საქმე №ას-1702-2019 3 აგვისტო, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „მ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ა–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ.ა–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „მ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“ ან „კასატორი“) გენერალური დირექტორის მოადგილის 2018 წლის 9 ივლისის N7/1839 ბრძანება მოსარჩელის დაკავებული პოზიციიდან გათავისუფლების შესახებ და მოსარჩელე აღდგენილ იქნა მოპასუხე კომპანიაში მძღოლის პოზიციაზე; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2018 წლის 9 ივლისიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად 900 ლარის ოდენობით (დარიცხული სახით); მოსარჩელის მოთხოვნა შრომის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე 2003 წლიდან მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში მძღოლის პოზიციაზე. 2014 წლის 1 ოქტომბრიდან მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება დაიდო განუსაზღვრელი ვადით. შრომის ანაზღაურება, საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული გადასახადების ჩათვლით, შეადგენდა თვეში 912.50 ლარს (შრომითი ხელშეკრულებები, ს.ფ. 16-21; 23-28; 44);

2.2. მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი სამუშაოს სახე და ფუნქციების ჩამონათვალი განისაზღვრა შრომითი ხელშეკრულების დანართით, რომელიც წარმოადგენდა ამ ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილს (იხ. შრომითი ხელშეკრულების 3.3. პუნქტი, ს. ფ. 23). მითითებული დანართის თანახმად, მძღოლი ექვემდებარება ტრანსპორტის განყოფილების უფროსს. მის ფუნქცია-მოვალეობებს შეადგენს: სამსახურში დროულად გამოცხადება; ავტომანქანის ტექნიკურად გამართვა და სუფთად შენახვა; უშუალო ხელმძღვანელის დავალებათა ზედმიწევნით შესრულება; პერსონალის უსაფრთხოდ გადაყვანა დანიშნულების ადგილამდე; მიცემული დავალების განსაზღვრულ დროში შესრულება და ტრანსპორტის განყოფილების კოორდინატორის ინფორმირება დაბრუნებისთანავე; სხვა, მისი სამსახურებრივი მოვალეობიდან გამომდინარე, უშუალო ხელმძღვანელის ნებისმიერი დავალების შესრულება; შინაგანაწესის განუხრელი დაცვა; მასვე ეკისრება სრული პასუხისმგებლობა საზოგადოების წინაშე (შრომითი ხელშეკრულების დანართი, ს. ფ. 29);

2.3. შრომითი ხელშეკრულების მე-4 მუხლით განისაზღვრა დასაქმებულის ვალდებულებები, რომლის თანახმად, დასაქმებული ვალდებულია: შეასრულოს წინამდებარე ხელშეკრულების დანართში მოცემული სამუშაო ვალდებულებები; უშუალო ხელმძღვანელს აცნობოს ნებისმიერი გარემოების შესახებ, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს მას სამუშაოს შესრულებაში ან საფრთხე შეუქმნას დასაქმებულის ინტერესებს; დაიცვას შრომის შინაგანაწესის მოთხოვნები; იმოქმედოს დამსაქმებლის მიერ მიღებული სამუშაო ბრძანების თანახმად; შეასრულოს მასზე დაკისრებული ფუნქციები კეთილსინდისიერად, თავისდროულად და მაღალ პროფესიულ დონეზე; სამსახურებრივი მოვალეობის შესასრულებლად დამსაქმებელი გადასცემს დასაქმებულს მატერიალურ ფასეულობებს, რაზეც დასაქმებულს ეკისრება სრული მატერიალური პასუხისმგებლობა; პირადად შეასრულოს სამუშაო; დაიცვას ხანძარსაწინააღმდეგო უსაფრთხოების წესები და სანიტარული ნორმები (ს.ფ. 23);

2.4. ამავე ხელშეკრულების მე-5 მუხლით განისაზღვრა დამსაქმებლის ვალდებულებები, რომლის მიხედვით, დამსაქმებელი ვალდებულია შეუქმნას დასაქმებულს ნორმალური სამუშაო პირობები, უზრუნველყოს დასაქმებული სამუშაოს შესრულებისათვის საჭირო მოწყობილობებით და აქსესუარებით; სამუშაოს დაწყების წინ მიაწოდოს ინფორმაცია დასაქმებულს მისი სამუშაოს შინაარსის შესახებ (ს.ფ. 24);

2.5. შრომითი ხელშეკრულების მე-6 მუხლით განისაზღვრა სამუშაო დრო, რომლის მიხედვით, დასაქმებულის სამუშაო დრო არ აღემატება კვირაში 40 საათს. სამუშაო დღეებად განისაზღვრა - „ორშაბათი - პარასკევი“. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ სამუშაო საათებზე 09:00 საათიდან 18:00 საათის ჩათვლით (ს.ფ. 24);

2.6. მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის საწარმოო საჭიროებიდან გამომდინარე, დადგენილი იყო კომპანიაში დასაქმებული მძღოლების სადღეღამისო მორიგეობის გრაფიკი, რეგულარული რეჟიმით, რა დროსაც მორიგე მძღოლის სამუშაო საათების ხანგრძლივობა მოიცავდა პერიოდს - მორიგეობის დღის 09:00 საათიდან მომდევნო დღის 09:00 საათამდე. მორიგეობის მომდევნო დღე (09:00 საათიდან) მორიგე მძღოლებისათვის ითვლებოდა გამოსასვლელ დღედ. მძღოლების მორიგეობის გრაფიკის განთავსება ობიექტში ხდებოდა თვალსაჩინო ადგილას, ყოველი თვის პირველ რიცხვში (მხარეთა ახსნა-განმარტებები, წერილობითი მტკიცებულება - მოპასუხე კომპანიის ქუთაისის ადმინისტრაციული სამსახურის უფროსის ახსნა-განმარტება; მორიგეობის გრაფიკი, ს. ფ. 45-46; 48);

2.7. 2018 წლის 28 ივნისის 09:00 საათიდან 2019 წლის 29 ივნისის 09:00 საათამდე მოსარჩელე, როგორც მორიგე მძღოლი, ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას და იმყოფებოდა მოპასუხე კომპანიის კუთვნილ ობიექტზე. სამოქალაქო საქმეში წარმოდგენილი, მოპასუხის კუთვნილი, მოსარჩელის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანის (სახელმწიფო ნომრით .....-ის) ობიექტზე შესვლისა და გასვლის განრიგის (ს. ფ. 92) მიხედვით დადგენილია, რომ სადღეღამისო მორიგეობის დღეს, მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილი ავტომანქანით, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების მიზნით, მოპასუხის კუთვნილი ობიექტიდან გავიდა 2018 წლის 28 ივნისს, 11:20 საათზე და დაბრუნდა 17:10 საათზე, რის შემდეგაც, შესაბამისი საჭიროების არარსებობის გამო, მოსარჩელეს ადმინისტრაციისაგან რაიმე დავალება, რაც დაკავშირებული იქნებოდა სხვადასხვა ობიექტზე სატრანსპორტო საშუალებით გადაადგილებასთან, არ მიუღია;

2.8. 2018 წლის 29 ივნისს, სადღეღამისო მორიგეობის დასრულების შემდეგ (დილის 09:00 საათი), მოსარჩელემ არ ისარგებლა გამოსასვლელი დღის (დასვენების) უფლებით და გამოხატა თანხმობა მიეღო და შეესრულებინა სამსახურებრივი დავალება. 2019 წლის 29 ივნისს, 11:05 საათზე, მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილი ობიექტიდან, მისი მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანით, სახელმწიფო ნომრით ......., გაემგზავრა სამსახურებრივი მოვალეობის შესასრულებლად, „სულორი-სუფსა-საირმის“ მიმართულებით;

2.9. 2019 წლის 29 ივნისს, დაახლოებით 18:30 საათზე, ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...... ტერიტორიაზე მსვლელობისას, ერთ-ერთ მკვეთრ მოსახვევში, მოსარჩელის ბრალეულმა (გაუფრთხილებელმა) ქმედებამ გამოიწვია ავტოსაგზაო შემთხვევა, რის შედეგად დაზიანდა მოპასუხის კუთვნილი „ტოიოტა ჰაილუქსის“ მარკის ავტომანქანა, სახელმწიფო ნომრით ......., ავტომანქანის შეკეთებისათვის შესრულებული სამუშაოსა და სათადარიგო ნაწილების ღირებულებამ შეადგინა 2376 ლარი, რაც მოპასუხეს აუნაზღაურა სადაზღვევო კომპანიამ (თჯ მოტორსი ავტოსერვისის შესრულებული მომსახურების აქტი, ს.ფ. 57);

2.10. საქართველოს შსს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის იმერეთის საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის მიერ 2018 წლის 3 ივლისს გაცემული N471/ა ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, მოსარჩელის მოქმედება არ შეესაბამებოდა „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 33.2 მუხლის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის შემთხვევაში მას შეეძლო საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება (ექსპერტიზის დასკვნა; ს. ფ. 53-55);

2.11. მოპასუხე კომპანიის ადმინისტრაციამ მითითებული შემთხვევა შეაფასა მოსარჩელის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების უხეშ დარღვევად, ასევე, დასაქმებულის კვალიფიკაციისა და პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობად მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან, რაც, თავის მხრივ, საფუძვლად დაედო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას;

2.12. მოპასუხე კომპანიის გენერალური დირექტორის მოადგილის 2018 წლის 9 ივლისის Nშ/1839 ბრძანებით, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომში - „სშკ“) 37.1. მუხლის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე (ბრძანება; ს. ფ. 58);

2.13. 2018 წლის 29 ივნისის ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, ჯანმრთელობის ვნებით გამოწვეული დროებითი შრომისუუნარობის გამო, მოსარჩელეს დასჭირდა ამბულატორიული მკურნალობა 02.07.2019 წლიდან 20.07.2019 წლის ჩათვლით. შპს „ქ.პ.ჯ.ც–ის“ მიერ 02.07.2019 წელს გაიცა საავადმყოფო ფურცელი, რომელიც მოსარჩელეს მოპასუხისთვის არ წარუდგენია (იხ. საავადმყოფო ფურცელი; ს. ფ. 15);

2.14. მოპასუხე კომპანიის ადმინისტრაციის 2018 წლის 19 თებერვლის N3203 ბრძანებით, ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო მძღოლს, მოსარჩელეს ხელფასიდან დაუკავდა 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, რაც წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევიდან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ სადაზღვევო კომპანიისათვის ფრანშიზის სახით გადახდილი თანხის ოდენობას (სადაზღვევო შემთხვევის დარეგულირების აქტი - ს. ფ. 56; შესრულებული მომსახურების აქტი - ს. ფ. 57; ბრძანება №3203 - ს. ფ. 150; ინფორმაცია თანხის დაკავებაზე - ს. ფ. 152153).

3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომ 2018 წლის 27 ივნისს მოსარჩელე სამსახურებრივ მოვალეობას ასრულებდა 09:00 საათიდან 18:00 საათამდე, ხოლო მეორე დღეს, 2018 წლის 28 ივნისს, მოსარჩელე მძღოლი, როგორც სადღეღამისო მორიგე, სამსახურებრივ მოვალეობას ასრულებდა 09:00 საათიდან 2018 წლის 29 ივნისის 09:00 საათამდე (24-საათიანი რეჟიმით); მიუხედავად იმისა, რომ სადღეღამისო მორიგეობის შემდეგ, მოსარჩელეს უნდა ჰქონოდა გამოსასვლელი დღე, მან გააგრძელა შრომითი მოვალეობის შესრულება და 29 ივნისს, 11:15 საათზე, სამსახურებრივი დავალების საფუძველზე, გაემგზავრა „სუფსა-სულორი-საირმის“ მარშრუტზე; იმავე დღეს, დაახლოებით 18:30 საათზე ანუ ფაქტობრივად 32-საათიანი უწყვეტი სამუშაო რეჟიმის შემდეგ, მოსარჩელის მხრიდან დაფიქსირდა მკვეთრ მოსახვევში საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად კი დაზიანდა მოპასუხის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალება.

4. ზემოთ აღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით, პალატამ მიიჩნია, რომ მძღოლის - მოსარჩელის მხრიდან საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა განაპირობა არა შესაბამისი კვალიფიკაციის, ან/და პროფესიული უნარ/ჩვევების არფლობამ, არამედ - არაგონივრულად ხანგრძლივი სამუშაო დროის მანძილზე, სათანადო დასვენების გარეშე მუშაობამ, რამაც, თავის მხრივ, განაპირობა მძღოლის როგორც ფიზიკური, ასევე გონებრივი გადაღლა და შრომითი უნარების დაქვეითება.

5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელმა დაარღვია დასაქმებულის მიმართ შრომის უსაფრთხოების პირობები, რამაც, თავის მხრივ, შექმნა დასაქმებულის მხრიდან გადაცდომის ჩადენის წინაპირობა. ასეთ ფონზე კი დაუშვებელია, დასაქმებულის ქმედება შეფასდეს პროფესიული უნარ-ჩვევების არფლობად ან/და უხეშ გადაცდომად იქნეს მიჩნეული და დაექვემდებაროს ყველაზე მკაცრ პასუხისმგებლობას, მიუხედავად იმისა, რომ დასაქმებულის ქმედებას შედეგად კომპანიის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების დაზიანება მოჰყვა.

6. სააპელაციო პალატამ დასაქმებულის არაკვალიფიციურობისა ან/და პროფესიული უნარ-ჩვევების არფლობის დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად არ მიიჩნია 2016 წლის 8 აპრილსა და 6 მაისს გამოცემული ბრძანებები სიჩქარის გადამეტებისა და შრომის შინაგანაწესის დარღვევის გამო მოსარჩელისთვის შენიშვნისა და გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ, ასევე 2018 წლის 19 თებერვლის №3203 ბრძანება (ს.ფ. 150) ფრანშიზის სახით გადახდილი თანხის დასაქმებულის ხელფასიდან დაკავების თაობაზე, ვინაიდან მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი არ იყო რაიმე მტკიცებულება, რაც უდავოდ დაადასტურებდა 2018 წლის დასაწყისში მოსარჩელის მხრიდან გადაცდომის ჩადენის - საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევის ფაქტს. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნულის საპირისპიროდ, უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელე 2003 წლიდან არის დასაქმებული მოპასუხე კომპანიაში, ამასთან, 2014 წლამდე - ვადიანი ხელშეკრულებების, ხოლო 2014 წლიდან - უვადო ხელშეკრულების საფუძველზე. ამ გარემოებამ სასამართლოს შეუქმნა შინაგანი რწმენა, რომ მოსარჩელეს გააჩნდა დაკავებული თანამდებობის შესატყვისი უნარ-ჩვევები, ის სამსახურებრივ მოვალეობებს ასრულებდა ჯეროვნად, რაც განაპირობებდა მასთან შრომითი ურთიერთობის გაგრძელებას მრავალი წლის მანძილზე.

7. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დამსაქმებლის მხრიდან სამუშაო რეჟიმისა და შრომის უსაფრთხოების პირობების დაცვის შემთხვევაში, მძღოლის გადაცდომა, რასაც შედეგად მოჰყვა დამსაქმებლის მატერიალური დაზარალება ან, რამაც შექმნა სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის საფრთხე, შესაძლოა, შეფასდეს კიდეც უხეშ გადაცდომად და დაექვემდებაროს ყველაზე მკაცრ პასუხისმგებლობას, მაგრამ, განსახილველ შემთხვევაში, იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ დასაქმებული მოსარჩელე ფაქტობრივად უწყვეტ რეჟიმში, დაახლოებით 32 საათის მანძილზე, სათანადო დასვენების გარეშე, ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას დამსაქმებლის დავალების საფუძველზე, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომა (საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა, რასაც მძიმე შედეგი არ მოჰყოლია) შეუძლებელია დაკვალიფიცირდეს უხეშ გადაცდომად, ან/და პროფესიული უნარ-ჩვევების არფლობად. საწინააღმდეგოს მტკიცება, პალატის მოსაზრებით, შესაძლოა გახდეს წამახალისებელი ფაქტორი დამსაქმებლისათვის, თავი აარიდოს შრომის უსაფრთხოების წესების დაცვას, არაგონივრულად გაზარდოს სამუშაო დროის ხანგრძლივობა. ამის შედეგად გამოწვეული მავნე შედეგების არსებობისას კი პასუხისმგებლობა დააკისროს დასაქმებულებს.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე დასაქმებულის მიმართ ყველაზე მკაცრი სახდელის გამოყენების მართლზომიერების დასასაბუთებლად მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სადღეღამისო მორიგეობის პერიოდში მოსარჩელე სამსახურებრივ მოვალეობას ასრულებდა მხოლოდ დღის მანძილზე, ღამით მას რაიმე დავალება არ მიუღია და შესაბამისად, შეეძლო სრულფასოვნად დასვენება. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელე მორიგეობის მომდევნო დღეს დავალების შესასრულებლად გაემგზავრა მისივე სურვილითა და თანხმობით.

9. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დამსაქმებლის მხრიდან ამ გარემოებებზე მითითება, მათი სრულად გაზიარების შემთხვევაშიც, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ვერ იქნება. ის გარემოება, რომ სადღეღამისო მორიგეობის პერიოდში, ღამის საათებში, მოსარჩელეს, როგორც მძღოლს, დამსაქმებლისაგან სხვა ობიექტზე გამგზავრების დავალება არ მიუღია, არ ნიშნავს, რომ ის არ ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას და ჰქონდა შესაძლებლობა/ან შექმნილი ჰქონდა შესაბამისი პირობები დასვენებისათვის. დადგენილია, რომ მორიგეობის მთელი დროის მანძილზე მოსარჩელე იმყოფებოდა სამსახურში და მზადყოფნაში, მიეღო და დაუყოვნებლივ შეესრულებინა დავალება. მოსარჩელის განმარტებით, რაც უარყოფილი არ ყოფილა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ, დადგენილია, რომ მძღოლის სამუშაო სპეციფიკიდან გამომდინარე, მორიგეობის ღამეს ის იყო ფხიზლად, რომ გამოძახებისთანავე გასულიყო შემთხვევის ადგილზე მავნე შედეგების ლიკვიდაციის მიზნით.

10. სააპელაციო პალატამ არარელევანტურად მიიჩნია დამსაქმებლის მითითება, რომ მოსარჩელე მორიგეობის შემდეგ მისივე სურვილით/მოთხოვნით გაემგზავრა სამსახურებრივი დავალების შესასრულებლად, ვინაიდან ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც, დასაქმებული არ თავისუფლდება ვალდებულებისაგან, სწორად განსაზღვროს და დაიცვას სამუშაო დროის რეჟიმი და უზრუნველყოს შრომის უსაფრთხოების პირობების სათანადოდ დაცვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასაქმებულის თანხმობა არანორმირებული გრაფიკით სამუშაოს შესრულებაზე შესაძლებელია განპირობებული იყოს არაერთი ფაქტორით, მათ შორის, შრომით ურთიერთობებში დამსაქმებლის დომინირებული მდგომარეობით, სამუშაოს დაკარგვის შიშით, ხელფასზე დანამატის მიღების სურვილით და ა.შ.; თუმცა, დასაქმებულის სურვილი ან თანხმობა, სამუშაო დროის დარღვევით შეასრულოს სამუშაო, არ ათავისუფლებს დამსაქმებელს მოვალეობისაგან, დაიცვას შრომის უსაფრთხოების პირობები, საქართველოს კანონმდებლობითა და შრომის შინაგანაწესით დადგენილი სამუშაო და დასვენების დრო.

11. სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების კვლევის საფუძველზე მიიჩნია, რომ 2018 წლის 29 ივნისს მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეშ დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული სანქცია (სამსახურიდან გათავისუფლება) არ არის მოსარჩელის მიერ ჩადენილი ქმედების ადეკვატური. ამასთან, პალატამ ვერ დაადგინა იმგვარი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც სშკ-ის 37.1. მუხლის „ზ“ და „ვ“ ქვეპუნქტების საფუძვლით, მართლზომიერს გახდიდა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის სადავო ბრძანება არღვევდა კანონით დადგენილ წესს, რაც მისი ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს წარმოადგენდა.

12. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

17.1. მოპასუხეს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას არ უხელმძღვანელია მხოლოდ 2018 წლის 29 ივნისის ავტოსაგზაო შემთხვევით. მან სათანადო შეფასების საფუძველზე მხედველობაში მიიღო მოსარჩელის უახლოესი წარსული, მისი ქცევა და ყველა სხვა არსებითი გარემოება: 1. 2016 წლის 8 აპრილის ბრძანება - მძღოლის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - შენიშვნა, დადგენილი მაქსიმალური სიჩქარის გადაჭარბებით მანქანის მართვისათვის; 2. 2016 წლის 6 მაისის ბრძანება - გაფრთხილება კომპანიის შიგანაწესით დადგენილ მოთხოვნათა არაერთგზის დარღვევის გამო; 3. 2018 წლის 19 თებერვლის №3230 ბრძანება ფრანშიზის სახით გადახდილი თანხის დასაქმებულის ხელფასიდან დაკავების თაობაზე;

17.2. განსაკუთრებით საყურადღებოა ბოლო, 2018 წლის 19 თებერვლის ბრძანება, ვინაიდან აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე უტყუარად დასტურდება, რომ მოსარჩელეს შეემთხვა ავტოსაგზაო ინციდენტი, რა დროსაც დაზიანდა მოპასუხის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალება. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მოსამართლის კითხვაზე მოსარჩელემ უპასუხა, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი - ჯარიმა კონკრეტულ შემთხვევაზე შედგა (დადგინდა მოსარჩელის ბრალეულობა) და მან გადაიხადა შესაბამისი ჯარიმა. ამდენად, ბოლო ხუთი თვის განმავლობაში (თებერვალსა და ივნისში) მოსარჩელემ საკუთარი ბრალეული ქმედებით ორჯერ დააზიანა მოპასუხის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალება. სასამართლო რატომღაც მხედველობაში იღებს მხოლოდ ერთ ფაქტს და სხვა არსებით გარემოებებს არ ითვალისწინებს;

17.3. სასამართლომ მხოლოდ სუბიექტური შეხედულებით ჩათვალა, რომ ივნისის თვეში მომხდარი შემთხვევა გამოიწვია მოსარჩელის გადაღლილობამ. მოცემულ შემთხვევაში ავტოსაგზაო შემთხვევის მიზეზი გახდა არა ის, რომ, მაგალითად, მძღოლს ჩაეძინა, არამედ - მძღოლის დაუდევრობა;

17.4. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელე იყო უვადო ხელშეკრულებით დასაქმებული მოპასუხე კომპანიაში, აღნიშნული უტყუარად ადასტურებს მის პროფესიონალიზმს. მძღოლის პოზიციისათვის ასაკი საკმაოდ მნიშვნელოვანი ფაქტორია, ვინაიდან იგი დაკავშირებულია შესაბამისი რეაქციის გამოვლენასთან. ავტოსაგზაო შემთხვევების რაოდენობამ და მისგან გამომდინარე ან შესაძლო პოტენციურმა შედეგებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მოპასუხის გადაწყვეტილების ფორმირებაზე. უფრო მსუბუქი დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებით არ არსებობდა გარანტია, რომ არ განმეორდებოდა ავტოსაგზაო შემთხვევა. მოპასუხეს თებერვალში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს საერთოდ არ გამოუყენებია დისციპლინური ღონისძიება მოსარჩელის მიმართ, ფრანშიზის დაკავება ხელფასიდან ემსახურებოდა პრევენციულ მიზანს, რომელიც, სამწუხაროდ, არაეფექტური აღმოჩნდა.

18. დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიის გენერალური დირექტორის მოადგილის 2018 წლის 9 ივლისის Nშ/1839 ბრძანებით, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან სშკ-ის 37.1. მუხლის „ვ“ [დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან] და „ზ“ ქვეპუნქტების [დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა] საფუძველზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.12. ქვეპუნქტი).

19. უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რაც უნდა იყოს გათვალისწინებული 37 (1) „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას, ესაა პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იმავე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სწორედ პროპორციულობის პრინციპი გამოიყენა და განმარტა: შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება. მაშასადამე, შეუფერებელი ყოფაქცევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს დათხოვნის საფუძველი, როცა იგი მიაღწევს მნიშვნელოვან დონეს (იხ. სუსგ №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წელი, №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; „საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები“, ავტორთა კოლექტივი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2017, გვ. 234-235).

20. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულ იქნა, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იქნას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი).

21. სწორედ აღნიშნული მიზნის განხორციელებას ემსახურება სშკ-ის 37-ე მუხლში 2013 წლის 12 ივნისს შეტანილი ცვლილებები, რომელთა შესაბამისად, აღნიშნული მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით დამსაქმებელს მიენიჭა დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულებათა მხოლოდ „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

22. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; №ას-483-457-2015, 7 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-812-779-2016, 19 ოქტომბერი, 2016 წელი).

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა არის თუ არა „უხეში“ ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში ინდივიდუალური შეფასების საგანია და უნდა შეფასდეს საქმის ყველა კონკრეტული გარემოების გათვალისწინებით.

24. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მორიგე მძღოლის სამუშაო საათების ხანგრძლივობა მოიცავდა პერიოდს - მორიგეობის დღის 09:00 საათიდან მომდევნო დღის 09:00 საათამდე. მორიგეობის მომდევნო დღე (09:00 საათიდან) მორიგე მძღოლებისათვის ითვლებოდა გამოსასვლელ დღედ (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.6. ქვეპუნქტი). 2018 წლის 28 ივნისის 09:00 საათიდან 2019 წლის 29 ივნისის 09:00 საათამდე მოსარჩელე, როგორც მორიგე მძღოლი, ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას და იმყოფებოდა მოპასუხე კომპანიის კუთვნილ ობიექტზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.7. ქვეპუნქტი). 2018 წლის 29 ივნისს, სადღეღამისო მორიგეობის დასრულების შემდეგ (დილის 09:00 საათი), მოსარჩელემ არ ისარგებლა გამოსასვლელი დღის (დასვენების) უფლებით და გამოხატა თანხმობა მიეღო და შეესრულებინა სამსახურებრივი დავალება. 2019 წლის 29 ივნისს, 11:05 საათზე, მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილი ობიექტიდან, მისი მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანით, სახელმწიფო ნომრით ......., გაემგზავრა სამსახურებრივი მოვალეობის შესასრულებლად, „სულორი-სუფსა-საირმის“ მიმართულებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.8. ქვეპუნქტი). 2019 წლის 29 ივნისს, დაახლოებით 18:30 საათზე, ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...... ტერიტორიაზე მსვლელობისას, ერთ-ერთ მკვეთრ მოსახვევში, მოსარჩელის ბრალეულმა (გაუფრთხილებელმა) ქმედებამ გამოიწვია ავტოსაგზაო შემთხვევა, რის შედეგად დაზიანდა მოპასუხის კუთვნილი „ტოიოტა ჰაილუქსის“ მარკის ავტომანქანა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.9. ქვეპუნქტი).

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის ზემოაღნიშნული ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულების უხეშ დარღვევად, ვინაიდან, მიუხედავად მოსარჩელის თანხმობისა შეესრულებინა დავალება, სწორედ მოპასუხე კომპანიას ეკისრება სამუშაო რეჟიმისა და შრომის უსაფრთხოების პირობების დაცვის ვალდებულება. სწორედ დამსაქმებელმა უნდა უზრუნველყოს ისეთი შრომითი პირობების შექმნა, რომ დასაქმებულმა შეძლოს მასზე დაკისრებული მოვალეობების ჯეროვნად შესრულება. შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ ამ ვალდებულების დარღვევისას დასაქმებულისთვის მასზე დაკისრებული მოვალეობების ჯეროვნად შესრულების მოთხოვნა და აღნიშნულის შეუსრულებლობის გამო მისი სამსახურიდან გათავისუფლება არღვევს მხარეთა შორის სამართლიან ბალანსს. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ, ვინაიდან დასაქმებული მოსარჩელე ფაქტობრივად უწყვეტ რეჟიმში, დაახლოებით 32 საათის მანძილზე, სათანადო დასვენების გარეშე, ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას დამსაქმებლის დავალების საფუძველზე, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომა (საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა, რასაც მძიმე შედეგი არ მოჰყოლია) შეუძლებელია დაკვალიფიცირდეს უხეშ გადაცდომად, ან/და პროფესიული უნარ-ჩვევების არფლობად (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტი).

26. გამომდინარე აქედან, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 765 ლარის 70% – 535,5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „მ–ს“ (ს/კ: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 16 დეკემბერს №60388 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 765 ლარის 70% – 535,5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი