საქმე №ას-1052-2023 10 იანვარი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.მ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ.გ–ძე, ე.ჭ–ძე (მოსარჩელე) ვ.ნ–ი (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა; კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, ქონების საკუთრებაში გადაცემა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ფ.გ–ძემ (შემდგომ – პირველი მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდგომ - სააგენტო), ზ.მ–ისა (შემდგომ – მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) და ა.ე–ნას (შემდგომ - მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, უმკვიდროდ იქნეს ცნობილი ქ. თბილისში, ....... მდებარე (საკადასტრო კოდი ......), ნ.ს–ვის (შემდგომ – პირველი თანამესაკუთრე) სახელზე აღრიცხული 68.51 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომი ლიტერ „ე“ შენობა-ნაგებობა ͏№1/1-ში და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცეს მოსარჩელეს. ( იხ. დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა -15 ივნისი, 2018 წ, ტ.3.ს.ფ.65).

სარჩელის საფუძვლები:

2. პირველი მოსარჩელის განმარტებით, 1974 წელს საცხოვრებელი სადგომი შეიძინა სადავო სახლთმფლობელობის აწ გარდაცვლილი პირველი თანამესაკუთრისაგან, რომელიც, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, რეგისტრირებულია უძრავი ქონების მესაკუთრედ. მისი სამკვიდრო ქონება არავის მიუღია, რის გამოც პირველი მოსარჩელის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომი ცნობილ უნდა იქნას უმკვიდროდ და ამ უკანასკნელს უსასყიდლოდ გადაეცეს საკუთრებაში.

3. პირველი მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხეს კონკრეტულ ქონებასთან მიმართებით კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია, რადგან იგი ითხოვს უშუალოდ პირველი თანამესაკუთრისაგან შეძენილ ფართს, რომლითაც წლების მანძილზე სარგებლობს და არავითარი კავშირი მოპასუხის წილთან არ აქვს.

სასარჩელო მოთხოვნა:

4. ე.ჭ–ძემ (შემდგომ – მეორე მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხისა და მეორე მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა, ქ. თბილისში, ..... მდებარე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, მეორე თანამესაკუთრის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სადგომის, ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს არქივში დაცული გეგმა-ნახაზისა და სართულებრივი გეგმის მიხედვით - I სართული, ლიტერ „დ“, ოთახები: №1, №2, №3, ლიტერ „ნ“ და მის წინ განთავსებული ლიტერ „კ“, ოთახები: №1, №2, საკადასტრო გეგმის შესაბამისად, შენობა-ნაგებობები №7, №8, №9 (71.4 კვ.მ) მესაკუთრედ, მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრის - მეორე მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 2471 ლარის გადახდის სანაცვლოდ. ( იხ. დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა - 18 სექტემბერი, 2018 წ, ტ.3. ს.ფ.78.).

სარჩელის საფუძვლები:

5. მეორე მოსარჩელის განმარტებით, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტექნიკური აღრიცხვის საარქივო მონაცემების თანახმად, ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების ნაწილი ირიცხება 1958 წლის 29 ნოემბერს გარდაცვლილ მეორე თანამესაკუთრის სახელზე, რომლის მემკვიდრეც, 1959 წლის 12 ივნისს ნოტარიუსის მიერ გაცემული №10მ-1551 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, არის მეორე მოპასუხე.

6. 1965 წელს მეორე მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ მეორე მოპასუხისაგან შინაურული ზეპირი გარიგებით შეიძინეს ზემოხსენებული საცხოვრებელი სადგომი, რის შემდეგაც მეორე მოსარჩელე სადავო ბინაში ჩაეწერა და დღემდე ცხოვრობს ოჯახთან ერთად, იხდის კომუნალურ გადასახადებს. მეორე მოსარჩელის მითითებით, სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება შეადგენს 9881 ლარს, რომლის 25% 2471 ლარია.

დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნა:

7. ვ.ნ–მა (შემდგომ - მესამე პირი) დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა წარადგინა მოცემულ საქმეზე და მოითხოვა უმკვიდროდ იქნას ცნობილი ქ. თბილისში, ......... მდებარე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, მესამე თანამესაკუთრის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სადგომი: სართულებრივი გეგმის თანახმად, პირველ სართულზე განთავსებული ლიტერ „ს“ შემდგარი 6 ოთახისაგან და მის წინ არსებული დამხმარე სათავსი ლიტერ „ნ“, საკადასტრო გეგმის მიხედვით, შენობა-ნაგებობები №10 და №11 (40.28 კვ.მ). ( იხ. დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა-18 სექტემბერი, 2018 წ., ტ.3.ს.ფ.78.).

დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველად მითითებულია შემდეგი:

8. მესამე პირის განმარტებით, სადავო სახლთმფლობელობა ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს მონაცემებით წარმოადგენდა პირველი, მეორე, მესამე, მეოთხე თანამესაკუთრეებისა და ნ.მ–ვისა (შემდგომ - მეხუთე თანამესაკუთრე) თანასაკუთრებას.

9. 1981 წელს მამამისმა - გ.ნ–მა მესამე თანამესაკუთრისაგან ზეპირი შინაურული გარიგებით, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, შეიძინა მის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სადგომი, კერძოდ: ცნობა-დახასიათებისა და სართულებრივი გეგმის შესაბამისად, I სართულზე განთავსებული ლიტერ „ს“ შემდგარი 6 ოთახისაგან და მის წინ განთავსებული დამხმარე სათავსი ლიტერ „ნ“.

10. მესამე პირის მითითებით, 1981 წელს მამამისი ჩაეწერა სახლთმფლობელობაში ოჯახთან ერთად, აღრიცხულია დამოუკიდებელ აბონენტად და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. მესამე თანამესაკუთრე გარდაცვლილია, სამკვიდრო ქონება არავის მიუღია, რის გამოც დაკავებული საცხოვრებელი სადგომი ცნობილ უნდა იქნას უმკვიდროდ და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცეს მას.

11. რაც შეეხება მოპასუხის მოთხოვნას კომპენსაციის მიღებასთან დაკავშირებით, მესამე პირის მოსაზრებით, იგი გაუმართლებელია, რამეთუ მისი მხრიდან მოთხოვნილია უშუალოდ მესამე თანამესაკუთრის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართის საკუთრებაში აღრიცხვა, რასთანაც მოპასუხეს კავშირი არ გააჩნია.

12. მოცემული სარჩელები გაერთიანდა ერთ წარმოებად.

13. საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირებად ჩაებნენ გ. და მ. ზ–ები.

მოპასუხის პოზიცია:

14. სარჩელზე შესაგებლები წარადგინეს სააგენტომ და მოპასუხემ, რომლებითაც სარჩელი არ ცნეს.

15. მოპასუხემ მიუთითა, რომ სადავო მისამართზე განთავსებული სახლთმფლობელობა საერთო საკუთრებაა და თითოეული შენობა, გარდა ერთისა, არის პირველი თანამესაკუთრის, პ.ბ–ის (შემდგომ - მეორე თანამესაკუთრე), ტ.კ–ისა (შემდგომ - მესამე თანამესაკუთრე) და მოპასუხის თანასაკუთრება. ცალკე შენობა ეკუთვნის ელენე გუზეევას (შემდგომ - მეოთხე თანამესაკუთრე). მოპასუხე უფლებამოსილია, მიიღოს მოცემულ მისამართზე არსებული შენობა-ნაგებობის ღირებულების 25%-ის მეოთხედი, რამდენადაც იდეალურ წილზე გააჩნია თანასაკუთრება. მოპასუხის მოსაზრებით, შეუძლებელია შენობა-ნაგებობა ან მისი ნაწილი, რომელიც იდეალურ წილობრივ თანაზიარ საკუთრებას წარმოადგენს, გამოცხადდეს უმკვიდროდ და ცოცხალი თანამესაკუთრის - მოპასუხის სასარგებლოდ თანხის გადახდის გარეშე, გადაეცეს კანონისმიერ მოსარგებლეს. ( იხ.ტ.3.ს.ფ.109.).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 აგვისტოს გადაწყვეტილებით პირველი და მეორე მოსარჩელის, ასევე დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე პირის მოთხოვნები დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების/შეცვლის სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა არ იკვეთება. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც პირველ მოსარჩელესა და მესამე პირს სურთ, კერძოდ, სადავო საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები. მეორე მოსარჩელის მოთხოვნაა, მესაკუთრისათვის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა, ამ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია მითითებული კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი.

19. სააპელაციო პალატის მითითებით, ზემოაღნიშნული კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების ცნობის თაობაზე არსებობს მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა.

20. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული სააპელაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად სწორად შეაფასა ისინი.

21. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დასახელებული კანონის მე-9 მუხლის მაკვალიფიცირებელი ყველა წინაპირობა, კერძოდ: პირველმა მოსარჩელემ საცხოვრებელი სადგომი შეიძინა პირველი თანამესაკუთრისაგან, მესამე პირის მამამ - მესამე თანამესაკუთრისაგან, ხოლო მეორე მოსარჩელემ - მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრე - მეორე მოპასუხისაგან. მითითებულ მისამართზე არსებული ფართი რეალურად ერთმანეთისაგან გამიჯნულია. დადგენილია, რომ პირველი და მესამე თანამესაკუთრეები გარდაცვლილნი არიან და, ნოტარიუსთა პალატის ინფორმაციის მიხედვით, მათი სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ ინფორმაცია არ მოიძებნა. მემკვიდრეებს არც ფაქტობრივი ფლობით მიუღიათ სამკვიდრო. ქონებას ფლობენ პირველი მოსარჩელე და მესამე პირი. რაც შეეხება მეორე მოსარჩელის მოთხოვნას, დადგენილია, რომ სადავო ფართში მეორე მოსარჩელე რეგისტრირებულია 1965 წლის 16 თებერვლიდან, მას ქონების სარგებლობის უფლება მიღებული აქვს მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრისაგან. ინდივიდუალური აუდიტორის დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის (71.40 კვ.მ) საბაზრო ღირებულებაა 9881 ლარი, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს კი, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ სასამართლოსთვის არ მიუმართავს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მეორე მოსარჩელის სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა.

22. ამასთან, სააპელაციო პალატის მითითებით, სადავო შემთხვევაში აპელანტის ძირითადი პრეტენზია ისაა, რომ სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებით, უმკვიდროდ საცნობი ქონება მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართს „შთანთქავს“ და იგი შესაბამისი კომპენსაციის გარეშე რჩება. აპელანტის მოსაზრებით, მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების მოპოვება სადავო უძრავ ნივთებზე, იწვევს მისი იდეალური წილის შესაბამისი ფართის „გაქრობას“. აპელანტის ეს პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მას სადავო ნივთებთან მიმართებით აქვს ორი ტიპის საკუთრება: ერთი ინდივიდუალური, რომელიც შეძენილია გ. ზ–ისგან და მეორე, რომელიც შეძენილია ნ.მ–გან (შემდგომ - მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლე). ამ უკანასკნელისაგან შეძენილი ქონება არის „გაურკვეველი წილი“ და, შესაბამისად, აპელანტს გააჩნია თანასაკუთრება სადავო ფართებთან მიმართებით.

23. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითებული პრეტენზია და აღნიშნა, რომ მოპასუხემ საცხოვრებელი სადგომი შეიძინა მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლისაგან. ამ მხრივ, საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლესა და აპელანტს შორის გაფორმდა ორი ნასყიდობის ხელშეკრულება, კერძოდ, 2010 წლის 2 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით კონკრეტულად განისაზღვრა გადასაცემი ქონება, ხოლო 2010 წლის 9 დეკემბერს შედგა ახალი ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზედაც აპელანტს საკუთრება ქონებაზე გადაეცა - „წილი გაურკვეველიას“ სახით (იხ. ტომი II, ს.ფ. 147-250). აპელანტი სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებებსაც, რომ მოსარჩელეები „მოსარგებლეობის“ სტატუსის მქონენი არიან და მათ დაკავებული აქვთ სადავო ფართი, ასევე, ფართი რეალურად გამიჯნულია.

24. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აპელანტის წარმომადგენლის განმარტებებზე, რომ აპელანტი „სადავო ფართებს არ დაუფლებია და არც გარიგების საფუძველზე შეუძენია“. „ეს გარიგება (მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლესთან) რომ დაიდო, გარდა იმ ფართისა, სადაც ახლა ვართ სხვაგან არსად არ შევსულვათ, სხვა საკუთრება გარდა იმისა, რაც მოპასუხის სახელზეა რეგისტრირებული, სხვა, დამატებით, კონკრეტული საკუთრება არ ყოფილა“.

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, აპელანტმა ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ სადავო ფართის მოსარჩელეთა საკუთრებაში გადაცემით მისი წილი ქონება შემცირდება ან მისი იდეალური წილის შესაბამისი ფართი გაქრება.

26. რაც შეეხება აპელანტის პრეტენზიას საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების თაობაზე, აღნიშნული ემყარება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ სარჩელი უნდა დააზუსტოს და მოპასუხე უნდა დაასახელოს კომპენსაციის მიმღებ სუბიექტად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსსკ-ის 248-ე მუხლიდან გამომდინარე, სასამართლო ვერ გასცდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და ვერ იმსჯელებს იმ მოთხოვნაზე, რომელიც მოსარჩელეს არ დაუყენებია და, რაც დავის საგანი არ არის. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კომპენსაციის მიღებაზე უფლებამოსილ სუბიექტად განიხილავს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე დაადასტურდა, რომ მისი საკუთრება უქმდება და მისი წილი ქონების ფართი მცირდება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორის განმარტებით, სადავო სახლთმფლობელობაში გააჩნია ორი ტიპის საკუთრება: ერთი, რომელიც მან დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშ მესამე პირისაგან იყიდა და მეორე, რომელიც მან მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლსაგან შეიძინა. ეს უკანასკნელი „წილი გაურკვეველია-ს“ სახითაა აღრიცხული საჯარო რეესტრში. მსგავსი ტიპის საკუთრება იდეალურ წილს განასახიერებს და ვრცელდება ყველა სახის შენობა-ნაგებობაზე მოცემულ სახლთმფლობელობაში.

29. როდესაც კონკრეტული ფიზიკური პირის საკუთრების უფლება განსაზღვრულია, როგორც „წილი გაურკვეველია“ და ასეთი ტიპის საკუთრების მატარებელი სუბიექტი ერთ სახლთმფლობელობაში რამდენიმეა, მოქმედებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 954-ე მუხლი, რომლის მიხედვით მსგავს სიტუაციაში, თუ რაიმე არ არის მითითებული, იგულისხმება, რომ ყველა მესაკუთრეს აქვს თანაბარი წილი. თანაბარი წილი ნიშნავს იმას, რომ მოცემული ტიპის საკუთრება ვრცელდება ყველა იმ შენობა-ნაგებობასა და მიწის ნაკვეთზე, რომელიც განთავსებულია კონკრეტულ მისამართზე და არ წარმოადგენს რომელიმე სხვა თანამესაკუთრის კონკრეტულ საკუთრებას. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის წილი, ისევე, როგორც მეორე, მესამე და მეოთხე თანამესაკუთრების წილობრივი საკუთრება, რომელთა წილიც ასევე „წილი გაურკვეველია-ს“ სახით არსებობს, ვრცელდება იმ შენობა-ნაგებობებზე, რომლებზეც საკუთრების უფლების რეგისტრაციას ითხოვენ კანონისმიერი მოსარგებლეები.

30. იმ პირობებში, როდესაც არ არსებობს მტკიცებულება მესაკუთრეთა ფართის იდენტიფიცირებაზე, დაუშვებელია სადავო სახლთმფლობელობის გარკვეული შენობა რომელიმე თანამესაკუთრის საკუთრებად ჩაითვალოს. საამისო მტკიცებულებების არ არსებობის გამო იყო სწორედ ტექბიუროს ჩანაწერებში გაურკვეველი წილის შესახებ ჩანაწერი სააღრიცხვო ბარათში. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოხდება საჯარო რეესტრში, აღარ რჩება მოცემულ სახლთმფლობელობაში შენობა, რომელზეც ზემოხსნებულ მესაკუთრეთა „წილი გაურკვეველია“ გავრცელდება. აქედან გამომდინარე, მათი საკუთრება ქრება და ადგილს, მათ შორის, კასატორის ადგილს იკავებს, კანონისმიერი მოსარგებლეები. ამდენად, საკუთრების უფლების დაკარგვისა თუ გაქრობის სანაცვლოდ, კასატორმა, ისევე, როგორც დანარჩენმა მესაკუთრეებმა, ისინი ცოცხლები რომ ყოფილიყვნენ, სათანადო კომპენსაცია უნდა მიიღონ, რომელიც კანონით არის გათვალისწინებული. სხვა მტკიცებულება, გარდა იმისა რაც წარმოდგენილია, არ არსებობს.

31. კასატორის მითითებით, 2010 წლის ხელშეკრულებით მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლისაგან ფართის შეძენის შედეგად განხორციელდა „წილი გაურკვეველია-ს“ და არა რომელიმე კონკრეტული შენობის რეგისტრაცია. ფაქტობრივად, გამყიდველმა გაასხვისა ფართი, რომელიც საჯარო რეესტრში დაცული ტექბიუროს მონაცემების საფუძველზე მეოთხე თანამესაკუთრეს ეკუთვნოდა. რეალურად საუბარია №14 შენობაზე - ლიტერ „ვ“. მოცემული საცხოვრებელი სადგომის ანუ ლიტერ „ვ-ს“ მესაკუთრე შემდგომ უკვე დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირის საკუთრება გახდა და სწორედ მისგან შეიძინა კასატორმა. შესაბამისად, საკუთრება „წილი გაურკვეველია-ს“ სტატუსით არსებობს ცალკე და მოიცავს ყველა შენობა-ნაგებობიდან 1/4 ნაწილს, რომელიც მოცემულ მისამართზე მდებარეობს.

32. კასატორმა მიიჩნია, რომ არავის აქვს უფლება, საკუთრება გაუუქმოს მესაკუთრეს, სათანადო კომპენსაციის გარეშე, ასევე, იდეალურ წილობრივ საკუთრებაზე განაცხადოს რომ, ეს არ არის საკუთრება. კანონი არ ავალდებულებს მესაკუთრეს უთუოდ კონკრეტულ მისამართზე ნივთი ეკუთვნოდეს, საკუთრება არსებობს როგორც კონკრეტული, ასევე წილობრივი სახითაც.

33. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელეებს სარჩელი იმგვარად უნდა წარედგინათ, რომ მოპასუხის, როგორც სადავო თანასაკუთრების ობიექტების მესაკუთრის კანონიერი უფლებები არ შელახულიყო.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

35. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

37. პირველმა მოსარჩელემ საცხოვრებელი სადგომი შეიძინა პირველი თანამესაკუთრისაგან, მესამე პირის მამამ - მესამე თანამესაკუთრისაგან, ხოლო მეორე მოსარჩელემ - მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრე - მეორე მოპასუხისაგან. მითითებულ მისამართზე არსებული ფართი რეალურად ერთმანეთისაგან გამიჯნულია. დადგენილია, რომ პირველი და მესამე თანამესაკუთრეები გარდაცვლილნი არიან და, ნოტარიუსთა პალატის ინფორმაციის მიხედვით, მათი სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ ინფორმაცია არ მოიძებნა. მემკვიდრეებს არც ფაქტობრივი ფლობით მიუღიათ სამკვიდრო. ქონებას ფლობენ პირველი მოსარჩელე და მესამე პირი.

38. მეორე მოსარჩელე სადავო ფართში რეგისტრირებულია 1965 წლის 16 თებერვლიდან, მას ქონების სარგებლობის უფლება მიღებული აქვს მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრისაგან. ინდივიდუალური აუდიტორის დასკვნის მიხედვით, მეორე მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის (71.40 კვ.მ) საბაზრო ღირებულებაა 9881 ლარი, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს კი, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ სასამართლოსთვის არ მიუმართავს.

39. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის (მოპასუხე) შედავებების საფუძვლიანობა.

40. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

42. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

43. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი (შემდეგ - საპეციალური კანონი) აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ( შდრ: სუსგ №ას-164-2021, 21 სექტემბერი, 2021 წ.).

44. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში „მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ამ მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომი ეს არის საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის; „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებაა – წერილობითი საბუთი/საბუთები, რომლითაც/რომლებითაც მესაკუთრე ადასტურებს საცხოვრებელი სადგომის გაყიდვის ნებას და ნასყიდობის ფასის მიღებას. ამ მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე; ( შდრ: სუსგ №ას-1017-2023, 13 ოქტომბერი, 2023 წ.). იმავე კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი). ამ მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით კი, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა;

45. სპეციალური კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალისწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობანი ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არა მარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ – სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები ფაქტობრივად იძულებული იყვნენ, ურთიერთობა დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები – უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარგებლეს სტატუსიდან გამომდინარე უფლება შესაძლოა იქნეს განკარგული ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე.

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), და ფაქტობრივად მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა, კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ყოველთვიურად კი – ბინის ქირას; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც.

47. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: 1. თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებულია და არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, მოსარგებლე უფლებამოსილია მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა (საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელი). ამ მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ამ მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება. შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ: მოსარჩელე იყოს მოსარგებლე; საცხოვრებელი სადგომი შედიოდეს სამკვიდრო მასაში; მესაკუთრე იყოს გარდაცვლილი; არ უნდა არსებობდეს მემკვიდრე, რომელმაც სამკვიდრო მიიღო.

48. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, ხოლო კასატორის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ დაუპირისპირებია იმ გარემოების მიმართ, რომ მოსარჩელეებს ზემოხსენებული სპეციალური კანონით გათვალისწინებული „მოსარგებლის“ სტატუსი გააჩნიათ. ისინი ფლობენ საცხოვრებელ სადგომს, რომელიც რეალურად გამიჯნულია. (იხ. წინამდებარე განჩინების პპ.24-25).

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის 6-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64); შეად. სუსგ-ები;: № ას-1298-2018; 22 მარტი, 2019წ; № ას-1329-2018, 22 თებერვალი, 2019წ; № ას-1610-2019, 07 თებერვალი, 2020წ; №ას- 1027-2020, 27 ნოემბერი, 2020წ; № ას-634-2021, 4 ნოემბერი, 2021წ; № ას-1363-2021, 5 აპრილი, 2022წ; № ას-1183-2022, 23 დეკემბერი, 2022წ; № ას-1572-2022, 5 მაისი,2023 წ; №ას-1017, 13 ოქტომბერი, 2023 წ.).

50. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ - გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

51. სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებული უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია (იხ. სუსგ № ას-383-2022, 6 ოქტომბერი, 2022 წელი).

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სპეციალური კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალისწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობანი ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არა მარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ – სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები ფაქტობრივად იძულებული იყვნენ, ურთიერთობა დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, სპეციალურმა კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები – უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარგებლეს სტატუსიდან გამომდინარე უფლება შესაძლოა იქნეს განკარგული ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე (იხ. სუსგ № ას-317-2022, 03 ნოემბერი, 2022 წ.).

53. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემობაზე, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის დადასტურებისათვის აუცილებელი არ არის მოცემული ნორმაში ჩამოთვლილი ყველა სახის დოკუმენტის ერთდროულად არსებობა (იხ. სუსგ №ას-445-2023, 28 ივლისი, 2023 წ.). სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სასამართლო მტკიცებულებათა კვლევისათვის დადგენილი სტანდარტის გათვალისწინებით (ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად), ვალდებულია, გამოიტანოს სწორი დასკვნები საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. კონკრეტულ საქმეზე კი, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, წარმოადგენდნენ თუ არა მოსარჩელეები სადავო უძრავი ქონების მოსარგებლეებს იმგვარად, როგორც ამას სპეციალური კანონი ითვალისწინებს. ( იხ. სუსგ № ას-1017-2023, 13 ოქტომბერი, 2023 წ.).

54. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელეებს სარჩელი იმგვარად უნდა წარედგინათ, რომ მოპასუხის, როგორც სადავო თანასაკუთრების ობიექტების მესაკუთრის კანონიერი უფლებები არ შელახულიყო.

55. კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია საპროცესო სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესი პრინციპი - დისპოზიციურობა, რომლის თანახმადაც, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. დისპოზიციურობის პრინციპის თანახმად, თვითონ მოსარჩელე ირებს გადაწყვეტილებას, მიმართოს თუ არა სასამართლოს სარჩელით. ამიტომ, საქმის აღსაძვრელად აუცილებელია სარჩელის ( განცხადების) შეტანა პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით. ( „ვერ შედგება სასამართლო მოსარჩელის გარეშე“ – „nemo judex sine actore” ან „nemo invitus agree cogitur“ – „ სურვილის წინააღმდეგ ვერავინ მიიჩნევა მომჩივნად.)“

56. განსახილველ შემთხვევაში პირველი მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს უმკვიდროდ იქნეს ცნობილი ქ. თბილისში, ......-ში მდებარე (საკადასტრო კოდი .....), პირველი თანამესაკუთის სახელზე აღრიცხული 68.51 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომი ლიტერ „ე“ შენობა-ნაგებობა ͏№1/1-ში და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცეს მოსარჩელეს. პირველი მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხეს კონკრეტულ ქონებასთან მიმართებით კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია, რადგან იგი ითხოვს უშუალოდ პირველი თანამესაკუთრისაგან შეძენილ ფართს, რომლითაც წლების მანძილზე სარგებლობს და არავითარი კავშირი მოპასუხის წილთან არ აქვს. მეორე მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს ქ. თბილისში, ........ მდებარე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, მეორე თანამესაკუთრის მემკვიდრისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 2471 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, მესაკუთრედ ცნობა. დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირის მოთხოვნას წარმოადგენს უმკვიდროდ იქნას ცნობილი ქ. თბილისში, ....... მდებარე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, მესამე თანამესაკუთრის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სადგომი. მოპასუხის მოთხოვნა კომპენსაციის მიღებასთან დაკავშირებით, მესამე პირის მოსაზრებით, გაუმართლებელია, რამეთუ მისი მხრიდან მოთხოვნილია უშუალოდ მესამე თანამესაკუთრის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართის საკუთრებაში აღრიცხვა, რასთანაც მოპასუხეს კავშირი არ გააჩნია. ( იხ. დაზუსტებული სარჩელები, ტ.3.).

57. განსახილველ შემთხვევაში იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც პირველ მოსარჩელესა და მესამე პირს სურთ, კერძოდ, სადავო საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები, ხოლო მეორე მოსარჩელის მოთხოვნის - მესაკუთრისათვის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა, სამართლებრივი საფუძველია მითითებული კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი.

58. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ საცხოვრებელი სადგომი შეიძინა მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლისაგან. ამ მხრივ, საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ მეხუთე თანამესაკუთრის უფლებამონაცვლესა და აპელანტს შორის გაფორმდა ორი ნასყიდობის ხელშეკრულება, კერძოდ, 2010 წლის 2 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით კონკრეტულად განისაზღვრა გადასაცემი ქონება, ხოლო 2010 წლის 9 დეკემბერს შედგა ახალი ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზედაც აპელანტს საკუთრება ქონებაზე გადაეცა - „წილი გაურკვეველიას“ სახით (იხ. ტომი II, ს.ფ. 247-250). აპელანტი სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებებსაც, რომ მოსარჩელეები „მოსარგებლეობის“ სტატუსის მქონენი არიან და მათ დაკავებული აქვთ სადავო ფართი, ასევე, ფართი რეალურად გამიჯნულია. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, აპელანტმა ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ სადავო ფართის მოსარჩელეთა საკუთრებაში გადაცემით, მისი წილი ქონება შემცირდება ან მისი იდეალური წილის შესაბამისი ფართი გაქრება.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი გარემოებებისა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, მოსარჩელეებმა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი სადავო გარემოებების მტკიცების სტანდარტის დაცვით, უზრუნველყვეს მათი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურება, მოპასუხემ კი ვერ შეძლო სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელების გამორიცხვა, შესაბამისად, კასატორმა ვერ დარწმუნა საკასაციო პალატა, მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

60. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

61. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

62. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

63. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

65. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 06/10/2023 №33528970 საგადახდო დავალებით გადახდილი 700 ლარის 70% – 490 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.მ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ზ.მ–ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 06/10/2023 №33528970 საგადახდო დავალებით გადახდილი 700 ლარის 70% – 490 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე