთხის წყაროდ. დანადგარი დამაგრებულია ერთ ადგილზე, არ მოძრაობს და მისი ჩართვა-გამორთა დამოკიდებულია ადამიანის მიერ დენის წყაროში შეერთებისა და ჩამრთველი ღილაკის გამოყენებაზე.

6.5.მოპასუხის ზემოაღნიშნული პოზიცია არ გაიზიარა პალატამ და განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილი დათვალიერების ოქმზე თანდართული ფოტოსურათებით, ნათლად ჩანდა, რომ მითითებული დანადგარი იყო საკმაოდ დიდი ზომის. მოპასუხე მხარე არ უარყოფდა, რომ დანადგართან მუშაობისას, მომუშავეს უნდა გაეთვალისწინებინა გარკვეული სამუშაო პრინციპები, რათა მომხდარიყო მისი მხრიდან დანადგარის სწორი ექსპლუატაცია. აღნიშნულს ასევე ამყარებდა მოპასუხის მითითება, რომ, როგორც მოსარჩელეს, ასევე სხვა მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლებს არაერთი ტრენინგი ჩაუტარდათ დანადგარის სწორ ექსპლუატაციასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ცალსახად ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ დანადგარი არ იყო ჩვეულებრივი ხორცსაკეპი მანქანა, რომლის შეძენა უბრალო მომხმარებელსაც შეეძლო და რომლის მოხმარებაც არ მოითხოვს სასწავლო ტრენინგების გავლას. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ეს იყო ხორცის გასატარებელი მანქანა, რომელიც მოსარჩელის მითითებით წუთში 8 კგ. ხორცს ატარებდა, ხოლო, რომ არ გამოერთოთ აღნიშნული მანქანა, ის მთლიანად ჩაითრევდა მას. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მანქანა ყველა შემთხვევაში უსაფრთხო არ იყო და მასთან ურთიერთობა მოითხოვდა განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, ცოდნასა და ყურადღებას. როგორც მხარეთა განმარტებით დგინდებოდა, მოსარჩელის მიერ ხორცის გასატარებელ მანქანაში ხელის ჩარჩენისას, მისი ხელის ამოღება მოხერხდა მხოლოდ ისევ დანადგარის რევერსული დატრიალებით და ასევე, აპარატი საჭიროებდა დენის წყაროდან გამორთვას. თავად ის გარემოებაც, რომ დანადგარის მუშაობის პრინციპი განპირობებული იყო დენის წყაროსთან მისი შეერთებით, სასამართლოს მოსაზრებით, ადასტურებდა მასზე მომუშავე პირის მიერ, დანადგარზე სრული კონტროლის შეუძლებლობას. პალატამ ყურადღება მიაქცია აპელანტის იმ განმარტებასაც, რომ დანადგარზე სრული კონტროლი აქვს ადამიანს, ვინაიდან ითიშება დენის წყაროდან, თუმცა, აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შექმნილი მდგომარეობისა და დანადგარის ზომიდან გამომდინარე, ფაქტი იყო, რომ დ.ლ–ძეს არ შეეძლო დამოუკიდებლად დენის წყაროს გათიშვა. ამასთან, სამზარეულოში იმ დროს იმყოფებოდა მარტო და რომ არა მისი თანამშრომლის მიერ დენის წყაროს გათიშვა, დადგებოდა უფრო მძიმე შედეგი. ამდენად, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის პოზიცია, რომ ადამიანს დანადგარზე სრული კონტროლი გააჩნდა. შესაბამისად, პალატის განმარტებით, ხორცსაკეპი დანადგარი წარმოადგენდა მომეტებული საფრთხის წყაროს, ხოლო, ვინაიდან დადგენილი იყო დ.ლ–ძისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი, დამსაქმებელი ვალდებული იყო დასაქმებულისათვის აენაზღაურებინა მიყენებული ზიანი.

6.6. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ.ლ–ძემ შრომის უნარი დაკარგა მყარად და მისი აღდგენა შეუძლებელი იყო. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მოქმედებდა პრეზუმფცია, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხე საწარმოში იმუშავებდა მაქსიმუმ საპენსიო ასაკამდე, თუმცა, არც მოქმედი შრომის კანონმდებლობა და არც სხვა რეგულაციები საპენსიო ასაკს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ წინაპირობად არ განიხილავდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია რო მოსარჩელეს სარჩო სიცოცხლის ბოლომდე უნდა მისცემოდა.

6.7. რამდენადაც დადგენილი იყო, რომ თურქული წარმოების ხორცის გასატარებელი მანქანა-დანადგარი, საფირმო ნიშნით „YILMAZ”, წარმოადგენდა მომეტებული საფრთხის წყაროს და აღნიშნული ხორცის გასატარებელი მანქანა-დანადგარი მოპასუხის საკუთრება იყო, რომლითაც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, პალატამ მიიჩნია, რომ სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის მოპასუხის ბრალეულობის კვლევა და დადგენა საჭირო არ იყო, რადგანაც საკითხი მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ეხებოდა, რომელსაც კანონმდებელი მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელ პირად განიხილავდა. ამასთან, ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელის პროფესიული შრომისუნარიანობა 65%-ით იყო შემცირებული, აღნიშნული პალატის შეფასებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 35-ე მუხლის და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, ყოველთვიური სარჩოს გადახდევინების დაკისრების ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩოს გამოანგარიშება და დანიშვნა უნდა განხორციელებული იმ ოდენობიდან, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს. შესაბამისად, სარჩოს სახით, ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს პალატის მოსაზრებით, სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე, შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას და მიიჩნია, რომ რამდენადაც მოსარჩელე შრომით ურთიერთობაში მოპასუხესთან იმყოფებოდა და მისი ყოველთვიური ხელფასი 1375 ლარს შეადგენდა, დაკარგული შრომისუნარიანობა კი 65%-ით განისაზღვრა, მოპასუხეზე დასაკისრებელი ყოველთვიურად გადასახდელი სარჩოს ოდენობა პროპორციულად - 1375X65:100=893,75 ლარით უნდა განსაზღვრულიყო საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით. ამასთან, მისი გადახდის ვალდებულება მოპასუხეს, 2019 წლის 15 ნოემბრიდან დაზარალებულის სიცოცხლის ბოლომდე უნდა დაკისრებოდა.

6.8. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „მ.ტ–ის“ სააპელაცო საჩივარი პასუხისმგებლობის დაკისრების უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით, ხოლო დ.ლ–ძის სააპელაციო საჩივარი სარჩოს ოდენობასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

6.9. ასევე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ.ლ–ძეს მიღებული შრომითი დასახიჩრების გამო ესაჭიროებოდა პროთეზირება მარჯვენა მტევნის წინამხრის და მაჯის დონეზე. დ.ლ–ძეს 2020 წლის 10 აგვისტოს წერილობით მოუვიდა პასუხი თურქეთის რესპუბლიკიდან, რომლის თანახმადაც, შესაბამის კლინიკაში, ინდივიდუალურად მისთვის, სატესტო პროთეზის დიზაინის, კორექციის საბოლოო ბიონიკური ხელის პროთეზის დამზადების, მორგების და რეაბილიტაციის საერთო ღირებულება შეადგენდა 54 300 ევროს. პალატამ ყურადღება გაამახვილა აპელანტის იმ მითითებაზე, რომ მოთხოვნილი პროთეზირება იყო ყველაზე ძვირადღირებული, მისი ჩატარების შემთხვევაში, მოსარჩელეს შესაძლებლობა ექნებოდა ხელის მტევნის ფუნქციონირება სრულად აღედგინა და ხუთივე თითი ემოძრავებინა; შესაბამისად, აღუდგება შრომისუნარონობა. აპელანტის დასახელებული პოზიციის საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზე იყო მოსარჩელის ზიანი, რომელიც გამოიხატა მისი შრომისუნარიანობის დაკარგვაში, გამომდინარე ხელის ამპუტირებიდან. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო აენაღაურებინა ზიანი, რომელიც მიიღო მოსარჩელემ, რაც გულისხმობდა მოსარჩელის ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენას. განსახილველ შემთხვევაში, ცალსახა იყო, რომ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი იყო, თუმცა არსებობდა პროთეზირების გზით, ზიანის ნაწილობრივი კომპენსირების შესაძლებლობა, რაც საშუალებას მისცემდა მოსარჩელეს ხელის მტევნის ხუთივე თითის გამოყენებით შეესრულებინა გარკვეული მოქმედებები. ვინაიდან მოსარჩელის მიერ მითითებული პროთეზირების დამზადება და მორგება წარმოადგენდა ყველაზე მიახლოებულ საშუალებას მოსარჩელის ზიანის ასანაზღაურებლად და პირვანდელი მდგომარეობის აღსადგენად, სასამართლომ არარელევანტურად მიიჩნია მოპასუხის მითითება იმის თაობაზე, რომ ალტერნატივის სახით არსებობდა სხვაგვარი პროთეზირების დამზადების შესაძლებლობა, რომელიც ხუთის ნაცვლად ოთხი თითის გამოყენების საშუალებას იძლევა.

6.10. რაც შეეხება პროთეზირების ხარჯს, პალატამ მიუთითა, რომ ერთი მხრივ, მოსარჩელის მიერ პროთეზის დამზადების, მორგებისა და რეაბილიტაციის საერთო ღირებულება დაანგარიშებული იყო და შეადგენდა 54300 ევროს და აღნიშნულ ნაწილში მოპასუხეს/აპელანტს სხვა საპირწონება მტკიცებულება/ხარჯთაღრიცხვა არ ჰქონდა წარმოდგენილი, ხოლო, მეორე მხრივ, პროთეზირების შემდეგაც, მიუხედავად იმისა, შეძლებდა თუ არა დ.ლ–ძე ხუთივე თითის ამოძრავებას, როგორც ამას შპს „მ.ტ–ის“ წარმომადგენელი მიუთითებდა, პალატამ შეუძლებლად მიიჩნია ადამიანის მხრიდან პროთეზის სრულყოფილად გამოყენება ისე, როგორც ხელს უბედურ შემთხვევამდე იყენებდა, რადგან ვერცერთი ხელოვნური საშუალება ვერ ჩაანაცვლებდა ადამიანის პირვანდელ ჯანმრთელობის მდგომარეობას, ხელის, კანის აღქმის უნარსა და მგრძნობელობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხისთვის პროთეზირების ხარჯის 54300 ევროს დაკისრება საფუძვლიანი იყო და არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძველი.

6.11. რაც შეეხება მორალურ ზიანს, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლზე და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზე იყო ჯანმრთელობის ისეთი დაზიანება, რამაც მოსარჩელეში მძიმე ტკივილის შეგრძნება გამოიწვია. ამაზე მეტყველებდა საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო ბარათი, ექსპერტიზის დასკვნები და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებები, რომლებშიც გადმოცემული იყო სხეულის დაზიანებით გამოწვეული მოსარჩელის ფსიქიკური მდგომარეობა. კერძოდ, დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეს ხელი დაუშავდა ხორცის გასატარებელ დანადგარში და მისი გათავისუფლება მხოლოდ გარკვეული დროის შემდეგ, აპარატის რევერსული დატრიალებით გახდა შესაძლებელი. შესაბამისად, მოსარჩელე მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში მძიმე ტკივილის შეგრძნების ქვეშ იმყოფებოდა. სამედიცინო ბარათის მიხედვით მოსარჩელეს აღენიშნებოდა მრავლობითი სისხლმდენი ნაფლეთოვანი ჭრილობები მარჯვენა მტევნის მიდამოში, ფალანგების ამპუტაციით, მყესოვანი და ძვლოვანი აპარატის დაზიანებით, ძვლების, რბილი ქსოვილებისა და კანის დეფექტით. უდავო იყო, რომ აღნიშნულის შემდეგ, მოსარჩელეს დასჭირდა ფსიქოლოგის მკურნალობა, რაზეც მხარეებიც მიუთითებდნენ. ნებისმიერი ასეთი ზიანი ადამიანში აღძრავდა ტკივილის შეგრძნებას და რაც უფრო მძიმე იყო მიყენებული დაზიანება, მით უფრო მძიმე იყო დაზარალებულის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა, რასაც ტკივილის შეგრძნება ეწოდებოდა. ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით გამოწვეული ტანჯვა კი, უფრო დიდხანს გრძელდებოდა და ზოგ შემთხვევაში მისგან სრულად გათავისუფლება შეუძლებელიც იყო. პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელისთვის ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მძიმე მორალური ტანჯვის მიყენების ფაქტი დასტურდებოდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღო შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი, დაკისრებული სარჩოს ოდენობა და პროთეზირების ხარჯები, რის შემდეგაც გონივრულ ოდენობად განსაზღვრა 15000 ლარი. პალატამ მიიჩნია, რომ განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა ადეკვატური იყო და მისი შეცვლის საფუძველი არ არსებობდა.

6.12. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე. ამასთან, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მათ არსებითად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა, რის გამოც სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა. დ.ლ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო შპს „მ.ტ–ა“ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 დეკემბრისა და 2023 წლის 18 იანვრის განჩინებებით, წარმოებაში იქნა მიღებული დ.ლ–ძისა და შპს „მ.ტ–ის“ საკასაციო საჩივრები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 02 ნოემბრის განჩინებებით, შპს „მ.ტ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო, ხოლო დ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქ/პუნქტის საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად.

9.1. დ.ლ–ძის საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1.1. კასატორი სადავოდ ხდის მოპასუხეზე დასაკისრებელი ყოველთვიურად გადასახდელი სარჩოს ოდენობის განსაზღვრას შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის პროპორციულად და მიიჩნევს, რომ შრომისუნარიანობის 65 %-ით დაკარგვა ვერანაირად ვერ უნდა ახდენდეს გავლენას მისთვის დასანიშნი სარჩოს ოდენობაზე.

9.1.2. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 15 000 ლარის გონივრულ ოდენობად მიჩნევის თაობაზე და მიყენებული ზიანის სიმძიმიდან გამომდინარე, გონივრულ და ადეკვატურ ოდენობად მიიჩნევს მორალური ზიანის ანაზღაურებას 300 000 ლარის ოდენობით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართელოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

12. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა სარჩოს ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, ამ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია (სსკ-ის 393-ე მუხლი), რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამავე ნაწილში, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

13. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მოსარჩელე მოპასუხე შპს „მ.ტ–თან“ შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში კი ირკვევა, რომ 2019 წლის 25 ივლისს, დ.ლ–ძე ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, კერძოდ, მუშაობდა მოპასუხის კუთვნილ ხორცის გასატარებელ მანქანასთან. აღნიშნული ხორცის გასატარებელი მანქანის ექსპლუატაციის დროს, მოსარჩელემ მიიღო შრომითი დასახიჩრება, რის გამოც მას დასჭირდა მარჯვენა მტევნის ტოტალური ტრავმული ამპუტაცია წინამხრის და მაჯის დონეზე, ძვლების, რბილი ქსოვილების და კანის დეფექტით. ამასთან, უდავოდ დადგენილია, რომ დაზიანება წინამხრის დონეზე მარჯვენა მტევნის ამპუტაციის სახით, მიეკუთვნება სხეულის დაზიანებათა მძიმე ხარისხს, საერთო შრომისუნარის მყარი დაკარგვით 65%-ით. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებების გამო, მოსარჩელემ წარმოდგენილი სარჩელით მოითხოვა დამსაქმებლისათვის ყოველთვიური სარჩოს დანიშვნა, პროთეზირების ხარჯების დაკისრება და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

14. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება, რომლითაც დ.ლ–ძის სარჩელი მოპასუხე შპს „მ.ტ–ის“ მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 893.75 ლარის გადახდა საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით; ასევე, პროთეზირების ხარჯის - 54 300 ევროსა და მორალური ზიანის ანაზღაურება - 15000 ლარის ოდენობით; დარჩენილ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე.

15. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 02 ნოემბრის განჩინებებით, შპს „მ.ტ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, ხოლო დ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი სარჩოსა და მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად. შესაბამისად, საკასაციო პალატა წინამდებარე გადაწყვეტილებაში, დ.ლ–ძის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მხოლოდ სარჩოსა და მორალური ზიანის ოდენობის მოცულობაზე იმსჯელებს, რამეთუ მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების იურიდიული პასუხისმგებლობის წინაპირობები უკვე შემოწმებულია.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სარჩოს ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს იმ მოტივაციას, რომ, რამდენადაც მოსარჩელე მოპასუხესთან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა და მისი ყოველთვიური ხელფასი 1375 ლარს, ხოლო, დაკარგული შრომისუნარიანობა 65%-ს შეადგენდა, მოპასუხეზე დასაკისრებელი ყოველთვიურად გადასახდელი სარჩოს ოდენობა პროპორციულად - 1375X65:100=893,75 ლარით უნდა განსაზღვრულიყო საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით.

17. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და აღნიშნულის საპირისპიროდ, იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ ყოველთვიურად გადასახდელი სარჩოს ოდენობის განსაზღვრა შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის პროპორციულად, არამართებულია. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასართლოს პრაქტიკაზე და განმარტავს, რომ დასაქმებულის საერთო შრომისუნარიანობის 65%-ით დაკარგვა ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობაზე გავლენას ვერ იქონიებს. ამ შემთხვევაში, მხედველობაშია მისაღები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები, რომლებიც ადგენს, რომ ზიანის აღდგენა პირვანდელი მდგომარეობით უნდა მოხდეს; ამასთან, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ნორმის ამგვარი ფორმულირების მიზანია დაზარალებულის მდგომარეობის იმგვარად აღდგენა, რომ მივიღოთ ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობა, ე.წ. რესტიტუცია, რაც პრაქტიკულად დაზარალებულის იმ პირობებში ჩაყენებას გულისხმობს, რომელიც ზიანის მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში იქნებოდა სახეზე (იხ. სუსგ. №ას-52-48-2017, 2018 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება). სარჩოს გადახდით დაზარალებულისათვის შემოსავლის მიღება უზრუნველყოფილია ზიანის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ ჯანმრთელობის დაზიანების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის არარსებობის პირობებში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა ხელფასს. სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც სარჩოს მოთხოვნაზე უფლებამოსილი პირი მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო (შდრ: სუსგ, №ას-155-151-2016, 2016 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილება; №ას-169-497-09, 2009 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება; №ას-939-889-2015, 2015 წლის 13 ნოემბრის განჩინება; №ას-84-80-2016, 2016 წლის 11 მარტის განჩინება).

18. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელე დ.ლ–ძე 2016 წლიდან დასაქმებული იყო მოპასუხესთან, ხოლო 2019 წლის 01 თებერვლიდან შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობდა მოპასუხე შპს „მ.ტ–ში“ დემი შეფის თანამდებობაზე და მისი ყოველთვიური დარიცხული შრომითი ანაზღაურება შეადგენდა 1375 ლარს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს 1375 ლარით, საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით, რამეთუ მოსარჩელე სწორედ ამ ოდენობით ხელფასს მიიღებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

19. აქვე, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ პროფესიული შრომისუნარიანობის უვადოდ დაკარგვა რომ არა, დასაქმებულს შეეძლო არა მხოლოდ ემუშავა, არამედ კარიერული დაწინაურების პრინციპითაც ესარგებლა და საკუთარი შრომით არათუ მის მიერ მანამდე დაკავებულ პოზიციაზე განსაზღვრული და შემდეგ გაზრდილი ოდენობის ხელფასი, არამედ უფრო მეტი ანაზღაურება გამოემუშავებია. ამდენად, ყველა ვარაუდი იმ პირის სასარგებლოდ მოქმედებს, რომელსაც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზის გამო, საწარმოო ტრავმის შედეგად დაუზიანდა ჯანმრთელობა და მოეშალა შრომის უნარი ნაწილობრივ ან სრულად (იხ. სუსგ საქმეზე: №ას-812-2023, 29/09/2023 წ.).

20. რაც შეეხება კასატორის შედავებას მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი განსაზღვრავს, რომ მორალური ზიანი ანაზღაურდება სამართლიანი და გონივრული ანაზღაურების სახით, თუმცა, კონკრეტულად არ არის განსაზღვრული ის კრიტერიუმები, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას.

21. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ერთი მხრივ, რა თქმა უნდა იზიარებს კასატორის განმარტებას მასზედ, რომ უბედური შემთხვევის შედეგად მან ჯანმრთელობის ისეთი დაზიანება მიიღო, რამაც მასში მძიმე ტკივილის შეგრძნება გამოიწვია და აღნიშნულზე უდავოდ მეტყველებს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, თუმცა, მეორე მხრივ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია განხორციელდეს მისი სრული კომპენსაცია.

22. საკასაციო პალატა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას. მორალური ზიანის ანაზღაურებისას შეუძლებელია იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც ზიანის წარმომშობი გარემოების (შედეგის) დარღვევამდე არსებულ პირობებში ჩააყენებდა პირს. ამ ტიპის ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქების და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზანს ემსახურება. მორალური ზიანის სრულფასოვანი ანაზღაურებისთვის შესაფერისი კომპენსაცია არ არსებობს. ფულადი ანაზღაურება მხოლოდ სუროგატია და არა პირდაპირი სარეპარაციო საშუალება. უკეთესი სანქციის უქონლობის გამო, სამართალი ფულადი თანხის გადახდევინებით იცავს იმ უფლებებს, რომელთა შელახვასაც მოსდევს მორალური ზიანი. ამდენად, მორალურ ზიანის ანაზღაურებას არ აქვს ტრადიციული საკომპენსაციო ხასიათი, პასუხისმგებლობის ზომა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება ზიანის პროპორციული (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-660-660-2018, 10/07/2018 წ.).

23. მორალური ზიანის ოდენობა დამოკიდებულია პირის ფსიქიკურ სფეროში ნეგატიური შედეგების ხარისხსა და ხასიათზე, რასაც თავისმხრივ კონკრეტული პირის სუბიექტური თავისებურებები განაპირობებს. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა, მოპასუხის მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის ცხოვრებისეული პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ქონებრივი მდგომარეობა, მკურნალობის ხანგრძლივობა, შრომის უნარის დაკარგვა და სხვა. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ფიზიკური და მორალური ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-660-660-2018, 10/07/2018 წ.).

24. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას, სწორედ ზემოაღნიშნულ აბზაცებში მითითებული კრიტერიუმებით იხელმძღვანელს და საბოლოო ჯამში, შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის, დაკისრებული სარჩოს ოდენობისა და პროთეზირების ხარჯების გათვალისწინებით, გონივრულად მიიჩნიეს მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 15000 ლარის ოდენობით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა დაზარალებულის სულიერი ტანჯვის შემსუბუქებისა და ემოციური ბალანსის აღდგენის მიზნით ადეკვატურია და მისი შეცვლის საფუძველი არ არსებობს. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა დამატებით, მხედველობაში იღებს იმ გარემოებასაც, რომ წინამდებარე გადაწყვეტილებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაკისრებული სარჩოს ოდენობა გაიზარდა და ყოველთვიურად გადასახდელი 893,75 ლარის ნაცვლად, ხელფასის სრული ოდენობა - 1375 ლარი შეადგინა.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

26. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ დ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელი დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 893.75 ლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილში, მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს სახით 1375 ლარის (საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით) გადახდის დაკისრების შესახებ, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც ნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

28. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, შესაბამისად, მოპასუხეს დაკმაყოფილებული საკასაციო მოთხოვნის პროპორციულად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 322.43 (57.75+264.68) ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. დ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ნოემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება შპს „მ.ტ–ისათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 893.75 ლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილში, მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „შპს „მ.ტ–ს“ (.......) დ.ლ–ძის (.......) სასარგებლოდ დაეკისროს 2019 წლის 15 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 1375 ლარის გადახდა საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით;

4. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

5. შპს „შპს „მ.ტ–ს“ (........) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაეკისროს სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 322.43 (57.75+264.68) ლარის გადახდა;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე