საქმე №ას-635-2022

03 ნოემბერი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ა(ა)იპ N144 საბავშვო ბაგა-ბაღი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, თანამდებობაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. მ.მ–მა (შემდეგში წოდებული: „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა ა(ა)იპ N144 საბავშვო ბაგა-ბაღის (შემდეგში წოდებული: „მოპასუხე“, „კასატორ“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის 2019 წლის 16 დეკემბრის N02/42 შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღში დირექტორის მოადგილის პოზიციაზე აღდგენა და 2019 წლის 17 დეკემბრიდან (შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან) თანამდებობაზე აღდგენამდე დროის მონაკვეთში, ყოველთვიურად 600 ლარის (დარიცხული) გადახდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა.

2.2. ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის 2019 წლის 16 დეკემბრის N02/42 ბრძანება, ბათილად იქნა ცნობილი. მოსარჩელე მ.მ–ი აღდგა ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის მოადგილის პოზიციაზე და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან (2019 წლის 17 დეკემბრიდან), სამსახურში აღდგენამდე, ყოველთვიურად 600 ლარის (დარიცხული) ოდენობით.

2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღმა.

3. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

3.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

3.2. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აპელანტი მოწინააღმდეგე მხარის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემის კანონიერების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითებდა, რომ დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება უხეშად დაირღვა, კერძოდ, აცხადებდა, რომ პირადი საქმეები წარმოებდა ხარვეზით; თანამშრომლებს არ ჰქონდათ განახლებული ნასამართლეობისა და ჯანმრთელობის ცნობები; დარღვეული იყო შრომის კოდექსის მოთხოვნები კერძოდ, 2017 წელს დანიშნულ თანამშრომელს, 2019 წელს გაუფორმდა ექვსთვიანი გამოსაცდელი ვადით შრომითი ხელშეკრულება; ელექტრონული პორტალი წარმოებდა ხარვეზით; 2019 წლის 04 ნოემბრიდან N144 საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორი თ.დ–ი იმყოფებოდა შვებულებაში, ბრძანებები გამოცემული იყო ხარვეზით; სამსახურში მოსვლისა და წასვლის ჟურნალში არ ფიქსირდებოდა რამდენიმე თანამშრომლის ხელმოწერა, ხოლო ზოგ შემთხვევაში კი, თანამშრომელს წინასწარ ჰქონდა ხელი მოწერილი სამსახურში მოსვლამდე, წასვლაზე და შემდეგ დღეს მოსვლაზე.

3.3. პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მ.მ–ი დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე 2019 წლის 1 ოქტომბერს, აღდგა სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო აღდგენიდან ერთ თვეში მოსარჩელეს დაეკისრა დირექტორის მოვალეობის შესრულება. დეკემბრის თვეში მონიტორინგის დასკვნის საფუძველზე, იგი გათავისუფლა სამსახურიდან უხეში დარღვევის გამო. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელე მ.მ–ის სამუშაო პერიოდი მოიცავდა სულ - 2 თვესა და 16 დღეს.

3.4. სააპელაციო პალატის აზრით, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ უმეტესობა დარღვევებისა როგორებიც იყო მაგალითად: პირადი საქმეების ხარვეზით წარმოება, თანამშრომლების ძველი ნასამართლეობისა და ჯანმრთელობის ცნობების არსებობა, შრომის კოდექსის მოთხოვნების დარღვევა, 2017 წელს დანიშნულ თანამშრომელთან გამოსაცდელი ვადით შრომითი ხელშეკრულების 2019 წელს დადება, ელექტრონული პორტალის ხარვეზებით წარმოება, ბაგა-ბაღის გარემოს უნივერსალური დიზაინი და სათამაშოების დამატების საჭიროება, ბავშვზე დაკვირვების ჩანაწერების არაობიექტურობა, საგანმანათლებლო პროცესის მხოლოდ აღმზრდელის მიერ დაგეგმვა, ჯგუფების სველ წერტილებში, დასუფთავების გრაფიკების შესახებ, თვალსაჩინო მითითებების არარსებობა, განხორციელებული სადეზინფექციო სამუშაოების აღრიცხვის ჟურნალის არქონა, ჯანმრთელობისა და ჰიგიენური უზრუნველყოფის კოორდინატორის ბიულეტინზე ყოფნა და მისი უფლება-მოვალეობების სხვა თანამშრომლებზე გადაუნაწილებლობა, ეს ყოველივე წარმოადგენდა ისეთი ზოგადი ხასიათის ვალდებულებებს, რომელთა შესრულების ვადები და შესრულებაზე პასუხისმგებელ პირთა ვინაობა გამოკვეთილი არ იყო. ასევე, სასამართლოს განმარტებით, არ დგინდებოდა გადაცდომის ჩადენის დრო და ის თუ ვის შეიძლებოდა დაკისრებოდა პასუხისმგებლობა მოცემული დარღვევებისათვის.

3.5. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები იმასთან დაკავშირებით, რომ დოკუმენტში ჩამოთვლილი შეუსაბამობების უმეტესობა არა მოსარჩელის, არამედ თ.დ–ის დირექტორობის პერიოდს მოიცავდა. ამასთან, პალატამ გაითვალისწინა, რომ დირექტორის მოვალეობას მოსარჩელე მხოლოდ ერთი თვის განმავლობაში ასრულებდა, რა დროშიც შეუძლებელი იყო და ყოველგვარ გონივრულობას სცდებოდა, ყველა ამ ხარვეზის გამოსწორების შესაძლებლობის დაშვება.

3.6. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მონიტორინგის აქტში მითითებულ დანარჩენ დარღვევებთან დაკავშირებითაც, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და მიიჩნია, რომ ისინი თავისთავად არ წარმოადგენდნენ იმგვარი შინაარსის დარღვევებს, რომლებიც შესაძლებელია მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის საკმარის საფუძვლად ყოფილიყო მიჩნეული.

3.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 მარტის განჩინება, საკასაციო წესით, ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღმა გაასაჩივრა.

4. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

4.1. კასატორი ითხოვს სრულად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 მარტის განჩინება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, არ დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნები.

4.2. კასატორი აცხადებს, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება გამოცემული იყო კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, კერძოდ, მოსარჩელეს დაკავებული ჰქონდა ბაგა-ბაღის დირექტორის მოადგილის თანამდებობა, შესაბამისად, მას ეკისრებოდა მოვალეობა ბოლომდე გაეთავისებინა მასზე დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობები, რაც თავის მხრივ, უზრუნველყოფდა მის მიერ ხსენებული ფუნქცია-მოვალეობების მონიტორინგის ჯეროვან განხორციელებას.

4.3. კასატორი განმარტავს, რომ თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღებს კურირებს და მონიტორინგს უწევს ა(ა)იპ ქ. თბილისის საბავშვო ბაღების მართვის სააგენტო. სწორედ ამ მონიტორინგის სამსახურმა, თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, 2019 წლის 05 დეკემბერს, N144-ე ბაგა-ბაღის მონიტორინგი ჩაატარა, რა დროსაც კვების ბლოკში დაფიქსირდა არაერთი გადაცდომა, კერძოდ: კვების ბლოკში მდებარე მაცივარში აღსაზრდელებთან გასატან პროდუქტებთან ერთად ინახებოდა თანამშრომელთა პირადი სარგებლობის კვების პროდუქტები (ტორტი, ნამცხვარი). აღნიშნულით დაირღვა პროდუქტების შენახვის პირობები. ასევე აღსაზრდელებთან გასატანი ბანანის საკონტროლო აწონვისას მენიუ–ფაქტურით გათვალისწინებული 13,08 კგ-ს ნაცვლად იყო 12,565 კგ. შესაბამისად, 443 გრამის ნაკლებობით დაირღვა მენიუ-ფაქტურით გათვალისწინებული კალორაჟი. კასატორის მტკიცებით, კვების ბლოკის მონიტორინგი ბრძანებით დავალებული ჰქონდა მოსარჩელეს, რომელმაც ჯეროვნად ვერ შეასრულა მასზე დაკისრებული მოვალეობა. კასატორი ამტკიცებს, რომ ხსენებული ორი დარღვევა, წარმოადგენს საბავშვო ბაღის წესდების მე-2 მუხლის, ბავშვთა უფლებათა კონვენციის 3.3 და 26.1. მუხლისა და საქართველოს მთავრობის N487-ე დადგენილებით დამტკიცებული „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებებში კვების ორგანიზებისა და რაციონის კვებითი ღირებულების ნორმების ტექნიკური რეგლამენტის“ დამტკიცების შესახებ მე-10 მუხლის დარღვევას, რაც გადაცდომის „უხეშად“ დასაკვალიფიცირებლად სრულიად საკმარისია.

4.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელს უფლება აქვს ყოველგვარი წინასწარი და ნაკლებად მკაცრი ღონისძიების გარეშე, მიიღოს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება. კასატორი მიიჩევს, რომ ამ შემთხვევაში დამსაქმებლის დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენება მოხდა კერძო და საჯარო ინტერესების შეპირისპირების საფუძველზე. იქიდან გამომდინარე, რომ ბაგა-ბაღის მართვაში დირექტორს, მოადგილის სახით, ესაჭიროება სანდო დასაყრდენი, მნიშვნელოვანი დარღვევების აღმოჩენისას, როდესაც საფრთხე ექმნება ასეულობით ბავშვის უსაფრთხოებას, დირექტორს უნდა შეეძლოს მისი მოადგილის გათავისუფლება.

4.5. კასატორი მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა მხარეთა შორის არასწორად გადაანაწილეს მტკიცების ტვირთი, რამაც საქმეზე არასწორი შედეგის დადგომა გამოიწვია. კასატორი მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილია საკმარისი მტკიცებულებები, კერძოდ, მონიტორინგის ოქმი, სააგენტოს წერილი და მხარის ახსნა-განმარტება, რომლებიც მოსარჩელის სამსახურიდან კანონიერ გათავისუფლებას მოწმობს.

4.6. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას თითქოს მოსარჩელისთვის დაკისრებული სახდელი არაპროპორციულია, ვინაიდან საბავშვო ბაღების კვების ბლოკში არსებული დარღვევები, ყოველთვის უნდა შეფასდეს ძალიან მკაცრად. აღნიშნული ერთი მხრივ, ბაგა-ბაღის აღსაზრდელების საუკეთესო ინტერესშია, ხოლო მეორე მხრივ, უზრუნველყოფს აღსაზრდელთა კვებისთვის განკუთვნილი პროდუქტების არამიზნობრივი გამოყენების გამორიცხვას.

4.7. საკასაციო საჩივარში, შუამდგომლობის გრაფაში მითითებულია, რომ ვინაიდან N144-ე ბაგა-ბაღში დირექტორის მოადგილის პოზიცია არ არის თავისუფალი, მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივნისის განჩინებით, ა(ა)იპ ქ. თბილისის N144-ე საბავშვო ბაგა-ბაღის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

6.1. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

6.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

6.3. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

6.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

6.5. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან და სამართლებრივ შეფასებასთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო სასამართლო იზიარებს დასკვნას, რომ მოპასუხემ მოსარჩელე არამართლზომიერად გაათავისუფლა სამსახურიდან და საპირისპირო გარემოება, სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებებით არ იქნა დადასტურებული.

6.6. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი. საკასაციო სასამართლო საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე (იხ. მოქმედი რედაქციის 47-ე მუხლი) მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით: „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებია: დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა“ განმარტავს, რომ ვალდებულების „უხეში“ დარღვევა საქართველოს შრომის კანონმდებლობის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების დარღვევას გულისხმობს, რაც შეიძლება გამოიხატოს თანამდებობრივი ინსტრუქციისა და/ან ნორმატიული აქტების დანაწესის შეუსრულებლობაში. ამასთან, მუშაკის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ Nას-416-399-16, 29.06.16, Nას-812-779-2016, 19 ოქტომბერი, 2016 წ.; Nას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წ.; სუსგ Nას-483-457-2015, 7 ოქტომბერი, 2015წ).

6.7. კასატორის მტკიცებით, კვების ბლოკში დაფიქსირებული არაერთი გადაცდომა საკმარისი იყო მოსარჩელის ქმედების უხეშ გადაცდომად კვალიფიკაციისათვის. მოსარჩელე თავის საზედამხედველო მოვალეობებს ვერ ასრულებდა, რაც მონიტორინგის სამსახურის მიერ გეგმიური მონიტორინგის დროს კვების ბლოკში გამოვლენილ დარღვევებს უკავშირდება, ეს კი, მისი შეფასებით, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მძიმე ზომის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია.

6.8. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ (18.02.2022წ საქმე №ას-1061-2021)„შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის მე-2მუხლის მე-2პუნქტი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (სუსგ-ები N ას-1350-2019, 27.11.2019 წელი; N ას-98-94-2016, 26.07.2016წელი; N ას-368-2019, 31.07.2019წელი). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.

6.9. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც კასატორის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში, კასატორია (მოპასუხე) ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს მოსარჩელის მიერ, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით, ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველია.

6.10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობისას (იხ.სუსგNას-619-2020,2.12.2020წ).

6.11. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (იხ: სუსგ: №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.; №ას-1502-1422-2017, 20.02.2018 წ.).

6.12. მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო კასატორის მხრიდან დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც ის დაამტკიცებდა, რომ მოსარჩელემ სამსახურებრივი მოვალეობა ნამდვილად უხეშად დაარღვია,რასაც კასატორმა თავი ვერ გაართვა. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მ.მ–ს მასზე დაკისრებული უფლება-მოვალეობები არ დაურღვევია. საქმის მასალებში წარმოდგენილი უდავო მტკიცებულებით, კერძოდ, შინაგანაწესით დგინდება, რომ კვების ბლოკის მონიტორინგი მზარეულისა და სამეურნეო ნაწილის კოორდინატორის მოვალეობებში შედიოდა (იხ. ს.ფ. 56-96), ამდენად, ბაგა-ბაღის საწყობიდან მიღებული პროდუქტების ყოველდღიური კონტროლი არა მოსარჩელის, არამედ მზარეულის უფლებამოსილებას წარმოადგენდა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მართალია კასატორი აცხადებს, რომ მოსარჩელეს ბაღის დირექტორის ბრძანების საფუძველზე, დავალებული ჰქონდა კვების ბლოკის მონიტორინგი, თუმცა ასეთი ბრძანება საქმის მასალებში არ მოიძებნება, რაც რა თქმა უნდა, ამ არგუმენტის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველია.

6.13. საკასაციო პალატა ცალსახად ხაზს უსვამს, რომ ბავშვის უფლებათა სფეროში მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, უმნიშვნელოვანესია ბავშვის საუკეთესო ინტერესების პრიორიტეტულად დაცვა და ბავშვის ჰარმონიული განვითარებისათვის უდავოდ მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს არასრულწლოვნის სათანადო, სრულფასოვანი კვებით უზრუნველყოფა. ამ მოცემულობის გათვალისწინებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ კვების ბლოკის მონიტორინგი მოსარჩელის ვალდებულება იქნებოდა, ამ პირობებშიც საკასაციო პალატა მიიჩევს, რომ ვალდებულების უხეშ დარღვევას ადგილი მაინც არ ექნებოდა, ვინაიდან ის გადაცდომები, რომლებზეც საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მხარე დავობს, კერძოდ, ბანანის წონა და დასაქმებულების საკვების ბაღის აღსაზრდელების საკვებთან ერთად შენახვა (მონიტორინგის აქტში მითითებული სხვა გადაცდომები საკასაციო საჩივრით შედავებული არ არის), არ წარმოადგენს ისეთ გადაცდომებს, რომლებიც ვერ გამოსწორდებოდა, თუნდაც სხვა უფრო ნაკლებად მძიმე დისციპლინური სახდელის დაკისრებით (მაგ. შენიშვნა, გაფრთხილება და ა.შ.). შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს გასაჩივრებული ბრძანების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით.

6.14. რაც შეეხება საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას მ.მ–ის პირვანდელ სამუშაო აღდგენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით, ამ მიმართებით საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ კასატორმა დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენის გამომრიცხველი გარემოების თაობაზე მხოლოდ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მიუთითა. მაშინ როდესაც საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ თ.ქ–თან შრომითი ხელშეკრულება ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არსებითი გადაწყვეტილების გამოტანამდე - 2021 წლის 12 თებერვლამდე, იყო დადებული (ს.ფ. 326-338). საგულისხმოა ისიც, რომ თ.ქ–თან უკანასკნელი ვადიანი ხელშეკრულება გაფორმდა 2021 წლის 17 ივლისს, ანუ იმ დროს, როდესაც არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ და ეს გადაწყვეტილება თავად დამსაქმებელს ჰქონდა გასაჩივრებული სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის პრეტენზიის არარსებობის პირობებში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ ჰქონდათ შესაძლებლობა ამ საკითხზე ემსჯელათ.

6.15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.1 მუხლით რეგლამენტირებული დანაწესის ფარგლებში საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, იმსჯელოს და შეაფასოს მხოლოდ ის მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოს მიერ. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საპროცესო კანონმდებლობა არ უშვებს ახალი მტკიცებულების წარდგენის შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (იხ. სუსგ-ები: № ას-478-2020, 03.07.2020წ; № ას-1033-2018, 30.10.2018წ; №ას-1025-986-2016, 13.01.2017წ; №ას-851-817-2016, 04.11.2016წ). მოცემულ შემთხვევაში ირკვევა, რომ დამსაქმებელს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის განხილვის ეტაპზე სასამართლოს წინაშე არ მიუთითებია მოსარჩელის მიერ დაკავებულ თანამდებობაზე სხვა პირის დანიშვნის თაობაზე, ხოლო საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის ფარგლებში მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს კასატორის მიერ მითითებულ ახალ ფაქტობრივ გარემოებაზე და დავის იურიდიული შედეგის განსაზღვრისას მას სამართლებრივი მნიშვნელობა მიანიჭოს (იხ. სუსგ. საქმე Nას-1206-2020, 2021 წლის 12 მარტი).

6.16. აქვე ხაზგასასმელია, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღსრულება სავალდებულოა საქართველოს მთელს ტერიტორიაზე ყველა კერძო თუ საჯარო პირისთვის. სახელმწიფოს მიერ მისი აღუსრულებლობის ან აღსრულების გაჭიანურების გამო არაერთი საჩივარია განხილული სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ. გადაწყვეტილებებში ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების უფლება, რომელიც კონვენციის არცერთ დებულებაში არ არის მოცემული, კონვენციის ორგანოების მიერ განმარტებული იქნა, როგორც „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელი ნაწილი მე-6 (§1) მუხლის გაგებით (იხ. Hornsby c. Grèce, 19 mars 1997, §40, Recueil 1997-II; აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ, №40765/02, §37, 28 ნოემბერი, 2006 წელი). სასამართლოს განცხადებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება არარეალური იქნებოდა, თუ კონვენციის ხელმომწერი სახელმწიფოს შიდა კანონმდებლობა ხელს შეუწყობდა იმას, რომ სასამართლოს საბოლოო, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება აღუსრულებელი დარჩენილიყო ერთი მხარის საზიანოდ. გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურება შეიძლება გამართლებულ იქნას მხოლოდ განსაკუთრებული გარემოებებით, მაგრამ ზიანს არ უნდა აყენებდეს მე-6 მუხლით დაცული უფლების არსს (იხ." დადიანი და მაჩაბელი საქართველოს წინააღმდეგ", №8252/08, §43, 12 ივნისი, 2012 წელი; შპს „ამატ.ჯი“ და მებაღიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, №2507/03, §47, 27 სექტემბერი, 2005 წელი; შპს „იზა“ და მაკრახიძე საქართველოს წინააღმდეგ, №28537/02, §42, 27 დეკემბერი, 2005 წელი). მოსარჩელე მხარის ეფექტიანი დაცვა და კანონიერების აღდგენა გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოების ვალდებულებას აღასრულონ შიდა სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება (იხ. Mutishev and Others v. Bulgaria, №18967/03, §129, 3 December 2009). თუ ადმინისტრაციული ორგანოები უარს აცხადებენ ან ვერ ახერხებენ ან კიდევ აჭიანურებენ ამ ვალდებულების შესრულებას, მოსარჩელე მხარისთვის სამართალწარმოების პროცესში მე–6 მუხლით მინიჭებულ გარანტიას აზრი ეკარგება (იხ. Antonetto v. Italy, №15918/89, §28, 20 July 2000). ვინაიდან აღსრულება სასამართლო პროცესის განუყოფელი ნაწილია (იხ. Bourdov c. Russie, №59498/00, §34, CEDH 2002-III), პირის უფლება სასამართლო განხილვაზე, „სამოქალაქო უფლებათა და ვალდებულებათა“ განსაზღვრისთვის პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების ხელმისაწვდომობასთან ერთად (იხ. Kreuz c. Pologne (no 1), №28249/95, §§ 53 et 54, CEDH, 2001-VI), თანაბრად იცავს ამ პირის უფლებას სააღსრულებო წარმოებათა ხელმისაწვდომობაზეც (იხ. mutatis mutandis, Manoilescu et Dobrescu c. Roumanie et Russie (déc.), №60861/00, CEDH 2005-VI), ანუ უფლებას ამგვარი პროცედურის დაწყებაზე (იხ. სუსგ -ები Nას-1206-2020, 2021 წლის 12 მარტი, №ას-999-960-2016, 26 დეკემბერი, 2016 წელი; ას-1330-1250-2017, 12.ნოემბერი, 2018 წელი).

6.17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი მსჯელობს მხოლოდ საკასაციო საჩივარში მოყვანილ იმ არგუმეტებსა და პოზიციებზე, რომელთაც მნიშვნელობა გააჩნიათ საქმის არსებითად გადაწყვეტის მიმართ. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

6.18. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ბი საქმე №ას-1135-2018 , 2019 წლის 31 მაისი, საქმე Nას-1206-2020, 2021 წლის 12 მარტი, Nას-1061-2021, 2022 წლის 18 თებერვალი).

6.19. ასევე, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

6.20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

7. პროცესის ხარჯები

7.1.საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორ ა(ა)იპ N144 საბავშვო ბაგა-ბაღს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 23 მაისს №220523110717114 საგადახდო დავალებით გადახდილი 363 ლარიდან და 2022 წლის 09 ივნისს, N220609125333198 საგადახდო დავალებით გადახდილი 524,70 ლარიდან (ჯამში გადასახდელი ბაჟის - 887.7 ლარის - 70%) – 621,39 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ა(ა)იპ N144 საბავშვო ბაგა-ბაღის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნეს ცნობილი; კასატორ ა(ა)იპ N144 საბავშვო ბაგა-ბაღს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2022 წლის 23 მაისს №220523110717114 საგადახდო დავალებით გადახდილი 363 ლარიდან და 2022 წლის 09 ივნისს, N220609125333198 საგადახდო დავალებით გადახდილი 524,70 ლარიდან (ჯამში გადასახდელი ბაჟის - 887.7 ლარის - 70%) – 621,39 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე