საქმე №ას-1123-2023 27 დეკემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.ა–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ააიპ „ს.კ–ია“; შპს „ე–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – წილის დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, წილზე საკუთრების უფლებისა და დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ.ა–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) 2018 წლის 21 აგვისტოს სარჩელი აღძრა ააიპ „ს.კ–იის“( შემდეგში - პირველი მოპასუხე), ხოლო 2019 წლის 23 ივლისს დაზუსტებული მოთხოვნით შპს „ე–ის“ (შემდეგში- მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა: 1.1. შპს „ე–ის“ 2011 წლის 24 ოქტომბრის კრების ოქმის/წილის დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; 1.2. შპს „ე–ის“ 25% წილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენა; 1.3. შპს „ე–ის“ დირექტორის თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენა. ( იხ. ტ.1, ს.ფ.1-30; ტ.4.ს.ფ.108-113.).

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შპს „ე–ი“ დარეგისტრირდა ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 4 სექტემბრის 4/4-709 დადგენილებით, რეგისტრაციის დროისათვის საზოგადოების დამფუძნებელი პარტნიორები იყვნენ: ს.კ.კ–ი; ა.ზ.რ. ძე; ს.მ.ბ. ძე; ზ.დ.ზ. ძე; ხ.ც.დ. ასული.

3. შპს „ე–ი“ წარმოადგენს მთაწმინდის რაიონის გამგეობის მიერ 1994 წლის 18 ოქტომბერს N4-08/739 რეგისტრირებული სავაჭრო ფირმა „ე–ის“ სამართალმემკვიდრეს (მოხდა გარდაქმნა). საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 90600 ლარს, საიდანაც შპს „ე–ის“ საწესდებო ფონდში კინემატოგრაფისტთა კავშირის შენატანად განისაზღვრა სავაჭრო საწარმოო ფირმა „ე–ის“ ბალანსზე რიცხული ძირითადი საშუალებანი (შენობა და მოწყობილობები) არაფულადი შენატანის სახით, რომელიც იქნება შპს „ე–ის“ საწესდებო კაპიტალის 50%. საწარმოს განვითარებისათვის საჭირო ინვესტიციების მოზიდვის, ასევე, შპს „ე–ის“ შრომითი კოლექტივის სამეურნეო აქტივობების და დაინტერესების გაზრდის მიზნით, შპს „ე–ის“ თანადამფუძნებლებად შეყვანილ იყვნენ კოლექტივის წარმომადგენელი ფიზიკური პირები საწესდები კაპიტალში საერთო წილით 50%, რომელიც შეიტანება მათ მიერ ფულადი და ქონებრივი შენატანების სახით.

4. შპს „ე–ის“ 1998 წლის 20 იანვრის N3 კრებაზე დადგინდა, რომ შპს „ე–ის“, საწესდებო კაპიტალის ქონებით შევსება მოხდა მხოლოდ ორი ფიზიკური პირის - ზ. ა–ისა და მ. ს–ის მიერ, რაც დადასტურეს ც. ხ–მა და დ. ზ–მა, რის შემდეგაც საზოგადოების პარტნიორები ც. ხ–ი და დ. ზ–ი გავიდნენ საზოგადოებიდან და საწესდებო კაპიტალში (რომელიც შეადგენს 90600 ლარს) შესაბამისი 13% და 12% გადასცეს მ. ს–სა და ზ. ა–ეს, თანახმად ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 02 მაისის დადგენილებისა. აღნიშნულის შემდგომ საზოგადოების დამფუძნებელ-პარტნიორებზე წილები განაწილდა შემდეგნაირად: - ს.კ.კ–ი - საწესდებო კაპიტალის 50%, 45300 ლარი; ა–ე ზ. - საწესდებო კაპიტალის 25%, 22650 ლარი; ს–ი მ. - საწესდებო კაპიტალის 25%, 22650 ლარი. საზოგადოების დირექტორად დაინიშნა ზ.ა–ძე.

5. ს.კ.კ–ისა და შპს „ე–ის“ კუთვნილი ტერიტორიების გამიჯვნის აქტით (1999 წლის 12 თებერვალის) შპს „ე–ს“ კაპიტალის 50%-ის შევსებისათვის გადაეცა უძრავი ქონება შემდეგი ფართობების სახით: რესტორნის დარბაზები, სათავსო და ანტრესოლი, სამზარეულო, სარდაფები და თაღები (აქტს თან ერთვის შესაბამისი ნახაზები).

6. სასამართლოს 2001 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებით, შპს „ე–ის“ და ზ.ა–ძის სასარჩელო განცხადების საფუძველზე, საჯარო რეესტრს დაევალა შპს „ე–ის“ სახელზე ქ. თბილისში, ........ მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის აღიცხვა შპს „ე–ის“ სახელზე, კერძოდ: სარდაფ სართულში N1 საკონდიციონერო ოთახი 132,22 კვ. მეტრი სამზარეულო N7-98კვ.მ., დამხმარე სათავსოები N6 -12158 კვ.მ. N5-17კვ.მ, N4 – 38,86 კვ.მ საბოილერო N3 – 101,50 კვ.მ. კიბის უჯრედი N2 - 22,88 კვ.მ., სულ სარდაფ სართულში 423,04 კვ.მ.. პირველ სართულზე რესტორნის დარბაზი N1 - 175,20 კვმ. დამხმარე სათავსოები N2 -48,14 კვ.მ. N3 - 31,35 კვ.მ., N4 – 30,50 კვ.მ. N5 – 16კვ.მ., თაღედი გრძივი მეტრი 15x2მ. პირველ სართულზე არსებული ანტრესოლის ოთახი N6 – 47,50 დამხმარე სათავსოები N8 – 11,93 კვ.მ N7 – 3.50 კვ.მ ე.ი. პირველი სართულის და ანტრესოლის 376,12 კვ.მ. ანუ სულ სარდაფ-სართულის, პირველი სართულის და ანტრესოლის 799,16 კვ.მ და ღია თაღები გრძივი მეტრი 15x2 მეტრზე აღირიცხოს შპს „ე–ის“ სახელზე.

7. საქართველოს მიწის მართვის დეპარტამენტის 2001 წლის 29 მაისის N1083-01 წერილით დგინდება, რომ მიწის მართვის დეპარტამენტს შეაქვს შესაბამისი ცვლილება საჯარო რეესტრის სააღრიცხვო ბარათში.

8. 2011 წელს შპს „ე–ის“ საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში, საკადასტრო კოდი ........., მის: ........ მდებარე შენობა ნაგებობის სარდაფ- სართულზე, პირველ სართულსა და ანტრესოლზე საერთო ფართით 799,16 კვ.მ.. აღნიშნული მოვლენიდან 3 თვეში - 2011 წლის ოქტომბერში, შპს „ე–ის“ 25% წლის მფლობელი და დირექტორი ზ.ა–ძე და ასევე 25% წილის მფლობელი მ. ს–ი დაიბარეს იმდროინდელი სპეციალური ოპერატიული დეპარტამენტის (სოდ- ი) შენობაში, სადაც განხორციელდა მათზე ფსიქოლოგიური ზეწოლა ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციის, ორივე პირის დაპატიმრებისა და წამების, ასევე, ფიზიკური ლიკვიდაციის მუქარით. თითოეული პირის დაკითხვა მიმდინარეობდა რამდენიმე დღის განმავლობაში, მათ შეზღუდული ჰქონდათ უფლება ესარგებლათ ადვოკატის დახმარებით, მათ განუმარტეს, რომ უნდა დაეთმოთ შპს „ე–ის“ წილები ს.კ.კ–ის სასარგებლოდ სრულიად უსასყიდლოდ, რადგანაც ეს „სახელმწიფო ინტერესს“ წარმოადგენდა, სხვა შემთხვევაში, კი, ისინი აღასრულებდნენ მუქარას. აღნიშნულ მოვლენებს წინ უსწრებდა მოსარჩელეთა უთანხმოება ე.შ–სთან - კინემატოგრაფისტთა კავშირის თავმჯდომარესთან, რომელიც უკმაყოფილებას გამოთქვამდა შპს „ე–ის“ სახელზე მისი კაპიტალის შესავსებად გადაცემული ქონების რეგისტრირების თაობაზე, რაც 2011 წლის ივლისში განხორციელდა. დაკითხვისას მოსარჩელისათვის გახდა ცნობილი, რომ აღნიშნული დაბარება და დაკითხვა იყო ინიცირებული ე.შ–ს მიერ, რომელიც დაახლოებული პირი გახლდათ მაშინდელი ხელისუფლების წევრებთან - ზ.ა–თან და სხვებთან და რომელსაც ამოძრავებდა უძრავი ქონების სრულად დასაკუთრების მიზანი. რამდენიმე დღიანი ზეწოლის შემდგომ ჯერ მ. ს–მა - 2011 წლის 19 ოქტომბერს უსასყიდლოდ გადასცა თავისი 25%-იანი წილი ს.კ.კ–ს, ხოლო შემდგომ ზ.ა–ძემ - 2011 წლის 24 ოქტომბერს დათმო საქართველოს დირექტორის პოზიცია და ასევე, უსასყიდლოდ გადასცა თავისი 25%-იანი წილი კინემატოგრაფისტთა კავშირს. 2012 წლის 3 ივლისს შპს „ე–სა“ და ა.ა.ი.პ. „ს.კ. შემოქმედებით კავშირს“ შორის დაიდო საზოგადოების კაპიტალში უძრავი ქონების სახით განხორციელებული შენატანის პარტნიორებისთვის უკან დაბრუნების ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც შპს „ე–ის“ უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი: .......) გადაეცა ა.ა.ი.პ. „ს.კ. შემოქმედებით კავშირს“.

9. „ს.კ.შ.კ–ის“ 2015 წლის 25 სექტემბრის რიგგარეშე ყრილობის სხდომის N4-ის შესაბამისად, საზოგადოებას შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა „ს.კ–ია“.

10. ა.ა.ი.პ. „ს.კ–ია“ წლების განმავლობაში იჯარით გასცემს უძრავ ნივთს საკადასტრო კოდით ........, რაც დასტურდება მასზე იჯარის უფლების რეგისტრაციით საჯარო რეესტრში.

11. მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 24 ოქტომბერს, გარიგების დადებისას, მის მიერ გამოვლენილი ნება არ შეესაბამებოდა მის შინაგან ნებას. ნების გამოვლენა განხორციელდა იძულებით, საქართველოს შსს-ოს სპეციალური ოპერატიული დეპარტამენტის (სოდ-ი) თანამშრომლების მიერ მასზე ფსიქოლოგიური ზეწოლის, მუქარის განხორციელებით, რაც განპირობებული იყო მაშინდელი ს.კ.კ–ის თავმჯდომარის - ე.შ–ს გავლენით. შესაბამისად, სადავო გარიგება არის უცილოდ ბათილი, რაც უნდა დადასტურდეს სასამართლოს მიერ და აღდგენილი უნდა იქნეს პირვანდელი მდგომარეობა: ზ.ა–ძეს საკუთრებაში უნდა დაუბრუნდეს შპს „ე–ის“ 25% წილი და აღდგეს შპს „ე–ის“ დირექტორის თანამდებობაზე.

12. მოპასუხეებმა წარმოადგინეს როგორც მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი, ისე მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი. მათი განმარტებით, სადავო გარიგების დადებისას ადგილი არ ჰქონია მოსარჩელის იძულებას შპს „ე–ის“ 25% წილის დათმობის მიზნით. წილზე უფლების გადაცემა განხორციელდა ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად. ამასთან, ჰიპოთეტურად, იძულების ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში, სარჩელი არის ხანდაზმული, ვინაიდან გასულია, როგორც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1994 წლის 28 ოქტომბრის მოქმედი რედაქციის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი, კრების ოქმის გასაჩივრების საერთო ხუთ წლიანი ვადა, (არამცთუ ამავე მულის მე-2 პუნქტში აღნიშნული 2 თვიანი და 1 წლიანი ვადები), ასევე, გასულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი სახელშეკრულებო მოთხოვნების 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა და ამავე კოდექსის იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ვადა - 1 წელი (სსსკ-ს 89-ე მუხლი). ამასთან, იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მოცემული დავის მიმართ არცერთ აღნიშნულ ვადას არ გაიზიარებს, გამოყენებული უნდა იქნეს დელიქტური ურთიერთობების მიმართ დაწესებული 3 წალიანი ხანდაზმულობის ვადა (სსკ-ს 1008-ე მუხლი). მოპასუხეებმა მიუთითეს იურიდული ინტერესის არარსებობაზეც.

13. მოპასუხე მხარე დამატებით უთითებს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: შპს „ე–ის" დაფუძნებისას ს.კ. ეროვნული კავშირისმიერ შპს „ე–ის“ საწესდებო კაპიტალში უძრავი ქონების შეტანა განხორციელდა მითითებული კავშირის წესდების უხეში დარღვევით. 1996 წლისათვის მოქმედი რედაქციით, წესდების 27-ე მუხლის თანახმად, კავშირის უმაღლესი ორგანოა ყრილობა, რომლის უფლებამოსილებას განეკუთვნებოდა როგორც უძრავი ქონების განკარგვის საკითხი, ასევე სხვა საზოგადოების დაფუძნებისას მის საწესდებო კაპიტალში რაიმე სახის მონაწილეობის მიღება. აღნიშნული გათვალისწინებულია წესდების 31-ე მუხლში, ხოლო ამავე წესდების 36-ე მუხლის შესაბამისად, რომელიც საზღვრავს გამგეობის უფლებამოსილებათა წრეს, ასეთი უფლება გამგეობას არ გააჩნია. შესაბამისად, ასეთი სახის გადაწყვეტილება (გამგეობის გადაწყვეტილება) შპს „ე–ის“ საწესდებო კაპიტალში კინემატოგრაფისტთა კავშირის კუთვნილი ქონების შეტანის შესახებ უცილოდ ბათილი გარიგებაა.

14. 1999 წლის 12 თებერვლის გამიჯვნის აქტის შედგენის შემდეგ, მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, ზ.ა–ძემ და მ. ს–მა დაიბრუნეს ამავე აქტით გათვალისწინებული მოძრავი ნივთები, ხოლო შპს „ე–ის" მიერ კინემატოგრაფისტთა კავშირისათვის უკან იქნა დაბრუნებული გამიჯვნის აქტში მითითებული უძრავი ქონება და აღნიშნულის შემდეგ, ქ.თბილისის კრწანისი- მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით N2545 საქმეზე დადგენილი იქნა, რომ ძმები კაკაბაძეების ქ.N2-ში მდებარე შენობას ს.კ. საერთო-ეროვნული კავშირი ფლობს საკუთრების უფლებით. შესაბამისად, აღნიშნული უძრავ-მოძრავი ქონება შპს „ე–ის“ საწესდებო კაპიტალში რეალურად შეტანილად ვერ ჩაითვლება.

15. 2001 წლის 24 აპრილს დაფუძნებულ იქნა შპს "დ.ს–ე“, ს.ნ.204425158,რომლის დირექტორიც 2001 წლის 29 ოქტომბრიდან იყო მოსარჩელე ზ.ა–ძე. აღნიშნული კომპანია ფუნქციონირებდა ააიპ „ს.კ. შემოქმედებითი კავშირის" მისამართზე, ქ. თბილისი, .......... ქ. N2 და სს "ს.კ–თან" გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობასა და სარგებლობაში ჰქონდა ს.კ. შემოქმედებით კავშირს და ს.ს. „ს.კ–ს“ შორის 2000 წლის 14 აპრილს დადებული ხელშეკრულებით. ს.ს. „ს.კ–ისთვის“ უფლებით 49 წლიანი ვადით მფლობელობა/მართვაში გადაცემული „ს.კ.შ.კ–ს" უძრავი ქონებით.

16. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისისსაგადასახადო ინსპექციის მიერ 2005 წლის 3 ნოემბრის N1042/005 ბრძანებით რეგისტრაციაში გატარდა შპს "ზ–ი", რომლის 100%-იანი წილის მესაკუთრე და დირექტორი იყო ზ.ა–ძე. დაფუძნების შემდგომ, შპს "ზ–ი", სს "ს.კ–თან" გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე მფლობელობასა და სარგებლობაში ჰქონდა "ს.კ.შ.კ–სა" და ს.ს. „ს.კ–ს“, შორის 2000 წლის 14 აპრილს დადებული ხელშეკრულებით ს.ს.„ს.კ–ისთვის“ უფლებით 49 წლიანი ვადით მფლობელობა/მართვაში გადაცემული „ს.კ.შ.კ–ს" უძრავი ქონებით. ამასთან, საქმიანობაში, რომელიც რესტორნის ფუნქციონირებას უკავშირდებოდა, აღნიშნული კომპანია იყენებდა იმ სარესტორნო მოწყობილობა-დანადგარებსა და სხვა ტექნიკას, რომელთა ჩამონათვალიც ფიქსირდება შპს "ე–ის"საწესდებო კაპიტალში შესატანი ქონების შეფასების აქტში, ისე, რომ შპს „ე–ისა" და შპს "ზ–ს" შორის ამ ქონების გადაცემასთან დაკავშიებით არანაირი ხელშეკრულება არ ყოფილა გაფორმებული. აღნიშნულით დასტურდება ის, რომ როგორც მოძრავი ნივთები, ისე ააიპ „ს.კ.შ.კ–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონების შესაბამისი ნაწილი, არ შეიძლება განხილულ იქნეს შპს "ე–ის"საწესდებო კაპიტალში რეალურად შეტანილად.

17. 2007 წლის სექტემბერში სს "ს.კ–ისა" და ი.მ. ა.ლ–ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რესტორნის ფუნქციონირების მიზნით ამ უკანასკნელს, იჯარით გადაეცა ის ფართები, რომლებიც აქამდე გადაცემული ჰქონდათ შპს-ებს, "დ.ს–ე" და ზ–ი".ზ.ა–ძე, შპს "ზ–ი", შპს "ნ–ა", ი.მ. ა.ლ–ი, წარმოადგენენ ურთიერთდამოკიდებულ პირებს, საერთო ფინანსურ-ეკონომიკური ინტერესებით, საიდან გამომდინარეც, ზ.ა–ძე უნდა ჩაითვალოს ყველა ზემოაღნიშნული მეწარმე სუბიექტსა და სს „ს.კ–ს“ შორის ჩამოყალიბებული სამართალურთიერთობის არაპირდაპირ მონაწილედ.

18. 2000 წლის 14 აპრილს სს „ს.კ–სა" და „ს.კ. საერთო-ეროვნულ შემოქმედებით კავშირს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც კავშირმა უცხოური ინვესტიციების მოზიდვის, ერთობლივი ბიზნეს-პროექტების განხორციელებისა და კავშირის შემოსავლების გაზრდის მიზნით, სს„ს.კ–ს" უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. თბილისში, .......... ქ. 2, გარდა კავშირის გამგეობის მიერ დაკავებული მე-2 სართულისა, 49 წლის ვადით მფლობელობაში გადასცა, რომელიც ახდენდა მისთვის გადაცემული შენობის ფართის იჯარით გაცემას სხვადასხვა მოიჯარეებზე და და მათ შორის ზ.ა–ძესა და მასთან აფილირებულ იურიდიულ პირებზე, რომლებსაც თავად ზ.ა–ძე (შპს „ე–ის" დირექტორი) წარმოადგენდა. შესაბამისად, ფართს, რომელიც თითქოს შპს „ე–ის" საკუთრება იყო, იჯარით გასცემდა სხვა იურიდიული პირი (შპს „ს.კ–ი“), ხოლო მოიჯარე მხარეს სხვადასხვა დროს წარმოადგენდნენ იურიდიული პირები, რომელთა დირექტორი იყო ზ.ა–ძე, აგრეთვე უშუალოდ შპს „ე–ის" დირექტორთან, ზ.ა–ძესთან აფილირებული იურიდიული პირები, და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ეს მოიჯარეები საიჯარო ქირას უხდიდნენ სწორედ სს „ს.კ–ს". ამდენად, ზ.ა–ძე, რომელიც შპს „ე–ის" დირექტორი იყო საიჯარო პერიოდის განმავლობაში,სხვა იურიდიული პირის დირექტორის რანგში იმ ფართის სარგებლობისათვის, რაც გამიჯვნის აქტის საფუძველზე თითქოს შპს „ე–ის" საკუთრებაა, საიჯარო ქირას უხდის სს „ს.კ–ს", ამ ფართის მეიჯარეს მასთან დადებული საიჯარო ხელშეკრულებებისა და ქონების მიღება ჩაბარების აქტების საფუძველზე. აღნიშნულით კი დასტურდება, რომ ეს ფართი, რაც გამჯვნის აქტშია მითითებული, შპს „ე–ის" მიერ ისევ იქნა დაბრუნებული კინემატოგრაფისტთა კავშირისათვის მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე.

19. სადავო ფართში ფუნქციონირების დროს ის ქონება, რომელიც მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ სარჩელზე დართული აუდიტის დასკვნის თანახმად მოსარჩელის მიერ შეტანილი იქნა შპს „ე–ის" საწესდებო კაპიტალში, უკვე 2001 წლისათვის გატანილი იქნა ამ საზოგადოების პარტნიორების, ზ.ა–ძის და მ. ს–ის მიერ და ეს ქონება მათ მიერ გამოყენებული იყო ზემოხსენებული მოიჯარე იურიდიული პირების მიერ, რომლებიც იმართებოდა ზ.ა–ძის მიერ და რომელთან ერთადაც ამ აფილირებულ საზოგადოებებში მუშაობდა მ. ს–იც (ასევე შპს „ე–ის" პარტნიორი), ხოლო როდესაც 2011 წელს საბოლოოდ ზ.ა–ძის მიერ მართული

20. კომერციული ობიექტი ტერიტორიულად სხვა ფართში, კერძოდ, ............ ქუჩაზე მდებარე კომერციულ ფართში გადავიდა და უკვე მასთან აფილირებულ იურიდიულ პირს გადაეცა სიმბოლურ ფასად, 5 წლიანი იჯარით, თვეში 400 ლარად, მაშინ როდესაც ასეთი კომერციული ფართის საიჯარო ღირებულება საგრძნობლად აღემატებოდა 400 ლარს (წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნის მიხედვით ამ კომერციული ფართის ყოველთვიური საიჯარო საფასური შეადგენს 8398.70 ლარს - ერთი კვ.მ. 33.60 ლარი). სწორედ ეს და მისი ბრალით გამოწვეული დავალიანების თანხის ჩამოწერის შესახებ მიღწეული შეთანხმება იყო ზ.ა–ძესთან და ასევე მ. ს–თან მიღწეული შეთანხმების შედეგი (წილის დათმობის სანაცვლოდ გრძელვადიანი იჯარის გაფორმება მხოლოდ სიმბოლურ ფასად და გრძელვადიან იჯარასთან ერთად წარმოქმნილი დავალიანების ჩამოწერის საკითხი).

21. იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ წინააღმდეგ შპს "ე–ის" პარტნიორთა შეთანხმებისა, რეალიზებული არ ყოფილიყო მათ მიერ 1999 წლის 12 თებერვლის თარიღით გაფორმებულ „ს.კ.შ.კ–სა და შპს "ე–ის“ კუთვნილი ტერიტორიების გამიჯვნის აქტი, „ს.კ.შ.კ–ის“ კუთვნილი უძრავი ქონებით ამ კომპანიის საწესდებო კაპიტალის ფორმირების თაობაზე, "კინოკავშირის" თავმჯდომარისთვის აქამდე უცნობი, სასამართლოს 2001 წლის 02 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2011 წლის 28 ივლისს, ზ.ა–ძემ საჯარო რეესტრში შპს "ე–ის" სახელზე დაარეგისტრირა ამ აქტში მითითებული უძრავი ქონება. „ს.კ.შ.კ–ის“ თავმჯდომარეს, ე.შ–ს სრული საფუძველი ჰქონდა ევარაუდა, რომ ზ.ა–ძის მხრიდან ადგილი ჰქონდა თაღლითურ ქმედებას და მან, როგორც დაზარალებული სუბიექტის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილმა პირმა, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დაწყების მოთხოვნით, მიმართა შესაბამისი კომპენტენციის მქონე ორგანოებს.

22. სამოქალაქო დავის დაწყების შემთხვევაში „ს.კ.შ.კ–ი“ მიაღწევდა იმას, რომ სასამართლოს მიერ ბათილად იქნებოდა ცნობილი 1999 წლის 12 თებერვლის თარიღით გაფორმებული, „ს.კ.შ.კ–სა“ და შპს "ე–ის" კუთვნილი ტერიტორიების გამიჯვნის აქტი, ვინაიდან ამ აქტზე ხელის მომწერ „ს.კ.შ.კ–ის“ თავმჯდომარეს „კ–ის"ყრილობისა და გამგეობის თანხმობის გარეშე, ამ ქონების განკარგის უფლება არჰქონდათ და ეს კარგად ჰქონდათ გაცნობიერებული შპს "ე–ის" დამფუძნებელ ფიზიკურ პირებს: ზ.ა–ძესა და მ. ს–ს.

23. 2011 წლის 10 ოქტომბერს, შპს "ე–ის" დირექტორმა ზ.ა–ძემ განცხადებით მიმართა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ არსებული შპს „ე–ის“ დავალიანებების ანგარიშში სახელმწიფოს საკუთრებაში ყოფილიყო მიქცეული შპს „ე–ის“ საწესდებო კაპიტალში შეტანილი უძრავი ქონება. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ცალსახად დასტურდება, რომ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე ზ.ა–ძისა და მ. სულთანიშვლის მიმართ დამდგარიყო გამამტყუნებელი განაჩენი, რისი გაცნობიერებაც ამ პირთათვის რთული არ უნდა ყოფილიყო, საიდან გამომდინარეც, იმ იმედით, რომ თავიდან აიცილებდნენ კანონით მსგავსი დანაშაულებრივი ქმედებისათვის გათვალისწინებული პასუხისგების ზომას, სხვისგან რაიმე ზემოქმედების გარეშე, თავად მიიღეს გადაწყვეტილება შპს „ე–ის“ წილების დათმობის თაობაზე.~

24. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უნდა გამოირიცხოს, რომ წილის დათმობის წერილობითი საბუთები ამ პირებმა სამართალდამცავ ორგანოთა წარმომადგენელთა მხრიდან, რაიმე სახის მართლსაწინააღმდეგო ზემოქმედების შედეგად შეადგინეს.

25. ზ.ა–ძესა და მ. ს–ს, მათი მხრიდან შპს "ე–ის" წილების დათმობის პარალელურად, გადაეცათ და მათ მიიღეს „ს.კ.შ.კ–ის“ კუთვნილი ფართი, მდებარე, ქ. თბილისი, ............ ქ. 181 ა, რომლის მოიჯარედაც გაფორმდა ამ პირების მიერ კონტროლირებადი შპს „ნ–ა“. აღნიშნულით დამატებით დასტურდება, რომ ზემოაღნიშნულ პირთა მხრიდან შპს"ე–ის" წილების დათმობა მათი ნამდვილი ნების საფუძველზე მოხდა.

26. საზოგადოების კაპიტალში უძრავი ქონების სახით განხორციელებული შენატანის პარტნიორისათვის უკან დაბრუნების N1206955732 ხელშეკრულებით, დადების თარიღი: 03.07.2012 2012 წ. უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისი, .......... ქ. 2. საკადასტრო კოდით ........, უკვე სამართლებრივადაც დაუბრუნდა „ს.კ.შ.კ–ს" და საჯარო რეესტრში აღირიცხა მის სახელზე. შესაბამისად, არ არსებობს სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები.

27. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრი გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

28. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება.

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასაბუთება:

30. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 85-ე მუხლის თანახმად, გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან. ამავე კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი. „იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია“ (2017 წლის 2 მარტის სუსგ. №ას-664-635-2016. 02.03.2017). მართალია, სასამართლო სამართლებრივ შეფასებაში მხარეთა მითითებებით არ არის შეზღუდული, მაგრამ უშუალოდ ფაქტების მითითება მხარეთა პრეროგატივაა. მუქარა/ფსიქიკური იძულება სამომავლო საფრთხის შესახებ შეტყობინებაა, რომლის რეალიზებასაც დამმუქრებელი საკუთარ ნება-სურვილზე დამოკიდებულად წარმოაჩენს, რათა, ამგვარად, ზეგავლენა მოახდინოს მუქარის ადრესატის ნების ჩამოყალიბებაზე და დაიყოლიოს შესაბამისი გარიგების დადებაზე. სამომავლო საფრთხე მოიცავს ნებისმიერ უარყოფით შედეგს როგორც მატერიალურს, ისე არამატერიალურს, დამოუკიდებლად მისი სიმძიმისა. მუქარის სიმძიმე მნიშვნელობას იძენს მხოლოდ მიზეზშედეგობრიობის დადგენისას (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი წიგნი - 1, გვ - 495).

31. სსკ-ის 85-ე მუხლის მიხედვით, „გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან“. ამდენად, შეცილების შემთხვევაში, საცილო გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, თუ გარიგება დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულებით დადებული გარიგების შემთხვევაში საქმე გვაქვს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებულ გარიგებასთან, სადაც ნების თავისუფლება აშკარად არის ხელყოფილი. ამ დროს ადგილი აქვს დაზარალებულის თავისუფალი ნების აშკარა მოდრეკას (ლ. ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, 2011წ., გვ. 380; ბ.ზოიძე, „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, მუხლი 85, გვ. 246.).

32. იძულება მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლად, როდესაც მისი ზეგავლენით მოხდა გარიგების დადება, ამასთან იძულება შეიძლება გამოიხატოს ძალადობაში ან მუქარაში. ძალადობა ფიზიკურ იძულებას გულისხმობს, ხოლო მუქარის შემთხვევაში, მომავალში იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს, მოახდინოს სხვისი ნების შესატყვისი ნების გამოვლენა. ამასთანავე, გარიგების ბათილობას იწვევს არა ყოველგვარი იძულება, არამედ ისეთი, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე. პირზე გავლენას ახდენს ისეთი იძულება, რომელიც აფიქრებინებს მას, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამდენად, იძულება მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ზემოქმედებაუნარიან იძულებად, თუკი იგი რეალური საფრთხის მაუწყებელია. თუ საფრთხე მოჩვენებითია, მაშასადამე, იძულებაც ამ აზრით არარსებულია. იძულების შეფასებისას, მხედველობაშია მისაღები პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებები (სუსგ. №ას-1301-1221-2015 11.03.2016 წ.).

33. იძულება, როგორც ასეთი, არის არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხი და ამ საფუძვლით გარიგების საცილოობისას, ამა თუ იმ კონტრაჰენტი მხარის მიმართ გარიგების დადების იძულების საკითხი სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამართლებრივად. სამართლებრივი შეფასების პროცესში პირზე განხორციელებული ზემოქმედების სსკ-ის 85-ე მუხლის კონტექსტით იძულებად შეფასებისთვის, განმსაზღვრელია იძულების ფაქტზე მიმთითებელი პირის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სამართალწარმოების პროცესში გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები, რამდენად ქმნის იძულების რაიმე ფორმის გამოყენების გარეშე, ხელშეკრულების დაუდებლობაზე დასაბუთებულ ვარაუდს. (იხ. სუსგ. ას-1475-2018, 30 აპრილი, 2020 წელი).

34. იძულება წარმოადგენს ნების გამოხატვის პროცესში აშკარა ჩარევას, მიუხედავად იმისა, რომ ნების გამომხატველს გაცნობიერებული აქვს რეალური მდგომარეობა და არ სურს გარიგების დადება, მისი თავისუფალი ნება იმდენად არის შეზღუდული, რომ, საბოლოო ჯამში, თანხმდება მასზე, ფორმალურად საკუთარი გადაწყვეტილებით..იძულების საფუძვლით შეცილებისათვის აუცილებელია, რომ იძულება იყოს გადამწყვეტი მოტივი ნების გამოხატვისათვის, რაც გულისხმობს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს იძულებასა და ნების გამოხატვას შორის. მიზეზ-შედეგობრიობის შემოწმებისას საკმარისია მუქარის მხოლოდ სუბიექტური ეფექტის კონსტანტაცია, ანუ იმის დადგენა, განაპირობა თუ არა მან ადრესატის მხრიდან ნების გამოხატვა და არა ის, შეიძლებოდა თუ არა მუქარას ობიექტურად ამგვარი შედეგი მოჰყოლოდა.

35. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს.

36. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის განმარტებით, იგი და ასევე 25% წილის მფლობელი მ. ს–ი დაიბარეს იმდროინდელი სპეციალური ოპერატიული დეპარტამენტის (სოდ-ი) შენობაში, სადაც განხორციელდა მათზე ფსიქოლოგიური ზეწოლა ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციის, ორივე პირის დაპატიმრებისა და წამების, ასევე, ფიზიკური ლიკვიდაციის მუქარით. თითოეული პირის დაკითხვა მიმდინარეობდა რამდენიმე დღის განმავლობაში, მათ შეზღუდული ჰქონდათ უფლება ესარგებლათ ადვოკატის დახმარებით, მათ განუმარტეს, რომ უნდა დაეთმოთ შპს „ე–ის“ წილები ს.კ.კ–ის სასარგებლოდ სრულიად უსასყიდლოდ, რადგანაც ეს„სახელმწიფო ინტერესს“ წარმოადგენდა, სხვა შემთხვევაში, კი, ისინი აღასრულებდნენ მუქარას. მოსარჩელე „სოდის“ შენობაში იმყოფებოდა რამდენჯერმე, კერძოდ, კი 2011 წლის 15 ოქტომბერს, რა დროსაც, მოხდა მისი იძულებით მიყვანა შესაბამის დაწესებულებაში, სადაც იმყოფებოდა მთელი დღის განმავლობაში. დაკითხვას ახორციელებდა პროკურორი, რომელიც ეუბნებოდა, რომ სახელმწიფოს ინტერესი იყო, რის გამოც უნდა დაეთმო კუთვნილი წილი მოპასუხე კომპანიაში. ამავდროულად, ოთახში, იმყოფებოდა მამაკაცი, რომელსაც „ფეხი არ მოუცვლია“ ოთახიდან და ესწრებოდა მის დაკითხვას. მოსარჩელემ პროკურორის და ოთახში მყოფი მეორე მამაკაცის სახელი და გვარი არ იცის. პარალელურად, იმავე დღეს, მეორე ოთახში, იმავე რეჟიმში, მიმდინარეობდა შპს „ე–ის“ 25% წილის მფლობელი პარტნიორის - მ. ს–ის დაკითხვა, რომელსაც ასევე იძულების წესით დაათმობინეს კუთვნილი წილი. დაკითხვისას განუმარტეს, თუ რა საქმეზე იყო დაბარებული და რა მიზნით ხორციელდებოდა მისთვის ჩვენების ჩამორთმევა. „სოდის“ შენობიდან წამოსვლის შემდეგ იმავე საღამოს მისწერა წერილი ე.შ–ს, ააიპ „ს.კ.კ–ის“ თავმჯდომარეს, რომ ზეწოლის გაგრძელების შემთხვევაში, იძულებული იქნებოდა კუთვნილი წილი შპს „ე–ში“ სახელმწიფოსთვის გადაეცა. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მეორე დღეს ისევ დაიბარეს კონკრეტულ საათზე. მისვლისას ადგილზე დახვდა მ.ძ–ძე, რომელმაც „ატეხა ერთი ამბავი, წერილის დაწერა როგორ გაბედეო. შენ არ იცი, რას ნიშნავს ზეწოლა, რომ ჩაგათრევთ დაბლა „პადუალში“ იქ გაიგებ რას ნიშნავს ზეწოლა, ახლა გეფერებითო.“ მოსარჩელემ განმარტა, რომ მესამე დღეს დაეთანხმა წილის დათმობას. მ.ძ–ძემ კუთვნილი მანქანით წაიყვანა საჯარო რეესტრში, სადაც დახვდა ე.შ– და მოხდა წილის ოფიციალური გადაფორმება. ამასთან, მხარე უთითებს, რომ როდესაც მანქანიდან გადმოვიდნენ, სანამ საჯარო რეესტრში შევიდოდნენ, მ.ძ–ძეს ჰკითხა, ხელის მოწერის შემდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე შეწყდებოდა, თუ არა, მან კი უპასუხა: ეს საქმე დარჩება ღია, და რა დროსაც, ამოიღებ ხმას, განვაახლებო. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების მიზნით სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაიკითხა საქართველოს შსს-ოს ყოფილი თანამშრომელი - მ.ძ–ძე, რომელიც აწარმოებდა ზ.ა–ძის დაკითხვას. მოწმემ განმარტა, რომ მოსარჩელის დაკითხვა განხორციელდა მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში და სასამართლოს აღუწერა მოწმის დაბარების კანონით დადგენილი პროცედურები, ვინაიდან არ ახსოვდა, მივიდა თუ იძულების წესით იქნა მიყვანილი ზ.ა–ძე შესაბამის დაწესებულებაში. მოსარჩელე უარყოფს სათანადო უწყებით მის დაბარებას შესაბამის დაწესებულებაში, თუმცა სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელი გამომძიებელი უთითებს, რომ კანონის ფარგლებში განხორციელდა ზ.ა–ძის დაბარება გამოძიებისას.

37. მოცემულ შემთხვევაში, ააიპ „ს.კ.კ–ის“ თავმჯდომარის - ე.შ–ს განცხადების საფუძველზე საქართველოს შსს-ოს საგამოძიებო ორგანოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე N074031011803, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით (თაღლითობა). არც ის გარემოებაა სადავო, რომ ზ.ა–ძე აღნიშნული გამოძიების ფარგლებში იქნა დაბარებული სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციულ შენობაში.

38. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზ.ა–ძის დაკითხვის მართლზომიერება სისხლის სამართლის წარმოების ფარგლებში დასაბუთებულია. მოწმის ჩვენების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, წარმოედგინა შუამდგომლობა, რათა სასამართლოს გამოეთხოვა შესაბამისი დაწესებულებიდან ინფორმაცია, თუ ვის მიერ იქნა დაბარებული ზ.ა–ძე 2011 წლის 15, 19 და 20 ოქტომბერს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციულ შენობაში.

39. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული მტკიცებულება სიცხადეს შეიტანდა 2011 წლის 15 ოქტომბერს 15:00 საათის შემდგომ ზ.ა–ძის მიერ ე.წ. „სოდის“ შენობაში ყოფნასთან მიმართებით. თუმცა, ასეთი შუამდგომლობა მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

40. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ერთმანეთს არ ემთხვევა სარჩელში დაფიქსირებული პოზიცია და მხარის ახსნა-განმარტება სასამართლო სხდომაზე. მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ არ ჰქონდა ადვოკატით სარგებლობის უფლება. თუმცა, გამოკითხვის ოქმში აღნიშნულია, რომ მოწმეს (ზ.ა–ძეს) განემარტა უფლება-მოვალეობები, მათ შორის, უფლება დაკითხვისას ადვოკატის ყოლასთან მიმართებით. ოქმში ასევე აღნიშნულია: „ჩვენება დაბეჭდილია ჩემი ნაკარნახევით წავიკითხე სწორია და ვადასტურებ ხელმოწერით ა–ე“. სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ ეთანხმებოდა ოქმის შინაარსს და აღნიშნულ დოკუმენტზე ხელმოწერა განხორციელებული იყო მის მიერ. ახსნა-განმარტებისას მოსარჩელემ განმარტა, რომ გამომძიებელი და პროკურორი საპირფარეშოთი სარგებლობის უფლებას არ აძლევდნენ, თუმცა პაექრობისას აღნიშნა, რომ დაკითხვის მიმდინარეობისას კეთილსინდისიერად სთავაზობდნენ წყალს, რომელსაც არ სვამდა, ვინაიდან გაფრთხილებული იყო, რომ არსებობდა ნარკოტიკული საშუალების გაზავების საშიშროება. გაურკვეველია, ვისგან იყო გაფრთხილებული წყალში ნარკოტიკული საშუალების გარევასთან დაკავშირებით, ან თუ წინასწარ იყო იგი გაფრთხილებული, მაშინ მას ე.წ. „სოდის“ შენობაში დაბარების შესახებაც უნდა ჰქონოდა ინფორმაცია.

41. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მის მიმართ ადგილი არ ჰქონია ფიზიკურ ძალადობას, განხორციელდა მხოლოდ ფსიქოლოგიური ზეწოლა, რაც გამოიხატა დაპატიმრების მუქარაში (და არა მისი და მისი ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციისა და წამების მუქარაში, როგორც ეს სარჩელშია აღნიშნული). მოსარჩელე ვერ აკონკრეტებს, თუ რა სახის დანაშაული ჩადენას ედავებოდა საგამოძიებო ორგანო. მოსარჩელე მხოლოდ ვარაუდს გამოთქვამს, რომ მისი გულისთვის, ვინაიდან წილის დათმობაზე უარს განაცხადებდა, ა.ლ–ს, რომელიც იყო ზ.ა–ძის რესტორანში „დ.ს–ე“ დასაქმებული პირი, შეექმნებოდა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის საშიშროება, ვინაიდან მხარის განმარტებით, „ყველანაირი საბუთი მის სახელზე იყო“..საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 88-ე მუხლის თანახმად, 85–87-ე მუხლების მიხედვით იძულებად არ ჩაითვლება ისეთი მოქმედებები, რომლებიც არ ხორციელდება არც მართლსაწინააღმდეგო მიზნით და არც მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა საშუალება და მიზანი ერთმანეთს არ შეესაბამებიან. იძულებაზე მითითებით შეცილების საფუძვლით გარიგებას სასამართლო ცნობს ბათილად, თუ დადგინდა, რომ იძულება განხორციელდა მართლსაწინააღმდეგო საშუალებებით. იძულებად არ ჩაითვლება კონკრეტული ქმედება, რომელიც მოქცეულია კანონის ფარგლებში. თუ სამეწარმეო საზოგადოებასთან დაკავშირებული რაიმე სახის დოკუმენტი, იქნებოდა ეს საგადასახადო, თუ სადამფუძნებლო, არ იქნება შესაბამისობაში კანონმდებლობასთან, აღნიშნული წარმოადგენს შესაბამისი სანქციის დაკისრების საფუძველს, არ გააჩნია კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი და ვერც იძულებად ჩაითვლება.

42. მოსარჩელის ერთ-ერთი არგუმენტი დაპატიმრებასთან მიმართებით იყო ის, რომ მაშინდელი ხელისუფლების პერიოდში ძალადობრივი ქმედებები, ასევე არჩადენილი დანაშაულის ჩადენის მიზნით პირის სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებაში მიცემა იმ დროინდელი მაღალჩინოსნების ხელწერას წარმოადგენდა. იმ პერიოდში საზოგადოებაში არსებული საყოველთაო შიშის ფონიდან გამომდინარე, კი, ზ.ა–ძეს ექმნებოდა მუქარის სისრულეში მოყვანის საფუძველი. ე.შ. კი, ააიპ „ს.კ. კავშირის“ თავმჯდომარე, იყო მაშინდელი თანამდებობის პირებთან დაკავშირებული პირი, რომელსაც გავლენის გამოყენებით შეეძლო მასზე ზეწოლის განხორციელება.

43. ამასთან, სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ძ–ძემ განმარტა, რომ იგი შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის დაწესებულებებში მუშაობდა 17 წელი. თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია, მ.ძ–ძეს ახალი ხელისუფლების პერიოდშიც (2012 წლიდან) ეკავა გარკვეული თანამდებობები ძალოვან სტრუქტურებში, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მასსა და ე.შ–ს შორის იმგვარი კავშირი, რომელსაც შეეძლო განეპირობებინა მ.ძ–ძის თანამდებობრივი მდგომარეობის გამოყენება სადავო გარიგების იძულებით დადების მიზნით.

44. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის/აპელანტის პოზიცია და მიუთითა, თითოეული არგუმენტი მხარემ სათანადო სარწმუნო მტკიცებულებების წარმოდგენით უნდა დაასაბუთოს. მოცემულ შემთხვევაში, მხარე ვერ ადასტურებს ე.შ–ს კავშირებს სადავო პერიოდის მაღალჩინოსნებთან, ასევე იმას, რომ აღნიშნული პირების მხრიდან ადგილი ჰქონდა მის იძულებას. საქმეში წარმოდგენილია ზ.ა–ძის 2011 წლის 18 ოქტომბრის წერილი (ტ. II, ს.ფ. 209- 210), რომლითაც მოსარჩელე ე.შ–ს - ს.კ.კ–ის თავმჯდომარეს ატყობინებს 15 ოქტომბერს „სოდის“ თანამშრომლების მიერ მასზე განხორციელებული იძულების შესახებ და სთავაზობს მოლაპარაკებას. მოწმე ა.შ–ის ჩვენებაში კი აღნიშნულია, რომ დაკითხვიდან მეორე დღეს (თუმცა, მოწმეს არ ახსოვს, რომელი დაკითხვის შემდგომი დღე იყო) მასთან მივიდა ზ.ა–ძე და მოუყვა ე.წ. „სოდის“ შენობაში მასზე განხორციელებული ზეწოლის შესახებ. პალატამ ვერ მიიჩნია აღნიშნული მტკიცებულებები რელევანტურ მტკიცებულებებად, ვინაიდან იგი ეფუძნება ზ.ა–ძის ცალმხრივ განმარტებებს და არ ასახავს რეალურ ფაქტებს. მოწმე ინფორმაციას ფლობს ზ.ა–ძისგან გადმოცემით და საუბრობს მხოლოდ ზოგადად, იგი რაიმე ფაქტის შემსწრე არ ყოფილა.

45. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგების დადების მიზნით მოსარჩელის მიმართ განხორციელებულ იძულებას მოსარჩელე საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ვერ ადასტურებს. ამდენად, გარიგება ნამდვილია და წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს.

46. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გამახვილა შეცილების ვადაზე და მიუთითა, რომ შეცილების კანონით დადგენილ ვადაში განხორციელება სასამართლოს მხრიდან სავალდებულო შემოწმებას დაქვემდებარებული საკითხია და სამართლის თეორიაში ე.წ. სასამართლო შესაგებლის სახელითაა ცნობილი. შეცილების სამართლებრივი ბუნება კარგად ჩანს მისი ხანდაზმულობის სამართლებრივ ინსტიტუტთან შედარებისას. შეცილება და ხანდაზმულობა განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტებია, სხვადასხვა სამართლებრივი შედეგებით. ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია და მასზე მითითება მოპასუხის ვალდებულებაა, განსხვავებით შეცილების ინსტიტუტისგან. საცილო გარიგებებში, შეცილების ვადა სარჩელის მატერიალური დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების წინაპირობაა, რომლის შეცილების განხორციელება ვადაში მუხლის ნორმატიული შემადგენლობის კომპონენტია. არ აქვს მნიშვნელობა, მოპასუხე უთითებს თუ არა მოსარჩელის მიერ გამოყენებულ გარიგების შეცილების ვადაზე, მოსამართლემ თავად უნდა გამოარკვიოს, თუ როდის და რა მეთოდით გახადა საცილო მოსარჩელემ სადავო გარიგება. თუკი სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაცაა შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი). საცილო გარიგებებში შეცილება იწვევს გარიგების გაბათილებას, მაგრამ დაინტერესებულ პირს შეუძლია არ გამოიყენოს შეცილების უფლება და ამით გარიგება ძალაში დატოვოს (იხ. სუსგ №ას-245-580-05, 2005 წლის 23 დეკემბერი). იურიდიულ დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად: „შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების გაუქმების უფლებაა, არამედ მისთვის ნამდვილობის მინიჭების უფლებაც. ამდენად, შეცილების უფლება მეტად ძლიერი საშუალებაა სამართლებრივ ურთიერთობაზე ზემოქმედებისათვის. ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს შეუზღუდავი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამართლებრივი ურთიერთობების არასტაბილურობის საფრთხე ძალიან დიდი იქნებოდა. ამ საფრთხეს ითვალისწინებს კანონი და შეცილების უფლებას განსაზღვრულ ჩარჩოებში აქცევს“ [იხ. ლ. ჭანტურია., „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, თბილისი, 2011 წ., გვ. 397]. უცილო (არარა) გარიგებების „ბათილობისაგან განსხვავებით, რაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ავტომატურად დგება და არ საჭიროებს შესაბამის შედეგზე მიმართულ არანაირ დამატებით მოქმედებას (მაგალითად, რაიმე ფორმით ბათილად გამოცხადებას), საცილო გარიგება „დადების მომენტიდან“ ბათილი იქნება მხოლოდ ნამდვილი შეცილების შემთხვევაში. შესაბამისად, დადების მომენტში საცილო გარიგება ნამდვილია, თუმცა არსებობს გარემოებანი, რომელთა გამოც, ის შეიძლება შემდგომში გახდეს ბათილი. შეცილება ცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან იგი მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის გაქარწყლებაზე. ამდენად, შეცილება სამართლებრივი ურთიერთობის ცალმხრივად „განმსაზღვრელი“ ნების გამოვლენა თუ გარიგებაა“ [დ. კერესელიძე., „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემები“, თბილისი, 2009 წ., გვ. 269-270] (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., §212). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლის თანახმად, იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან. იძულება უფლების განგრძობადი დარღვევაა, რადგან კანონი შეცილების ვადის ათვლის საკითხს უკავშირებს იძულების დამთავრების მომენტს. იმავე ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონი უშვებს, რომ ხელშეკრულების მხარის იძულება შეიძლება ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც გაგრძელდეს, რადგან შეცილების ვადის ათვლა დამოკიდებული არ არის ხელშეკრულების დადების მომენტზე. ცხადია, აქ არსებობს განსხვავება გარიგების დადებისათვის განხორციელებულ იძულებასა და მას შემდეგ არსებულ მდგომარეობას შორის, რადგან შედეგის მიღწევის შემდეგ ის პირი, რომელმაც განახორციელა ხელშეკრულების დადებაზე იძულებითი სახით ზემოქმედება, შეიძლება აღარ ახორციელებდეს აქტიურ მოქმედებებს, მაგრამ, ამასთან ერთად, კვლავ არსებობდეს ზემოქმედების საფრთხე. ამიტომ, შეცილების ვადის ათვლა უნდა განხორციელდეს მხარის პიროვნული გათავისუფლების მომენტიდან, როდესაც იგი ფიქრობს, რომ მის მიმართ აღარ არსებობს რეალური საფრთხე, რომელსაც მის მოქმედებებზე ზემოქმედება შეუძლია (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, გარიგების დადების მომენტი, შესაძლოა, არ ემთხვეოდეს იძულების დამთავრების მომენტს, თუმცა, სამართლის თეორიაში განვითარებული მსჯელობის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების დადებიდან ერთ წელზე მეტია გასული და შემცილებელი აპელირებს იმ ფაქტზე, რომ იძულება გარიგების დადების შემდეგაც გრძელდებოდა, ოღონდ არა თავდაპირველი, არამედ მოდიფიცირებული ფორმით, მაშინ ამ მოდიფიცირებული მუქარის მტკიცების ტვირთი ისევ შემცილებელზე გადადის (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 528).

47. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლის ადგენს შეცილების სპეციალურ ვადას. კერძოდ, იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან.

48. მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარიგება დადებულია 2011 წლის 24 ოქტომბერს. მოსარჩელემ სადავო გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს 2018 წელს მიმართა. დადგენილად რომც იქნეს მიჩნეული იძულების განხორციელების ფაქტი, შეცილება განხორციელებულია კანონით განსაზღვრული ვადის დარღვევით.

49. ცნობილია, რომ 2012 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებით ქვეყანაში შეიცვალა ხელისუფლება, სარჩელი აღძრულია 2018 წელს. შესაბამისად, ერთი მხრივ, არ დგინდება, იძულების განხორციელების ფაქტი და არც მისი განგრძობადი ხასიათი 2012 წლამდე. თუმცა ამ ფაქტების დადგენის შემთხვევაშიც, სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილია შეცილების 1 წლიანი ვადის დარღვევით.

50. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის თავმოყრის შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეამოწმოს ყველა გასათვალისწინებელი მოთხოვნის საფუძველი, თუ ერთ-ერთი მათგანი საერთოდ (ან სრულყოფილად) ვერ მიუახლოვდება მოსარჩელის მიერ დასახულ და სასურველ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-332-317-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი). ვინაიდან უთითებს, რომ მას იძულებით დაათმობინეს საკუთრების უფლება მოპასუხის სასარგებლოდ. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, ხომ არ გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგი - წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლებიდან, კერძოდ, დელიქტიდან. „იძულება იმდენად აშკარად და უხეშად ხელყოფს ნების თავისუფლების მდგომარეობას, რომ ზოგჯერ იგი დელიქტის სახესაც ღებულობს“, „...შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში, გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 408-ე და 992-ე მუხლების წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს მისგან დამოუკიდებლად, ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა. ამდენად, მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგაც [ბ. ზოიძე., „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, თბილისი, 2001 წ., გვ. 246, 252]. მოთხოვნას ამყარებს ემყარება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ სადავო გარიგების დადების დროს მასზე განხორციელდა იძულება.

51. მოცემულ საქმეზე არ დადასტურდა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და შედეგს შორის, ანუ მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი. მოცემულ შემთხვევაში, არ დადასტურდა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, თუმცა, ასეთის დადასტურების შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხოლო 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს. სსკ-ის 130-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63.).

52. დელიქტური პასუხისმგებლობის ნორმებით დავის გადაწყვეტის შემთხვევაში, სსკ-ის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილია 2018 წელს, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, 2011 წლის 24 ოქტომბრის გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი არ დგინდება.

54. რაც შეეხება შპს „ე–ის“25% წილზე ზ.ა–ძის საკუთრების უფლების აღდგენას და შპს „ე–ის“ დირექტორის თანამდებობაზე ზ.ა–ძის აღდგენის მოთხოვნებს, 2011 წლის 24 ოქტომბრის გარიგების ნამდვილობის დადგენა საფუძველს აცლის დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

55. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ.

56. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

57. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა გარიგების დადების დროს არსებული სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლით, რომლის შინაარსი იკითხებოდა შემდეგნაირად: 1. გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით); 2. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე.

58. კასატორი მიიჩნევს, რომ ნებას არ შეესაბამებოდა აღნიშნული გარიგებების დადება და კინემატოგრაფისტთა კავშირისათვის მისი წილის უსასყიდლოდ გადაცემა, აღნიშნული განხორციელდა მუქარის, იძულების და ზეწოლის შედეგად, ამიტომაც, განსახილველ შემთხვევაში, უნდა დადგენილიყო მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული არამართლზომიერი მოქმედება, მის მიერ წილის გასხვისება შპს ,,ე–ში" ნასყიდობის ფასის არაადეკვატურობის გამო, ამორალურ გარიგებად უნდა ჩაითვალოს.

59. კასატორი აღნიშნავს, რომ სახეზეა არაკეთილსინდისიერი ქმედება, მუქარა, უფლების ბოროტად გამოყენება და სხვ., რაც გარიგების ბათილობის საფუძველს წარმოადგენს. წარმოდგენილ საქმეში არა მხოლოდ დისპროპორცია არსებობს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრ ვალდებულებათა შორის, არამედ გარიგების დადება დაფუძნებული არ არის ნების გამოვლენაზე და სრულად წარმოადგენს იძულების შედეგად განხორციელებულ ქმედებას, რაც ამორალურ გარიგებად უნდა იყოს მიჩნეული.

60. სამოქალაქო კანონმდებლობა დაფუძნებულია სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპზე, რაც უზრუნველყოფს მხარეთა თანასწორობას, საშუალებას აძლევს მხარეებს სწორედ ის გარიგება დადონ, რომელიც მათ სურთ. მოცემულ შემთხვევაში, ზ.ა–ძემ საკუთარი ნების გარეშე დადო 2011 წლის ოქტომბერში წილის დათმობის ხელშეკრულება. მას არ განუსაზღვრავს ხელშეკრულების მეორე მხარე, ხელშეკრულების პირობები, მათ შორის გასხვისებული წილის ღირებულება და მისი მიღების წესი, მან უსასყიდლოდ გადასცა საკუთარი ქონება მხარეს, რაც წარმოადგენდა მის მიმართ არაკეთილსინდისიერი ქმედების შედეგს. ის არ მოქმედებდა საკუთარი, თავისუფალი ნების საფუძველზე.

61. კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეებს შორის 2011 წლის ოქტომბერში დადებული ხელშეკრულება კანონით მოთხოვნათა დარღვევით იყო გაფორმებული და წარმოადგენს ამორალურ გარიგებას. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის 2011 წლის ოქტომბერში დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა კანონის მოთხოვნათა დარღვევით დადებულ გარიგებას და საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან და კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, იგი უნდა იქნას მიჩნეული ამორალურ გარიგებად.

62. 2011 წლის ოქტომბრის გარიგების დროს მუქარა მომდინარეობდა მესამე პირებისგან (სახელმწიფო ყოფილი მაღალჩინოსნები) და ადრესატი, როგორც მოსარჩელე, ისე სხვა პირები იყვნენ, რამაც მოსარჩელეს აფიქრებინა, რომ საფრთხე რეალური და მომავალში განხორციელებადი შეიძლება ყოფილიყო, რასაც შედეგად, როგორც მისი პიროვნების, ისე სხვა პირთა ჯანმრთელობის, ასევე სხვა ქონებისათვის ზიანის მიყენება მოჰყვებოდა. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანი უნდა ანაზღაურდეს ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა), ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში კომპანიის წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა (დაბრუნება) შესაძლებელია.

63. მოსარჩელემ წარმოადგინა ყველა ის მტკიცებულება, რომელიც მას ხელეწიფებოდა და რომლებიც საერთო ჯამში ქმნიან იმ დასაბუთებულ ვარაუდს, რაზეც დავობს მოსარჩელე და იძლევა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძვლებს. სასამართლოს მიერ გათვალისწინებული და შეფასებული უნდა ყოფილიყო ერთობლიობაში ის მტკიცებულებები, რომელიც საქმის განხილვის პროცესში გამოიკვეთა, მათ შორის: სასამართლომ მრავალი მტკიცებულება არ გაითვალისწინა, რაც უშუალოდ ქმნიდა ზოგად სურათს მოსარჩელის მიმართ განხორციელებულ ქმედებასთან დაკავშირებით, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია მუქარის გზით ქონების დათმობა. აღნიშნული მტკიცებულებებია არჩილ შუბაშვილისა და ა.შ–ის - მოწმეთა ჩვენებები, კომისიის დასკვნა, სტატია გაზეთში, ე.შ–ს ჩვენება, ძაგნიძის ჩვენება და სხვ. იძულების განხორციელების პირდაპირი მტკიცებულებების წარმოდგენა, როგორც წესი შეუძლებელია, მაგრამ მოსარჩელე ვალდებულია, სხვადასხვა არაპირდაპირი მტკიცებულებებით შეუქმნას სასამართლოს დასაბუთებული რწმენა, რომ გარიგება არ შეესაბამებოდა მის ნებას. მოცემულ შემთხვევაში, ყველა აღნიშნული გარემოება ერთობლივად ადასტურებს, რომ ხელშეკრულება არ დადებულა მოსარჩელის მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის საფუძველზე. თუ გავითვალისწინებთ, რომ სადავო ხელშეკრულება დაიდო იმ პირობებში, როცა ჯერ ე.შ–მ მოითხოვა სადავო ქონების დაბრუნება კინოაკადემიისთვის, შემდგომ მიმართა პროკურატურას და დაიწყო გამოძიება, ზ.ა–ზე (და მ. ს–იც) იმყოფებოდა საგამოძიებო ორგანოში დაკითხვაზე, სადაც უწყვეტად თითქმის 12 საათი გაატარა (მათ შორის, ღამის საათებში), აქედან დაკითხვა მხოლოდ 2 საათი მიმდინარეობდა, იმყოფებოდა ამავე შენობაში სხვა დღეებშიც, სადაც ერთ დღეს დაყოვნდა საათზე მეტი და არ განხორციელებულა არანაირი საგამოძიებო მოქმედება, ხოლო მეორეს მხოლოდ ნახევარი საათი მიმდინარეობდა დაკითხვა, შენობაში კი 3 საათზე მეტი გაატარა, ანუ არაოფიციალურად. საჯარო რეესტრში კი ზუსტად დაკითხვების შემდგომ გამომძიებლის თანხლებით მოაწერა ხელი წინასწარ მომზადებულ დოკუმენტს - წილის დათმობას უსასყიდლოდ.

64. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობებს, რომ ზ.ა–ძის დაკითხვის მართლზომიერება სისხლის სამართლის წარმოების ფარგლებში დასაბუთებულია. მოწმის ჩვენების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელე მხარე უფლებამოსილი იყო, წარმოედგინა შუამდგომლობა, რათა სასამართლოს გამოეთხოვა შესაბამისი დაწესებულებიდან ინფორმაცია, თუ ვის მიერ იქნა დაბარებული ზ.ა–ძე 2011 წლის 15, 19 და 20 ოქტომბერს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციულ შენობაში. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული მტკიცებულება სიცხადეს შეიტანდა 2011 წლის 15 ოქტომბერს 15:00 საათის შემდგომ ზ.ა–ძის მიერ ე.წ. „სოდის“ შენობაში ყოფნასთან მიმართებით. თუმცა, ასეთი შუამდგომლობა მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. სააპელაციო სასამართლოს ამ მსჯელობებს კასატორი არ ეთანხმება და აღნიშნავს, რომ საგამოძებო ორგანოდან გამოთხოვილია და საქმეში წარმოდგენილია დაკითხვის ოქმები, "სოდის" შენობაში შესვლა-გასვლის დამადასტურებელი საბუთები, სახეზეა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, ასევე გამომძიებლის ჩვენება, რაც გამორიცხავს რაიმე სხვა გარემოების გამო ამავე დღეებში სოდში მოსარჩელის გამოძახებას და აშკარაა, რომ იგი გამოკითხვის გარდა, უკანონოდ დააყოვნეს შენობაში და მასზე ხორციელდებოდა მუქარა და სხვა უკანონო ქმედებანი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

65. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

66. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

67. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

68. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

71. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

72. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

73. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება დავალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.) .

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

75. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

76. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი.

77. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეზე ლობჟანიძე და ფერაძე საქართველოს წინააღმდეგ - საჩივარი N21447/11 და N35839/11 2020 წლის 27 თებერვალი - განმარტავს: „&65. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი ეროვნულ სასამართლოებს ავალდებულებს, ნათლად მიუთითონ საფუძვლები, რომლებსაც დაეყრდნენ გადაწყვეტილების მიღებისას (იხ. Taxquet v. Belgium [დიდი პალატა], no. 926/05, § 91, ECHR 2010, და Nikolay Genov v. Bulgaria, no. 7202/09, § 27, 13 ივლისი 2017). ვალდებულების ფარგლები შეიძლება განსხვავდებოდეს სადავო გადაწყვეტილების ბუნებიდან გამომდინარე და ის უნდა განისაზღვროს თითოეული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით (იხ. Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 29, Series A no. 303-A; García Ruiz v. Spain [დიდი პალატა], no. 30544/96, § 26, ECHR 1999-I; და Moreira Ferreira v. Portugal (no.2) [დიდი პალატა] (no. 19867/12, § 84, 11 ივლისი 2017). 66. ზემოაღნიშნული ვალებულება არ მოითხოვს მომჩივნების მიერ წარმოდგენილ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას (იხ. Fomin v. Moldova, no. 36755/06, § 31, 11 ოქტომბერი 2011), არამედ ის გულისხმობს, რომ სამართალწარმოების მხარეები უნდა ელოდნენ კონკრეტულ და მკაფიო პასუხებს იმ არგუმენტებზე, რომლებიც გადამწყვეტია სამართალწარმოების შედეგებისთვის (იხ. Moreira Ferreira, § 84; Tchankotadze v. Georgia, no. 15256/05, § 103, 21 ივნისი 2016; და Deryan v. Turkey, no. 41721/04, § 33, 21 ივლისი 2015). გადაწყვეტილებიდან ნათლად უნდა ჩანდეს, რომ განხილულ იქნა საქმის არსებითი საკითხები (იხ. Boldea v. Romania, no. 19997/02, § 30, 15 თებერვალი 2007, და Uche v. Switzerland, no. 12211/09, § 37, 17 აპრილი 2018) (ასევე იხ. ასევე ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03).

78. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ დადებული სადავო გარიგების იურიდიული ძალმოსილება და იმის დადგენა, დაკარგა თუ არა მან საკუთრების უფლება დავის საგანზე. მოსარჩელე/აპელანტი/კასატორი მიიჩნევს, რომ 2011 წლის 24 ოქტომბერს დადებული გარიგება, რომლითაც მოსარჩელემ ააიპ „ს.კ.შ.კ–ის“ (ამჟამად-ააიპ „ს.კ–ია“) სასარგებლოდ დათმო შპს „ე–ში“ კუთვნილი 25% წილი, არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს - ბათილია, ვინაიდან დადებულია მოსარჩელეზე განხორციელებული იძულების შედეგად, მოპასუხე კავშირის თავმჯდომარის - ე.შ–ს მიერ მაშინდელ თანამდებობის პირებთან არსებული გავლენის გამოყენებით. მოსარჩელე მიუთითებს გარიგების იძულებით დადების გზით ქონების მისი ფაქტობრივი ბატონობიდან გასვლაზე, ამასთან, მიიჩნევს, რომ გარიგება ამორალურიცაა, რადგან ნების გამოვლენა განხორციელდა იძულების შედეგად, სახელმწიფოს მაღალჩინოსნებთან კავშირის გამოყენებით).

79. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი _ კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). სარჩელის ფაბულიდან გამომდინარე (მოსარჩელე მხარე მიუთითებს გარიგების იძულებით დადების გზით ქონების მისი ფაქტობრივი ბატონობიდან გასვლაზე, ამასთან, მიიჩნევს, რომ გარიგება ამორალურიცაა), საკასაციო პალატის შეფასებით, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს შეიძლება წარმოადგენდეს, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.1 მუხლები ან სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, თავად ქონების განკარგვის მართლზომიერება (ნების გამოვლენის ნამდვილობა) კი, უნდა შემოწმდეს ამავე კოდექსის 54-ე, 55-ე, 85-ე-87-ე მუხლების ფარგლებში, ამასთანავე, სასამართლოს ინიციატივით ექვემდებარება კვლევას, თუ რა ვადაში განხორციელდა შეცილება, რათა არ გაუარესდეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა.

80. უწინარესად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით). მოცემულ საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც სსსკ-ის 407-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ:

81. დადგენილია, რომ ააიპ „ს.კ.კ–ის“ თავმჯდომარის - ე.შ–ს განცხადების საფუძველზე საქართველოს შსს-ოს საგამოძიებო ორგანოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე N074031011803, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით (თაღლითობა).ზ.ა–ძე აღნიშნული გამოძიების ფარგლებში მოწმის სტატუსით იქნა დაბარებული სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციულ შენობაში.

82. დადგენილია, რომ 2011 წლის 24 ოქტომბრის შპს „ე–ის“ კრების ოქმის საფუძველზე, მოსარჩელემ საკუთრებაში არსებული წილი ( 25%) შპს „ე–ში“ ს/კ ......., გადასცა ს.კ.შ. კავშირს ს/კ ........ ასევე მოსარჩელე გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან ( იხ. ტ.1.ს.ფ.86).

83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელეს ეკისრება იმ ფაქტობრივი გარემოებების მითითების ვალდებულება, რომელიც ქმნის იძულების შემადგენლობას. (შდრ. სუსგ-ები №ას-1215-2018, 29 მარტი, 2019 წელი; №ას-15-15-2016 01 მარტი, 2016 წელი; Nას-132-124-2015, 29 აპრილი, 2015წ.).

84. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი, როგორც შპს „ე–ის“ 25% წლის მფლობელი და დირექტორი, ასევე 25% წილის მფლობელი მ. ს–ი დაიბარეს იმდროინდელი სპეციალური ოპერატიული დეპარტამენტის (სოდ-ი) შენობაში, სადაც განხორციელდა მათზე ფსიქოლოგიური ზეწოლა ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციის, ორივე პირის დაპატიმრებისა და წამების, ასევე, ფიზიკური ლიკვიდაციის მუქარით. თითოეული პირის დაკითხვა მიმდინარეობდა რამდენიმე დღის განმავლობაში, მათ შეზღუდული ჰქონდათ უფლება ესარგებლათ ადვოკატის დახმარებით, მათ განუმარტეს, რომ უნდა დაეთმოთ შპს „ე–ის“ წილები ს.კ.კ–ის სასარგებლოდ სრულიად უსასყიდლოდ, რადგანაც ეს„სახელმწიფო ინტერესს“ წარმოადგენდა, სხვა შემთხვევაში, კი, ისინი აღასრულებდნენ მუქარას. მოსარჩელე „სოდის“ შენობაში იმყოფებოდა რამდენჯერმე, კერძოდ, კი 2011 წლის 15 ოქტომბერს, რა დროსაც, მოხდა მისი იძულებით მიყვანა შესაბამის დაწესებულებაში, სადაც იმყოფებოდა მთელი დღის განმავლობაში. დაკითხვას ახორციელებდა პროკურორი, რომელიც ეუბნებოდა, რომ სახელმწიფოს ინტერესი იყო, რის გამოც უნდა დაეთმო კუთვნილი წილი მოპასუხე კომპანიაში. ამავდროულად, ოთახში, იმყოფებოდა მამაკაცი, რომელსაც „ფეხი არ მოუცვლია“ ოთახიდან და ესწრებოდა მის დაკითხვას. მოსარჩელემ პროკურორის და ოთახში მყოფი მეორე მამაკაცის სახელი და გვარი არ იცის. პარალელურად, იმავე დღეს, მეორე ოთახში, იმავე რეჟიმში, მიმდინარეობდა შპს „ე–ის“ 25% წილის მფლობელი პარტნიორის - მ. ს–ის დაკითხვა, რომელსაც ასევე იძულების წესით დაათმობინეს კუთვნილი წილი. დაკითხვისას განუმარტეს, თუ რა საქმეზე იყო დაბარებული და რა მიზნით ხორციელდებოდა მისთვის ჩვენების ჩამორთმევა. „სოდის“ შენობიდან წამოსვლის შემდეგ იმავე საღამოს მისწერა წერილი ე.შ–ს, ააიპ „ს.კ.კ–ის“ თავმჯდომარეს, რომ ზეწოლის გაგრძელების შემთხვევაში, იძულებული იქნებოდა კუთვნილი წილი შპს „ე–ში“ სახელმწიფოსთვის გადაეცა. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მეორე დღეს ისევ დაიბარეს კონკრეტულ საათზე. მისვლისას ადგილზე დახვდა მ.ძ–ძე, რომელმაც „ატეხა ერთი ამბავი, წერილის დაწერა როგორ გაბედეო. შენ არ იცი, რას ნიშნავს ზეწოლა, რომ ჩაგათრევთ დაბლა „პადუალში“ იქ გაიგებ რას ნიშნავს ზეწოლა, ახლა გეფერებითო.“ მოსარჩელემ განმარტა, რომ მესამე დღეს დაეთანხმა წილის დათმობას. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების მიზნით სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაიკითხა საქართველოს შსს-ოს ყოფილი თანამშრომელი - მ.ძ–ძე, რომელიც აწარმოებდა ზ.ა–ძის დაკითხვას. მოწმემ განმარტა, რომ მოსარჩელის დაკითხვა განხორციელდა მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში და სასამართლოს აღუწერა მოწმის დაბარების კანონით დადგენილი პროცედურები, ვინაიდან არ ახსოვდა, მივიდა თუ იძულების წესით იქნა მიყვანილი ზ.ა–ძე შესაბამის დაწესებულებაში. მოსარჩელე უარყოფს სათანადო უწყებით მის დაბარებას შესაბამის დაწესებულებაში, თუმცა სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელი გამომძიებელი უთითებს, რომ კანონის ფარგლებში განხორციელდა ზ.ა–ძის დაბარება გამოძიებისას.

85. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მის მიმართ ადგილი არ ჰქონია ფიზიკურ ძალადობას, განხორციელდა მხოლოდ ფსიქოლოგიური ზეწოლა, რაც გამოიხატა დაპატიმრების მუქარაში (და არა მისი და მისი ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციისა და წამების მუქარაში, როგორც ეს სარჩელშია აღნიშნული). მოსარჩელე ვერ აკონკრეტებს, თუ რა სახის დანაშაული ჩადენას ედავებოდა საგამოძიებო ორგანო. მოსარჩელე მხოლოდ ვარაუდს გამოთქვამს, რომ მისი გულისთვის, ვინაიდან წილის დათმობაზე უარს განაცხადებდა, ა.ლ–ს, რომელიც იყო ზ.ა–ძის რესტორანში „დ.ს–ე“ დასაქმებული პირი, შეექმნებოდა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის საშიშროება, ვინაიდან მხარის განმარტებით, „ყველანაირი საბუთი მის სახელზე იყო“.

86. მოსარჩელის ერთ-ერთი არგუმენტი დაპატიმრებასთან მიმართებით იყო ის, რომ მაშინდელი ხელისუფლების პერიოდში ძალადობრივი ქმედებები, ასევე არჩადენილი დანაშაულის ჩადენის მიზნით პირის სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებაში მიცემა იმ დროინდელი მაღალჩინოსნების ხელწერას წარმოადგენდა. იმ პერიოდში საზოგადოებაში არსებული საყოველთაო შიშის ფონიდან გამომდინარე, კი, ზ.ა–ძეს ექმნებოდა მუქარის სისრულეში მოყვანის საფუძველი. ე.შ. კი, ააიპ „ს.კ. კავშირის“ თავმჯდომარე, იყო მაშინდელი თანამდებობის პირებთან დაკავშირებული პირი, რომელსაც გავლენის გამოყენებით შეეძლო მასზე ზეწოლის განხორციელება.

87. ამასთან, სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ძ–ძემ განმარტა, რომ იგი შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის დაწესებულებებში მუშაობდა 17 წელი. თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია, მ.ძ–ძეს ახალი ხელისუფლების პერიოდშიც (2012 წლიდან) ეკავა გარკვეული თანამდებობები ძალოვან სტრუქტურებში, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მასსა და ე.შ–ს შორის იმგვარი კავშირი, რომელსაც შეეძლო განეპირობებინა მ.ძ–ძის თანამდებობრივი მდგომარეობის გამოყენება სადავო გარიგების იძულებით დადების მიზნით.

88. როგორც სააპელაციო სასამართლოს მიერაა დადგენილი მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ე.შ–ს კავშირებს სადავო პერიოდის მაღალჩინოსნებთან, ასევე იმას, რომ აღნიშნული პირების მხრიდან ადგილი ჰქონდა მის იძულებას.

89. საქმეში წარმოდგენილია ზ.ა–ძის 2011 წლის 18 ოქტომბრის წერილი (ტ. II, ს.ფ. 209- 210), რომლითაც მოსარჩელე ე.შ–ს - ს.კ.კ–ის თავმჯდომარეს ატყობინებს 15 ოქტომბერს „სოდის“ თანამშრომლების მიერ მასზე განხორციელებული იძულების შესახებ და სთავაზობს მოლაპარაკებას.

90. მოწმე ა.შ–ის ჩვენებაში კი აღნიშნულია, რომ დაკითხვიდან მეორე დღეს (თუმცა, მოწმეს არ ახსოვს, რომელი დაკითხვის შემდგომი დღე იყო) მასთან მივიდა ზ.ა–ძე და მოუყვა ე.წ. „სოდის“ შენობაში მასზე განხორციელებული ზეწოლის შესახებ.

91. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობებს, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები რელევანტურ მტკიცებულებებად არ იქნა მიჩნეული, ვინაიდან იგი ეფუძნება ზ.ა–ძის ცალმხრივ განმარტებებს, მოწმე ინფორმაციას ფლობს ზ.ა–ძისგან გადმოცემით და საუბრობს მხოლოდ ზოგადად, იგი რაიმე ფაქტის შემსწრე არ ყოფილა.

92. სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

93. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტით ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

94. საკასაციო სასამართლომ შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

95. დადგენილია, რომ ზ.ა–ძის დაკითხვის მართლზომიერება სისხლის სამართლის წარმოების ფარგლებში დასაბუთებულია. მოწმის ჩვენების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, წარმოედგინა შუამდგომლობა, რათა სასამართლოს გამოეთხოვა შესაბამისი დაწესებულებიდან ინფორმაცია, თუ ვის მიერ იქნა დაბარებული ზ.ა–ძე 2011 წლის 15, 19 და 20 ოქტომბერს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციულ შენობაში.

96. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ: სუსგ №ას-1215-2018, 29 მარტი, 2019 წ). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

97. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება. ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა. (იხ. დამატებით: ჭანტურია ლ., სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 132; ბიოლინგი ჰ.,/ლუტრინგჰაუსი პ., საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი-ბრემენი, 2004-2009, 14; ქოჩაშვილი ქ., მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისას, თბ,, 2012, 280; ჩაჩავა ს., მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბ., 2011, 39; ჰენშელი ს., სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა, თბ., 2009, 84; ).

98. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებით - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ან კონდიქციური სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის ქონების დაბრუნებისაკენ და უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ.

99. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პპ: 2-11 მითითებულ სარჩელის თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას ან დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - 992-ე მუხლი, 998-ე, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ან გავლენის ბოროტად გამოყენების გამო გარიგების ბათილობა - სსკ-ის 55-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლი, ან კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგება - მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა - სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ( დამხმარე ნორმა - სსკ-ის 54-ე მუხლი).

100. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დემოკრატიული წესწყობილების უმთავრეს ამოცანას მართლმსაჯულების მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელება წარმოადგენს, რაც სამართალში სამართლიანი სასამართლოს კონცეფციითაა დამკვიდრებული და იგი გარანტირებულია არა ერთი შიდასახელმწიფოებრივი თუ საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით. საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულია რა სასამართლო წესით უფლების დაცვის საყოველთაო პრინციპი, მისი კონკრეტული რეალიზაცია ასახულია საპროცესო კანონმდებლობაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არაერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ. სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 103-ე მუხლები). საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი, ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული ხსენებული მიდგომა (პრაქტიკის თვალსაზრისით მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ეგები: №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017 წელი; Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი, ასევე, სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი), თუმცა, შეჯიბრებითობის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფორმირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

101. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 385-393). ამიტომ გარიგების ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებსა და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 5.) ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რადგან მოქმედი კანონმდებლობა გარიგების მონაწილეთა მიერ განხორციელებულ ნების გამოვლენას სამართლებრივად დაუშვებლად მიიჩნევს.

102. პირის მოთხოვნა ნივთის უკან დაბრუნებაზე, შესაძლოა, არსებობდეს გარიგების ბათილობის შემთხვევაშიც. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე საუბრისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნების ნაკლის გამო.

103. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველად მოსარჩელე უთითებდა სსკ-ის 8-3 და 54-ე მუხლების დანაწესებზე. მითითებულ ნორმათა წინაპირობების განხორციელებულად მიჩნევა მოსარჩელის მოსაზრებით გამოიხატა იმაში, რომ სადავო გარიგების დადების მიზნით, სახელმწიფოს მხრიდან მოსარჩელის მიმართ განხორციელდა კანონით აკრძალული მართლსაწინააღმდეგო და არაკეთილსინდისიერი ქმედება, მოპასუხეთა სასარგებლოდ გარიგების დადების მიზნით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა პირველ რიგში იმსჯელებს სადავო წილის დათმობის გარიგებაზე ( პარტნიორთა კრების ოქმი) კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგების ჭრილში (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა - სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, დამხმარე ნორმა -სსკ-ის 54-ე მუხლი).

104. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა; საჯარო წესრიგი; ზნეობის ნორმები, ანუ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი ფასეულობის დარღვევაც, როგორიცაა ზნეობა. გარიგების ბათილობა არ შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, იცოდნენ თუ არა გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ. მთავარი პრობლემა არის იმის დადგენა, თუ რა არის ზნეობა და ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება. ზნეობასთან დაკავშირებით სსკ-ის 54-ე მუხლი შეიცავს ზოგად ნორმას, რომლის დაკონკრეტება სასამართლო პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 31.)

105. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

106. სსკ-ის 8-ე მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირი. ეს წესი გამოიყენება როგორც სამეწარმეო, ასევე არასამეწარმეო, საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის პირების მიმართ. სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალქო კანონებით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. „მუხლის მიზანი არის, ერი მხრივ, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა წრის განსაზღვრა, ხოლო მეორე მხრივ, ამ ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის შეფასების უნივერსალური შეფასების დადგენა“. (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 8., თბ., 2017, ველი 1-ლი.)

107. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. საბაზრო ეკონომიკაზე მორგებული კერძო სამართლის ჩამოყალიბების პროცესში განსაკუთრებით გამოიკვეთა ,,კეთილსინდისიერების” მნიშვნელობა. განვითარებული ქვეყნების სამართალში იგი წარმოადგენს მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედს. ქართულ სამოქალაქო სამართალშიც იმავე მიზანს ემსახურება კეთილსინდისიერების, როგორც სამართლებრივი ფასეულობის შემოღება. სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარე და სტაბილურობა მისი მონაწილის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. „კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რითაც მიღწეულ უნდა იქნეს სამოქალაქო ურთიერთობის სტაბილურობა და სიმყარე“. (იხ.სუსგ №ას-23-18-2011, 24 მაისი, 2011).

108. კეთილსინდისიერად ქცევის ვალდებულება ემყარება სამართალში საზოგადოდ მოქმედ კეთილსინდისიერების ვარაუდს. ეს ვარაუდი განსაზღვრავს სამართლებრივი ურთიერთობის საერთო მიმართულებასაც. არა ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველი. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა.

109. არაკეთილსინდისიერი ქცევის დადგენა კონკრეტული ფაქტის შეფასების საკითხია და მოსამართლის მიერ უნდა გადაწყდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. მოსამართლის მიერ წარმოებული შეფასების ეს პროცესი საკმაოდ კომპლექსურია და დიდ დაკვირვებას მოითხოვს, რადგან კეთილსინდისიერების მოთხოვნას არ გააჩნია აბსოლუტური უპირატესობა სახელშეკრულებო თავისუფლების მიმართ და დაუშვებელია ყოველი გადაწყვეტილების დასაბუთება აბსტრაქტული პრინციპების საფუძველზე. აუცილებელია ყოველი კონკრეტული შემთხვევის სპეციფიკურობის გათვალისწინება. კეთილსინდისიერების პრინციპი, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ზოგადსახელმძღვანელო პრინციპი, მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის არაერთ მუხლში. ამიტომაც, კეთილსინდისიერების პრინციპის შესაბამისად მოქმედების ვალდებულება არ შემოიფარგლება მხოლოდ სახელშეკრულებო სამართლით, არამედ იგი ამოსავალი და ფუნდამენტური ქცევის პრინციპია ზოგადად კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში.

110. სსკ-ის 8-ე მუხლის მეორე ნაწილი განამტკიცებს სამოქალაქო სამართლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრინციპს, რომლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი დამოუკიდებელია მასში მონაწილე სუბიექტებისაგან. განსაკუთრებით ეს ეხება სახელმწიფოს მონაწილეობას კერძოსამართლებრივი ურთიერთობებში. ეს ნორმა ზოგადია და ის განხილულ უნდა იქნეს სსკ-ის 24 III და 24 IV მუხლებთან კავშირში“ (იხ. ლ. ჭანტურია სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 8., თბ., 2017, ველი 9.).

111. სამართლებრივი სახელმწიფო ეფუძნება ადამიანის, როგორც უმთავრესი ფასეულობის არა მხოლოდ აღიარებას, არამედ რეალურ უზრუნველყოფას ძირითადი უფლებებით სრულყოფილად და ეფექტურად სარგებლობის გარანტიების გზით. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/423.)

112. „სამართლებრივ სახლმწიფოში სახელმწიფო არის მხოლოდ შესაძლებლობა, ინსტრუმენტი ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების რეალიზაციის უზრუნველსაყოფად. სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის არდაშვება და უფლებების დაცვის/აღდგენის საკმარისი, ეფექტური გარანტიების, მექანიზმების უზრუნველყოფა არის სამართლებრივი უსაფრთხოების ფუნდამენტი. სახელმწიფოს, რომელიც თავად უნდა იყოს სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტი, არ აქვს ამ ინტერესის (სამართლებრივი უსაფრთხოება) სხვისგან დაკმაყოფილების მოლოდინი, რაც განასხვავებს მას კერძო პირებისაგან. სამართლებრივი უსაფრთხოების უმნიშვნელოვანესი ასპექტია, უზრუნველყოფილ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან კანონის დარღვევით გამოწვეული ზიანის გამოსწორების/ უფლების აღდგენის შესაძლებლობა. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/531).

113. „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება არა მარტო ინდივიდის არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს იდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალქო ბრუნვას“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512). „უნდა ითქვას, რომ მეწარმეობის თავისუფლება არ არსებობს თავისუფალი და გარანტირებული საკუთრების უფლების გარეშე. იმდენად მჭიდროა მათი კავშირურთიერთობა, რომ ერთი სამართლებრივი სიკეთის ყოფიერებას განსაზღვრავს მეორე სიკეთე, საკუთრების თავისუფლებაში ასოცირდება მეწარმეობის თავისუფლება. ეტყობა, ამანაც განაპირობა ის ფაქტი, რომ ზოგიერთი ქვეყნის კონსტიტუცია არ შეიცავს ცალკე ნორმას მეწარმეობის თავისუფლების შესახებ და მას იქ მოიაზრებენ, სადაც საკუთრების უფლების გარანტიებზეა საუბარი. მართლაც, მეწარმეობა საკუთრების თავისუფლების გამოვლენის, მისი შინაარსის დემონსტრირების საუკეთესო ფორმაა... საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411). სამართლებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ვალდებულებაა. (როდესაც საზოგადოებრივი ინტერესია დღის წესრიგში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ადამიანის ფუძემდებლურ უფლებებში, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ჩარევას აქვს ადგილი, ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს დროულად, ჯეროვნად და რაც მთავარია, თანმიმდევრულად.“ (JGK STATYBA LTD AND GUSELNIKOVAS v. LITHUANI, 2013).

114. საკუთრების უფლების კანონიერებას საფუძველშივე განსაზღვრავს მისი კანონიერად შეძენის ფაქტი. ზუსტად ეს გარემოებაა გადამწყვეტი კანონიერი საკუთრების უფლების არსებობისათვის. „საკუთრება კანონიერია და საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულ სფეროში შედის, თუ მისი შეძენა მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). “საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულია მხოლოდ კანონიერი გზით მოპოვებული საკუთრება. საკუთრება კანონიერად მაშინ ჩაითვლება, თუ ის შეძენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/5/309).

115. საკუთრების, როგორც ძირითადი უფლების გარანტია, პირველ რიგში ნიშნავს მესაკუთრის უფლებას, თავი დაიცვას სახელმწიფოს გაუმართლებელი ჩარევისაგან მის კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებაში, კერძოდ, მიმართოს სასამართლოს. „თუმცა ამ უფლების გარანტირებულობა მხოლოდ სახელმწიფოს წინაშე დაცვის უფლებით არ ამოიწურება, ის ამავდროულად ავალდებულებს სახელმწიფოს დაიცვას ეს უფლება.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). „საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას. ამავე დროს სახელმწიფო პოზიტიურადაა ვალდებული, შექმნას ისეთი სამართლებრივი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის. სახელმწიფოს გააჩნია დაცვის ვალდებულება, რომელიც მას გარკვეული ქმედების შესრულებას ავალდებულებს. სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება ირღვევა მისი უმოქმედებისას.“ (იხ.ფირცხალაიშვილი ა., სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება, მისი ასახვა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში, ჟურნალი „მართლმსაჯულება და კანონი“, №1/12 თბ., 2012,49).

116. ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ასევე მოიცავს კომპანიის წილებზე საკუთრების უფლებას. კერძოდ, აღნიშნული საკითხი განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის მიერ 1983 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 8589/79; 1983).

117. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვ. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. გარიგების მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მხარეთა ნებას ენიჭება, თუმცა, აუცილებელი არ არის მხარეთა ნება თანხვედრი იყოს, ანუ გარიგების დადების ამორალური და მართლსაწინააღმდეგო მოტივი და მიზანი ორივე მხარეს ამოძრავებდეს. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის მიზნებისათვის საკმარისია გარიგების ერთ-ერთი მხარის არამართლზომიერი, ამორალური განზრახვა. სამართალურთიერთობის საფუძველი მორალურად ყოველთვის გამართლებული უნდა იყოს. აღნიშნული პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი სამართალურთიერთობის არსებობისას, როდესაც ამავე ურთიერთობის მხარეებს შორის ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტი მაღალია.

118. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ყველა იმ სამართალურთიერთობაში, რომელშიც სახელმწიფო მონაწილეობს, ნდობისა და კეთილსინდისიერების ხარისხი განსაკუთრებულად მაღალია. ამ შემთხვევაში, არ უნდა შეიქმნას პრობლემა კეთილსინდისიერების პრინციპის ფართოდ განმარტებასა და გამოყენებაში. გამოსავალი ამ შემთხვევაში სტრუქტურული დისბალანსის აღდგენაში უნდა ვეძებოთ, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს კეთისინდისიერების ქცევის სტანდარტს, მორალს, ნდობას - ეს სწორედ ის პრიორიტეტებია, რომლებსაც განსაზღვრავს თავად მოვალეობა - დავიცვათ კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებები. კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებების არსებობის პირობებში დაცული უნდა იქნეს ხელშეკრულების მონაწილე სუსტი მხარის ინტერესი თავად გარიგების მიმართ და კეთილსინდისიერი შემძენის არსებობის შემთხვევაში, სოციალური თანასწორობის აღდგენისაკენ სწრაფვისას არ უნდა დაგვავიწყდეს სუსტი მხარის ინტერესების დაცვა. უფრო მეტიც, მიუხედავად სამართალურთიერთობის კერძოსამართლებრივი ბუნებისა, კერძო სამართლის სუბიექტების მხრიდან კონტრაჰენტი ძლიერი მხარის, სახელმწიფოს ქმედებების მიმართ კანონიერი ნდობის პრინციპი მოქმედებს.

119. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სახელმწიფოსათვის ქონების გადაცემის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. იმ შემთხვევაში, როდესაც ხდება სახელმწიფოსათვის ქონების გადაცემა, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსუტი მხარის ინტერესებს. როდესაც სადავო გარიგების კონტრაჰენტია სახელმწიფო, რომლის მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების მიმართ იმთავითვე ნავარაუდევია კანონშესაბამისობის ანუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სსკ-ის 54-ე მუხლით დადგენილი სამი დამოუკიდებელი წინაპირობის დაცვის მოლოდინი იმ მხარის მიერ, რომელიც ძლიერ მხარესთან შედის სახელშეკრულებო ბოჭვაში.

120. სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული კერძოსამართლებრივი გარიგებების შეცილების შედეგად, მტკიცების ტვირთი სახელმწიფოზე გადადის და სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებების მიმართ, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ იძულება განხორციელდა და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ იძულებას ადგილი არ ჰქონია, მანვე უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს. სწორედ ამგვარ მყარ პრეზუმფციებს ეფუძნება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეში „გუსინსკი რუსეთის წინააღმდეგ“, „ნაცვლიშვილი და ტოგონიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, „გალსთიანი სასომხეთის წინააღმდეგ“, სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებულ კერძოსამართლებრივ გარიგებებში, ისევე, როგორც ზოგადად სხვა პირთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებებში, შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან, შესაძლებელია გარიგების მოტივის ამორალურობა გარიგების ამორალურად მიჩნევასაც დაედოს საფუძვლად. არსებითია არა ის, თუ რამდენად იცოდნენ გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ, არამედ ის, თუ რა შინაარსის გარიგება დადეს მათ. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მისაჩნევად სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაკვლევია და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს არა გარიგების მონაწილეთა სუბიექტური ქცევა/ქმედება, არამედ თავად გარიგების შინაარსი ობიექტურად რამდენად შეესაბამება ზნეობის ნორმებს, სწორედ ამით განსხვავდება სსკ-ის 54-ე მუხლში მოცემული გარიგების ბათილობის სამი ალტერნატიული წინაპირობა ერთმანეთისაგან: 1. არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ამ შემთხვევაში კანონის კონკრეტული დანაწესის გარდა, მნიშვნელოვანია გარიგების მონაწილეთა ქცევა/ქმედებაში სუბიექტური ელემენტის კვლევა გარიგების შინაარსთან მიმართებით) 2. ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (კონკრეტულ დანაწესზე უნდა იქნეს მითითებული, ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია შეფასდეს გარიგების მხარეთა სუბიექტური დამოკიდებულება); 3. ზნეობის ნორმებს (როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, შესაფასებელია გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობის ნორმებთან და არა სუბიექტურად კონტაჰენტთა სუბიექტური ცოდნა და შეხედულება, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგოდ).

121. თუმცა საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო გარიგება დადებულია არა სახელმწიფოსთან, არამედ ს.კ. შემოქმედებით კავშირთან, თანაც სარჩელიც აღძრულია არა სახელმწიფოსა და მოპასუხე იურიდიული პირების მიმართ, არამედ მხოლოდ შემძენი იურიდიული პირების მიმართ. ამიტომაც განსხვავებით სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებებისაგან, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ დადებული გარიგება ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს ან ამორალურია და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ ასეთ ქმედებას ადგილი არ ჰქონია და სახელმწოფომ უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს. განსახილველ შემთხვევაში, რადგან სადავო გარიგება - (2011 წლის 24 ოქტომბრის შპს „ე–ის“ კრების ოქმი, რომელსაც ესწრებოდნენ მხოლოდ ორი პარტნიორი - მოსარჩელე - 25% და ს.კ.შ.ი კავშირი - 75 %), დადებულია არა სახელმწიფოსთან, არამედ ს.კ.შ.ი კავშირთან, ამიტომაც მოსარჩელეს ეკისრება სადავო გარიგების მიმართ სსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობის არსებობის მტკიცება.

122. სსკ-ის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიციური ხასიათისაა და სხვა ნორმების, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, მითითების გარეშე არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება. სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მიჩნევის შემთხვევაში, გარიგებით მიღებული სარგებლის დაბრუნება კრედიტორმა მოვალეს შესაძლებელია მოსთხოვოს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების, კერძოდ, სსკ-ის 976.1-ე მუხლის “ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1-ე მუხლების საფუძველზე.

123. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

124. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

125. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა.

126. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლობის გამო, არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სახელმწიფო ინსტიტუტების არამართლზომიერი და გაუმართლებელი ჩარევის შედეგად 2011 წლის 24 ოქტომბრის სადავო გარიგების საჯარო წესრიგთან ან ზნეობრივ ნორმებთან წინააღმდეგობრივ ხასიათზე მიუთითებს სარჩელში აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები და საქმეში არსებული მტკიცებულებები. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ (კასატორი) ვერ შეძლო განსახილველ შემთხვევაში სადავო გარიგების, როგორც კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგების დადების ფაქტის დადასტურება, რაც ასეთის დამტკიცების შემთხვევაში, წარმოშობდა სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგს.

127. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ასევე არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოსარჩელის ნებას არ შეესაბამებოდა აღნიშნული გარიგების დადება და აღნიშნული განხორციელდა მუქარის, იძულების და ზეწოლის შედეგად, ამიტომაც, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წილის გასხვისება შპს ,,ე–ში“ ნასყიდობის ფასის არაადეკვატურობის გამო, ამორალურ გარიგებად უნდა ჩაითვალოს. სახეზეა არაკეთილსინდისიერი ქმედება, მუქარა, უფლების ბოროტად გამოყენება, რაც გარიგების ბათილობის საფუძველს წარმოადგენს. წარმოდგენილ საქმეში არა მხოლოდ დისპროპორცია არსებობს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრ ვალდებულებათა შორის, არამედ გარიგების დადება დაფუძნებული არ არის ნების გამოვლენაზე და სრულად წარმოადგენს იძულების შედეგად განხორციელებულ ქმედებას, რაც ამორალურ გარიგებად უნდა იყოს მიჩნეული. კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ საქმეზე გარიგების დადების დროს არსებული სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის საფუძველზე არსებობს ბათილობის წინაპირობები (ნორმის ძვ. რედაქცია: 1. გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით); 2. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე).

128. საკასაციო პრეტენზიის საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლზე, რომლის თანახმად, კანონებსა და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს პირდაპირ არის კანონით გათვალისწინებული. არ შეიძლება კანონს მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია ან აუარესებს პირის მდგომარეობას. „უკუძალის აკრძალვის საფუძველი უკავშირდება სამართლიანი სახელმწიფოს იდეას, რამეთუ კანონისმიერი ნდობის პრინციპი, ამასთანავე, გულისხმობს კანონების სტაბილურად არსებობის პრინციპსაც: მას, ვისაც კანონი ეხება, უფლება აქვს ჰქონდეს მოლოდინი, რომ დარღვეული უფლება დარღვევის მომენტში არსებული კანონით გადაწყდება. სამოქალაქო ურთიერთობაში მონაწილე პირებს უნდა ჰქონდეთ კანონიერი ნდობა მოქმედი ნორმების მიმართ, რაც გულისხმობს იმას, რომ დღეს განხორციელებული მოქმედება მომავალში მიღებული კანონით არ იქნება გადაწყვეტილი. შესაბამისად, სამართლებრივი მდგომარეობის გამაუარესებელი კანონები, რომლებიც უკუქცევითი ძალით აწესრიგებენ უკვე ამოწურულ გარემოებებს, როგორც წესი, არ შეესაბამება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია სამართლებრივი სტაბილურობა, რაც, პირველ რიგში, ცალკეული მოქალაქის ნდობის დაცვას გულისხმობს, ნდობაში კი იგულისხმება ის, რომ აღიარებული, უცვლელი დარჩება უკვე ამოწურულ ფაქტობრივ ელემენტებსა და გარემოებებთან დაკავშირებული სამართლებრივი შედეგები“ (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 37). განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მოცემული დავა ეხება 2011 წლის 24 ოქტომბრის გარიგების დადების მიზნით, მხარეთა შორის გამოვლენილი ნების ნამდვილობას და არა გარიგების შემდგომ განვითარებულ ურთიერთობებს, 2011 წლის 24 ოქტომბრის გარიგების ნამდვილობის საკითხი უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო კოდექსის იმ დროს მოქმედი ნორმების საფუძველზე, როდესაც დაიდო სადავო გარიგება (აღნიშნულ საკითხზე იხ. ასევე სუსგ №ას-880-838-2013, 2014 წლის 9 ივნისი).

129. საკასაციო პალატა მიუთითებს დიდი პალატის გადაწყვეტილებაზე (საქმე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი), რომელშიც განიმარტა: სადავო ხელშეკრულებების გაფორმების დროს მოქმედი სსკ-ის 55-ე მუხლი, (რომელიც სახელდებული იყო შემდეგნაირად: გარიგების ბათილობა ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების გამო; 08.05.2012წ. №6151 ცვლილებამდე რედაქციით), გარიგების ბათილად მისაჩნევად კონკრეტულ წინაპირობებზე მიუთითებდა და ორი პირობის კუმულაციურად არსებობის აუცილებლობას ადგენდა. დასახელებული ნორმის მიხედვით, გარიგების ბათილობისათვის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს მხოლოდ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობის დადგენა, ამასთან ერთად, გარიგების ბათილად მისაჩნევად, აუცილებელია, რომ მეორე წინაპირობაც ვლინდებოდეს, კერძოდ, გარიგება დადებული უნდა იყოს მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა კონტრაჰენტის მძიმე მდგომარეობით ან გულუბრყვილობით (იხ. სუსგ №ას- 1224-1149-2015, 20 მაისი, 2016წ; №ას-132-124-2015, 29 აპრილი, 2015 წ; №ას-788-745-2015, 13 ოქტომბერი, 2015წ.).

130. მოსარჩელე (კასატორი) ვალდებულებათა აშკარა არაპროპორციულობას უკავშირებს მის მიმართ განხორციელებული იძულების ფაქტს, რომელიც ბათილობის დამოუკიდებელი საფუძველია, ხოლო სსკ-ის 55-ე მუხლით გათვალისწინებულ სხვა გასაკიცხ მოქმედებაზე მითითებას სარჩელი არ შეიცავს. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 55.1 მუხლის კონტექსტში, საკასაციო პალატა მაინც ვერ მივიდოდა იმ დასკვნამდე, რომ სახეზეა სამართლებრივი ძალის არმქონე გარიგება და მოსარჩელეს ქონებაზე საკუთრება არ დაუკარგავს, რადგანაც ნორმის მეორე, კუმულაციური ელემენტი – შემძენის მიერ საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება ან გამსხვისებლის გულუბრყვილობა და/ან უმწეო მდგომარეობა არ არის ახსნილი სარჩელით, ისევე, როგორც მოსარჩელე ვერ ამტკიცებს იმ კონკრეტულ ფაქტებს, რომელთა კვლევა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მიზნებისათვის მიჩნეული იქნება კონტრაჰენტის გასაკიცხ ქმედებად. აქვე უნდა განიმარტოს, რომ მაგალითად, საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას ჰქონდა თუ არა ადგილი, შეფასების საგანია და სასამართლომ ეს დასკვნა უნდა გააკეთოს იმ ფაქტებზე დაყრდნობით, რომლებსაც მიუთითებს და დაამტკიცებს მოსარჩელე. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სადავო გარიგების ბათილობის წინაპირობების არსებობა.

131. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რაც შეეხება გარიგების იძულებით დადების ფაქტს, სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-87-ე მუხლები, საცილო გარიგების ნაირსახეობას აწესრიგებენ და ამავე კოდექსის 55.1 მუხლისაგან განსხვავებულ მტკიცების საგანს ადგენენ, შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, განხორციელებულია თუ არა იძულების მარეგულირებელი მუხლების წინაპირობები. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის მიხედვით (გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან), საცილო გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, თუ გარიგება დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულებით დადებული გარიგების შემთხვევაში საქმე გვაქვს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებულ გარიგებასთან, სადაც ნების თავისუფლება აშკარად არის ხელყოფილი. ამ დროს ადგილი აქვს დაზარალებულის თავისუფალი ნების აშკარა მოდრეკას. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იძულება მომდინარეობდა ხელისუფლების ყოფილი მაღალჩინოსნების მხრიდან. საკასაციო სასამართლო ამ საკითხს კვლავ სარჩელის ფარგლებში შეამოწმებს. საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ იძულების, მით უფრო ყოფილი ან მოქმედი მაღალჩინოსნების მხრიდან მომდინარე იძულების შემთხვევაში, რთულია პირდაპირი მტკიცებულების წარდგენა და ასეთ შემთხვევაში, გარემოებათა ერთობლიობა უნდა ბადებდეს სასამართლოსათვის გონივრულ ეჭვს, რომ ნების თავისუფლების პირობებში პირი ამ შინაარსის შეთანხმებას არ გააფორმებდა, ამასთანავე, კონტრაჰენტი, რომელიც ამტკიცებს, რომ მის მიმართ განხორციელდა იძულება, კონკრეტულად უნდა გადმოსცემდეს ფაქტებს, თუ რა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებს ჰქონდა ადგილი მისი ან მისი ახლობლის მიმართ, რატომ იყო ეს ქმედება რეალური ხასიათის და სხვა.

132. „სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს“ (იხ.სუსგ №ას-89-83-2015, 23 ოქტომბერი, 2015 წელი).

133. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კერძო პირებზე, სახელმწიფო ხელისუფლების წარმომადგენელთა ზეწოლას გარიგების ხელმოწერის მიზნით, გააჩნია კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი და აქედან გამომდინარე, ბუნებრივია, რომ ასეთი (იძულების) ფაქტების დაფიქსირება წერილობით ან სხვა მსგავსი მატერიალური ფორმით არ ხდება. შესაბამისად, ასეთი სახის ფაქტების დადგენისას, დიდი მნიშვნელობა აქვს მოწმეთა ჩვენებებს და სხვა არაპირდაპირ მტკიცებულებათა ერთობლიობას.

134. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების მიზნით სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაიკითხა საქართველოს შსს-ოს ყოფილი თანამშრომელი - მ.ძ–ძე, რომელიც აწარმოებდა ზ.ა–ძის დაკითხვას. მოწმემ განმარტა, რომ მოსარჩელის დაკითხვა განხორციელდა მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში და სასამართლოს აღუწერა მოწმის დაბარების კანონით დადგენილი პროცედურები, ვინაიდან არ ახსოვდა, მივიდა თუ იძულების წესით იქნა მიყვანილი ზ.ა–ძე შესაბამის დაწესებულებაში. მოსარჩელე უარყოფს სათანადო უწყებით მის დაბარებას შესაბამის დაწესებულებაში, თუმცა სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელი გამომძიებელი უთითებს, რომ კანონის ფარგლებში განხორციელდა ზ.ა–ძის დაბარება გამოძიებისას.

135. მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ მის მიმართ ადგილი არ ჰქონია ფიზიკურ ძალადობას, განხორციელდა მხოლოდ ფსიქოლოგიური ზეწოლა, რაც გამოიხატა დაპატიმრების მუქარაში (და არა მისი და მისი ოჯახის წევრების ფიზიკური ლიკვიდაციისა და წამების მუქარაში, როგორც ეს სარჩელშია აღნიშნული). მოსარჩელე ვერ აკონკრეტებს, თუ რა სახის დანაშაული ჩადენას ედავებოდა საგამოძიებო ორგანო. მოსარჩელე მხოლოდ ვარაუდს გამოთქვამს, რომ მისი გულისთვის, ვინაიდან წილის დათმობაზე უარს არ განაცხადებდა, ა.ლ–ს, რომელიც იყო ზ.ა–ძის რესტორანში „დ.ს–ე“ დასაქმებული პირი, შეექმნებოდა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის საშიშროება, ვინაიდან მხარის განმარტებით, „ყველანაირი საბუთი მის სახელზე იყო“. მოსარჩელის ერთ-ერთი არგუმენტი დაპატიმრებასთან მიმართებით იყო ის, რომ მაშინდელი ხელისუფლების პერიოდში ძალადობრივი ქმედებები, ასევე არჩადენილი დანაშაულის ჩადენის მიზნით პირის სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებაში მიცემა იმ დროინდელი მაღალჩინოსნების ხელწერას წარმოადგენდა. იმ პერიოდში საზოგადოებაში არსებული საყოველთაო შიშის ფონიდან გამომდინარე, კი, ზ.ა–ძეს ექმნებოდა მუქარის სისრულეში მოყვანის საფუძველი. ე.შ. კი, ააიპ „ს.კ. კავშირის“ თავმჯდომარე, იყო მაშინდელი თანამდებობის პირებთან დაკავშირებული პირი, რომელსაც გავლენის გამოყენებით შეეძლო მასზე ზეწოლის განხორციელება. ამასთან, სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ძ–ძემ განმარტა, რომ იგი შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის დაწესებულებებში მუშაობდა 17 წელი. თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია, მ.ძ–ძეს ახალი ხელისუფლების პერიოდშიც (2012 წლიდან) ეკავა გარკვეული თანამდებობები ძალოვან სტრუქტურებში, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მასსა და ე.შ–ს შორის იმგვარი კავშირი, რომელსაც შეეძლო განეპირობებინა მ.ძ–ძის თანამდებობრივი მდგომარეობის გამოყენება სადავო გარიგების იძულებით დადების მიზნით.

136. როგორც სააპელაციო სასამართლოს მიერაა დადგენილი, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ე.შ–ს კავშირებს სადავო პერიოდის მაღალჩინოსნებთან, ასევე იმას, რომ აღნიშნული პირების მხრიდან ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის იძულებას.

137. საქმეში წარმოდგენილია ზ.ა–ძის 2011 წლის 18 ოქტომბრის წერილი (ტ. II, ს.ფ. 209-210), რომლითაც მოსარჩელე ე.შ–ს - ს.კ.კ–ის თავმჯდომარეს ატყობინებს 15 ოქტომბერს „სოდის“ თანამშრომლების მიერ მასზე განხორციელებული იძულების შესახებ და სთავაზობს მოლაპარაკებას. მოწმე ა.შ–ის ჩვენებაში კი აღნიშნულია, რომ დაკითხვიდან მეორე დღეს (თუმცა, მოწმეს არ ახსოვს, რომელი დაკითხვის შემდგომი დღე იყო) მასთან მივიდა ზ.ა–ძე და მოუყვა ე.წ. „სოდის“ შენობაში მასზე განხორციელებული ზეწოლის შესახებ.

138. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობებს, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები რელევანტურ მტკიცებულებებად ვერ იქნება მიჩნეული, ვინაიდან იგი ეფუძნება ზ.ა–ძის ცალმხრივ განმარტებებს. მოწმე ინფორმაციას ფლობს ზ.ა–ძისგან გადმოცემით და საუბრობს მხოლოდ ზოგადად, იგი რაიმე ფაქტის შემსწრე არ ყოფილა. ამასთან ის გარემოება, რომ ე.შ– მუშაობს საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობაზე 2008 წლიდან (იხ. ცნობა, 20 იანვარი, 2020 წ., ტ.3.ს.ფ. 297), ვერ მიიჩნევა ამგვარი კავშირის დადასტურებისათვის საკამარის საფუძვლად.

139. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის თავმოყრის შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეამოწმოს ყველა გასათვალისწინებელი მოთხოვნის საფუძველი, თუ ერთ-ერთი მათგანი საერთოდ (ან სრულყოფილად) ვერ მიუახლოვდება მოსარჩელის მიერ დასახულ და სასურველ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-332-317-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი). განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე უთითებს, რომ მას იძულებით დაათმობინეს საკუთრების უფლება მოპასუხეების სასარგებლოდ. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, ხომ არ გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგი - წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა არასახელშეკრულებო მოთხოვნის საფუძვლებიდან, კერძოდ, დელიქტიდან. „იძულება იმდენად აშკარად და უხეშად ხელყოფს ნების თავისუფლების მდგომარეობას, რომ ზოგჯერ იგი დელიქტის სახესაც ღებულობს“, „...შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 408-ე და 992-ე მუხლების წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს მისგან დამოუკიდებლად, ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა. ამდენად, მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგაც (იხ:ბ. ზოიძე., „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, თბილისი, 2001 წ., გვ. 246, 252)..

140. აღნიშნული მსჯელობა სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებას, რომლის თანახმად, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. დიდი პალატის მითითებით, „თუკი იძულებისა საფუძველზე, შემცილებელ პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში, იძულება, უნდა განვიხილოთ როგორც დაუშვებელი მოქმედება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02 მარტი,2017წ., §212, §213).

141. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელისთვის სასურველი სამართლებრივი შედეგი შეიძლება გამომდინარეობდეს სსკ-ის 992-ე [„პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“], 998-ე [თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით] და 408.1-ე [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება] მუხლებიდან.

142. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. თუკი ასეთი ქმედება არ არსებობს, მაშინ დელიქტის შემადგენლობის სხვა წინაპირობების შემოწმება ზედმეტია. ( შდრ: (სუსგ №ას-679-2021, 18 იანვარი, 2022 წ).

143. მოსარჩელე უთითებს მის მიმართ განხორციელებული შესაძლო იძულების შედეგად მისი საკუთრების უფლების ხელყოფის ფაქტზე. პირის იძულება, ნების საწინააღმდეგოდ დათმოს საკუთრება მესამე პირის/პირების სასარგებლოდ, თავისი ხასიათით წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, ვინაიდან ასეთი ქმედება არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით, ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლითა და სსკ-ის 170-ე მუხლით გარანტირებულ მესაკუთრის უფლებას, თავისუფლად ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს საკუთრებას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., §193). ამდენად, მოსარჩელეზე განხორციელებული შესაძლო იძულების ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში სახეზე იქნება დელიქტის ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობა - მოსარჩელის საკუთრების ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება.

144. მოსარჩელე უთითებს, რომ თავისი კუთვნილი წილი, მასზე განხორციელებული იძულების შედეგად დაუთმო მოპასუხეებს. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, იძულება მომდინარეობდა სახელმწიფოს ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირებისაგან. მაშასადამე, სახეზე უნდა იყოს ზიანის დადგომაში მოპასუხეთა თანამონაწილეობა და სსკ-ის 998-ე მუხლით გათვალისწინებული სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლები. შესაბამისად, იმისათვის, რათა მოსარჩელე აღდგეს პირვანდელ უფლებებში და ცნობილ იქნეს წილის მესაკუთრედ, აუცილებელია დადასტურდეს ის გარემოებაც, რომ სადავო გარიგების კონტრაჰენტი - მოპასუხე ააიპ ს.კ–ია ( ს.კ.შ.კ–ი) სახელმწიფოს ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირებთან ერთად მონაწილეობდა საკუთრების ხელყოფაში (რადგან ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო) ან (2) შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით (998-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

145. ზემოაღნიშნულ პირველ შემთხვევაში (ერთობლივი ზიანი) ზიანის მიმყენებელი პირები უნდა მოქმედებდნენ ურთიერთშეთანხმებით ანუ სახეზე უნდა იყოს ზიანის დადგომაში განზრახი თანამონაწილეობა, ხოლო მეორე შემთხვევაში (ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იგულისხმება ორი შემთხვევა: (1) პირი, ვინც თავისი უმოქმედობით ხელი შეუწყო სხვის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებას, რადგან სხვისთვის ზიანის დადგომა მას ანიჭებს რაიმე სარგებელს და ეს უმოქმედება უნდა შეფასდეს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული (მაგალითად, მეზობელმა ისარგებლა მუშების მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, რასაც მოჰყვა მისი მეზობელი მიწის ნაკვეთის მიჯნის მოშლა); (2) მიუხედავად იმისა, რომ მისთვის ცნობილი გახდა ზიანისა და მისი წარმომშობი მიზეზების თაობაზე, პირმა შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით (მაგალითად, შეგნებულად ბინა შეიძინა იმ პირისაგან, ვინც ყალბი საბუთების საფუძველზე აღირიცხა ბინის მესაკუთრედ და ეს შემძენისთვის გახდა ცნობილი) და ამ შემთხვევაშიც, მისი ქმედება უნდა შეფასდეს როგორც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული (იხ. სუსგ №ას-857-821-2014, 21 დეკემბერი, 2015 წ.).

146. ამდენად, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს, რომ: ა)სახელმწიფოს ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირებმა ჩაიდინეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (იძულება); აღნიშნულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაში მათთან ერთად მონაწილეობდა მოპასუხე ან ამ უკანასკნელმა შეგნებულად ისარგებლა მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანით.

147. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის, როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (იხ. სუსგ №ას-839-805-2016, 2017 წლის 6 მარტი).

148. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მოპასუხეებისათვის დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტის, კერძოდ, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობა, რაც დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის სხვა წინაპირობების შემოწმებას აზრს უკარგავს.

149. მოცემულ საქმეზე მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, სადავო გარიგების დადების მიზნით მოსარჩელის მიმართ განხორციელდა თუ არა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (იძულება), რაც მოსარჩელემ სამოქაალქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების სტანდარტით ვერ დაადასტურა, შესაბამისად, საკასაციო პალატა აღარ იმსჯელებს შეცილებისა და ხანდაზმულობის ვადებზე.

150. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ 2011 წლის 24 ოქტომბრის გარიგების ნამდვილობის დადგენა, საფუძველს აცლის დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

151. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

152.ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

153.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

154.სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ზ.ა–ძეს (პ.ნ: ........) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს გ.მ–ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 26.09.2023-ში N18719355639 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1432.50 ლარის 70% – 1,002.75 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე