საქმე №ას-750-2019 30 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ტ–ძის უფლებამონაცვლე ნ.ტ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 მარტის განჩინებით ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ.ტ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელესა და თვითმმართველი ქალაქი რუსთავის საკრებულოს შორის გაფორმებული 19.11.2010 წლის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება მიწის ნაკვეთზე, საკადასტრო კოდით №.......

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. დ.ფ–ძე შპს „ე–ის“ დირექტორი იყო, ხოლო მოსარჩელე - ამავე საწარმოს თანამშრომელი (1-19, მხარეთა ახსნა-განმარტება);

2.2. მოსარჩელეს საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართით 400 კვ.მ., საკადასტრო კოდით №........ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი მას საკუთრებაში „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე გადაეცა (ს.ფ. 17);

2.3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 04 ივნისის განაჩენით დ.ფ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ და 09 წლითა და 06 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა (ს.ფ. 19-28);

2.4. 2010 წლის 03 აგვისტოს ხელშეკრულებით, დ.ფ–ძემ თვითმმართველობას ზიანის ანაზღაურების მიზნით, საკუთრებაში გადასცა შპს „ე–აში“ თავისი კუთვნილი 15% წილი (ს.ფ. 37);

2.5. 2010 წლის 19 ნოემბერს მოსარჩელესა და ქ. რუსთავის საკრებულოს წარმომადგენელს შორის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის საფუძველზეც თვითმმართველი ქ. რუსთავის სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 399 კვ.მ.; 2010 წლის 19 ნოემბერს თ. შ–ძესა და ქ. რუსთავის საკრებულოს წარმომადგენელს შორის უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №......) ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა. აღნიშნული ქონება 2010 წლის 22 ნოემბერს თვითმმართველობის სახელზე დარეგისტრირდა (ს.ფ. 38-47);

2.6. ამავე პერიოდში სადავო ქონების მიმდებარე უძრავი ნივთები სახელმწიფოს ასევე უსასყიდლოდ გადაეცა (ს.ფ. 40);

2.7. 2010 წლის 24 ნოემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით დ.ფ–ძესთან საპროცესო შეთანხმება დამტკიცდა და იგი სასამართლო დარბაზიდან პირობითი სასჯელითა და მცირე ჯარიმით გათავისუფლდა (ს.ფ. 32-35);

2.8. თვითმმართველი ქ. რუსთავის საკრებულომ 2013 წლის 12 მარტს №4648 ბრძანებით, სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების გზით, მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით №......., სახელმწიფოს გადასცა (ს.ფ. 38-41).

3. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 19 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები არსებობდა. სასამართლოს მითითებით, უძრავი ქონების მესაკუთრის - მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნება უძრავი ქონების სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) თაობაზე ნამდვილი არ არის, რადგან ადგილი აქვს ნების გამოვლენის იმგვარ ნაკლს, რომელიც მისი იურიდიული შედეგის გაბათილებას იწვევს.

4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავოდაა გამხდარი 2010 წლის 19 ნოემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მესაკუთრე მოსარჩელემ უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. რუსთავი, ......., ბაზრობის მიმდებარე ტერიტორია, ს/კ №........., ქ. რუსთავის თვითმმართველ ერთეულს უსასყიდლოდ გადასცა. პალატის მითითებით, გარიგების ამორალურად ცნობა სამართლებრივი შეფასების საკითხია, ამიტომ დავის გადაწყვეტის მიზნებისთვის აუცილებელია ერთობლიობაში შეფასდეს გარიგების მხარეთა ნება, ქონების გასხვისების დრო და პერიოდულობა, ხელშეკრულების ფასი, ხელშეკრულების გაფორმებამდე განხორციელებული ქმედებები და გარიგების გაფორმების შემდგომი ქმედებები.

5. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე წლების განმავლობაში შპს „ე–აში“ მუშაობდა, რომლის დირექტორი დ.ფ–ძე იყო. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 04 ივნისის განაჩენით დ.ფ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ და 09 წლითა და 06 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. სწორედ აღნიშნული პირის დაკავებასა და მის შემდგომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით სახელმწიფოს „დაინტერესებას“ უკავშირებდა მოსარჩელე სადავო გარიგების გაფორმებას. ამ მიმართებით საინტერესოა ის გარემოება, რომ 2010 წლის 03 აგვისტოს ხელშეკრულებით, თავად დ.ფ–ძემ თვითმმართველობას ზიანის ანაზღაურების მიზნით, საკუთრებაში გადასცა შპს „ე–აში“ თავისი კუთვნილი 15% წილი, თუმცა აღნიშნული გარიგების გაფორმების შემდგომ იგი პენიტენციური დაწესებულებიდან არ გათავისუფლებულა. 2010 წლის 19 ნოემბერს მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული 399 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელიც შპს „ე–ის“ მომიჯნავედ მდებარეობდა და მას აღნიშნული საწარმო წლების განმავლობაში განკარგავდა, სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადასცა. ამასთან, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის მიმდებარედ, ანუ რუსთავის ბაზრობის ტერიტორიაზე, საკუთრების უფლება უსასყიდლოდ სხვა არაერთმა მესაკუთრემ დათმო, რომელთა ნაწილმა სასამართლო წესით იდავა და ზოგიერთი მათგანი დღევანდელი მდგომარეობითაც დავობს, კერძოდ, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ხსენებულ ტერიტორიაზე მიწის ნაკვეთები, საკადასტრო კოდებით: ......; ........; ........; .......; ......; ........; ........; ........; სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადაეცა, თუმცა მოპასუხეს არ განუმარტავს, თუ რამ განაპირობა ერთ კონკრეტულ ტერიტორიაზე, დროის მოკლე მონაკვეთში, მესაკუთრეების მიერ სახელმწიფოსთვის კერძო საკუთრების უსასყიდლოდ დათმობის სურვილის გაჩენა.

6. სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ 2010 წლის 24 ნოემბერს, სადავო გარიგების გაფორმების შემდეგ (2010 წლის 19 ნოემბერი) რამდენიმე დღეში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით დ.ფ–ძესთან საპროცესო შეთანხმება დამტკიცდა და იგი სასამართლო დარბაზიდან პირობითი სასჯელითა და მცირე ჯარიმით გათავისუფლდა. მართალია, მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მესაკუთრესა და დ.ფ–ძეს შორის ახლო ნათესაური კავშირი არ არსებობდა და გაუგებარია, მის დაკავებასთან რატომ იქნებოდა კავშირში მოსარჩელის მიერ ქონების უსასყიდლოდ დათმობა, თუმცა, რელევანტური მტკიცებულებების წარდგენით ან/და ახსნა-განმარტების მიცემით, არ დაუდასტურებია, რატომ მოხდა შპს „ე–ის“ დირექტორის დაკავების შემდეგ, საწარმოში 15%-იანი წილის გადაცემა სახელმწიფოსთვის და რატომ გაუფორმდა მას საპროცესო შეთანხმება სწორედ საწარმოს მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული უძრავი ქონების სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემის შემდეგ.

7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ყოველივე ზემოაღნიშნული ცხადყოფდა, რომ მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემა წარმოადგენდა არა გამჩუქებლის ნებას, არამედ - სახელმწიფოს ინტერესს, მიეღო სამართლებრივი სიკეთე. ამ მოცემულობაში კი, მოსარჩელის მხრიდან სახელმწიფოსთვის უძრავი ქონების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა (ჩუქება) არ წარმოშობდა იმგვარი ვარაუდის საფუძველს, რომ ჩუქების სამართლებრივი კვალიფიკაციის განმაპირობებელი ყველა წანამძღვარი (სსკ-ის 524-ე მუხლი), მათ შორის, როგორიცაა მჩუქებლის ნება (თავისუფალი) განხორციელებულად მიჩნეულიყო. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ჩუქების მოტივს ძირითადად დასაჩუქრებულთან მჩუქებლის მხრიდან მადლიერების, პოზიტიური დამოკიდებულების ქონა განაპირობებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ჩუქების საგანი ეკონომიკურად საინტერესო ადგილზე მდებარეობს, თანაც მისი ფართობი საკმაოდ დიდია (399 კვ.მ), ასევე, საქმეზე დადგენილი სხვა ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ძნელად წარმოსადგენია მოსარჩელეს სახელმწიფოსთვის მადლიერების ნიშნად ასეთი ქონება საკუთარი ნებით დაეთმო.

8. სააპელაციო პალატამ განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, სასამართლო პრაქტიკისა და სამართლის ნორმათა ინტერპრეტაციის საფუძველზე, დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნება ბათილია ამორალურობისა და მართლწინააღმდეგობის სამართლებრივი საფუძვლით (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმები: სსკ-ს 54-ე და 524-ე მუხლები), გარიგების (ხელშეკრულების) ბათილობისას კი დგება უკვე განხორციელებული შესრულების უკუქცევის საკითხი, ანუ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა-რესტიტუცია.

9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს. ამ გარემოების სამტკიცებლად, მოწინააღმდეგე მხარე მხოლოდ იმას უთითებდა, რომ სახელმწიფოს არ ეკისრებოდა იმის გამორკვევის ვალდებულება, თუ რა მოტივი გააჩნდა მოსარჩელეს საკუთრების გაჩუქებისას, ასევე, აცხადებდა რომ თავისუფალი ნების გამოვლენაში სახელმწიფოს ჩარევას ადგილი არ ჰქონია, თუმცა, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული მსჯელობა ყოველგვარ სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული, არ არის გამყარებული საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით და ასევე ნების ლოგიკური განმარტებიდან არ გამომდინარეობს.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ასევე მოპასუხის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ხანდაზმულობის შემცირებული ვადები მხოლოდ საცილო გარიგებებზე ვრცელდება. როდესაც გარიგების ბათილობა სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე მისი ამორალურობის მოტივით ხდება, ამგვარ მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის საერთო, 10-წლიანი ვადა ვრცელდება და სსკ-ის 128-ე მუხლით რეგულირდება, შესაბამისად, სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად არ მიიჩნია, ვინაიდან სადავო ხელშეკრულების გაფორმებიდან (2010 წლის 19 ნოემბერი) სარჩელის აღძვრამდე (2016 წლის 19 ივლისი) 10-წლიანი ვადა ამოწურული არ ყოფილა.

11. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა ასევე მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესთან დაკავშირებით. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 09 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სარჩელი თვითმმართველი ქალაქი რუსთავის საკრებულოს თავმჯდომარის 2013 წლის 12 მარტის N4648 ბრძანების ბათილობის ნაწილში სსსკ-ის მე-11 მუხლის თანახმად, განსჯადობის წესით განსახილველად რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას გადაეცა. აღნიშნული სასარჩელო წარმოება წინამდებარე დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე შეჩერებულია და მიკუთვნებითი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლიანობა მხოლოდ წინამდებარე დავის დასრულების შემდგომ გადაწყდება.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

17.1. სასამართლომ არასწორად სცნო ბათილად ჩუქების ხელშეკრულება და, შესაბამისად, არასწორად განმარტა მისი ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი;

17.2. სასამართლოს მოსაზრება, რომ ჩუქების ხელშეკრულებით გადაწყდა შპს „ე–ის“ დირექტორის გათავისუფლების საკითხი, დაუსაბუთებელია, ვინაიდან ისინი არ არიან ოჯახის წევრები, არ იკვეთება განსაკუთრებული დამოკიდებულება მოსარჩელესა და დ.ფ–ძეს შორის. სასამართლოს არ უნდა მიეჩნია სადავო გარიგების დადების საფუძვლად მხოლოდ და მხოლოდ მოსარჩელისა და დ. ფ–ძის თანამშრომლობა. არ არსებობს კავშირი დ. ფ–ძის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებასა და მოსარჩელის მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადებას შორის;

17.3. ასეთი კავშირის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობს სსკ-ის 54-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები. აღნიშნულ მუხლს ავტონომიური ფუნქცია არ გააჩნია, ის დეფინიციურია და კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს არ ითვალისწინებს;

17.4. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 128.3. მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა, ვინაიდან სადავო სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობს ჩუქების ხელშეკრულებიდან და, ამდენად, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სსკ-ის 529-ე მუხლით დადგენილი ხელშეკრულების შეცილების ერთწლიანი ვადა.

18. საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებული დავის სამართლებრივი რეგულირებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს სწორედ სსკ-ის 54-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი).

20. საკასაციო პალატის განმარტებით, სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების მიმართ იმთავითვე ნავარაუდევია კანონშესაბამისობის ანუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სსკ-ის 54-ე მუხლით დადგენილი სამი დამოუკიდებელი წინაპირობის დაცვის მოლოდინი იმ მხარის მიერ, რომელიც ძლიერ მხარესთან შედის სახელშეკრულებო ბოჭვაში. მიუხედავად იმისა, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილეები კანონის ფარგლებში უფლებამოსილი არიან, თავისუფლად დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას ანუ მოქმედებს პრინციპი -„ნებადართულია, რაც აკრძალული არ არის“, დასახელებული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული და აქედან გამომდინარე, როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიე–ის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება რამდენად შეესაბამება სსკ-ის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, თუ რამდენად მორალურად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ისეთი გარიგება, როდესაც სახელმწიფო უსასყიდლოდ ღებულობს გარკვეულ მომსახურებას, ქონებას საკუთრებაში და ა.შ. ანუ პრაქტიკულად რატომ შეიძლება კერძო სამართლის პირმა „დაასაჩუქროს“ სახელმწიფო, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული იმ ზოგად მორალურ კატეგორიას, რომ სახელმწიფოს, რომელსაც აქვს ვალდებულება საკუთარი რესურსებით თითოეული პირის უფლება და ინტერესი დაიცვას, ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა აჩუქოს რაიმე ქონება, უსასყიდლოდ მოემსახუროს (იხ. სუსგ საქმე №ას-212-201-2017, 15 მაისი, 2017 წელი).

21. სსკ-ის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიციური ხასიათისაა, ბლანკეტურ, მითითებით მოწესრიგებას წარმოადგენს და მარტოოდენ 54-ე მუხლი სხვა ნორმების, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, მითითების გარეშე არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისადმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება (იხ. სუსგ საქმე №ას-212-201-2017, 15 მაისი, 2017 წელი). ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან, შესაძლებელია გარიგების მოტივის ამორალურობა გარიგების ამორალურად მიჩნევასაც დაედოს საფუძვლად (იხ. სუსგ საქმე №ას-212-201-2017, 15 მაისი, 2017 წელი).

22. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დ.ფ–ძე შპს „ე–ის“ დირექტორი იყო, ხოლო მოსარჩელე - ამავე საწარმოს თანამშრომელი. მოსარჩელეს საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართით 400 კვ.მ., საკადასტრო კოდით №...... რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 04 ივნისის განაჩენით დ.ფ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ და 09 წლითა და 06 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. 2010 წლის 19 ნოემბერს მოსარჩელესა და ქ. რუსთავის საკრებულოს წარმომადგენელს შორის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის საფუძველზეც თვითმმართველი ქ. რუსთავის სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 399 კვ.მ.; ამავე პერიოდში სადავო ქონების მიმდებარე უძრავი ნივთები სახელმწიფოს ასევე უსასყიდლოდ გადაეცა (სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 399 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი შპს „ე–ის“ მომიჯნავედ მდებარეობდა და მას აღნიშნული საწარმო წლების განმავლობაში განკარგავდა. ამასთან, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის მიმდებარედ, ანუ რუსთავის ბაზრობის ტერიტორიაზე, საკუთრების უფლება უსასყიდლოდ სხვა არაერთმა მესაკუთრემ დათმო, რომელთა ნაწილმა სასამართლო წესით იდავა და ზოგიერთი მათგანი დღევანდელი მდგომარეობითაც დავობს, კერძოდ, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ხსენებულ ტერიტორიაზე მიწის ნაკვეთები, საკადასტრო კოდებით: ......; ..........; ........; .........; .......; ........; .........; ........; სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადაეცა); 2010 წლის 24 ნოემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით დ.ფ–ძესთან საპროცესო შეთანხმება დამტკიცდა და იგი სასამართლო დარბაზიდან პირობითი სასჯელითა და მცირე ჯარიმით გათავისუფლდა. თვითმმართველი ქ. რუსთავის საკრებულომ 2013 წლის 12 მარტს №4648 ბრძანებით, სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების გზით, მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით №......., სახელმწიფოს გადასცა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1., 2.2., 2.3., 2.5., 2.6., 2.7., 2.8. ქვეპუნქტები და მე-5 პუნქტი).

23. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნება უძრავი ქონების მოპასუხისთვის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) თაობაზე ნამდვილი არ არის. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კი ამ შემთხვევაში მოპასუხეს ეკისრებოდა.

24. საკასაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში კი მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რა გახდა მოსარჩელის მიერ მოპასუხისთვის უძრავი ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში სწორედ მოპასუხეს უნდა მიეთითებინა ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც სადავო გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესაბამისობას დაადასტურებდა, თუმცა მან დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია. მოპასუხის აპელირება მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე დ.ფ–ძის ოჯახის წევრი არ იყო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, არ წარმოადგენს დასაბუთებულ შედავებას.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი