საქმე №ას-1181-2023 11 დეკემბერი, 2023 weli,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – დ.რ–ია (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი.რ–ია, ლ.რ–ია, ქ.ზ–ძე, შპს "რ.პ–ი", ბმა ამხანაგობა "ჟ...." თავმჯდომარე მ.მ–ი (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 7 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა თანმდევი შედეგით, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით დ.რ–იას (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი მოპასუხეების: ლ.რ–იას, ი.რ–იას, ქ.ზ–ძის, შპს „რ.პ–ის“, ბმა ამხანაგობა „ჟ....”-ის მიმართ, ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და თანმდევი შედეგით, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა;
1.1. გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 20 ნოემბრის განჩინება (საქმე 2-4788/18), რომლითაც დაკმაყოფილებული იყო მოსარჩელის შუამდგომლობა, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით მოპასუხე შპს ‘’რ.პ–ისათვის’’ ქ.ბათუმში, .......; ბათუმში, .......; ბათუმში, ......... საკადასტრო კოდით №....... და №....... რეგისტრირებული ქონების გასხვისებისა და უფლებრივად დატვირთვის აკრძალვის თაობაზე, შესაბამისად, გაუქმდა გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება;
2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, ასევე, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 1 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 7 ივლისის განჩინებით, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და იმავე სასამართლოს 2022 წლის 1 ივლისის საოქმო განჩინება.
3. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, ამასთან, დამატებით დადგენილად მიიჩნია და მიუთითა საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
3.1. უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმი, ........., ს.კ. ........ ირიცხებოდა მოსარჩელის (აპელანტის) საკუთრებად (იხ. ტ.1, ს.ფ. 57-58);
3.2. მხარეთა შორის სადავო არაა ის გარემოება, რომ აპელანტი არის ი.რ–იას და ლ.რ–იას ძმა. ქ.ზ–ძე კი არის ლ.რ–იას მეგობარი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 1- 17, 254-377, 383-393).
3.3. ერთი მხრივ, ლ.რ–იას (აპელანტის სახელით, როგორც მისმა ,,მინდობილმა პირმა“) და, მეორე მხრივ, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის, 2008 წლის 28 მარტს, გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს საკუთრებაში გადაეცათ უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმი, ......., ს/კ ........, 48.8 კვ.მ, რაც საჯარო რეესტრში აღირიცხა ი.რ–იას და ქ.ზ–ძის საკუთრებაში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 33-37, 121-122, 189, 231- 232; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1.1 პუნქტი);
3.4. ქ.ბათუმი, ......., ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ჟ.....“-ის 2008 წლის 30 აპრილის საერთო კრების N6 ოქმის საფუძველზე, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს საკუთრებაში გადაეცათ ძირითადი ფართი 48.8 კვ.მ და დამატებული ფართი 25.09 კვ.მ (სულ 73.87 კვ.მ). ასევე საერთო კრების N10 ოქმის საფუძველზე, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს საკუთრებაში გადაეცათ დამხმარე სათავსო 2,7 კვ.მ. აღნიშნული კრების ოქმის საფუძველზე, საჯარო რეესტრში ი.რ–იას და ქ.ზ–ძის საკუთრებაში აღირიცხა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმი, ........ (ყოფილი ........), ს/კ ........., 73.87 კვ.მ ფართი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 54-51, 301; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1.2 პუნქტი);
3.5. ერთი მხრივ, ი.რ–იას, ქ.ზ–ძეს და, მეორე მხრივ, შპს „რ.პ–ს“ შორის, 2018 წლის 22 თებერვალს, გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობისა და უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულება, ასევე, აღნიშნულ ხელშეკრულებაში 23.04.2018 წელს, 24.04.2018 წელს და 16.05.2018 წელს საჯარო რეესტრის მიერ დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ ხელშეკრულებები;
3.6. აღსანიშნავია, რომ 23.04.2018წ. ხელშეკრულების გაფორმებისას, შესაბამისი მინდობილობის საფუძველზე, ქ.ზ–ძეს წარმოადგენდა ლ.რ–ია, რომელიც ხელს აწერს ამ ხელშეკრულებას. ამ ხელშეკრულების (2018 წლის 22 თებერვალი) საფუძველზე, 28.02.2018წ. საჯარო რეესტრში შპს „რ.პ–ის“ საკუთრებაში აღირიცხა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმი, ქუჩა ........, ქ. ბათუმი, ........., ქ. ბათუმი, ........, დაზუსტებული ფართობი 1300 კვ.მ, ნაკვეთის წინა ნომერი: ......, ს/კ .......; ფართი 73.87 კვ.მ; ამავე ხელშეკრულების (2018 წლის 22 თებერვალი) საფუძველზე, 28.02.2018წ. საჯარო რეესტრში შპს „რ.პ–ის“ საკუთრებაში აღირიცხა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმი, ........, ქ. ბათუმი, .........., ქ. ბათუმი, ........., დაზუსტებული ფართობი 1300 კვ.მ, ნაკვეთის წინა ნომერი: ......, ს/კ ........; ფართი 73.87 კვ.მ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 39-53, 21-22, 61, 91-108, 307-308; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1.3 პუნქტი);
3.7. ზემოხსენებული ხელშეკრულების 4.3 პუნქტით, შპს ,,რ.პ–ის“ დირექტორი - ჯ.ი–ძე კისრულობს ვალდებულებას პირველი მხარისაგან საკუთრებაში მიღებული უძრავი ქონების (მუხლი 5.1) სანაცვლოდ პირველ მხარეს საკუთრებაში გადასცეს სულ 220 (ორას ოცი)კვ.მ; ამ ფართიდან 120 (ას ოცი) კვ.მ გადაეცემა ქ.ზ–ძეს, ხოლო 100 კვ.მ - გადაეცემა ი.რ–იას. ამ ფართობს შპს ,,რ.პ–ის" დირექტორი - ჯ.ი–ძე პირველ მხარეს გადასცემს შემდეგი პირობებით. ქ.ზ–ძეს გადაეცემა ბინა ა) 70 (სამოცდაათი) კვ.მ საერთო ფართის მქონე ბინა, სართული მე-8, ხედი რ–თაველის მხარე, ბინა ბ) 50 (ორმოცდაათი) კვ. მ სართული მე-8, ხედი რ–თაველის მხარე; ხოლო ი.რ–იას გადაეცემა შემდეგი პირობებით: საერთო ფართის მქონე ბინა ა) 60 (სამოცი) კვ. მ სართული მე-8 ხედი, რ–თაველის მხარე, საერთო ფართის მქონე ბინა ბინა ბ) 40 (ორმოცი) კვ. მ სართული მე-8, ხედი ინტურისტების მხარე (რომელიც პირველი მხარის სურვილია, თავისივე სარჯებით. შესაბაძისად, შეიძლება დაიყოს რამდენიმე ბინად - მშენებარე სახლის პროექტის და ტექნიკური შესაძლებლობის გათვალისწინებით), ხოლო დანარჩენ საკითხებს წყვეტს შპს ,,რ.პ–ის" დირექტორი - ჯ.ი–ძე ცალმხრივად, თავისი შეხედულებით (მხარეთა მიერ ამ ბინის გაყოფაზე შეთანხმება შესაძლებელია პროექტის პარამეტრების გათვალისწინებით სხვაგვარადაც. თუ არ მოხდება დამატებითი შეთანხმება აღნიშნულ საკითხთან გათვალისწინებით, მხარეთა შორის ურთიერთობა დარეგულირდება არსებული პირობებით);
3.8. დადგენილია, რომ 2017 წლის 8 სექტემბერს აპელანტმა (მოსარჩელემ; ,,მიმნდობმა“) მინდობილობა გააფორმა კ.ჯ–ას (,,მინდობილი პირის“) სახელზე, რომლის თანახმად - მინდობილი პირი იცავს და წარმოადგენს მიმნდობის ქონებრივ და არაქონებრივ ინტერესებს, მათ შორის, იურიდიულ და ფიზიკურ პირებთან, სახელმწიფო დაწესებულებებთან და სასამართლოსთან ურთიერთობებში (ტ.1, ს.ფ.195). ეს მინდობილობა მიმნდობმა გააუქმა 2018 წლის 17 ოქტომბერს (ტ.1, ს.ფ. 63);
3.9. შპს ,,რ.პ–ის“ პარტნიორები არიან მ.ბ–ძე და ჯ.ი–ძე, 50%-50%-იანი წილით. იმავდროულად ჯ.ი–ძე კომპანიის დირექტორია (იხ. ტ.1, ს.ფ. 64-65);
3.10. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 19.11.2018წ. N477972 მიმართვით ირკვევა, რომ - უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, უძრავ ნივთზე, მდებარე: ბათუმი, ........; საკადასტრო კოდი: .......; დაუზუსტებელი ფართობი: 1210.00 კვ.მ. მესაკუთრე: ბ.მ. ამხანაგობა "ჟ......"-ის წევრთა საერთო საკუთრება რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაცია განხორცილედა 2013 წლის 10 მაისს, უძრავ ქონებას მიენიჭა ახალი საკადასტრო კოდი: ......; დაზუსტებული ფართობი: 1300.00 კვ.მ ხოლო 2014 წლის 8 სექტემბერს (განცხადება N882014444787) განხორცილდა უძრავი ნივთების, საკადასტრო კოდით: ......; .......; ......; გაერთიანების საფუძველზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. უძრავ ქონებას მიენიჭა ახალი საკადასტრო კოდი: ......; დაზუსტებული ფართობი: 2026.00 კვ.მ მესაკუთრე: შპს "ს.ა.ს.კ" (საიდენტიფიკაციო ნომერი: .......). განხორცილდა უძრავი ნივთის (საკადასტრო კოდით:......) დაყოფის საფუძველზე საკუთრების უფლების 2015 წლის 30 ივლისს (გან. N882015415930) რეგისტრაცია. აღნიშნული უძრავი ნივთი დაიყო 3 უძრავ ნივთად, საკადასტრო კოდებით: ........ (1300.00 კვ.მ); ...... (606.00 კვ.მ.); ....... (120.00 კვ.მ), რომელიც წარმოადგენს უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის ბოლო მონაცემს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 190; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1.4 პუნქტი).
4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 17 მაისის (საქმე 1-376/18) განაჩენით: ლ. ვ. ასული რ–ია ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (თაღლითობა, ესე იგი მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლება ან ქონებრვი უფლების მიღება მოტყუებით, ჩადენილი დიდი ოდენობით) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 (ექვსი) წლის ვადით. მსჯავრდებული ლ.რ–ია „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონის მე–11 მუხლის თანახმად, გათავისუფლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული სასჯელისაგან.
4.1. განაჩენით დადგენილია, რომ ლ.რ–იამ განიზრახა ყალბი მინდობილობის დამზადებისა და გამოყენების საშუალებით, დ.რ–იას (აპელანტის) კუთვნილ უძრავ ქონებაზე ქონებრივი უფლების მოტყუებით მიღება. ამ მიზნით ლ.რ–იამ დაუდგენელ დროს და ვითარებაში, დაუდგენელ პირს დაამზადებია 2004 წლის 2 აგვისტოთი დათარიღებული ყალბი სანოტარო აქტი, რომლის თანახმად ლ.რ–იას თითქოსდა დ.რ–ია ანდობდა მის კუთვნილ, ქალაქ ბათუმში, ........ (ამჟამად .... ქუჩა №2) მდებარე უძრავ ქონებას (საკადასტრო კოდი №......) - 48.8 კვ.მ საცხოვრებელ ბინას მართვისა და განკარგვის უფლებით. აპელანტის საცხოვრებელ ბინაზე ქონებრივი უფლების მოტყუებით მოპოვების შემდეგ ლ.რ–იამ 2004 წლის 2 აგვისტოთი დათარიღებული ყალბი მინდობილობა 2008 წლის 28 მარტს ქალაქ ბათუმში წარადგინა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტერიტორიულ სარეგისტრაციო სამსახურში, რომლის საფუძველზე ვითომდა აპელანტის (მოსარჩელის) ნდობით აღჭურვილმა პირმა, აპელანტისაგან მალულად, უძრავი ქონება გაასხვისა ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძეზე;
4.2. ლ.რ–იას დანაშაულებრივი ქმედებით აპელანტს (მოსარჩელეს) მიადგა 95 382 ლარის დიდი ოდენობით ქონებრივი ზიანი. ამავე განაჩენით დგინდება, რომ დღეის მდგომარეობით, აპელანტისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურებულია და სწორედ აღნიშნულის გამო აპელანტი თანახმა იყო, ბრალდებულის - ლ. რ–იას მიმართ გამოყენებულიყო „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 24-31; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1.5 პუნქტი);
4.3. ლ.რ–იასა და ქ.ზ–ძის მიერ გამოძიებაში მიცემული ჩვენებებით დგინდება, რომ ლ.რ–იას, ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ფორმალურად, ინვესტორთან მოლაპარაკების წარმოების მიზნით და ლ.რ–იას უძრავი ქონების ნასყიდობის რაიმე საფასური არ აუღია და არც გადაუციათ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 205-213, 223-225);
4.4. პირველი ინსტანციის სასამართლო 23.06.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ირინა რ–იას (დ.რ–იას, ი.რ–იას და ლ.რ–იას და) განმარტებით, სადავო უძრავი ქონება იყო აპელანტის საკუთრებაში. ლ.რ–იას, ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ფორმალურად (იხ. მოწმის ჩვენება -ტ. 2, ს.ფ. 152-194; 15:25-15:56სთ).
5. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს ნასყიდობის ხელშეკრულებებიდან. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს (აპელანტს) სურს, კერძოდ, მოჩვენებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 56-ე მუხლიდან „ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება“, 976.1-ე მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტიდან „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ- კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში“ და 979.1-ე მუხლიდან „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“ გამომდინარეობს.
6. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელის) მსჯელობა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობასთან მიმართებით და სსკ-ის 56.1-ე მუხლი მოიხმო, რომლის მიხედვითაც ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქციურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. დასახელებული ნორმა იმ შემთხვევას გულისხმობს, როდესაც როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში, გარიგების მხარეებს გაცნობიერებული აქვთ, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება.
7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების დადება უკავშირდება მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობას (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). გარიგების მოჩვენებითობის შემოწმების თვალსაზრისით საგულისხმოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე“ (შდრ. სუსგ-ას N ას-571-879-09, 30.04.2010წ).
8. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელის) მითითება გარიგების დადების მიზანთან დაკავშირებით და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით შეძლო მისი მტკიცების ტვირთის დაძლევა, კერძოდ, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნება, არამართლზომიერს, კერძოდ, მოჩვენებითს წარმოადგენდა. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგანს წარმოადგენდა ის ფაქტი, ლ.რ–ია იყო, თუ არა აპელანტის (მოსარჩელის) წარმომადგენელი მხარეთა შორის გარიგების დადებისას.
9. სსკ-ის 103.1-ე მუხლის თანახმად, „გარიგება შეიძლება დაიდოს წარმომადგენლის მეშვეობითაც. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ან კანონიდან გამომდინარეობს ანდა წარმოიშობა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე“. ამავე კოდექსის 104.1-ე მუხლის თანახმად, „იმ გარიგებით, რომელსაც წარმომადგენელი დებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, და იმ პირის სახელით, რომელსაც იგი წარმოადგენს, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს“. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, „თუ გარიგება დადებულია სხვა პირის სახელით, მაშინ წარმომადგენლობითი უფლების არარსებობა არ შეიძლება გამოიყენოს გარიგების მეორე მხარემ, თუკი წარმოდგენილმა ისეთი გარემოებები შექმნა, რომ გარიგების მეორე მხარეს კეთილსინდისიერად ეგონა ასეთი უფლებამოსილების არსებობა“. სსკ-ის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად „თუ პირი, რომელიც დებს უცილოდ ბათილ გარიგებას ადასტურებს მას, მაშინ მისი მოქმედება განიხილება, როგორც გარიგების ხელახალი დადება“. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად კი, „დადასტურება მხოლოდ მაშინ გახდება ნამდვილი, როცა ხელშეკრულება ან გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს და საჯარო წესრიგის მოთხოვნებს“.
10. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ 2008 წლის 28 მარტს, ლ.რ–იამ ყალბი მინდობილობის საფუძველზე, რისთვისაც მას მსჯავრი დაედო, როგორც აპელანტის მინდობილმა პირმა, „მიმნდობის“ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე თავის დასთან ი.რ–იასთან და ასევე - მეგობართან ქ.ზ–ძესთან დადო სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზედაც უძრავი ქონება ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძის თანასაკუთრებად აღირიცხა. ამ ნაწილში მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი მოქმედების პრეზუმფციას, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ის გარემოებები ამყარებს, რომ სადავო ხელშეკრულების მხარეები არიან დები, ერთი ოჯახის წევრები, ასევე, ლ.რ–იას მეგობარია ქ.ზ–ძე. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით კი არ დასტურდება ნასყიდობის საფასურის გადახდის ფაქტიც, უფრო მეტიც, გამოძიებაში მიცემული ჩვენებებით თავად ლ.რ–ია და ქ.ზ–ძე, ასევე, სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულ მოდავე მხარეები და ი. რ–ია ადასტურებენ, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ფიქტიურად. აღსანიშნავია ისიც, რომ შემდგომში შპს ,,რ.პ–თან“ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას, შესაბამისი მინდობილობის საფუძველზე, ქ.ზ–ძეს წარმოადგენდა ლ.რ–ია, რომელიც ხელს აწერს ამ ხელშეკრულებას. ამ გარემოებების მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ უძრავ ქონებაზე აპელანტის (მოსარჩელის) საკუთრების უფლების, უძრავი ქონების გასხვისების თაობაზე აპელანტის (მოსარჩელის) ნებისა და შესაბამისად, მინდობილობის ხარვეზის შესახებ, ი.რ–იასათვის და ქ.ზ–ძისათვის ცნობილი იყო. ასეც რომ არ იყოს, როდესაც გარიგება ნათესავებს ან ოჯახის სხვა წევრებს შორის იდება, ისედაც ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის შესახებ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ქონების დასაკუთრების დროს ,,მყიდველისათვის“ (მოპასუხისთვის) კარგად იყო ცნობილი, სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების არსებობისა და მის გასხვისებაზე მესაკუთრის ნამდვილი ნების არსებობის შესახებ, გამორიცხავს ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძის კეთილსინდისიერებას. მით უფრო, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მათ მიერ ნასყიდობის საფასურის გადახდის ფაქტი.
11. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მითითებული გარემოებები აჩენს საფუძვლიან ეჭვს, რომ მოპასუხეები სწორედ იმ განზრახვით მოქმედებდნენ, რომ მოსარჩელეს (აპელანტს) არ მიეღო სადავო უძრავი ქონება. აღნიშნული კი მოპასუხეთა მხრიდან სამოქალაქო ბრუნვის არაკეთილსინდისიერ (სსკ-ის მე-8.3 მუხლი: „სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი“) წარმართვად და უფლების ბოროტად გამოყენებად (სსკ-ის 115-ე მუხლი: „სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას“ უნდა შეფასდეს (იხ. სუსგ-ები: N ას-1266-1195-2012, 14.11.2013 წ; N ას-1212-1138-2015, 06.06.2016 წ; N ას-509-476-2017, 30.06.2017 წ; N ას-976-908-2017, 22.01.2018 წ; Nას-570-529-2017, 24.01.2018წ.).
12. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება და დაასკვნა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად გამოიკვეთა, რომ მოპასუხეთა ლ.რ–იას, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არ ასახავდა კონტრაჰენტთა ნამდვილ ნებას და ფორმალურად, მხოლოდ იმ მიზნით დაიდო, რათა მოსარჩელეს (აპელანტს) წართმეოდა კუთვნილი ქონება. ამის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის (აპელანტის) სააპელაციო პრეტენზია და დაასკვნა, რომ ლ.რ–იას, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული გარიგება - ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოჩვენებითია, რის გამოც იკვეთება მისი ბათილობის წინაპირობები;
13. რაც შეეხება, ერთი მხრივ, ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძესა და, მეორე მხრივ, შპს „რ.პ–ს“ შორის 22.02.2018წ. გაფორმებულ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, ასევე, 22.02.2018წ. ამავე მხარეთა შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულების მოჩვენებითობას, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული საფუძვლებით სადავო საკითხების დადგენისას, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული მხარეთა თანასწორობის, შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპებით, ასევე - მატერიალური ნორმით განსაზღვრული უფლება-მოვალეობებით.
14. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე და აღნიშნა, რომ ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება მხარეებს აკისრიათ, რომლებიც თავიანთ სამართლებრივ მოთხოვნას აღნიშნულ გარემოებებს აფუძნებენ. საპროცესო კანონმდებლობა ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ - მოპასუხეცაა ვალდებული, დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მითითებული გარემოებები.
15. სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი იმგვარად ნაწილდება, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ამდენად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მისი უფლება შეილახა.
16. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება შპს ,,რ.პ–ის“ პარტნიორების რაიმე სახის საეჭვო შემხებლობა, ახლობლური ურთიერთობა მოდავე მხარეებთან. ამის საწინააღმდეგოდ დგინდება, რომ შპს ,,რ.პ–ის“ ინტერესსა და მიზანს აღნიშნული ნასყიდობა-ნარდობის ხელშეკრულების დადებისას წარმოადგენდა უძრავ ქონებაზე მრავალსართულიანი შენობა-ნაგებობის/სახლის აშენება, შემდგომში მისი რეალიზაციის მიზნით, რის სანაცვლოდაც ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძეს (შემდგომში ქ.ზ–ძეს უძრავი ქონების ნასყიდობის და უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება N9-ში ცვლილების შეტანის შესახებ ხელშეკრულებით ჩაენაცვლა მოსარჩელე/აპელანტი დ.რ–ია) გადასცემდა შეთანხმებულ ფართს. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით იკვეთება შპს ,,რ.პ–ის“ კომერციული ინტერესი აღნიშნული სადავო ხელშეკრულების დადებისას.
17. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის (აპელანტის) მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ მისი მინდობილი პირი - კ.ჯ–ა, რომელიც მოქმედებდა მხარეთა შორის 2017 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული მინდობილობის საფუძველზე (რომლის თანახმად - მინდობილი პირი იცავს და წარმოადგენს მიმნდობის ქონებრივ და არაქონებრივ ინტერესებს, მათ შორის იურიდიულ და ფიზიკურ პირებთან, სახელმწიფო დაწესებულებებთან და სასამართლოსთან ურთიერთობებში-იხ /ტ.1. ს.ფ.195/), მიმნდობის (მოსარჩელის/აპელანტის) ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედებდა, რადგან მოსარჩელეს (აპელანტს) ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. აღნიშნული ფაქტის - მიმნდობის ინტერესების საწინააღმდეგოდ მინდობილი პირის მოქმედების - დამადასტურებლად ვერ გამოდგება მინდობილობის გაუქმების ფაქტი (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.8 ქვეპუნქტი), რადგან დასაშვებია წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეწყვეტა მარწმუნებლის მიერ, ხოლო უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას. სსსკ-ის 99-ე მუხლის თანახმად, „მარწმუნებელს უფლება აქვს საქმის წარმოების ყველა სტადიაზე გააუქმოს თავის მიერ გაცემული მინდობილობა და შეწყვიტოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება, რის შესახებაც იგი წერილობით აცნობებს სასამართლოსა და წარმომადგენელს. მხარის წინადადებით წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეწყვეტა არ წარმოადგენს საქმის წარმოების შეჩერებისა თუ საქმის განხილვის გადადების საფუძველს. უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას“. დასახელებული მუხლის დანაწესი მოქმედებს, როგორც სასამართლო წარმოებისას შესრულებული საპროცესო მოქმედებების, ასევე კერძო სამოქალაქო ურთიერთობაში განხორციელებული მოქმედებების მიმართ.
18. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნული მოტივი და ი.რ–იასთან და ქ.ზ–ძესთან დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება, რაც, თავისი არსით, ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს, სასამართლოს უქმნის რწმენას, რომ 22.02.2018წ., ერთი მხრივ, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძესა და, მეორე მხრივ, შპს „რ.პ–ს“ შორის გაფორმებულ უძრავი ქონების ნასყიდობისა და წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულება, ასევე, ამავე მხარეთა შორის 23.04.2018წ. გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ ხელშეკრულება, რეალურია და მათში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება ნამდვილია, რადგან, როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 103.1-ე მუხლის თანახმად, „გარიგება შეიძლება დაიდოს წარმომადგენლის მეშვეობითაც. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ან კანონიდან გამომდინარეობს ანდა წარმოიშობა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე“. ამავე კოდექსის 104.1-ე მუხლის თანახმად, „იმ გარიგებით, რომელსაც წარმომადგენელი დებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, და იმ პირის სახელით, რომელსაც იგი წარმოადგენს, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს“. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, „თუ გარიგება დადებულია სხვა პირის სახელით, მაშინ წარმომადგენლობითი უფლების არარსებობა არ შეიძლება გამოიყენოს გარიგების მეორე მხარემ, თუკი წარმოდგენილმა ისეთი გარემოებები შექმნა, რომ გარიგების მეორე მხარეს კეთილსინდისიერად ეგონა ასეთიუფლებამოსილების არსებობა“. სსკ-ის 61.2-ე მუხლის თანახმად, „თუ პირი, რომელიც დებს გარიგებას ადასტურებს მას, განიხილება როგორც გარიგების ხელახალი დადება“. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად კი „დადასტურება მხოლოდ მაშინ გახდება ნამდვილი, როცა ხელშეკრულება ან გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს და საჯარო წესრიგის მოთხოვნებს“.
19. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას მოპასუხეები რაიმე ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით ერთობლივად მოქმედებდნენ, რაც გამორიცხავს მათი მოჩვენებითად მიჩნევის შესაძლებლობას და ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობის თაობაზე და მიუთითა, რომ სსკ-ის 128-ე და 130-ე მუხლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა,რომ არც სსკ-ის 56-ე მუხლით გარიგების ბათილად ცნობას, არც უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე უკუმოთხოვნას არ გააჩნია სამოქალაქო კოდექსის სახელშეკრულებო, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული ან სხვა რაიმე სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები და მათ მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა, რაც სადავო 28.03.2008წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებიდან სარჩელის აღძვრამდე (19.11.2018წ.) გასულია, ხოლო სადავო 22.02.2018წ. ნასყიდობა-ნარდობის ხელშეკრულების დადებიდან სარჩელის აღძვრამდე (19.11.2018წ.) გასული არ არის.
20. ზემოთ აღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობს 28.03.2008 წ. ლ.რ–იას, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლები ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გასვლის გამო. ასევე, არ არსებობს 22.02.2018წ. ი.რ–იას, ქ.ზ–ძეს და შპს „რ.პ–ს“-ს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის შესახებ N9 ხელშეკრულების და აღნიშნულ ხელშეკრულებაში 23.04.2018წ., 24.04.2018წ., 16.05.2018წ. ცვლილების შეტანის შესახებ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძვლები, დაუსაბუთებლობის გამო, რადგან სააპელაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ შპს ,,რ.პ–ი“ (ს/კ ...... რეგ: 21/06/2016) უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერი შემძენია და მას არ შეეძლო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას სცოდნოდა ნასყიდობის საგნის უფლებრივი ნაკლის შესახებ.
21. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება მოპასუხე შპს ,,რ.პ–ის“ მხრიდან შეძენილი ქონების მიმართ ინტერესის დაკარგვის შესახებ, რადგან აპელანტს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, ხოლო სსკ-ის 312-ე მუხლით დადგენილია რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია „1. რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. 2. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა,როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. 3. თუ მესაკუთრე ახდენს უძრავი ქონების გასხვისებას ან უფლებრივად დატვირთვას, დაუშვებელია გარიგების დადებისას (უფლების რეგისტრაციისას) თანამესაკუთრის თანხმობის მოთხოვნა, თუ იგი ასეთად არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. 4. ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება ერთადერთ მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებლის გარდა არსებობს სხვა თანამესაკუთრეც“.
22. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა ბმა ამხანაგობა „ჟ....“-ის კრების ოქმების ბათილობის მოთხოვნის ნაწილში, რადგან შპს ,,რ.პ–ი“ (ს/კ ..... რეგ: 21/06/2016) სადავო ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია და ბმა ამხანაგობა „ჟ....“-ის კრების ოქმების ბათილობით მის ინტერესებს არსებითი ზიანი მიდგება. შესაბამისად, აპელანტის (მოსარჩელის) მოთხოვნა, რომ სსკ-ის 976.1-ე მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგებების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სადავო უძრავ ქონებაზე, აღირიცხოს მისი საკუთრების უფლება, დაუსაბუთებელია, რის გამოც პირველი ინსტანციის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს, როგორც კანონიერი და დასაბუთებული.
23. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის წარმომადგენელმა - თ.ჩ–მა განმარტა, რომ ვინაიდან ქ.ზ–ძე საქმეში მოპასუხეა, უარს ამბობს სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი 2021 წლის 19 აპრილის (მოპასუხე ქ.ზ–ძის მოწმის სახით დაკითხვის შესახებ) შუამდგომლობის განხილვაზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გამო, აღარ არსებობს აპელანტის იურიდიული ინტერესი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 1 ივლისის (მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების საქმეზე დართვის შესახებ) საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მის გაუქმებაზე აღარ იმსჯელებდა.
24. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
24.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (აპელანტმა), რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა. კასატორმა ასევე მოითხოვა 2023 წლის 25 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმება, რომლითაც სასამართლომ დასრულებული საქმის განხილვა სსსკ-ის 216-ე მუხლის საფუძველზე განაახლა და დააბრუნა მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპიდან (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ.178-198).
24.1.1. კასატორს მიაჩნია, რომ საპროცესო დარღვევებით არის განხილული საქმე, კერძოდ, ყურადღებას ამახვილებს, რომ მოპასუხეთაგან სააპელაციო საჩივარი არ ჰქონდა ჩაბარებული ყველას, მოსარჩელემ (კასატორმა) გაუწია დახმარება სასამართლოს და მოპასუხეებს პირადად შეატყობინა სააპელაციო საჩივრის შესახებ, მათ შორის - შპს „რ.პ–ს“ გადასცა გზავნილი შესაგებლის წარმოსადგენად, თუმცა, არც შპს „რ.პ–ს“ და არც ამხანაგობას არ წარუდგენია სააპელაციო შესაგებელი. შესაგებელი მხოლოდ სამმა მოპასუხემ წარადგინა, რომელთაგან ორი: ლ.რ–ია (მოსარჩელის და) და ქ.ზ–ძე სრულად ეთანხმებიან მოსარჩელეს მოთხოვნას ყველა ნაწილში, ამდენად, მოსარჩელეს (აპელანტს) ჰქონდა მოლოდინი, რომ „ზემდგომი ინსტანციის მიერ სააპელაციო საჩივარზე წარდგენილი ყველა პრეტენზია, მათ შორის, მოპასუხეების მიერ წარდგენილი სააპელაციო შესაგებელი, სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად სასარჩელო მოთოვნების ჭრილში იქნებოდა გამოკვლეული და შეფასებული“, რაც გასაჩივრებულ განჩინებაში არ ასახულა;
24.1.2. კასატორი უთითებს, რომ სასამართლომ უკვე დასრულებულ საქმეზე, როდესაც მხოლოდ შემაჯამებელი გადაწყვეტილება იყო გამოსაცხადებელი, ამის ნაცვლად 2023 წლის 25 მაისის სხდომაზე, რომელსაც მხარეები დისტანციურ რეჟიმში ეწრებოდნენ, ადგილზე თათბირით მიიღო საოქმო განჩინება, რომელიც სსსკ-ის 261-ე მუხლს დააფუძნა და დასრულებულ საქმეზე განაახლა საქმის წარმოება მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპიდან;
24.1.3. კასატორი მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებას (საქმეზე N ას-664-635-2016) და უთითებს, რომ იმ პირობებში, როდესაც დადგინდა, რომ განმკარგავი ხელშეკრულება არ იყო ნამდვილი, დიდმა პალატამ საკუთრების უფლების აღდგენისათვის (საკუთრების დასაბრუნებლად) დასაბუთებულად მიიჩნია როგორც დელიქტური, ისე- სანივთო სამართლის ნორმების გამოყენება;
24.1.4. კასატორი შუამდგომლობს საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთოს ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, რომლითაც დასტურდება მოპასუხე შპს „რ.პ–ის“ ხელშეკრულებიდან, სადავო ბინიდან გასვლა და კომერციულ ქონებაზე ინტერესის არარასებობა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
25. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
26. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.
27. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)
28. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლ.დ უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019,07.02.2020წ; N ას-1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ; N ას-754-2023, 20.10.2023წ; N ას-667-2023, 16.11.2023წ; N ას-1082-2023, 17.11.2023წ.).
29. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლ.დ უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას-1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ; N ას-754-2023, 20.10.2023წ; N ას-667-2023, 16.11.2023წ; N ას-1082-2023, 17.11.2023წ.).
30. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, საპროცესოსამართლებრივი კუთხით წამოყენებულ საკასაციო პრეტენზიებს გასცემს პასუხს, რადგან მტკიცების ტვირთის კუთვნილი ნაწილის რეალიზება დავის მონაწილე თითოეული მხარის ვალდებულებაა, დამოკიდებულია საპროცესო უფლების ეფექტურად გამოყენებაზე და აღძრული სასარჩელო მოთხოვნის და მის პასუხად წარდგენილი შესაგებლის წარმატებულობის ერთერთი განმაპირობებელია.
30.1. მოსარჩელის (კასატორის) პრეტენზია, რომელიც წინამდებარე განჩინების 24.1.1 ქვეპუნქტშია მითითებული, დაუსაბუთებელია, რადგან სააპელაციო სასამართლოში სააპელაციო შესაგებლის წარდგენა განსხვავდება პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლის წარუდგენლობისა და მისი სამართლებრივი შედეგებისაგან. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ 2016 წლის 17 მარტის განჩინებაში (საქმეზე N ას-121-117-2016) განმარტა: „განასხვავებენ აპელაციის ორ ძირითად სახეს, როგორიცაა, სრული (შეუზღუდავი) აპელაცია და არასრული (შეზღუდული) აპელაცია. სრული (შეუზღუდავი) აპელაციის შემთხვევაში, მხარეებს შეუზღუდავად შეუძლიათ მიუთითონ ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე და წარმოადგინონ ახალი მტკიცებულებები, რომლებიც არ ჰქონიათ წარმოდგენილი საქმის განხილვისას პირველი ინსტანციის სასამართლოში. სრული აპელაციის დროს სააპელაციო სასამართლო ხელმეორედ იხილავს საქმეს და, როგორც წესი, არასდროს არ აბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში. სრული აპელაცია უარყოფით გავლენას ახდენს პირველი ინსტანციიის სასამართლოზე, რომელმაც არ იცის რას მოიმოქმედებენ მხარეები სააპელაციო სასამართლოში, რომელ ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს წარუდგენენ სააპელაციო სასამართლოს და რა სამართლებრივი ბედი ეწევა პირველი ინსატანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას. ამ სახის აპელაცია მართალია, უზრუნველყოფს მხარეთა აქტიურობას სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ ვერ უზრუნველყოფს ამას პირველი ინსტანციიის სასამართლოში საქმის განხილვისას, რადგან სრული (შეუზღუდავი) აპელაციის დროს მხარეები მთელ თავის იმედებს ამყარებენ სააპელაციო სასამართლოზე. ამიტომ, ხშირად, ტაქტიკური თუ სხვა მოსაზრებებით არ უთითებენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებზე, არ წარუდგენენ პირველი ინსტანციიის სასამართლოს მათ ხელთ არსებულ მტკიცებულებებს და ა.შ. ასეთი ვითარება, საბოლოოო ჯამში, იწვევს როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფუნქციის შესუსტებას, ასევე, საქმის გადაწყვეტის უზომოდ გაჭიანურებას. შესაბამისად, სრული (შეუზღუდავი) აპელაცია - ესაა პირველი ინსტანციიის სასამართლოს გამეორება და არა გაგრძელება. არასრული (შეზღუდული) აპელაციიის შემთხვევაში კი, ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას (პატივსადები მიზეზები)- (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება -პუნქტი 33); „დიდი პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლო საქართველოში სასამართლო სისტემის მნიშვნელოვანი რგოლია, რომელიც განიხილავს მხარეთა მიერ სადავოდ მიჩნეული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებასა და დასაბუთებულობას. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს სააპელაციო წარმოების წესსა და ფარგლებს, ამავე დროს იმპერატიულად ადგენს, რომ სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია, სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება შეამოწმოს მხოლოდ იმ ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით და იმ მტკიცებულებებით, რომლებიც წარდგენილი იყო და შემოწმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენა სააპელაციო სასამართლოში მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევებშია დასაშვები. ამდენად, ერთმნიშვნელოვნად შეიძლება ითქვას, რომ მხარეთა აქტიურობა უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად უზრუნველყოფილი და ეფექტურია საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში მხარეთა აქტიურობა შეზღუდულია თვით სააპელაციო სამართალწარმოების შეზღუდვის გამო. ამ მოსაზრების ნათელ დადასტურებას წარმოადგენს სსსკ-ის 377-ე, 380-ე, 381-ე, 382-ე, 384-ე მუხლები, რომლებიც ფაქტობრივად გამორიცხავს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელმეორედ განხილვის შესაძლებლობას და ადგენს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მკაცრად შეზღუდულ ფარგლებს. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საყურადღებოა სსსკ-ის 372-ე მუხლი, რომლის თანახმად საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, სააპელაციო სასამართლოს საქმის წარმოების თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით. ამდენად, ამ ნორმაში გათვალისწინებული ტერმინები „ცვლილებებითა” და „დამატებებით” მიუთითებენ სააპელაციო სასამართლოს ინსტანციისათვის დამახასიათებელ თავისებურებებზე, რომელთა შეცვლა დაუშვებელია და მხოლოდ ამ თავისებურებების გათვალისწინებით (და არა მათი უგულებელყოფით) არის შესაძლებელი პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის დადგენილი წესების დაცვა.“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება -პუნქტი 37-38); ”სააპელაციო საჩივარზე შესაგებლის წარუდგენლობა ხელს არ უშლის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანაში, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეები სარგებლობენ ფართო საპროცესო უფლებებით და წარადგენენ საქმისთვის საჭირო ყველა იმ მტკიცებულებას, რომელსაც მიიჩნევენ მნიშვნელოვნად თავიანთი მოთხოვნისა თუ შესაგებლის დასაცავად, შესაბამისად, სარჩელსა თუ შესაგებელში, ასევე კონკრეტულ საკითხებთან დაკავშირებული მოსაზრებებით ნათლად გამოხატავენ თავიანთ პოზიციას, რაც სრულად მოცემულია საქმის მასალებში” (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება -პუნქტი 43);
30.2. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე იქნა გამოკვლეული სარჩელის (მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის) დასაბუთებულობა ქვემდგომი ორი ინსტანციის სასამართლოს მიერ. საკასაციო პრეტენზია, რომ მოპასუხეთაგან შპს „რ.პ–ისა“ და ამხანაგობა „ჟ...“-ის მხრიდან სააპელაციო შესაგებლის წარუდგენლობის პირობებში სააპელაციო სასამართლომ არასრულფასოვნად გამოიკვლია და შეისწავლა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიები და მხარეთა მიერ წარდგენილი გარემოებების/მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების გარეშე მიიღო გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ.
30.3. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც წინამდებარე განჩინების 24.1.2 ქვეპუნქტშია ასახული, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 216-ე მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით „სასამართლო უფლებამოსილია საქმის განხილვა გააგრძელოს იმ სტადიიდან, რომელსაც ის მიზანშეწონილად მიიჩნევს. მხარეები ვალდებული არიან, ხელი შეუწყონ სასამართლოში საქმის დადგენილ ვადაში განხილვას“. (იხ. სუსგ-ები: N ას-312-312-2018, 17.03.2021წ; N ას-1973-2018, 26.02.2021წ. N ას-348-2019, 22.11.2019წ; N ას-1687-2019, 12.01.2023წ.). მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 25 მაისის სხდომაზე მორიგების მიზნით განახლდა საქმის წარმოება მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპიდან და გადაიდო საქმის განხილვა არა უმეტეს ერთი თვით (ტ.3, ს.ფ.216-219; მოისმინეთ სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 25 მაისის სხდომის ოქმი 12:29:11-დან), ხოლო მორიგი სხდომის 2023 წლის 23 ივნისს გამართვის თაობაზე მხარეებს ეცნობათ იმავე წლის 30 მაისისა და 15 ივნისის შეტყობინებებით (ტ.3, ს.ფ 220-233). ამდენად, არც ამ თვალსაზრისით იკვეთება საპროცესოსამართლებრივი დარღვევა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის ყოველმხრივ და ობიექტურად განხილვის მიზნიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია მხარეთა უფლებები.
30.4. კასატორის პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალური სამართლის ნორმების არასწორ მისადაგებას, ასევე - მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის კუთხით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებით განმარტებულ სამართლებრივი საკითხებისაგან გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ შეუსაბამო მსჯელობებს (იხ. 24.1.3 ქვეპუნქტი) ეხება დაუსაბუთებელია და არ ქმნის საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საფუძველს. ამ ნაწილში სავსებით მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები და პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებული სამართლებრივი დასკვნა, რომ ლ.რ–იას, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული გარიგება - ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოჩვენებითია, რის გამოც იკვეთება მისი ბათილობის წინაპირობები (იხ. წინამდებარე განჩინების 5-12 პუნქტები); მიუხედავად ამ დასკვნისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, მაინც არ იცვლება სამართლებრივი სურათი, რადგან მოცემულ საქმეზე დადებულ გარიგებათა ჯაჭვიდან არ ვლინდება გარიგებების კონტრაჰენტთა ურთიერთკავშირი და ერთობლივი შეთანხმებული ქმედებები. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება შპს ,,რ.პ–ის“ პარტნიორების რაიმე სახის საეჭვო შემხებლობა, ახლობლური ურთიერთობა მოდავე მხარეებთან. ამის საწინააღმდეგოდ დგინდება, რომ შპს ,,რ.პ–ის“ ინტერესსა და მიზანს აღნიშნული ნასყიდობა-ნარდობის ხელშეკრულების დადებისას წარმოადგენდა უძრავ ქონებაზე მრავალსართულიანი შენობა-ნაგებობის/სახლის აშენება, შემდგომში მისი რეალიზაციის მიზნით, რის სანაცვლოდაც ი.რ–იასა და ქ.ზ–ძეს (შემდგომში ქ.ზ–ძეს უძრავი ქონების ნასყიდობის და უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება N9-ში ცვლილების შეტანის შესახებ ხელშეკრულებით ჩაენაცვლა მოსარჩელე/აპელანტი/კასატორი დ.რ–ია) გადასცემდა შეთანხმებულ ფართს. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით იკვეთება მოპასუხე შპს ,,რ.პ–ის“ კომერციული ინტერესი აღნიშნული სადავო ხელშეკრულების დადებისას.
30.5. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოების, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის (აპელანტის/კასატორის) მინდობილი პირის - კ.ჯ–ას მიმნდობის ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედება და ასეთ მტკიცებულებად არასაკმარისია მიმნდობის მიერ 2017 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული მინდობილობის 2018 წლის 17 ოქტომბერს გაუქმების ფაქტი - საწინააღმდეგოდ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია და ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ დასაშვებია წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეწყვეტა მარწმუნებლის მიერ, ხოლო უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას. სსსკ-ის 99-ე მუხლის თანახმად, „მარწმუნებელს უფლება აქვს საქმის წარმოების ყველა სტადიაზე გააუქმოს თავის მიერ გაცემული მინდობილობა და შეწყვიტოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება, რის შესახებაც იგი წერილობით აცნობებს სასამართლოსა და წარმომადგენელს. მხარის წინადადებით წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეწყვეტა არ წარმოადგენს საქმის წარმოების შეჩერებისა თუ საქმის განხილვის გადადების საფუძველს. უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას“. დასახელებული მუხლის დანაწესი მოქმედებს, როგორც სასამართლო წარმოებისას შესრულებული საპროცესო მოქმედებების, ასევე კერძო სამოქალაქო ურთიერთობაში განხორციელებული მოქმედებების მიმართ.
30.6. კასატორის პრეტენზიის პასუხად საკასაციო სასამართლო დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით (საქმე N ას-664-635-2016) განმარტებულ საკითხს მოიხმობს, რომელიც მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფას ეხება იძულების გზით (იხ. დიდი პალატის გადაწყვეტილება, პუნქტები 206 და 211); დიდი პალატის გადაწყვეტილების 215.1-215.16 პუნქტებში ასახულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების, კერძოდ, სადავო ქონების (საწარმოს კუთვნილი წილების) გასხვისებათა ქრონოლოგია, რის შედეგადაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ დაასკვნა, რომ „გარიგებათა ჯაჭვში მონაწილეობდნენ ურთიერთდაკავშირებული პირები და მათი ქმედებები კოორდინირებული იყო, მათ საკუთრებად სადავო წილების რეგისტრაცია ფორმალურ ხასიათს ატარებდა, რის გამოც ისინი ვერ ჩაითვლებიან წილების კეთილსინდისიერ შემძენებად. პარტნიორის წილის (მიმოქცევადი უფლება), შემძენზე საკუთრების უფლებით გადასვლისათვის აუცილებელია პარტნიორებს შორის ნამდვილი შეთანხმება ანუ ურთიერთმფარავი ნების არსებობა და ამ უფლების კანონით დადგენილი წესით რეესტრში რეგისტრაცია“ (იხ. დიდი პალატის გადაწყვეტილება, პუნქტი 230). მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელემ (აპელანტმა/კასატორმა) ვერ დაამტკიცა, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას მოპასუხეები რაიმე ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით ერთობლივად მოქმედებდნენ, რაც გამორიცხავს მათი მოჩვენებითად მიჩნევის შესაძლებლობას და ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. ამდენად, რაიმე ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით მოპასუხეთა ერთობლივი ქმედებები და თანამონაწილეობა არ არის დადგენილი, რაც მიუხედავად იმისა, რომ ლ.რ–იას, ი.რ–იას და ქ.ზ–ძეს შორის 28.03.2008წ. დადებული გარიგება - ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოჩვენებითია, რის გამოც იკვეთება მისი ბათილობის წინაპირობები, გამორიცხავს მოსარჩელის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგის მიღწევას.
30.7. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც წინამდებარე განჩინების 24.1.4. ქვეპუნქტშია ასახული და საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საქმეზე მტკიცებულების დართვას ეხება, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, როგორც უკვე აღინიშნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 26-ე პუნქტი), სსსკ-ის 407-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის შედავებას ამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში და იმის გათვალისწინებით, რომ არ წარმოადგენს ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის უფლებამოსილების მქონე სასამართლო ინსტანციას, საქმისწარმოების საბოლოო ეტაპზე არ მიიღება ახალი მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა ან ახალი მტკიცებულებების გამოთხოვა დაუშვებელია (შეად. სუსგ-ებს: N ას-961-2022, 28.04.2023წ; N ას-1203-2022, 23.12.2022წ; N ას- 325-2021, 25.11.2022წ; N ას-736-2022, 21.10.2022წ; N ას-931-2021, 6.10.2022წ; N ას-1181-2021, 29.09.2022წ; N ას- 1429-2019, 9.06.2022წ.). საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებსა და ვადებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე დამოკიდებული ვერ იქნება (იხ. სუსგ-ები: Nას-1284-2022, 5.04.2022წ; Nას-1429-2019, 9.06.2022წ; Nას-87-2022, 15.07.2022წ.; №ას-736-2022, 21.10.2022წ.). შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, საკასაციო სასამართლო არსებითად არ მსჯელობს ამ შუამდგომლობაზე (ამის გამო არ აისახება შუამდგომლობის დაკმაყოფილება/დაუკმაყოფილებლობის საკითხი განჩინების სარეზოლუციო ნაწილში).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. დ.რ–იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. დ.რ–იას (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4769,1 ლარის (საგადახდო დავალება N18995735905, გადახდის თარიღი 2023 წლის 17 ოქტომბერი), 70% – 3338,37 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
