საქმე №ას-1353-2019 3 აგვისტო, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.ქ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.ნ. და გ.კ–ია“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – აუცილებელი გზის მოწყობის უფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივნისის განჩინებით ა.ქ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილება, რომლითაც სს „ს.ნ. და გ.კ–იის“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი ანა ქინქლაძის მიმართ დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალური გაზსადენის „ქობულეთის 60 კილომეტრიანი განშტოების“ მონაკვეთის მშენებლობისათვის, მოსარჩელეს ნება დაერთოს აუცილებელი გზის მოწყობის მიზნით გამოიყენოს საკადასტრო კოდის №..... მქონე მიწის ნაკვეთის 1083 კვ.მ ნაწილი, სარჩელზე თანდართულ ნახაზზე მითითებული განლაგების შესაბამისად.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 03 ივლისის N1410 განკარგულებით მოსარჩელეს დაევალა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალური გაზსადენის ქობულეთის განშტოების 60-კილომეტრიანი მონაკვეთის მშენებლობის პროექტისა და მისი წარმატებით განხორციელების მიზნით ყველა საჭირო ღონისძიების გატარება;

2.2. ამ განკარგულების შესასრულებლად, მოსარჩელემ საკუთარი ხარჯებით მოამზადა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალური გაზსადენის ქობულეთის განშტოების 60-კილომეტრიანი მონაკვეთის მშენებლობის პროექტი და გააფორმა სერვიტუტის ხელშეკრულებები მილსადენის დერეფანში მოყოლილი მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების ძირითად ნაწილთან;

2.3. მოპასუხეს ოზურგეთის რაიონის სოფ. ნატანებში ეკუთვნის N2.....საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 1987 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი;

2.4. ეს ნაკვეთი განლაგებულია „პროექტის“ სამშენებლო დერეფანში, ე.ი. მაგისტრალური გაზსადენი უნდა აშენდეს აღნიშნული ნაკვეთის გავლით;

2.5. 2018 წლის 22 აგვისტოს მოსარჩელემ მოპასუხეს წერილობით შესთავაზა სერვიტუტის ხელშეკრულების დადება, თუმცა მხარეები გადასახდელი კომპენსაციის ოდენობაზე ვერ შეთანხმდნენ და, ამიტომ, ხელშეკრულება არ დაიდო.

3. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სსკ-ის 180.1. მუხლის საფუძველზე, მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ითხოვს არა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ქონების ჩამორთმევას, არამედ -მეზობელ ნაკვეთზე აუცილებელ გზას. ამის შესაბამისად, დავა სამეზობლო სამართლის ნორმების საფუძველზე უნდა გადაწყდეს.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 174-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მხარეთა კუთვნილი უძრავი ქონებიდან ორმხრივი ზემოქმედება გამომდინარეობს, ამის შესაბამისად, ისინი მეზობლად მიიჩნევა.

5. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მოპასუხის კუთვნილი ნაკვეთის გავლის გარეშე მოსარჩელე გაზსადენს ვერ მოაწყობს. ამას ამტკიცებს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2017 წლის 17 მარტის ბრძანება, რომლითაც შეთანხმებულ იქნა გაზსადენის კონსტრუქციული და ტექნოლოგიური სქემები და გაიცა მშენებლობის ნებართვა. ასევე - საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ეკოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნა და გარემოზე ზემოქმედების შეფასების ანგარიში, საიდანაც დგინდება, რომ გაზსადენის გაყვანა სწორედ სამშენებლო პროექტში მითითებული გზით უნდა მოხდეს. ასევე - ის, რომ მოსარჩელეს სადავო მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული ნაკვეთები დატვირთული აქვს სერვიტუტით და სადავო ქონება მოქცეულია მათ შორის (მაგ: N........ და N საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნაკვეთები). ამის შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ სავსებით სწორად დაადგინა, რომ გაზსადენის მოწყობა შესაძლებელი იყო მხოლოდ მოპასუხის კუთვნილი ნაკვეთის გავლით და საკადასტრო აგეგმვით/აზომვით ნახაზში (ს.ფ. 48) მითითებული პარამეტრებით.

6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით სადავო უძრავი ქონება რ.ქ–ძის სახელზე არის რეგისტრირებული, თუმცა გარდაცვალების მოწმობით დგინდება, რომ ქონების მესაკუთრე 2012 წლის 19 იანვარს გარდაიცვალა. 2016 წლის 22 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, რ.ქ–ძის სამკვიდრო მისმა შვილმა, მოპასუხემ მიიღო. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 1433-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ სადავო ქონება მოპასუხეს ეკუთვნის და სასამართლომ სარჩელი სათანადო მოპასუხის მიმართ განიხილა.

7. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 180.1. მუხლის საფუძველზე, მოპასუხეს კომპენსაცია უთუოდ ეკუთვნის, თუმცა აუცილებელი კავშირისათვის ქონების გამოყენებას არ გამორიცხავს, თუ მხარეები საკომპენსაციო თანხის ოდენობას ვერ შეათანხმებენ. ეს საკითხი შეიძლება გადაწყვიტოს სასამართლომ დამოუკიდებელი სამართალწარმოების გზით.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

10. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

11. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

12. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

13. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

13.1. ის, რომ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ სერვიტუტის დადების თაობაზე, არ აძლევს მოსარჩელეს და არც სასამართლოს იმის უფლებას, რომ ძალისმიერი მეთოდით მიიღონ შედეგი;

13.2. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი;

13.3. მოსარჩელის მიერ მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე გაზის გაყვანით ნაკვეთის ღირებულება მცირდება და მისი გამოყენება საერთოდ შეუძლებელი ხდება.

14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170.1. მუხლის შესაბამისად, საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება და მესაკუთრის უფლებები – ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ისე, რომ არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით [სსკ-ის 170.1. მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას]. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, თუ ხდება ნივთზე საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აკრძალვა. კანონით ან ხელშეკრულებით დადგენილ შემთხვევაში, მესაკუთრეს შეიძლება შეეზღუდოს ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება და დაეკისროს თმენის ვალდებულება. სწორედ ასეთი თმენის ვალდებულებაა გათვალისწინებული სსკ-ის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო-, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.

15. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.; სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ საქმე №ას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; №ას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

16. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხის კუთვნილი ნაკვეთის გავლის გარეშე მოსარჩელე გაზსადენს ვერ მოაწყობს. ამას ამტკიცებს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2017 წლის 17 მარტის ბრძანება, რომლითაც შეთანხმებულ იქნა გაზსადენის კონსტრუქციული და ტექნოლოგიური სქემები და გაიცა მშენებლობის ნებართვა. ასევე - საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ეკოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნა და გარემოზე ზემოქმედების შეფასების ანგარიში, საიდანაც დგინდება, რომ გაზსადენის გაყვანა სწორედ სამშენებლო პროექტში მითითებული გზით უნდა მოხდეს. ასევე - ის, რომ მოსარჩელეს სადავო მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული ნაკვეთები დატვირთული აქვს სერვიტუტით და სადავო ქონება მოქცეულია მათ შორის (მაგ: N..... და N..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნაკვეთები). ამდენად, გაზსადენის მოწყობა შესაძლებელია მხოლოდ მოპასუხის კუთვნილი ნაკვეთის გავლით და საკადასტრო აგეგმვით/აზომვით ნახაზში მითითებული პარამეტრებით (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი).

17. ზემოაღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მართებულად მიენიჭა უფლება აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალური გაზსადენის „ქობულეთის 60 კილომეტრიანი განშტოების“ მონაკვეთის მშენებლობისათვის, აუცილებელი გზის მოწყობის მიზნით გამოიყენოს საკადასტრო კოდის №...... მქონე მიწის ნაკვეთის 1083 კვ.მ ნაწილი, სარჩელზე თანდართულ ნახაზზე მითითებული განლაგების შესაბამისად, ხოლო კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია გასაჩივრებული განჩინების წინააღმდეგ.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

19. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.ქ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ა.ქ–ძეს (პ/ნ: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 29 ნოემბერს №8744773264 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 (ას ორმოცდაათი) ლარის 70% – 105 (ას ხუთი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი