საქმე №ას-763-2019 15 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ბ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მოხმარებული ელექტროენერგიის გადაუხდელობით წარმოშობილი დავალიანების გადახდა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით სს „თ–ის“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი მოხმარებული ელექტროენერგიის გადაუხდელობით წარმოშობილი დავალიანების გადახდის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2013 წლის 31 ივლისს მხარეთა შორის გაფორმდა დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე №1394841 აბონენტზე არსებული დავალიანება - 3009.09 ლარი გადასახდელად გადანაწილდა 120 თვეზე;

2.2. №1394841 აბონენტის ბრუნვის ისტორიის თანახმად, რესტრუქტურიზებული დავალიანება არის ქ. თბილისში, ........ მდებარე უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული №1394841 აბონენტის მიერ 2000 წლიდან 2007 წლის 14 ნოემბრამდე გახარჯული ელექტროენერგიის ღირებულება;

2.3. მოპასუხემ 2013 წლის 31 ივლისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება 2015 წლის მარტიდან შეწყვიტა. 2015 წლის 9 ნოემბერს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოპასუხისათვის მითითებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 2732.13 ლარის გადახდის დაკისრება მოითხოვა;

2.4. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ №1394841 აბონენტს ელექტროენერგია 2007 წლიდან აღარ მიეწოდება, ხოლო არსებული დავალიანება ხანდაზმულია. ამასთან, ელექტროენერგია მას არ მოუხმარია, ვინაიდან სადავო პერიოდში იგი მითითებულ ფართში არ ცხოვრობდა, არც საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრეა და არც სადავო მრიცხველი ირიცხებოდა ოდესმე მის საკუთრებაში. ვალის აღიარების ხელშეკრულებას კი ხელი იმიტომ მოაწერა, რომ კომპანიას იმავე საცხოვრებელ ფართში განთავსებული ალტერნატიული მრიცხველისთვის (რომელიც მისი ძმის - მ.ბ–ის სახელზე ირიცხება) არ შეეწყვიტა ელექტროენერგიის მიწოდება.

3. სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის 2013 წლის 31 ივლისს გაფორმებული დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულება ბათილ გარიგებად მიიჩნია, რომელიც მოთხოვნის უფლებას ვერ წარმოშობს.

4. სააპელაციო პალატის მითითებით, დადგენილია, რომ №1394841 აბონენტი რეგისტრირებულია ფიზიკურ პირზე - „ბ–ი ვ.შ.“. მითითებული გვარი და ინიციალები ეკუთვნის მოპასუხის მამას - ვ.ბ–ს, რომელიც 2007 წლამდე წარმოადგენდა იმ ფართის მესაკუთრეს, სადაც განთავსებულია მრიცხველი. შესაბამისად, განსახილველი ელექტროენერგიის ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობებისა და ამ ურთიერთობებიდან გამომდინარე ვალდებულებების (სადავო პერიოდში - 2000-2007 წწ.) მხარეებს წარმოადგენენ სს „თ–ი“ და ვ.ბ–ი. ამასთან, დადგენილია, რომ ვ.ბ–ი გარდაიცვალა 2007 წელს. უდავო გარემოებაა, რომ 2007 წლიდან №1394841 აბონენტს ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყვეტილი აქვს.

5. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 128-ე, 129-ე და 130-ე მუხლებით, ასევე „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების“ დამტკიცების შესახებ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის დადგენილების მე-9 მუხლით [რომლის თანახმად, განაწილების ლიცენზიატი ვალდებულია, ანგარიშსწორების ქვითარში განცალკევებულად ასახოს ის დავალიანება, რომლის წარმოშობის მომენტიდან გასულია 3 წელზე მეტი და რომელიც მომხმარებელს პირდაპირი წერილობითი ფორმით არ უღიარებია ან/და არ არსებობს მხარეთა შორის შეთანხმება ამ დავალიანების გადანაწილებაზე. დაუშვებელია, მომხმარებლის პირდაპირი მითითების გარეშე, განაწილების ლიცენზიატისთვის გადახდილი თანხა მიმართულ იქნეს იმ დავალიანების დასაფარად, რომლის წარმოშობის მომენტიდან გასულია 3 წელზე მეტი და რომელიც მომხმარებელს პირდაპირი წერილობითი ფორმით არ უღიარებია ან/და არ არსებობს მხარეთა შორის შეთანხმება ამ დავალიანების გადანაწილებაზე. ასეთ შემთხვევაში, ზედმეტად გადახდილი თანხა გათვალისწინებული იქნება მომდევნო ანგარიშსწორებისას] და აღნიშნა, რომ, ვინაიდან №1394841 აბონენტს ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყვეტილი აქვს 2007 წლიდან, ხოლო რესტრუქტურიზაციის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 31 ივლისს, მხარეები არ დავობენ, რომ ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის სადავო დავალიანება ხანდაზმული იყო. სააპელაციო პალატის მითითებით, სახეზეა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ ვალის აღიარება, რომელსაც სსკ-ის 144-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, გააჩნია იურიდიული ძალა. კერძოდ, 144.2. მუხლის თანახმად, თუკი მოვალე ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ შეასრულებს ვალდებულებას, იგი შესრულების დაბრუნების მოთხოვნის უფლებას კარგავს, ასეთ შემთხვევაში მისი შესაგებელი არ შეიძლება იყოს, მათ შორის, იმაზე მითითება, რომ შესრულების მომენტში არ იცოდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის ფაქტი, ანალოგიური ძალის მატარებელია მოვალის მიერ ვალდებულების აღიარება მოთხოვნის იძულებითი განხორციელების ვადის გასვლის შემდეგ, თუკი ეს აღიარება შეიცავს პირის გაცნობიერებულ ნებას, რომ იგი ვალდებულებას შეასრულებს.

6. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხე სადავოდ ხდიდა ვალის არსებობის აღიარების ფაქტის ნამდვილობას. დადგენილია, რომ შესაგებელში მოპასუხემ რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დავალიანებული ელექტროენერგიის მის მიერ მოხმარების ფაქტი უარყო და განმარტა, რომ ვალი აღიარა და დავალიანების გადანაწილების შესახებ ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა მხოლოდ იმიტომ, რომ, თუ ხელშეკრულების აღნიშნულ პირობას არ დაეთანხმებოდა, მოსარჩელე მითითებული საცხოვრებელი ფართის ალტერნატიული ქსელის საშუალებით ელექტროენერგიით მომარაგებას შეწყვეტდა.

7. მითითებული გარემოებების შეფასების მიზნით, სააპელაციო პალატამ გამოიკვლია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (აბონენტის ბრუნვის ისტორია) და დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, ....... რეალურად არსებობს ალტერნატიული მრიცხველი სააბონენტო ნომრით ........, რომელიც 2001 წლის 01 ოქტომბრიდან რეგისტრირებულია მ.ბ–ის (თ.ბ–ის ძმის) სახელზე და აქტიურია დღემდე. დგინდება, რომ 2013 წლის 27 ოქტომბერს აღნიშნულ სააბონენტო ბარათზე არსებულ ვალზეც გაფორმებულია რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის მხარეა მ.ბ–ი. მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ №........ აბონენტი წარმოადგენს ალტერნატიულ ქსელს, რომლითაც ელექტროენერგია მიეწოდება მოპასუხისა და მისი ძმის მ.ბ–ის ოჯახს. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელისაგან ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის იძულება მდგომარეობდა იმაში, რომ, თუ იგი რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულებას ხელს არ მოაწერდა, მოსარჩელე ელექტროენერგიის მიწოდებას შეუწყვეტდა ზემოაღნიშნულ ალტერნატიულ ქსელსაც (№........ აბონენტი), რომლითაც ხდებოდა მოპასუხისა და მისი ძმის საცხოვრებელი ფართის ელექტროენერგიით მომარაგება.

8. სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის გამოიყენა სსკ-ის 54-ე მუხლი და აღნიშნა, რომ გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სსკ-ის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

9. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გადაუხდელი ხანდაზმული დავალიანების რესტრუქტურიზაციის ხელშეკრულების დადების თაობაზე გამოვლენილი ნების შეფასებისას მნიშვნელოვანია იმ ფაქტორების მხედველობაში მიღება, რომ მოპასუხე, რომელიც მოსარჩელე კომპანიის მიერ შეთავაზებული პროდუქტის მომხმარებელია (მოპასუხე ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდშიც და დღესაც ელექტროენერგიას იღებს ძმაზე რეგისტრირებული ალტერნატიული მრიცხველის საშუალებით), სადავო გარიგების დადებისას არათანაბარ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, რამაც მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნების თავისუფლების შეზღუდვა განაპირობა. კერძოდ, მხარე აღმოჩნდა არჩევანის წინაშე, გაეფორმებინა ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, თუ ოჯახთან ერთად დარჩენილიყო ელექტროენერგიის გარეშე, რაც არსებობისათვის მეტად მძიმე კომუნალურ პირობებს უქადდა. სააპელაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო ელექტროენერგიის, როგორც საყოფაცხოვრებო მომსახურების უაღრესად დიდი მნიშვნელობა და, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს აქვს სრული კანონისმიერი რესურსი ზემოქმედება მოახდინოს მოპასუხის ელექტრომომარაგებაზე, მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის ხანდაზმული დავალიანების აღიარების შესახებ ხელშეკრულება უცილოდ ბათილია, როგორც ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება.

10. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მოპასუხე 2013 წლის 31 ივლისის დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მომენტისათვის არ წარმოადგენდა უფლებამოსილ პირს. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერების საფუძველზე პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხე ქ. თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა 2007 წლის 7 სექტემბრიდან, 29.08.2007 წელს გაფორმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო 2012 წლის 21 მარტიდან, ერთობლივი განცხადების საფუძველზე, უძრავი ქონება, სადაც განთავსებულია სადავო მრიცხველი, საკუთრების უფლებით აღირიცხა სს „თ.ბ–ის“ სახელზე. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილების 4.1. მუხლზე [რომლის თანახმად, განაწილების ლიცენზიატი ვალდებულია აბონენტად დაარეგისტრიროს ის პირი, რომელიც ამ წესების შესაბამისად, ელექტროენერგიით მომარაგებისას, სარგებლობს (ან ისარგებლებს) მისი მომსახურებით] და დაადგინა, რომ დღემდე მოსარჩელე კომპანიის რეგისტრირებულ აბონენტად რჩება ვ.ბ–ი. მოპასუხე მოსარჩელე კომპანიის აბონენტად აღრიცხული არ არის და არც არასოდეს ყოფილა. სასამართლოს მითითებით, გამომდინარე იქედან, რომ მოპასუხე არც ელექტროენერგიის მოხმარების პერიოდში (2000-2007) და არც დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მომენტისათვის (2013 წლის 31 ივლისს), არ წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ...... განთავსებული უძრავი ქონების მესაკუთრეს (უძრავი ქონება 2000-2007 წლებში წარმოადგენდა ვ.ბ–ის საკუთრებას, ხოლო 2013 წლის 31 ივლისს იგი საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა სს „თ.ბ–ის“ სახელზე), პალატამ მიიჩნია, რომ იგი ვერ განიხილებოდა რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულების მხარედ, ხოლო რაიმე მტკიცებულება რაც დაადასტურებდა მოპასუხის უფლებამოსილებას №.... აბონენტის სახელით მოქმედებების შესრულებაზე, მოსარჩელეს არ ჰქონდა წარმოდგენილი.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

15. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

16. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

16.1. სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და იმსჯელა მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების ბათილობაზე იმ ვითარებაში, როდესაც აღნიშნული დავის საგანს არ წარმოადგენდა;

16.2. ხელშეკრულების დადების შემდგომ, 2013 წლის 27 აგვისტოდან 2015 წლის 5 მარტამდე გადახდილია რესტრუქტურიზაციის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პორციები, რითაც მხარემ დაადასტურა ხელშეკრულების ნამდვილობა (მოწონება) და ამით დაკარგა შეცილების უფლება (სსკ-ის 61-ე მუხლი);

16.3. მხარე არ იყო ვალდებული განემარტა მეორე მხარისათვის კანონით დადგენილი წესები ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. ამასთან, სასამართლოს აღნიშნული საკითხი არ უნდა ეკვლია, რადგან მოპასუხეს ხანდაზმულობის საკითხი სადავოდ არ გაუხდია;

16.4. სემეკის დადგენილებით დასაშვებია ვალის გადაკისრება სხვა მომხმარებელზე (მესამე პირზე) იმ შემთხვევაში, თუ ეს უკანასკნელი თანახმა არის მის გადახდაზე. განსახილველ შემთხვევაში კი მოპასუხემ თვითონ მოითხოვა მის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის დავალიანების გადანაწილება.

16.5. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე არ წარმოადგენდა მიწოდებული ელექტროენერგიის მომხმარებელს, მოსარჩელე მაინც არის უფლებამოსილი მოსთხოვოს მას დავალიანების გადახდა, რადგან სსკ-ის 203.1. მუხლის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება).

17. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულება უცილოდ ბათილია [სსკ-ის 54-ე მუხლი: ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს]. უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ეწოდება ისეთ გარიგებას, რომელიც დადებისთანავე ბათილია და მონაწილეთა მიერ განზრახულ სამართლებრივ შედეგს არ წარმოშობს (61 I). ასეთი გარიგებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი არ დადგება არც გარიგების უშუალო მონაწილეების და არც მესამე პირების მიმართ. გარიგება დადებისთანავე ბათილია და მას ნამდვილად ვერ გადააქცევს ვერც გარიგების მონაწილეთა შემდგომი მოქმედება, ვერც სახელმწიფო ორგანოს მხრიდან მოწონება ან სასამართლოს გადაწყვეტილება. კანონი არ ითვალისწინებს ბათილი გარიგების გამოსწორების შესაძლებლობას. ბათილი გარიგების ბათილად მიჩნევისათვის არ არის სავალდებულო რაიმე პროცედურის დაცვა: შეცილება, გარიგების ბათილობის მოთხოვნა ან სასამართლოს მიერ მისი მიჩნევა ბათილად, რადგან უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, გვ. 314).

18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი).

19. დადგენილია, რომ 2013 წლის 31 ივლისს მხარეთა შორის გაფორმდა დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე №1394841 აბონენტზე არსებული დავალიანება - 3009.09 ლარი გადასახდელად გადანაწილდა 120 თვეზე. №1394841 აბონენტის ბრუნვის ისტორიის თანახმად, რესტრუქტურიზებული დავალიანება არის ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული №1394841 აბონენტის მიერ 2000 წლიდან 2007 წლის 14 ნოემბრამდე გახარჯული ელექტროენერგიის ღირებულება; მოპასუხის განმარტებით, ელექტროენერგია მას არ მოუხმარია, ვინაიდან სადავო პერიოდში იგი მითითებულ ფართში არ ცხოვრობდა, არც საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრეა და არც სადავო მრიცხველი ირიცხებოდა ოდესმე მის საკუთრებაში. ვალის აღიარების ხელშეკრულებას კი ხელი იმიტომ მოაწერა, რომ კომპანიას იმავე საცხოვრებელ ფართში განთავსებული ალტერნატიული მრიცხველისთვის (რომელიც მისი ძმის - მ.ბ–ის სახელზე ირიცხება) არ შეეწყვიტა ელექტროენერგიის მიწოდება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხე მოსარჩელე კომპანიის აბონენტად აღრიცხული არ არის და არც არასოდეს ყოფილა, მოპასუხე არც ელექტროენერგიის მოხმარების პერიოდში (2000-2007) და არც დავალიანების რესტრუქტურიზაციის შესახებ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მომენტისათვის (2013 წლის 31 ივლისს), არ წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ........ განთავსებული უძრავი ქონების მესაკუთრეს. ამასთან, მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ №........ აბონენტი წარმოადგენს ალტერნატიულ ქსელს, რომლითაც ელექტროენერგია მიეწოდება მოპასუხისა და მისი ძმის მ.ბ–ის ოჯახს (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1., 2.2., 2.4. ქვეპუნქტები, მე-7 და მე-10 პუნქტები).

20. განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაანალიზების შედეგად სასამართლოს ექმნება საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ პროდუქტის მიწოდებაზე მონოპოლიური ძალაუფლების მქონე მოსარჩელემ ისარგებლა საკუთარი მდგომარეობით და მასთან არათანაბარ მდგომარეობაში მყოფ პირს არ დაუტოვა შესაძლებლობა, სასიცოცხლოდ აუცილებელი პროდუქტი მიეღო სადავო ხელშეკრულების დადების გარეშე (იხ. შდრ. სუსგ საქმე №ას-251-251-2018, 30 მარტი, 2018 წელი). საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მხარე აღმოჩნდა არჩევანის წინაშე, გაეფორმებინა ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, თუ ოჯახთან ერთად დარჩენილიყო ელექტროენერგიის გარეშე, რაც არსებობისათვის მეტად მძიმე კომუნალურ პირობებს უქადდა (იხ. შდრ. სუსგ საქმე №ას-208-197-2017, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი). ამდენად, ხანდაზმული დავალიანების აღიარების შესახებ ხელშეკრულება მართებულად იქნა ცნობილი უცილოდ ბათილ გარიგებად, რომელიც მოპასუხის მხრიდან შეცილებას არ საჭიროებდა.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

22. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ყველა ინსტანციის სასამართლოში შეადგენს ამ მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ოდენობის ნახევარს [სსსკ-ის 39.2. მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი 150 ლარის 70% - 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „თ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სს „თ–ს“ (ს/კ: ......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 19 აპრილს №86503 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 300 (სამასი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 (ას ორმოცდაათი) ლარი და დარჩენილი 150 (ას ორმოცდაათი) ლარის 70% - 105 (ას ხუთი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი