საქმე №ას-551-2023 31 ოქტომბერი, 2023 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები:ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
კასატორი – შპს „რ.ფ–ი“ (მოპასუხე)
წარმომადგენელები - დ.მ–ი, ლ.ძ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელე)
წარმომადგენლები - გ.ა–ი, ლ.ზ–ნი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ხელშეკრულების შესრულება
საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „ბ–ის“ (შემდეგში: მოსარჩელე საწარმო, მყიდველი) სარჩელი, რომლითაც მოთხოვნილი იყო, შპს „რ.ფ–ისათვის“ (შემდეგში: მოპასუხე, გამყიდველი, აპელანტი ან კასატორი) 178,716 ტონა არმატურის (A500C კლასის-12-32 მმ დიამეტრის) მოსარჩელე საწარმოსათვის მიწოდების დავალდებულება, დაკმაყოფილდა;
1.1. მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელე საწარმოს მიაწოდოს 178,716 ტონა არმატურა (A500C კლასის-12-32 მმ დიამეტრის);
1.2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის- 5000 ლარის ანაზღაურება.
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, ასევე, იმავე სასამართლოს 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინების, რომლითაც მოპასუხის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა საქმისწარმოების შეწყვეტისა და მოპასუხის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების თაობაზე, გაუქმების შესახებ მოპასუხე საწარმოს მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა.
2.1. აპელანტს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდა მის მიერ სააპელაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 150.00 ლარის ოდენობით (საგადასახადო დავალება: N638827609; გადახდის თარიღი: 13.07.2022 წ. გადამხდელი: შპს ,,რ.ფ–ი’’, გადახდილი თანხა: 150 ლარი; გადამხდელის ბანკი: სს ,,თიბისი ბანკი’’, მიმღების ანგარიში/სახაზინო კოდი: 300773150; ფინანსთა სამინისტროს სახაზინო სამსახური: TRESGE22).
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. ერთი მხრივ, მოპასუხე საწარმოსა (გამყიდველი), და მეორე მხრივ, მოსარჩელე საწარმოს (მყიდველი) შორის, 01.04.2016 წელს, გაფორმდა პროდუქციის მიწოდების შესახებ ხელშეკრულება (ტ. 1; ს.ფ. 23-25; 01.04.2016 წლის პროდუქციის მიწოდების შესახებ ხელშეკრულება);
3.2. ხელშეკრულების მე-2 მუხლის თანახმად, (ხელშეკრულების საგანი), გამყიდველი იღებს ვალდებულებას, მიაწოდოს მყიდველს ხელშეკრულების მე-3 მუხლით გათვალისწინებული პროდუქცია ამ ხელშეკრულებით დადგენილი რაოდენობით და წესით, ხოლო, მყიდველი აუნაზღაურებს გამყიდველს მიწოდებული პროდუქციის საფასურს ამ ხელშეკრულებით დადგენილი ოდენობით და წესით. ხელშეკრულების მე-3 მუხლის თანახმად (ხელშეკრულების პირობები) 1. გამყიდველი ვალდებულია მიაწოდოს მყიდველს 870 ტონა არმატურა A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის, მხარეთა მიერ წინასწარ შეთანხმებული მახასიათებლებითა და რაოდენობებით; 2. პროდუქციის მიწოდებას ახორციელებს გამყიდველი მყიდველის მიერ მითითებულ ობიექტზე; 3. პროდუქციის მიწოდება მოხდება ეტაპობრივად, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ ვადებში. საქონლის ყოველი პარტიის მიწოდება უნდა მოხდეს ისეთ ვადაში, რომ გამყიდველს საწარმოო სიმძლავრეებისა და მიმდინარე შეკვეთების გათვალისწინებით შეეძლოს შესაბამისი მოთხოვნის შესრულება; 4. პროდუქცია მიწოდებულად ითვლება მხარეთა უფლებამოსილ წარმომადგენელთა შორის სათანადო (სასაქონლო ზედნადები, ან სხვა შესაბამისი დოკუმენტი) აქტის გაფორმების შემდეგ...
3.3. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის (პროდუქციის ღირებულება და ანგარიშწორების წესი) მე-2 პუნქტის თანახმად, მყიდველის მიერ პროდუქციის მთლიანი ღირებულების ანაზღაურება მოხდება წინასწარ, ამ ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე; ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად (ხელშეკრულების მოქმედება), ხელშეკრულება ძალაშია ხელმოწერის დღიდან და მოქმედებს 2017 წლის 1 აპრილამდე;
3.4. ხელშეკრულების მე-12 მუხლის (ხელშეკრულების შეწყვეტა) მე-2 პუნქტის თანახმად, მხარეს უფლება აქვს ცალმხრივად ვადამდე შეწყვიტოს ხელშეკრულება, თუ მეორე მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით დაკისრებულ მოვალეობებს;
3.5. მყიდველმა გამყიდველს წინასწარ გადაუხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არმატურის საფასური მთლიანად - 754 474.88 ლარი (ტ. 1; ს.ფ. 26; 15.04.2016 წლის საგადასახდო დავალება, სადაც დანიშნულებაში მითითებულია - საქონლის ღირებულების ავანსი - 334 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული კურსით 2.2525);
3.6. არც ერთ მხარეს ცალმხრივად არ შეუწყვეტია ხელშეკრულება;
3.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით (საქმეზე №2/28258-18), მყიდველი საწარმოს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 22.442 ტონა არმატურის (2016 წლის პირველი აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე) მიწოდება, ხოლო, სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებისა (მესამე პირისაგან შეძენილი 178.697076 ტონა არმატურის - 330 428.27 ლარის ღირებულების) და მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში, არ დაკმაყოფილდა;
3.7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 4 მარტის განჩინებით, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწვეტილება. ხოლო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით (საქმე N ას-464-2021), მოდავე მხარეთა საკასაციო საჩივრები, დარჩა განუხილველი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/28258-18, შევიდა კანონიერ ძალაში და 06/08/2021 წელს გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.
3.8. განსახილველ შემთხვევაში მყიდველი საწარმო გამყიდველის მიმართ აღძრული სარჩელით მოითხოვს, რომ მოპასუხეს დაევალოს მოსარჩელისათვის 178,716 ტონა არმატურის (A500C კლასის 12-32 მმ დიამეტრის) მიწოდება.
3.9. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მოპასუხე საწარმომ, გარდა იმისა, რომ მიუთითა მყიდველი საწარმოს სარჩელის უსაფუძვლობაზე (იხ. შესაგებლის და სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები), ასევე, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ არსებობს სარჩელზე, სსსკ-ის 272-ე მუხლის ,,ბ’’ პუნქტით გათვალისწინებული (სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ: ბ) არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით), საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი. ამ კუთხით მოპასუხემ განმარტა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა მისი შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ, რაც ასევე წარმოადგენს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, გასაჩივრებულ განჩინებას.
3.10. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხე საწარმოს წარმომადგენლის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ არ დაკმაყოფილდა. შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა, რომ გამოვლენილი არ იყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 272-ე მუხლის ”ბ” პუნქტის კვალიფიკაციის წინაპირობები, ვინაიდან განსახილველ დავაში სახეზეა სხვა დავის საგანი და სხვა საფუძველი, კერძოდ, წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეს, როგორც გამყიდველ საწარმოს, დაევალოს მისთვის 178.716 ტონა არმატურის მიწოდება მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული მოთხოვნა არ ყოფილა განხილული კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით.
3.10.1. სსსკ-ის 272-ე მუხლის ”ბ” პუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ: არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. ამავე კოდექსის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი;
3.10.2. სააპელაციო სასმაართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველი სარჩელით, მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხეს დაევალოს მისთვის 178.716 ტონა არმატურის მიწოდება. საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც დგინდება, რომ უკვე განხილული სარჩელით, მყიდველი საწარმო (წინამდებარე დავის მოსარჩელე მხარე) გამყიდველი საწარმოსაგან (წინამდებარე სარჩელში მოპასუხე მხარე) ითხოვდა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის - 330,428.27 ლარის ანაზღაურებას, ასევე, მოპასუხისათვის ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად დარჩენილი 22.442 ტონა არმატურის მიწოდებას და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებას. დადგენილია, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს დაევალა მყიდველი საწარმოსათვის მიეწოდებინა 22.422 ტონა არმატურა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.7.-3.7.1 ქვეპუნქტები);
3.10.3. სსსკ-ის 272-ე მუხლის ”ბ” პუნქტთთან მიმართებით საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ ,,იმისათვის, რომ სწორად შეფასდეს ნორმის გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებები, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, თუ რას წარმოადგენს ნორმის მიზნებისათვის სარჩელის/დავის ,,საგანი‘’ და ,,საფუძველი‘’: ა) სარჩელის/დავის საგანი არის მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისადმი, რომელიც უნდა განიხილოს სასამართლომ და რომლის მიმართაც უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (განჩინება), უფრო კონკრეტულად ,,საგანი‘’ არის მოთხოვნის შინაარსი და არა მისი მატერიალური ობიექტი; ბ) რაც შეეხება ,,საფუძველს‘’, ეს არის გარემოებები, რომელზეც მხარე ამყარებს საკუთარ მოთხოვნებს და რომელთა დადასტურებაც სწორედ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება მიზნად (იხ. სუსგ Nას-1014-934-2017, 4 .05.2018 წ.);
3.10.4. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ გამოიკვეთა სსსკ-ის 272-ე მუხლის ”ბ” პუნქტის კვალიფიკაციის წინაპირობები, ვინაიდან განსახილველ დავაში სახეზეა სხვა დავის საგანი და სხვა საფუძველი. იმისათვის, რომ სწორად შეფასდეს სსსკ-ის 272-ე მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტის გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებები, ცალსახად და არაორაზროვნად უნდა დგინდებოდეს, რომ დავის საგანი იდენტურია. როგორც აღინიშნა, ამავე მხარეებს შორის უკვე წარიმართა სასამართლო დავა N2/28258-18 საქმეზე. ამ დავაზე მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. გადაწყვეტილების და დავის არსის მიხედვით, დავის საგანს წარმოადგენდა 22,442 ტონა არმატურის ნაწილში ხელშეკრულების შესრულება, და ზიანის ანაზღაურება 330,428.27 ლარის ოდენობით. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, წინამდებარე დავაზე მოთხოვნილია 178,716 ტონა არმატურის მიწოდება. ამასთან, მაშინ როდესაც წინა სადავო საქმეზე დავის საგანი ზიანის ანაზღაურება იყო, წინამდებარე დავაზე დავის საგანი ვალდებულების შესრულებაა;
3.10.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით „საქმის წარმოების შეწყვეტისათვის განმსაზღვრელია, სასარჩელო მოთხოვნები და სარჩელის ფაქტობრივი დასაბუთება უკვე გადაწყვეტილი დავის იდენტური იყოს“ (სუსგ N ას-434-417-2016, 26.08.2016 წ.).
3.11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგნის სხვაობა სასარჩელო მოთხოვნებიდანაც დგინდება. მოსარჩელე ადრე განხილულ სამოქალაქო დავაზე ითხოვდა ზიანის - 330,428.27 ლარის ანაზღაურებას, წინამდებარე დავაზე კი სასარჩელო მოთხოვნა 178.716 ტონა არმატურის მიწოდებაა. ერთ-ერთ დავაზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა დავის საგნის იგივეობა, მაშინაც კი, როცა არსებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელე სახლამდე მისასვლელი საავტომობილო გზის დასრულებას მოითხოვდა ხელშეშლის აღკვეთის გზით, ხოლო მიმდინარე დავაში - ვალდებულების შესრულების და ქმედების განხორციელების მოთხოვნით (სუსგ N ას- 175-162-2015, 15.05.2015 წ).
3.12. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე დავა, მიმდინარეობს სხვა საფუძვლებით. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ „საქმის წარმოების შეწყვეტას კანონმდებელი უკავშირებს სსსკ-ის 272-ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით ზუსტად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობას, კერძოდ, საქმის წარმოების შეწყვეტა დასაშვებია, თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დასრულდა დავა იმავე მხარეებს შორის, ანალოგიური სასარჩელო მოთხოვნისა და სარჩელის იმავე ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების გამო. „სარჩელის საფუძვლები“ მოცემული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ დასაბუთებას, თუმცა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებს უნდა მიენიჭოს, ვინაიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ გამოსაყენებელ სამართლის ნორმას თავად სასამართლო განსაზღვრავს, თუნდაც მხარეს იგი მითითებული არ ჰქონდეს. ამასთან, ზემოაღნიშნული წანამძღვრები წარმოდგენილ უნდა იქნეს კუმულაციურად, რაც ნიშნავს, რომ ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო ვერ შეწყვეტს საქმის წარმოებას“ (სუსგ N ას-1089-2018, 24.12.2018 წელი); საკასაციო სასამართლოს განმარტებით „მოთხოვნათა იგივეობა მატერიალური სამართლის საკითხია და არა - საპროცესო სამართლის“ (სუსგ N ას-392-2019; 27.11.2020წ.).
3.13. მოცემულ შემთხვევაში განსხვავებულია როგორც მოთხოვნის სამართლებრივი, ისე ფაქტობრივი საფუძვლები. N2/28258-18 საქმეზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 394-ე მუხლი და დავა ეხებოდა ამ მუხლიდან გამომდინარე თანხის დაკისრებას/ზიანის ანაზღაურებას. წინამდებარე დავაზე კი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 477-ე მუხლიდან და მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან. ამასთან, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით და საქმის გარემოებებით დასტურდება, რომ განსხვავებულია მოთხოვნათა ფაქტობრივი საფუძვლები. N2/28258- 18 სასამართლო გადაწყვეტილებიდან ცალსახად და არაორაზროვნად დგინდება საფუძვლებში სხვაობა: „სასამართლ მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამყიდველს, შეუძლია სკ-ის 477-ე მუხლის შესაბამისად, შეძენილი საქონლის მიწოდება მოითხოვოს, ან სკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლების შესაბამისად გავიდეს ხელშეკრულებიდან და მოითხოვოს გადახდილი თანხის დაბრუნება. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების ნაცვლად ნასყიდობის საფასურის დაბრუნება და ამ გზით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება ნიშნავს მოთხოვნის არა მხოლოდ სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი საფუძვლების შეცვლასაც, რისი უფლებამოსილება სასამართლოს არ გააჩნია“. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ფაქტობრივი საფუძვლის ცვლილებაა ზიანის ანაზღაურების (თანხის) მოთხოვნის ნაცვლად, ვალდებულების შესრულების (არმატურის გადაცემის) მოთხოვნა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის (აპელანტის) მტკიცება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის განჩინება, კერძოდ კი მე-16 გვერდზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, საფუძველს აძლევდა მოპასუხეს მოეთხოვა მყიდველი საწარმოს სარჩელზე საქმის წარმოების შეწყვეტა. მითითებულ განჩინებაში სასამართლოს მიერ განვითარებული მსჯელობა, არ მოიცავს რაიმე მითითებას, რის საფუძველზეც შესაძლებელი იქნებოდა იმ დასკვნის გაკეთება, რომ დარჩენილ 178.716 ტონა არმატურაზე, მოსარჩელეს ეზღუდებოდა დავის წამოწყების უფლება (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება- ტ.2, ს.ფ.175).
3.14. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო საკითხის კუთხით მნიშვნელოვანია ის ფაქტობრივი მოცემულობა, რომ წინა სასამართლო დავაში, როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლომ, ისე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინეს, რომ ხელშეკრულება ითვალისწინებდა 870 ტონა არმატურის მიწოდებას ჯამურად (12-32 მმ). მყიდველ საწარმოს (განსახილველი დავის მოსარჩელეს) მიღებული ჰქონდა მხოლოდ 668.862 ტონა არმატურა. შესაბამისად, მოსარჩელეს მოპასუხე საწარმოსაგან (გამყიდველისაგან) არ მიუღია 201.338 ტონა არმატურა. მიუღებელი არმატურიდან 22.422 ტონა მოთხოვნილ იქნა პირველი სარჩელით, N2/28258-18 საქმეში, ხოლო, დანარჩენ არმატურას, - 178.716 ტ. მოსარჩელე ითხოვს წინამდებარე საქმეში. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს არ მიუღია 178.716 ტონა არმატურა (12-32 მმ) გაფორმებული 01.04.2016 წლის ხელშეკრულების საფუძველზე. წინამდებარე სარჩელით, მოსარჩელე მოითხოვს სწორედ ამ არმატურის მისთვის გადაცემას. ამდენად, მოსარჩელეს არც ერთ დავაში, სარჩელით არ მოუთხოვია 178.716 ტონა არმატურის გადმოცემა.
3.15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ არის სსსკ-ის 272-ე მუხლის ”ბ” პუნქტის კვალიფიკაციის წინაპირობები, განსახილველ დავაში სახეზეა სხვა დავის საგანი და სხვა საფუძველი. წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხეს დაევალოს მისთვის 178.716 ტონა არმატურის მიწოდება მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული მოთხოვნა არ განხილულა კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე დაუსაბუთებლად, და უარი უთხრა მხარეს მის დაკმაყოფილებაზე.
3.16. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხე (გამყიდველი) საწარმო მოვალეა შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მიაწოდოს მყიდველს (მოსარჩელეს) 178,716 ტონა არმატურა.
3.17. სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლის ნორმისადმი სუბსუმირების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სსკ-ის 477-ე „1. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი; 2. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება“, 316.1-ე „ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება“ და 361.2-ე „ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას) მუხლები უნდა იქნეს მიჩნეული. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, განსაზღვრულია ნასყიდობის ხელშეკრულების სუბიექტთა უფლება-მოვალეობები და დადგენილია, რომ გამყიდველი მოვალეა, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. თავის მხრივ, დადგენილია მყიდველის მოვალეობა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. აღნიშნული განმარტებიდან ნათლად იკვეთება სასყიდლიანი გარიგების კონსესუალური, ორმხრივი ბუნება და კანონმდებელი ნასყიდობისათვის დადგენილი ზოგადი წესით განსაზღვრავს ამ ვალდებულების მთავარ პირობებს. გარიგების შესრულებულად მიჩნევისათვის სავალდებულოა, მხარეებმა საკუთარი უფლება- მოვალეობები განახორციელონ ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით – ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.
3.18. მოცემული დავის ფარგლებში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2016 წლის 1 აპრილს დადებული პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება, ხოლო, დავის საგანს - აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე არმატურის მიწოდება.
3.19. როგორც აღინიშნა, მოცემული დავის მხარეებს შორის უკვე წარიმართა ერთი სამოქალაქო დავა, რომელიც დასრულებულია და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2019 წლის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. სსსკ-ის 106.“ბ“ მუხლით: „მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: (ბ) ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ“.
3.19.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პრეიუდიციული ძალა ენიჭება სასამართლო გადაწყვეტილებების სარეზოლუციო ნაწილს, გადაწყვეტილების აღწერილობით და სამოტივაციო ნაწილებში მითითებულ ფაქტებს მხოლოდ მაშინ გააჩნია იმავე მხარეებს შორის სხვა სამოქალაქო საქმეზე უდავოდ დადასტურებული მტკიცებულების ძალა, თუ აღნიშნული ფაქტი სასამართლოსთვის კვლევის ობიექტი იყო და სასამართლომ იგი მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად უდავოდ ან დადგენილ სადავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია. რაც შეეხება ფაქტებს, რომლებზეც სასამართლომ მხარის მითითების საფუძველზე იმსჯელა და სამართლებრივი შეფასების მიზნებისათვის გამოიყენა, პრეიუდიციული ძალა ვერ მიენიჭება. კანონმდებელი პრეიუდიციულ მნიშვნელობას სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტს ანიჭებს და არა სასამართლოს გადაწყვეტილებაში განვითარებულ ნებისმიერ მსჯელობას. გარდა ამისა, პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ შეიძლება მიენიჭოს სასამართლოს მიერ ნორმის განმარტებას და აღნიშნული განმარტების საფუძველზე ფაქტობრივი გარემოების სამართლებრივ შეფასებას.
3.19.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2019 წლის 13 თებერვლის N2/28258-18 გადაწყვეტილებით, განხილულ იქნა დავა მყიდველ და გამყიდველ საწარმოებს, ანუ იგივე მხარეებს შორის. N2/28258-18 საქმე, წინამდებარე დავის მსგავსად, შეეხებოდა 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე არმატურის მიწოდებას. მყიდველი საწარმოს სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა იმ ნაწილში, რომლითაც მოთხოვნილი იყო მოპასუხეს-გამყიდველ საწარმოს დავალებოდა 22.422 ტონა არმატურის (A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის მქონე) მოსარჩელისათვის მიწოდება. განსახილველ დავაში ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნილი არის დარჩენილი არმატურის (A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის მქონე) მიღება, რომლის ოდენობაც შეადგენს 178.716 ტონას.
3.19.3. თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2019 წლის 13 თებერვლის N2/28258-18 გადაწყვეტილებით დაადგინა შემდეგი ფაქტები, რომლებსაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნია განსახილველი დავის მიმართ: „3.1.1. პუნქტი - 2016 წლის 1 აპრილს შპს „ბ–ს“ (მყიდველი, მოსარჩელე) და შპს „რ.ფ–ს“ (გამყიდველი, მოპასუხე) შორის გაფორმდა პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება. ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის შესაბამისად, გამყიდველი ვალდებულია მიაწოდოს მყიდველს 870 ტონა არმატურა A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის, მხარეთა მიერ წინასწარ შეთანხმებული მახასიათებლებითა და რაოდენობებით“; „3.1.2. პუნქტი - მყიდველმა გამყიდველს წინასწარ გადაუხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არმატურის საფასური მთლიანად - 754 474.88 ლარი. საგადასახდო დავალების დანიშნულებაში მითითებულია (საქონლის ღირებულების ავანსი 334 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული კურსით 2.2525)“; „3.2.1 პუნქტი - მყიდველმა გამყიდველისაგან მიიღო 668.862 ტონა არმატურა. ბოლო მიწოდება განხორციელდა 23.03.2018 წელს... გამყიდველი მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფასი მოქმედებდა ერთი წლის ფარგლებში, ხოლო ამ ვადის გასვლის შემდეგ მას არ ჰქონდა პროდუქციის მიწოდების ვალდებულება. სასამართლო ამ მტკიცებას არ იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული 1-წლიანი ვადა არის პროდუქციის მიწოდების და არა შეძენის ვადა. დადგენილია და სადავო არ არის, რომ მყიდველმა წინასწარ გადაიხადა მთლიანი პროდუქციის საფასური, რის შემდეგაც აღნიშნული საქონლის გამყიდველისაგან მოთხოვნის უფლება მოიპოვა და ეს უფლება დროში შეზღუდული არ არის. ამდენად, როგორც აღინიშნა, 1-წლიანი ვადა გათვალისწინებული იყო პროდუქციის მიწოდებისათვის“; „3.2.2 პუნქტი - ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის საფუძველი არ არსებობს... ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვისთვის შეგებებული სარჩელის ავტორს უნდა მიეთითებინა საიდან გამომდინარე რა შესასრულებელი ვალდებულება გააჩნია მოსარჩელეს და წარმოედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადგენილად იქნებოდა მიჩნეული, რომ მყიდველს გააჩნია სხვა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვადამოსული შეუსრულებელი ვალდებულება, დადგენილია, რომ ნასყიდობის ფასის გადახდისას მყიდველმა აირჩია შესასრულებელი ვალდებულება: საგადახდო დავალების დანიშნულებაში მითითებულია რა ვალდებულებას ემსახურება გადახდა (იხ. 3.1.2 პუნქტი)“.
3.20. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ მოპასუხეს არ აქვს არმატურის მიწოდების ვალდებულება ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო და განმარტა, რომ კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო მოვალე არ იძენს ხელშეკრულების შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას და არც ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას (სსკ-ის 405-ე, 352-ე მუხლების შესაბამისად), მით უფრო, იმ ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ გამყიდველს ნასყიდობის საგნის საფასური მიღებული აქვს (სსკ-ის 369-ე მუხლი). წინააღმდეგ შემთხვევაში ვალდებულების შეწყვეტა გამოიწვევდა მოვალისათვის იმ ქონების დატოვებას, რაც მას კრედიტორისათვის უნდა გადაეცა. სანამ ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, არ შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ მოვალემ ვადა გადააცილა. კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებისას მოვალე მხოლოდ მაშინ არის პასუხისმგებელი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, თუკი შესრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა მოვალის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, სსკ-ის 392-ე მუხლის მიხედვით (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 04.03. 20121 წლის განჩინება და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.07.2021 წლის განჩინება).
3.21. ამდენად, კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილება, თავისთავად, მოვალეს ვალდებულების შესრულებისაგან არ ათავისუფლებს. სსკ-ის 391-393-ე მუხლები ადგენს, რომ პასუხისმგებლობა ეკისრება კრედიტორს ვადის გადაცილებისათვის, მაგრამ იგი არ კარგავს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას.
3.22. მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 13 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მყიდველს გამყიდველისაგან მიღებული ჰქონდა 668,862 ტონა არმატურა, დადგენილია ასევე, რომ 22,442 ტონა არმატურის მიწოდება ამავე გადაწყვტილებით დაევალა მოპასუხე საწარმოს. ხელშეკრულებით განისაზღვრა გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის 870 ტონა არმატურის მიწოდების ვალდებულება. ამდენად, დარჩენილი, მისაწოდებელი არმატურის რაოდენობა შეადგენს 178,716 ტონას. სასარჩელო მოთხოვნა გამყიდველი (მოპასუხე) საწარმოს მიერ მყიდველი (მოსარჩელე) საწარმოსათვის 178,716 ტონა არმატურის (A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის) მიწოდების შესახებ დასაბუთებულია, რაც მართებულად დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლომ (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება- ტ.2, ს.ფ.180).
4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
4.1. მოპასუხე საწარმომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება (რომლითაც უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და განჩინება), მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ან საქმის წარმოების შეწყვეტა მოითხოვა (იხ. საკასაციო საჩივარი-ტ.2, ს.ფ.185-202).
4.2. კასატორი სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ” ქვეპუნქტს მოიხმობს და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებას N ას-1014-934-2017, 4.05.2018წ., რომელიც, მისი მოსაზრებით, სწორედ მის პოზიციას შეესატყვისება. კასატორი უთითებს, რომ მოსარჩელემ ზიანი დაარქვა „პირველ“ საქმეში იმას, რომ ვერ მიიღო გამყიდველისაგან არმატურა, რომელიც სხვაგან იყიდა და ზიანი არის ამ არმატურის ღირებულება. მხარემ ამ გზით დაიცვა საკუთარი უფლება და ასე განსაზღვრა დავის საგანი. კასატორს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 272-ე მუხლის თანახმად, არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. სსსკ-ის 266-ე მუხლის საფუძველზე, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე. აგრეთვე - სადავო გახადონ სხვა პროცესში სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები;
4.3. კასატორი უთითებს სასამართლო პრაქტიკაზე და ასევე დოქტრინაზე, რომელიც, პირველ რიგში, ემყარება იმას, რომ როდესაც სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, ეს ნიშნავს, რომ „დავა გადაწყვეტილია“ (Res Judicata), ხოლო მეორე პრინციპი ისაა, რომ პრეიუდიცია კრძალავს სასამართლოს მიერ ერთ საქმეზე უკვე განხილული საქმის ხელახლა განხილვას, დაუშველად მიიჩნევს ფაქტების ხელმეორედ დადგენას, რომლებიც დადასტურებულია სხვა საქმეზე;
4.4. ადრე განხილულ დავაში სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა გამყიდველი საწარმოს სააპელაციო საჩივარი იმ საფუძვლით, რომ მოთხოვნა არ იყო სათანადოდ დასაბუთებული, რადგან საქმეში წარდგენილი იყო მრავალი ანგარიშ-ფაქტურა და სასაქონლო ზედდებულები, რომელსაც სასამართლო ვერ განიხილავდა მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობებისა და არსებული ურთიერთმოთხოვნების ოდენობის დასადგენად, ამასთან, გაქვითვისათვის არ იყო საჭირო სარჩელის წარდგენა;
4.5. სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 4 მარტის განჩინების 17.7 პუნქტით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ არმატურა მესამე პირებისაგან შეიძინა 2018 წლის 23 მარტის შემდეგ, რაც ის თარიღია, როდესაც მხარეებს შორის ფულადი მოთხოვნები გათანაბრდა და რომელი თარიღიდანაც გამყიდველმა საწარმომ მყიდველს აღარ გაატანა საქონელი „შემდგომში“ გადახდის პირობით. ამ უდავო ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელეს არავითარი მტკიცებულება არ აქვს წარდგენილი, რეალურად ვერც წარადგენდა, რადგან ასეთი არ არსებობს;
4.6. ხელმეორედ აღძრული სარჩელი ნიშნავს 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ამჟამად უკვე 3-ჯერ გაზრდილი ღირებულების 178 716 ტონა არმატურის დამზადებისა და გადაცემის მოთხოვნას. 2018 წლის 23 მარტს არმატურის ბოლოჯერ მიწოდება სწორედ იმას ადასტურებს, რომ გამყიდველი ნებაყოფლობით ასრულებდა ხელშკრულებას მანამ, სანამ არ ამოიწურა მყიდველის მიერ გადახდილი ავანსი (2017 წლის 1 აპრილის შემდეგ, გამყიდველს, სულ მცირე, სსკ-ის 398-ე მუხლით შეეძლო ესარგებლა).
4.7. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 მაისის განჩინებით გამყიდველი საწარმოს საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2023 წლის 16 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების 2023 წლის 6 ოქტომბრის ზეპირი მოსმენით გამართულ სხდომაზე მოსმენისა და შეფასების, მოპასუხის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ გამყიდველი საწარმოს საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია, უნდა დაკმაყოფილდეს და შპს "ბ–ის" სარჩელზე შეწყდეს საქმის წარმოება.
5. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოპასუხეს დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი, ამასთან, საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავსებით საკმარისია სადავო სამართალურთიერთობის შეფასებისათვის, არ ქმნის საქმის ხელახლა განსახილველად (ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად ან სხვა მტკიცებულებების ხელახლა გამოსაკვლევად) ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებულ პროცეუალურ საფუძველს და, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, შესაძლებელია ახალი გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე.
6. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სარჩელის პასუხად მოპასუხემ წარადგინა როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო შესაგებელი, კერძოდ, მან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელის დაუსაბუთებლობაზე მიუთითა, ამასთან საპროცესოსამართლებრივი კუთხით (საპროცესო შესაგებელი) საქმის წარმოების შეწყვეტა მოითხოვა სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის ”არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით“ თანახმად (იხ. მოპასუხის შესაგებელი - ტ. 1, ს.ფ.40-51). შესაბამისად, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება/განჩინება მოპასუხემ სადავო გახადა როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო საფუძვლებით.
7. სასამართლომ პირველ რიგში ყურადღება უნდა გაამახვილოს საპროცესო და შემდეგ მატერიალურ შესაგებელზე, რადგან თუ გამოვლინდა, რომ საპროცესო შესაგებელი დასაბუთებულია, საქმის იურიდიული შედეგი სამოქალაქოსაპროცესო ნორმებს დაეფუძნება და მატერიალური სამართლის ნორმების განხორციელების წინაპირობების შემოწმების საჭიროება აღარ არსებობს (შეად. ბესარიონ ალავიძე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, გვ.747-748; თბილისი, 2020; https://lawlibrary.info/ge/books/Civil-Procedure-Com.pdf).
8. კასატორის მტკიცებით, განსახილველი საქმის ფარგლებში, დავის საგანს მყიდველი საწარმოს როგორც 28.09.2018 წლის, ასევე, 14.06.2019 წლის სარჩელებში, წარმოადგენს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. შესაბამისად, დავის საგანი ორივე სარჩელში იდენტურია. ამასთან, მყიდველი საწარმო საკუთარ მოთხოვნას ორივე სარჩელში აფუძნებს 2016 წლის 1 აპრილს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებულ ხელშეკრულებას და გარემოებას, რომ მყიდველმა საწარმომ (მოსარჩელემ) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა სრულად გადაიხადა, თუმცა, თვითონვე ვერ უზრუნველყო პროდუქციის საწარმოდან სრულად წამოღება. ამდენად, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის ორივე სარჩელის დავის საგანი და საფუძველი იდენტურია. ერთადერთი განსხვავება მოცემულ სარჩელებს შორის არის მოთხოვნის ოდენობა, კერძოდ, 2018 წლის სარჩელში მოსარჩელე საწარმო მოითხოვდა 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე 22,442 ტონა არმატურის მიწოდებას და ამავე ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებულ ზიანს- 330 428.27 ლარს. მყიდველი საწარმო 2019 წლის სარჩელით (მიმდინარე დავა) კვლავაც 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე მოითხოვს დარჩენილი 178,716 ტონა არმატურის მიწოდებას. კასატორი (მოპასუხე) უთითებს, რომ მხოლოდ ის გარემოება, რომ მყიდველმა საწარმომ მიმდინარე საქმეზე არმატურის მოთხოვნილი ოდენობა შეცვალა, არ შეიძლება ახალი სარჩელის აღძვრის წინაპირობა გახდეს, მითუმეტეს, რომ მოსარჩელისათვის ჯერ კიდევ პირველი სარჩელის შეტანის დროისათვის (28.09.2018წ.), ცნობილი იყო, რომ მას შეეძლო 201.138 ტონა არმატურის მოთხოვნა (იხ.საკასაციო საჩივარი სრულად- ტ.2, ს.ფ. 185-202).
9. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების შეწყვეტა უნდა ეფუძნებოდეს კანონით განსაზღვრულ მკაფიო კრიტერიუმებს: „სარჩელი იგივეა, თუ იგივეა სასარჩელო მოთხოვნა (სარჩელის საგანი), სარჩელის საფუძველი და იგი აღძრულია იმავე მხარეებს შორის. თუ ერთ-ერთი ელემენტი სხვაა, მაგალითად მოთხოვნა იგივეა, მაგრამ მოპასუხე სხვაა და ა.შ. სასამართლომ საქმე უნდა განიხილოს“ (იხ. თენგიზ ლილუაშვილი, ვალერი ხრუსტალი - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი; გვ. 478-481; თბილისი, 2007). „სარჩელის საფუძვლები“ მოცემული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ დასაბუთებას, თუმცა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებს უნდა მიენიჭოს, ვინაიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ გამოსაყენებელ სამართლის ნორმას თავად სასამართლო განსაზღვრავს, თუნდაც მხარეს იგი მითითებული არ ჰქონდეს. ამასთან, ზემოაღნიშნული წანამძღვრები წარმოდგენილ უნდა იქნეს კუმულაციურად, რაც ნიშნავს, რომ ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო ვერ შეწყვეტს საქმის წარმოებას. კანონმდებლის ამგვარი ნება გამომდინარეობს სსსკ-ის 266-ე მუხლის შინაარსიდანაც და განპირობებულია მითითებულ ნორმაში ასახული აკრძალვით, რომლითაც გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე (შეად. სუსგ-ას N ას-1089-2018, 24.12.2018წ.).
10. კასატორის (მოპასუხე, გამყიდველი საწარმოს) საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულად მიაჩნია საკასაციო სასამართლოს, რადგან დადგენილია და სადავო არაა:
10.1. მხარეთა შორის სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მათ შორის გაფორმებულ 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებას;
10.2. მყიდველმა საწარმომ 2018 წლის 28 სექტემბერს სარჩელი აღძრა მოპასუხე საწარმოს წინააღმდეგ და საკუთარი საპროცესო უფლების განკარგვის ფარგლებში (სსსკ-ის მე-3 მუხლი - დისპოზიციურობის პრინციპი) მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება - დარჩენილი 22,442 ტონა არმატურის მიწოდება, ასევე - მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის-330 428.27 ლარის ანაზღაურება.
10.2.1. უკვე განხილული და დასრულებული დავის ფარგლებში პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2019 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ „მოსარჩელე ითხოვს მხოლოდ 22,442 ტონა არმატურის მიწოდებას, რაც შეეხება დარჩენილ 178,697076 ტონა არმატურას, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მან ეს პროდუქცია მესამე პირებისაგან უკვე შეიძინა და ითხოვს არა საქონლის მიწოდებას, არამედ ზიანის ანაზღაურებას, კერძოდ, მესამე პირებისათვის გადახდილი ნასყიდობის ფასისა და იმ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, რასაც ამ თანხის განკარგვით მიიღებდა (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე N2/28258-18 - ტ.1, ს.ფ. 207 და 219). ამავე გადაწყვეტილებაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში მყიდველი საწარმოს სარჩელის უარყოფის დასაბუთებისას, სხვა ფაქტობრივ-სამართლებრივ მსჯელობასათან ერთად, სსკ-ის 477-ე მუხლის საფუძველზე დაყრდნობით განმარტა: სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მყიდველს შეუძლია შეძენილი საქონლის მიწოდება მოითხოვოს ან სსკ-ის 351- ე და 405 -ე მუხლების შესაბამისად, გავიდეს ხელშეკრულებიდან და მოითხოვოს გადახდილი თანხის დაბრუნება...განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების ნაცვლად ნასყიდობის საფასურის დაბრუნება და ამ გზით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება ნიშნავს მოთხოვნის არა მხოლოდ სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივის საფუძვლის შეცვლასაც, რისი უფლებამოსილება სასამართლოს არ გააჩნია (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.1, ს.ფ.221);
10.2.2. მყიდველი საწარმოს ე.წ. „წინა“ სარჩელზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის განჩინებით. ამ განჩინებაში სააპელაციო სასამართლომ განმარტა: „მოცემული დავის ფარგლებში რომლის საფუძველს წარმოადგენს 2016 წლის 1 აპრილს შპს „ბ–ს“ და შპს „რ.ფ–ს“ შორის დადებული პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება, ხოლო დავის საგანს აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე არმატურის მიწოდება და ზიანის ანაზღაურება, პალატის აზრით 22,442 ტონა არმატურის მიწოდების მოპასუხისათვის დაკისრება საფუძვლიანია და აღნიშნული ოდენობის არმატურის ფასის დადგენა, ამ შემთხვევაში მიზანშეუწონელია, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე, 273-ე, 275-ე მუხლების შესაბამისად მოცემული დავის დასრულების შემდეგ შპს „ბ–ს“ აღარ ექნება შესაძლებლობა აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „რ.ფ–ისათვის“ რაიმე სახის ვალდებულების დაკისრებაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 349 - სააპელაციო სასამართლოს განჩინება N2ბ/4061-19). სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მხარეთა მიერ წარდგენილი საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა ცნობილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით, შესაბამისად პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა და კანონიერ ძალაშია შესული (იხ. სუსგ N ას-464-2021).
11. წინამდებარე დავაზე დადგენილია და სადავო არაა:
11.1. მხარეთა შორის სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მათ შორის გაფორმებულ 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებას;
11.2. მყიდველმა საწარმომ 2019 წლის 14 ივნისს სარჩელი აღძრა მოპასუხე საწარმოს წინააღმდეგ და საკუთარი საპროცესო უფლების განკარგვის ფარგლებში (სსსკ-ის მე-3 მუხლი - დისპოზიციურობის პრინციპი) მოითხოვა მოპასუხეს (იგივე მხარეები) დაკისრებოდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, მოპასუხეს დაკისრებოდა 178,716 არმატურის მოპასუხისათვის მიწოდება. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლის სამოქალაქოსაპროცესო წინაპირობების არარსებობის მოტივაციით.
11.2.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასურველი იურიდიული შედეგის მისაღწევად მოსარჩელის მიერ 2018 წლის 28 სექტემბერს აღძრული სარჩელით მოთხოვნილი იყო ამავე მოპასუხისაგან (გამყიდველი საწარმოსაგან) მხარეთა შორის გაფორმებული 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება - გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის არმატურის მიწოდება. არ არის გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები, რადგან სარჩელის საგნისა და საფუძვლის ცვლილებად არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს მოსარჩელის მიერ, საკუთარი საპროცესო უფლების დისპოზიციურობის ფარგლებში განკარგვის გზით, ერთი სარჩელით (28.098.2018წ.) ხელშეკრულებით შესასრულებელი ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულების- 22,442 ტონა არმატურის მიწოდებისა და, იმავდროულად, დარჩენილი 178,716 ტონა არმატურის ნაცვლად, მიყენებული ზიანის სანაცვლო ფულადი კომპენსაციის მოთხოვნა (თანაც იმ პირობებში, როდესაც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით /იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 10.2.1-10.2.2 ქვეპუნქტები/ დადგენილია, რომ „სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში ნაყიდი ქონების მიღება მოიცავდა ხელშეკრულების შესაბამისად მყიდველისათვის მიმართვას, მისაწოდებელი საქონლის რაოდენობისა და მიწოდების ადგილი მითითებით, ასევე ადგილზე მიწოდებული საქონლის მიღებას. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მყიდველმა მიიღო 668,862 ტონა არმატურა. ასევე დადგენილია, რომ საქონლის სრულად მიღება ვერ უზრუნველყო მყიდველმა. მან ვერ აითვისა დადგენილ ვადაში ნაყიდი საქონელი სრულად...განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის ის გარემოება, რომ გამყიდველი ხელშეკრულებიდან არ გასულა“-იხ. ტ.1, ს.ფ.219), ხოლო მოგვიანებით, დაახლოებით 9 თვის შემდეგ (14.06.2019წ.) აღძრული მეორე სარჩელით, წინა დავაში დაყენებული სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილის (ზიანის ფულადი სახით კომპენსაციის) სასამართლოს მხრიდან დაუკმაყოფილებლობის შემდეგ, კვალავაც იმ მოთხოვნის დაყენება (არმატურის დარჩენილი ნაწილის მიწოდების დავალდებულება), რომელიც წინა სარჩელში მყიდველმა საწარმომ არ მოითხოვა, რადგან უთითებდა, რომ მესამე პირებისაგან მოუწია საქონლის შეძენა, რისთვისაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე უფრო ძვირის გადახდა მოუწია, რაც მის ზიანს წარმოადგენდა.
12. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი; სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას-1090-2023, 20.10.2023წ; N ას- 359-2023, 13.10.2023; N ას-817-2023, 11.10.2023წ; N ას-371-2023, 6.10.2023წ.) საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.
13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. გადაწყვეტილების პრეიუდიციულობა ორმხრივ სავალდებულო აკრძალვას გულისხმობს, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი და დადასტურებული ფაქტების სხვაგვარად შეფასებას უკრძალავს სასამართლოს, ხოლო საქმეში მონაწილე პირებს - ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებთან და სამართლებრივ ურთიერთობებთან შედავებას, თუ სხვა საქმეში იგივე პირები ან მათი უფლებამონაცვლეები მონაწილეობენ. სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს აქვთ პრეიუდიციული მნიშვნელობა და ისინი აღარ უნდა დამტკიცდეს ხელახლა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რომელშიც იგივე მხარეები მონაწილეობენ. იგივე მხარეებში იგულისხმებიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ საქმეში მონაწილე პირები, მიუხედავად იმისა, რა სტატუსით მონაწილეობენ ისინი სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, მაგალითად, ახალ დავაში მოსარჩელე შეიძლება მოპასუხე იყოს, ან პირიქით. მთავარია, რომ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე სუბიექტები მონაწილეობდნენ (იხ. პაატა ქათამაძე- საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები; გვ.994; თბილისი, 2020; https://lawlibrary.info/ge/books/Civil-Procedure-Com.pdf).
14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ფაქტის პრეიუდიციულობის შემოწმებისას საჭიროა შეფასდეს არა მხოლოდ ფორმალურ-პროცესუალური წინაპირობები (არსებობდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის სუბიექტებიც სხვა სამოქალაქო საქმეში იღებენ მონაწილეობას), არამედ, მნიშვნელობა ენიჭება ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს - კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები უნდა ამართლებდეს ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს, ანუ განსაზღვრავდეს მხარის მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებებსა და ვალდებულებებს, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. გარდა ამისა, უნდა აღინიშნოს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტები შეუდავებელი ფაქტებია და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სხვა დავაში მხედველობაში მიიღოს ამ ფაქტების წინააღმდეგ წარდგენილი შედავება, აღნიშნულს მოწმობს სსსკ-ის 266-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (იხ. სუსგ-ები: Nას-547-510-2017 , 04.05.2018წ; N ას-15-2020, 11.03.2021წ; N ას-456-2020, 11.11.2022წ.).
15. საკასაციო სასამართლო მისსავე პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ მოთხოვნათა იგივეობა მატერიალური სამართლის საკითხია და არა - საპროცესო სამართლის. მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა წარმოადგენს სამართლის ნორმით/ნორმებით უზრუნველყოფილ პირის უფლებას კონკრეტული მოვალისაგან მოითხოვოს შესრულება, ასევე მოქმედებისაგან თავის შეკავება (სსკ-ის 316.1 მუხლი). ამ უფლების ძალით კრედიტორს (მოსარჩელეს), კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით, კონკრეტული მიზნის მისაღწევად, მხოლოდ ერთხელ შეუძლია აღძრას სარჩელი (შეად. სუსგ-ებს: N ას-268-255-2016, 27.10.2016წ. N ას-391-2019, 27.11.2020წ; N ას-1003-2019, 14.12.2020წ.).
16. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე საწარმომ 2018 წლის 28 სექტემბრის სარჩელით თავად განსაზღვრა დავის საგნის ფარგლები და მხარეთა შორის გაფორმებული 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულბით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება შემოსაზღვრა არა ხელშეკრულებაში მითითებული სრულო ოდენობით, არამედ მისი ნაწილით, როდესაც მოითხოვა მოპასუხე საწარმოსათვის (გამყიდველისათვის) 22,442 ტონა არმატურის მიწოდებისა და, იმავდროულად, დარჩენილი 178,716 ტონა არმატურის ნაცვლად, მიყენებული ზიანის სანაცვლო ფულადი კომპენსაციის დაკისრება. ამდენად, მოსარჩელეს შეეძლო მოეთხოვა მოვალის (გამყიდველის) მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება, რაც არ მოუთხოვია. შესაბამისად, მან დაკარგა ხელშეკრულებით ნაკისირ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის მოთხოვნის უფლება, რადგან, როგორც აღინიშნა, მხოლოდ ერთხელ შეეძლო მოეთხოვა სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება.
17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაკი ორივე შემთხვევაში მოსარჩელემ (მყიდველმა საწარმომ) მოპასუხისაგან (გამყიდველი საწრამოსაგან) 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე მოითხოვა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ორივე სარჩელის (28.09.2018წ. და 14.06.2019წ.) დავის საგანი ერთიდაიგივეა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ვღებულობთ ასეთ მოცემულობას, რომ მყიდველს (მოსარჩელეს) აქვს უფლება, თავისი მიხედულებით, სხვადასხვა ეპიზოდებად (თეორიულად თუნდაც უსასრულოდ) დაანაწევროს (დაყოს) ერთიანი მოთხოვნა და თითოეულ ეპიზოდზე ახალ-ახალი სარჩელით მიმართოს სასამართლოს. ეს ეწინააღმდეგება არა მარტო ვადამოსული სახელშეკრულებო მოთხოვნის, როგორც ერთი მთლიანი და განუყოფადი მატერიალურსამართლებრივი მოთხოვნის შინაარსს, არამედ - საპროცესო ეკონომიის პრინციპსაც, რაც დაუშვებელია (შეად. სუსგ-ას N ას-392-2019 27.11.2020წ.).
18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე მხარემ ხელმეორედ წარადგინა იგივე სარჩელი იგივე საფუძვლით, რაც ამ სარჩელზე საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობაა. ამ სარჩელის განხილვის დაშვება ნიშნავს, არა მარტო ერთი მოთხოვნის არაბუნებრივ დანაწევრებას, არამედ პროცესის დუბლირებასაც, რაც შეუთავსებელია კანონიერი ძალის ინსტიტუტის მიზნებთან - შექმნას სამართლებრივი სტაბილურობა, სამართლებრივი განსაზღვრულობა და მხარეთა ნდობა, რომ „დავა გადაწყვეტილია“. როგორც საკასაციო სასამართლომ განმარტა „სსსკ-ის 272-ე მუხლში გამოხატული კანონმდებლის ნება სრულად შეესაბამება, როგორც საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ უფლების დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას, ასევე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვეციით დადგენილ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლებას. მართალია, სსსკ-ის მე-2 მუხლი განამტკიცებს ზოგად პრინციპს, რომლის მიხედვითაც ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა. თუმცა, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, განცხადების მიღებასა და საქმის განხილვაზე უარის თქმა სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლებითა და წესით. სწორედ სასამართლოსათვის მიმართვის უფლების შეზღუდვას აწესებს ამავე კოდექსის 272-ე მუხლი ისეთი გარემოებების არსებობისას, როდესაც მხარემ ერთხელ უკვე ისარგებლა ამ უფლებით და სასამართლომ არსბითად გადაწყვიტა დავა. შესაბამისად, იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით საქმის კვლავ განხილვა საფრთხეს შეუქმნიდა სასამართლო გადაწყვეტილებათა სავალდებულო ძალას და სამოქალაქო უფლებათა სტაბილურობას (შეად. სუსგ-ებს: N ას-123-117-2013, 13.05.2013წ; N ას-392-2019 27.11.2020წ.).
19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ქვეპუნქტის თანახმად, გაუქმდა. ამასთან, რადგან გამოვლენილია სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი, მოხმობილი ნორმისა და სსსკ-ის 187.2-ე მუხლის „თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს“ საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, შეწყვიტოს საქმის წარმოება სარჩელზე. კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 მარტის განჩინება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება და შპს "ბ–ის" სარჩელზე შეწყდა წარმოება;
20. სახელმწიფო ბაჟის თაობაზე იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 187-ე, 272-ე "ბ", 257.1, 264.3 მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. შპს "რ.ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 მარტის განჩინება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება და შპს "ბ–ის" სარჩელზე შეწყდეს წარმოება;
3. შპს "რ.ფ–ს" (ს/კ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, 8000 ლარი (საგადახდო დავალება N979473790, გადახდის თარიღი 2023 წლის 20 აპრილი);
4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
