საქმე №ას-1284-2023 26 დეკემბერი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ე.კ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს "ს.კ. რ..." (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებით განაცდური შრომისა და დაყოვნებული ხელფასის, პირგასამტეხლოსა და დაბრუნებული საპენსიო დანაზოგის დაკისრება, შრომითი ხელშეკრულების დისკრიმინაციული მოტივით შეწყვეტის ფაქტის დადგენა (თავდაპირველი სარჩელით); პირგასამტეხლოს დაკისრება (შეგებებული სარჩელით)

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით ე.კ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე, პირველი აპელანტი, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი შპს „ს.კ.რ...-ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, მეორე აპელანტი ან დამსაქმებელი) წინააღმდეგ, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენის, იძულებითი განაცდური შრომისა და დაყოვნებული ხელფასის, პირგასამტეხლოსა და დაბრუნებული საპენსიო დანაზოგის დაკისრების, შრომითი ხელშეკრულების დისკრიმინაციული მოტივით შეწყვეტის ფაქტის დადგენის თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 13 127 ლარისა და 33 თეთრის გადახდა, საიდანაც 12 692 ლარი და 50 თეთრი არის ხელფასი და საშვებულებო ანაზღაურება, ხოლო 434 ლარი და 83 თეთრი - დაბრუნებული საპენსიო დანაზოგი; სხვა ნაწილში დასაქმებულის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; დამსაქმებლის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 25 000 ლარის გადახდა; საბოლოოდ, ურთიერთგადასახდელი თანხები გაიქვითა და შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს (ყოფილ დასაქმებულს) შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის (დამსაქმებლის) სასარგებლოდ დაეკისრა 11 872 ლარისა და 67 თეთრის გადახდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 მაისის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მხარეთა შორის 2017 წლის 1 თებერვალს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში გადაცემა „ა–ბის’’ წამყვანის პოზიციაზე დაინიშნა;

3.2. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად 5 625 ლარს (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) შეადგენდა. ხელფასი თვეში ერთხელ დასაქმებულის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხვით გაიცემოდა;

3.3. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 1 თებერვლიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. ხელშეკრულების 13.2 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე ერთი კალენდარული თვით ადრე მხარე არ გამოთქვამდა სურვილს სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულების შესახებ, ხელშეკრულება გაგრძელდებოდა ავტომატური „პროლონგაციის“ პრინციპით, ერთწლიანი პერიოდებით;

3.4. ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის შესაბამისად, დასაქმებულს უფლება ჰქონდა, ესარგებლა ანაზღაურებადი და ანაზღაურების გარეშე შვებულების უფლებით. შვებულების ხანგრძლივობა და სარგებლობის წესი განისაზღვრებოდა შრომითი ხელშეკრულების, დამსაქმებლის შრომის შინაგანაწესის და საქართველოს შრომის კანონმდებლობის შესაბამისად;

3.5. დასაქმებულის მიმართ არასდროს ყოფილა გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რაიმე ზომა. შინაგანაწესი იყო შრომითი ხელშეკრულების ნაწილი;

3.6. შრომითი ხელშეკრულებით განისაზღვრა ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის შემდეგი წესი: 14.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში დასაქმებული არ იყო უფლებამოსილი დამსაქმებლის წერილობითი თანხმობის გარეშე, მონაწილეობა მიეღო და/ან ემუშავა ნებისმიერ სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციაში, იმ მოვალეობის შესასრულებლად რა მოვალეობასაც ის ასრულებდა დამსაქმებელ კომპანიაში. ამ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ტელეკომპანია უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა მისთვის პირგასამტეხლოს - 50 000 ლარის გადახდა; 14.2. პუნქტის საფუძველზე 14.1 პუნქტი ვრცელდებოდა ისეთ გადაცემებზეც, რომლებიც არ წარმოადგენდა რომელიმე სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის გადაცემას, თუმცა იყო სხვა ნებისმიერი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის ორგანიზაციის და/ან ფიზიკური პირის სპონსორობით, ორგანიზებით, დაკვეთით, იდეით განხორციელებული პროექტი, მაგრამ მისი გაშუქება და საჯარო გადაცემა ხორციელდებოდა რომელიმე სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის ეთერით; 14.3. პუნქტის მიხედვით 14.1 პუნქტი არ ზღუდავდა დასაქმებულის უფლებას, მონაწილეობა მიეღო და/ან ემუშავა სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის რაიმე გადაცემაში იმ მოვალეობისგან განსხვავებული ფუნქციის შესასრულებლად, რომელსაც ის ასრულებდა მოპასუხე კომპანიაში (ინტერვიუს მიცემის მიზნით და/ან სხვა). ამასთან, ამგვარი მონაწილეობა თუ მუშაობა შესაძლებელია განხორციელებულიყო მხოლოდ დამსაქმებელთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე. იმ შემთხვევაში, თუ დასაქმებულის მიერ სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციასთან ნებისმიერი სახის ურთიერთობა, თანამშრომლობა განხორციელდებოდა დამსაქმებლის წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გარეშე, დასაქმებულის მიერ განხორციელებული ამგვარი ქმედება განიხილებოდა, როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა და დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა პირგასამტეხლო 14.1 პუნქტით დადგენილი ოდენობით; 14.4 პუნქტით დასაქმებული ვალდებული იყო დაეცვა და არ გაემჟღავნებინა ნებისმიერი ინფორმაცია, რაც ეხებოდა მის სახელშეკრულებო მოვალეობებს ან კონკრეტული პროექტის, ან ზოგადად დამსაქმებელს, როგორც ორგანიზაციის საქმიანობის დეტალებს; 14.5 პუნქტით დასაქმებული ვალდებული იყო მხოლოდ წინასწარი წერილობითი თანხმობის საფუძველზე გაეკეთებინა საჯარო განცხადება, გამოეცა საჯარო პუბლიკაცია, მიეცა ინტერვიუ ნებისმიერ პრესის, ინტერნეტ, რადიო, სამაუწყებლო თუ სხვა სახის მედია საშუალებისათვის. აღნიშნული პუნქტი ეხებოდა ისეთ ინტერვიუს, სტატიას თუ ნებისმიერ სხვა სახის საჯარო პუბლიკაციას, რომელიც დაკავშირებული იყო დასაქმებულის სამსახურებრივ საქმიანობასთან და/ან ეხებოდა დამსაქმებელს; 14.6 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხის ინიციატივით სახელშეკრულებო ურთიერთობის ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში, დასაქმებულის მიმართ არ იმოქმედებდა ამ მუხლით დადგენილი შეზღუდვები, რომელიც შეეხებოდა მათი მხრიდან საქმიანობის, მომსახურების გაწევას. შესაბამისად დასაქმებული უფლებამოსილი იყო განეხორციელებინა ნებისმიერი საქმიანობა დამოუკიდებლად, დამსაქმებელთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმებისა და პირგასამტეხლოს გადახდის გარეშე; 14.7 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დამსაქმებლის უფლება, მოითხოვოს პირგასამტეხლო არის დამსაქმებლის უფლება და არა პირდაპირი ვალდებულება; 14.8 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ წინამდებარე მუხლით დადგენილი შეზღუდვები და დაწესებული პირგასამტეხლოები გამომდინარეობდა სამაუწყებლო კომპანიის პროგრამული, სარედაქციო და მარკეტინგული ინტერესებიდან, არხის კონკურენტუნარიანობისათვის ზიანის მიყენების თავიდან აცილებისა და მხარეთა ინტერესთა ბალანსის შენარჩუნების მიზნით;

3.7. ხელშეკრულების 7.4 პუნქტის მიხედვით, თუ დასაქმებულს დამსაქმებლის წინაშე გააჩნდა ფინანსური ვალდებულებები, დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მისი ხელფასიდან დაეკავებინა აღნიშნული თანხები; ხელშეკრულების 10.4 პუნქტით, დასაქმებული ვალდებული იყო, ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოეყენებინა სხვა კონკურენტი კომპანიის სასარგებლოდ სახელშეკრულებო პერიოდის განმავლობაში;

3.8. დადგენილია, რომ მოსარჩელე კუთვნილ ანაზღაურებად შვებულებაში 2019 წლის 12 აგვისტოდან 2019 წლის 8 სექტემბრის ჩათვლით იმყოფებოდა და სამსახურში 2019 წლის 9 სექტემბერს უნდა გამოცხადებულიყო;

3.9. შვებულების დასრულების შემდეგ, 2019 წლის 9 სექტემბერს დასაქმებული სამაუწყებლო კომპანიაში სამუშაოს შესასრულებლად არ გამოცხადდა. ის იმავე დღიდან დასაქმდა სამაუწყებლო კომპანია შპს „მ.ა–ში’’, მონაწილეობა მიიღო გადაცემა „მ.ა–ში’’, როგორც ამ სატელევიზიო გადაცემის წამყვანმა;

3.10. დამსაქმებლის 2019 წლის 10 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის საფუძვლით, შეწყდა მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება და მოსარჩელე გათავისუფლდა მოპასუხე კომპანიაში დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ზ’’ ქვეპუნქტისა და შრომითი ხელშეკრულების 14.1 პუნქტის საფუძველზე;

3.11. დადგენილია, რომ სამაუწყებლო კომპანიაში დასაქმებულის როგორც პირვანდელი, ისე ტოლფასი სამუშაო ადგილი არ არსებობს;

3.12. დადგენილია, რომ სამაუწყებლო კომპანიაში საავტორო გადაცემა „ა–ის’’ წამყვანის პოზიციაზე მუშაობის პერიოდში, 2019 წლის ივნისის სახელფასო ანაზღაურების სახით მოსარჩელეს 5 700 ლარი აქვს მიღებული;

3.13. 2019 წლის ივლისის ხელფასი და საშვებულებო ანაზღაურება მოპასუხემ მოსარჩელეს არ აუნაზღაურა;

3.14. დასაქმებულმა 2019 წლის 1 ივლისს დატოვა დაგროვებითი საპენსიო სქემა, შესაბამისად, საპენსიო სააგენტომ 2019 წლის 1 აგვისტოს დააბრუნა მის მიერ განხორციელებული საპენსიო შენატანი 869.66 ლარი სამაუწყებლო კომპანიაში, საიდანაც 434.83 ლარი დასაქმებულმა გადაიხადა;

3.15. მოსარჩელე 2019 წლის სექტემბრიდან დასაქმებულია სამაუწყებლო ტელეკომპანია შპს „მ.ა–ში’’ და დღემდე არის გადაცემა „მ.ა–ის’’ წამყვანი;

3.16. მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა მისი შვებულებაში ყოფნის პერიოდში (2019 წლის 12 აგვისტოდან 2019 წლის 8 სექტემბრის ჩათვლით). მასთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2019 წლის 10 სექტემბერს, მოპასუხე კომპანიის გენერალური დირექტორის N1757 ბრძანებით;

3.17. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელისადმი დისკრიმინაციულ მოპყრობას ადგილი არ ჰქონია.

4. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს/პირველ აპელანტს (ყოფილ დასაქმებულს) სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 38.8-ე (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 408-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

5. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებით, რომელთაგან პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება იმაში ვლინდება, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნა შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სსკ-ის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული ნორმა სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც, ერთი მხრივ, იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და, მეორე მხრივ, დამსაქმებელს ავალდებულებს, შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია გამართლებული იყოს, როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე - სამსახურში აღდგენა, თუმცა ამ შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად ,,სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ. ეს არ უნდა იქნეს მიჩნეული შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან.

6. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით შეფასებით (სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

7. დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებელმა მაშინ უნდა გამოიყენოს, როდესაც დარღვევა იმდენად მნიშვნელოვანი, არსებითი და მძიმეა, რომ შრომითი ურთიერთობის გაგრძელება შეუძლებელია. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ: დამსაქმებლის მხრიდან განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის ხასიათიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. დასაქმებულის ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი სიხშირის, სიმძიმისა და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015 წ.; №ას-787-736-2017, 10.11.2017 წ.).

8. შრომითი დავების განხილვის სპეციფიკისა და მტკიცების ტვირთის განაწილებიდან გამომდინარე, როდესაც სადავოა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერება, დამსაქმებელი ვალდებულია დეტალურად, ამომწურავად მიუთითოს, რა გახდა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, რა ობიექტური კრიტერიუმების გათვალისწინებით მიიღო მან ეს გადაწყვეტილება.

9. საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად შეამოწმებს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერებას. აღნიშნული შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; №ას-861-861-2018, 25.09.2018წ; №ას-416-399-2016, 29.06.2016წ.). სასამართლო ზედამხედველობის ფარგლებში ყოველთვის უნდა შეფასდეს ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, რომლებზე დაყრდნობითაც განისაზღვრება დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერების, თანაზომიერების საკითხი (სუსგ №ას-887-854-2016, 08.02.2019წ.).

10. სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ ასეთი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე უთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015 წ.; №ას-922-884-2014, 16.04.2015 წ.).

11. სშკ-ის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით.

12. სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ხოლო მე-2 ნაწილის მიხედვით, არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ.

13. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დასაქმებული კუთვნილ ანაზღაურებად შვებულებაში იმყოფებოდა 2019 წლის 12 აგვისტოდან 2019 წლის 8 სექტემბრის ჩათვლით და სამსახურში უნდა გამოცხადებულიყო 2019 წლის 9 სექტემბერს. შვებულების დასრულების შემდეგ, 2019 წლის 9 სექტემბერს დასაქმებული სამაუწყებლო კომპანიაში სამუშაოს შესასრულებლად არ გამოცხადდა. ის იმავე დღიდან დასაქმდა რა სამაუწყებლო კომპანია შპს „მ.ა–ში’’, მონაწილეობა მიიღო გადაცემა „მ.ა–ში’’, როგორც ამ სატელევიზიო გადაცემის წამყვანმა.

14. მოცემულ შემთხვევაში ის ფაქტი, რომ 2019 წლის 9 სექტემბერს მოსარჩელემ მონაწილეობა მიიღო შპს „მ.ა–ის“ სატელევიზიო გადაცემაში „მ.ა–ი“, სადავო არ არის. მოსარჩელე/პირველი აპელანტი თავის პოზიციას ამყარებს იმ ფაქტობრივი გარემოებებით, რომ 2019 წლის 9 სექტემბერს იგი უკვე გათავისუფლებული იყო მოპასუხე სამაუწყებლო კომპანიიდან. პირველმა აპელანტმა აღნიშნა, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა პ.ს–ამ 2019 წლის 20 აგვისტოს იგი სამსახურიდან გაათავისუფლა.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს განხილვის საგანია შრომითი კანონმდებლობიდან გამომდინარე დავა, რა დროსაც დამსაქმებელს აქვს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მართლზომიერების დასაბუთების ვალდებულება, თუმცა აღნიშნული არ გულისხმობს იმას, რომ მოსარჩელე აბსოლუტურად გათავისუფლებულია მტკიცებულებების წარმოდგენისგან. მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხე კომპანიის წერილობითი გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რომელიც დათარიღებულია 2019 წლის 10 სექტემბრით. შესაბამისად, ამ ნაწილში დამსაქმებელმა წერილობითი მტკიცებულების წარმოდგენით კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება განახორციელა. პირველი აპელანტი (ყოფილი დასაქმებული) არ დაეთანხმა მოპასუხის პოზიციას და განმარტა, რომ იგი 2019 წლის 10 სექტემბრისთვის დირექტორის ზეპირი გადაწყვეტილებით უკვე გათავისუფლებული იყო სამსახურიდან. შესაბამისად, ვინაიდან ამ გარემოებაზე თავად მოსარჩელე/პირველი აპელანტი მიუთითებდა, სწორედ იგი იყო ვალდებული აღნიშნული გარემოება სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით დაედასტურებინა, თუმცა პირველმა აპელანტმა მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია.

16. სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურების მიზნით პირველი ინსტანციის სასამართლოში, 2022 წლის 15 აპრილის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე, მოწმედ დაიკითხა თ.გ–ი, რომლის ჩვენებითაც ასევე არ დასტურდება მოსარჩელის 2019 წლის 20 აგვისტოს გათავისუფლების ფაქტი.

17. საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2019 წლის 20 აგვისტოს ბრიფინგის სრული ჩანაწერი, რომლითაც არ დასტურდება სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება მოსარჩელის დათხოვნის შესახებ განცხადების გაკეთების თაობაზე. ამ ჩანაწერით დგინდება, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა პ.ს–ამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე იმყოფებოდა შვებულებაში. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2019 წლის 20 აგვისტოს ბრიფინგის დროს პ.ს–ამ განაცხადა, რომ მოსარჩელე ინტერესთა კონფლიქტშია, ვინაიდან თვითონ ის (ყოფილი დასაქმებული) აცხადებს, რომ ახალ არხზე მუშაობს. დამსაქმებელი საწარმოს დირექტორმა - პ.ს–ამ აღნიშნა, რომ დასაქმებული ერთდროულად ორ ტელეკომპანიაში ვერ იმუშავებდა (იხ. დისკი, ტომი 1, ს.ფ. 45; 9:45-10:30 წთ). სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პ.ს–ას მითითება, რომ მოსარჩელე ორ არხზე ვერ იმუშავებს, ეფუძნება სახელშეკრულებო შეზღუდვას, რომელზეც მოსარჩელეს აქვს ხელი მოწერილი, რაც ცხადია, არ გულისხმობს იმას, რომ მოპასუხე სამაუწყებლო კომპანიამ ავტომატურად უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ.

18. საქმეში წარმოდგენილია ვიდეოჩანაწერი (ტ. 1, ს.ფ. 72), სადაც მოსარჩელე (ყოფილი დასაქმებული) თვითონ აცხადებს, რომ ორ დღეში „მ.ა–ი“ უნდა გავიდეს ეთერში და ჩვეულ რეჟიმში დაიწყებენ მუშაობას. აღნიშნული ჩანაწერი გაკეთებულია იმ პერიოდში, როდესაც მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებული მოსარჩელე იმყოფებოდა შვებულებაში.

19. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, ასევე, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე - ვიდეოჩანაწერზე (ტ. 1, ს.ფ. 273), სადაც ყოფილი დასაქმებული ინტერვიუში თვითონვე აღნიშნავს, რომ მთელი გუნდი აკეთებს ახალ ტელევიზიას. აღნიშნული ჩანაწერი დათარიღებულია 2019 წლის 10 აგვისტოთი.

20. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დასაბუთებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, დასაქმებულის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის შესახებ შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ ადასტურებს, რომ მოსარჩელე 2019 წლის 20 აგვისტოს გაათავისუფლეს სამსახურიდან. აღნიშნულის საპირისპიროდ, უფრო ადრე 2019 წლის 10 აგვისტოს თვითონ მოსარჩელე ნათლად გამოხატავდა თავის პოზიციას სამომავლო დამსაქმებლის შესახებ. სსკ-ის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

21. მოცემულ შემთხვევაში, ყოფილი დასაქმებული (მოსარჩელე/აპელანტი) ვალდებული იყო, შეესრულებინა შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, სახელშეკრულებო შეთანხმება ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის შესახებ. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მათ შორის, ზემოთ მითითებული ვიდეოჩანაწერები ადასტურებს, რომ მოსარჩელის შვებულებაში ყოფნის პერიოდისთვის, როდესაც დამსაქმებელ სამაუწყებლო კომპანიასთან შრომითი ურთიერთობა შეჩერებული იყო, თუმცა - არა შეწყვეტილი, დასაქმებული, მიუხედავად იმისა, რომ არ ყოფილა სამსახურიდან გათავისუფლებული, თავს აღარ მოიაზრებდა მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლად, იგი ჩართული იყო „მ.ა–ის“ ჩამოყალიბების პროცესებში, რაც საბოლოო ჯამში, დასრულდა 2019 წლის 9 სექტემბერს შპს „მ.ა–ის“ ეთერში მოსარჩელის გადაცემის გასვლით.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულის მიერ ინტერესთა კონფლიქტის ვალდებულება დარღვეულია. ამასთან, არ დასტურდება 2019 წლის 10 სექტემბრამდე მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ფაქტი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სამაუწყებლო კომპანიის 2019 წლის 10 სექტემბრის ბრძანება N1757 კანონიერია და მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

23. სადავო პერიოდისთვის მოქმედი სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

24. სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება კანონიერად იქნა მიჩნეული, შესაბამისად, არ არსებობს მისი სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების საფუძველი.

26. სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამავე კოდექსის 34-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულთან მოახდინოს საბოლოო ანგარიშსწორება არა უგვიანეს 7 კალენდარული დღისა, თუ შრომითი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.

27. დასაქმებული ითხოვს 2019 წლის ივლისისა და აგვისტოს, ასევე 1 სექტემბრიდან 8 სექტემბრის ჩათვლით სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას.

28. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2019 წლის 10 სექტემბერს, შესაბამისად, შრომითი ანაზღაურების დავალიანების პერიოდი მოიცავს 2 თვეს და 8 დღეს. საქმეზე სადავო არ გამხდარა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე შვებულებაში იმყოფებოდა 2019 წლის 12 აგვისტოდან 2019 წლის 8 სექტემბრის ჩათვლით. ამდენად, აღნიშნულ პერიოდში გადასახდელი თანხა საშვებულებო ანაზღაურებას წარმოადგენს, რაც მოსარჩელეს არ მიუღია.

29. ხელფასის ოდენობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება და მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების დადგენისთვის იხელმძღვანელა საქმეში წარმოდგენილი საბანკო ამონაწერით, რომლის მიხედვითაც მოპასუხე კომპანიაში საავტორო გადაცემა „ა–ის’’ წამყვანის პოზიციაზე მუშაობის პერიოდში, 2019 წლის ივნისის სახელფასო ანაზღაურების სახით მოსარჩელეს მიღებული აქვს 5 700 ლარი. სააპელაციო სასამართლო, ასევე, დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებას - საპენსიო სააგენტოს წერილს (ტ. 1, ს.ფ. 147-149), სადაც მოსარჩელის ხელფასად მითითებულია დაუბეგრავი საბაზისო თანხა 7 125 ლარი, რაც დაბეგრილი სახით 5 700 ლარს შეადგენს.

30. ყოფილი დასაქმებულის (მოსარჩელის) ორი თვის ხელზე ასაღები ხელფასი 11 400 ლარს შეადგენს; 1 სექტემბრიდან 8 სექტემბრის ჩათვლით კი შესაბამისად - 1 292.5 ლარს; აღნიშნული თანხა ჯამურად 12 692.5 ლარია (დაბეგრილი ოდენობა), რაც უნდა დაეკისროს დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ.

31. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ 2019 წლის 1 ივლისს დატოვა დაგროვებითი საპენსიო სქემა, საპენსიო სააგენტომ 2019 წლის 1 აგვისტოს დააბრუნა მის მიერ განხორციელებული საპენსიო შენატანი 869.66 ლარი სამაუწყებლო კომპანიაში, საიდანაც 434.83 ლარი მოსარჩელის მიერ იყო გადახდილი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დასაქმებულის მიმართ დამსაქმებლის სახელფასო დავალიანება 13 127,33 ლარია.

32. წარმოდგენილი თავდაპირველი სარჩელით მოსარჩელე ასევე ითხოვდა სახელფასო დავალიანებაზე დარიცხული კანონისმიერი პირგასამტეხლოს მოპასუხისთვის დაკისრებას. სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 31-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი.

33. შრომითი ხელშეკრულების 10.4 პუნქტის მიხედვით, დასაქმებული ვალდებული იყო ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოეყენებინა სხვა კონკურენტი კომპანიის სასარგებლოდ სახელშეკრულებო პერიოდის განმავლობაში. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დასაქმებულის მიერ აღნიშნული ვალდებულება დარღვეულია.

34. შესაბამისად, მიუხედავად სახელფასო დავალიანების არსებობის დადგენისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირგასამტეხლოს დაკისრების მიზანი ვალდებულების დამრღვევი პირისთვის დამატებითი პასუხისმგებლობის დაკისრებაა. შესაბამისად, კანონით განსაზღვრულია მისი ოდენობა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, როდესაც ხელფასის გაუცემლობა არასაპატიო მიზეზით არის გამოწვეული. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც სასამართლომ დაადგინა, მოსარჩელის მიერ დაირღვა შრომითი ხელშეკრულებით დადგენილი კონკურენციის აკრძალვის პირობა, რომლითაც განსაზღვრულია დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრება.

35. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შრომითი ხელშეკრულების 7.4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ დასაქმებულს დამსაქმებლის წინაშე გააჩნდა ფინანსური ვალდებულებები, დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მისი ხელფასიდან დაეკავებინა აღნიშნული თანხები.

36. ამდენად, მოპასუხის მიერ სახელფასო ანაზღაურების გაუცემლობა განპირობებულია მის მიერ ხელფასის დაკავებით და პირგასამტეხლოს ანგარიშში ჩათვლით, რაც გამორიცხავს დამსაქმებლისათვის ყოველდღიურად დაყოვნებული თანხის პირგასამტეხლოს, 0.07 %-ის დაკისრებას.

37. დასაქმებულის ერთ-ერთი სასარჩელო მოთხოვნა დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა იყო. ის მიუთითებდა, რომ არ მიუღია შრომის ანაზღაურება მაშინ, როდესაც სხვა თანამშრომლებმა მიიღეს, შესაბამისად, მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ დასაქმებულის მოთხოვნა დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით არ დააკმაყოფილა. აღნიშნული დასკვნები სააპელაციო სასამართლომაც გაიზიარა.

38. საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორია. აკრძალულია დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით.

39. სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში, მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით.

40. „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ წესრიგდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს.

41. ამავე კანონის მე-10.1 მუხლის თანახმად კი ნებისმიერ პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, უფლება აქვს, სასამართლოში შეიტანოს სარჩელი იმ პირის/დაწესებულების წინააღმდეგ, რომელმაც, მისი ვარაუდით, მის მიმართ დისკრიმინაცია განახორციელა, და მოითხოვოს მორალური ან/და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული საკანონმდებლო ნორმა უფლებით აღჭურავს პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, მიმართოს სასამართლოს. ამდენად, კანონი ადგენს, რომ დისკრიმინაციის ფაქტები სასამართლოს მხარემ (დისკრიმინაციის სავარაუდო მსხვერპლმა) უნდა დაუსახელოს, რათა prima facie დისკრიმინაციის ფაქტის არსებობის პრეზუმფცია შეიქმნას. რაც შეეხება აღნიშნული ფაქტების მტკიცებას, მოსარჩელემ მის ხელთ არსებული და მისთვის მოპოვებადი მტკიცებულებები უნდა წარმოადგინოს, ხოლო მოსარჩელის შესაძლებლობის მიღმა მტკიცებულებების წარმოდგენა მოპასუხეს ევალება. უფრო მეტიც, დისკრიმინაციის ფაქტი, სასამართლოს მხრიდან ex officio, საკუთარი ინიციატივით, საკვლევი კატეგორია არ არის. დისკრიმინაციის შესახებ დავის დროს აღნიშნულის ამსახველი ფაქტების წარდგენაზე ვალდებული სუბიექტი მოსარჩელეა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტების თანახმად, მოსარჩელემ არა მხოლოდ უნდა განსაზღვროს შესადარებელ პირთა წრე, არამედ ასევე დაასაბუთოს აღნიშნულ პირებს შორის არსებითად თანასწორობა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება N2/1/536). კომპარატორის განსაზღვრაც და კომპარატორის სათანადოობის დასაბუთებაც მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. დასაქმებულმა უნდა მიუთითოს ფაქტები, თუ რაში მდგომარეობდა მის მიმართ (ვისთან შედარებით) არათანაბარი მოპყრობა და რატომ იყო აღნიშნული მოპყრობა მისთვის დისკრიმინაციული (დაცული ნიშანი).

42. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 3633 მუხლის თანახმად, სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა.

43. დისკრიმინაციული საფუძვლით გათავისუფლების ამსახველი ფაქტების წარდგენაზე ვალდებული სუბიექტი მოსარჩელეა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ არა მხოლოდ უნდა განსაზღვროს შესადარებელ პირთა წრე, არამედ ასევე დაასაბუთოს აღნიშნულ პირებს შორის არსებითად თანასწორობა. კომპარატორის განსაზღვრაც და კომპარატორის სათანადოობის დასაბუთებაც, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. უფრო მეტიც, სასამართლო მიიჩნევს, რომ შრომით ურთიერთობაში შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს განსხვავებულ მოპყრობას, თუმცა, აღნიშნული გამოწვეული იყოს სამუშაოს სპეციფიკით, დასაქმებულის უნარ-ჩვევებით, კვალიფიკაციით, შესრულებული სამუშაოს ხარისხით და ა.შ. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება №2/1/536; 04.02.2014წ).

44. შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში დასაქმებულმა უნდა მიუთითოს ფაქტები, თუ რაში მდგომარეობდა მის მიმართ (ვისთან შედარებით) არათანაბარი მოპყრობა და რატომ იყო აღნიშნული მოპყრობა მისთვის დისკრიმინაციული (დაცული ნიშანი) (იხ. სუსგ №ას-1042-2018, 28.02.2019 წ; №ას-79-2022, 13.05.2022წ).

45. პირი, რომელიც თავს უთანასწორო მოპყრობის მსხვერპლად განიხილავს, სასამართლოს წარუდგენს ფაქტებს და ამავე ფაქტების დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რომლებმაც ნეიტრალურ მესამე პირს _ საქმის განმხილველ მოსამართლეს, უნდა ჩამოუყალიბოს ვარაუდი, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული განმასხვავებელი ნიშნის გამო მის მიმართ განხორციელებულია უთანასწორო მოპყრობა. ევროსასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება, გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცების ტვირთის დაკისრება ურთიერთდაკავშირებულია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; და Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

46. მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს დისკრიმინაციული მოპყრობის კონკრეტულ გარემოებებზე, მხოლოდ ამის შემდეგ გადადის მოპასუხეზე აღნიშნულის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი. მოსარჩელე ვალდებულია მიუთითოს კონკრეტულ პირთა წრეზე, რომელთან შედარებითაც ის იმყოფება არასათანადო მოპყრობაში.

47. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მოთხოვნას დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის შესახებ ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ მას, სხვა დასაქმებულებისგან განსხვავებით, დამსაქმებელმა შრომის ანაზღაურება არ ჩაურიცხა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი აპელანტის მტკიცება და დამსაქმებლის მხრიდან სახელფასო დავალიანების არსებობა არ მიიჩნია დისკრიმინაციად, ვინაიდან შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობები შრომითი კანონმდებლობითა და მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით რეგულირდება. ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მეორე მხარე უფლებამოსილია მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ. ვალდებულების შეუსრულებლობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს დისკრიმინაციად მოსარჩელის მიერ სხვა დამატებითი გარემოებების მითითების გარეშე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ყოველი ვალდებულების შეუსრულებლობა დაკვალიფიცირდება დისკრიმინაციად, რაც არ ეფუძნება ნორმის განმარტებას და კანონმდებლის მიზანს. შრომის ანაზღაურების ვალდებულების შეუსრულებლობა შესაძლოა გახდეს სასამართლოში დავის საგანი, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილება მოსარჩელის უფლების აღდგენის გარანტიაა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი აპელანტის (ყოფილი დასაქმებულის) მტკიცება, რომ მისი თავისუფალი საქმიანობა და კრიტიკული მოსაზრებები მიუღებელი იყო ახალი მენეჯმენტისთვის და სწორედ ამ საფუძვლით გაათავისუფლეს იგი სამსახურიდან. მოსარჩელეს თავისი პოზიციის გასამყარებლად სარწმუნო მტკიცებულებები არ წარუდგენია. მოცემულ შემთხვევაში დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა მის მიერ ნაკისრი შრომითისახელშეკრულებო ვალდებულების - ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესის დარღვევა, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მან წამყვანის სახით მონაწილეობა მიიღო შპს „მ.ა–ის“ გადაცემაში „მ.ა–ში“. ჟურნალისტის საქმიანობა და კრიტიკული მოსაზრებები ვერ გახდება დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის და ამ კრიტერიუმის გამო მისი სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, ვინაიდან დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2019 წლის 10 სექტემბერს, სწორედ მას შემდეგ, რაც იგი 2019 წლის 9 სექტემბერს სხვა ტელევიზიაში წამყვანის სტატუსით გამოვიდა.

48. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის (პირველი აპელანტის) მიმართ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საფუძველი და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დასაბუთებულია.

49. წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელით მოპასუხე მოსარჩელისათვის პირგასამტეხლოს - 50 000 ლარის დაკისრებას ითხოვდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო - 25 000 ლარი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულისათვის თანხის დაკისრება და ასევე მისი ოდენობა მართებულია, არ არსებობს სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძვლები.

50. სშკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილისა და სსკ-ის 417-ე მუხლის მიხედვით, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. სსკ-ის 418-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

51. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 14.1 პუნქტის თანახმად, ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულების დარღვევის გამო პირგასამტეხლოს ოდენობა განისაზღვრა 50 000 ლარით.

52. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობაა მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის ფაქტის დადგენაა. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ ყოფილი დასაქმებულის მიერ ვალდებულების დარღვევის ფაქტი დაადგინა, რის გამოც ასევე კანონიერად იქნა მიჩნეული მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებელი კომპანიის ბრძანება. ამდენად, არსებობს შეგებებული სარჩელით მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი, ხოლო მისი ოდენობა უნდა განისაზღვროს გონივრული ოდენობით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირგასამტეხლოს სამართლიან ოდენობად მიჩნეული იქნა 25 000 ლარი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულისათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა საქალაქო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა და არ არსებობს პირგასამტეხლოს ოდენობის გაზრდისა და მოპასუხის/მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

53. სსკ-ის 442-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა. ამავე კოდექსის 444-ე მუხლის მიხედვით, თუ გასაქვითი მოთხოვნები მთლიანად ვერ ფარავენ ერთმანეთს, იქვითება მხოლოდ ის, რომლის მოცულობაც ნაკლებია მეორე მოთხოვნის მოცულობაზე.

54. იმის გათვალისწინებით, რომ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა დასაქმებულის ძირითადი სარჩელი და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა 13 127,33 ლარის გადახდა, ამასთან, ასევე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის (ყოფილი დამსაქმებლის) მოთხოვნა და, მის სასარგებლოდ, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს დაეკისრა 25 000 ლარი. საბოლოო ჯამში, დასაქმებულის მოთხოვნა გაიქვითა და მას დამსაქმებლის სასარგებლოდ 11 872,67 ლარის გადახდა დაეკისრება.

55. პირველი აპელანტი (ყოფილი დასაქმებული) ასევე მოითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 დეკემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც უარი ეთქვა მოწმე თ.გ–ნის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და 2022 წლის 15 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მოწმე თ.გ–ნის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა სასამართლომ განუხილველი დატოვა. პირველი აპელანტის პრეტენზიით, მან ვერ ისარგებლა პროცესუალური უფლებით, ვერ იკისრა მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადგინა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება სამსახურიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით „ეიჩარის“ მიერ გაკეთებული შეტყობინების ნაწილში.

56. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ.

57. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლო დააკმაყოფილებს მოწმის დაკითხვის შუამდგომლობას, თუ მოწმის ჩვენებით დასტურდება საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება. ამასთან, აღნიშნული გარემოების დადასტურება შესაძლებელი უნდა იყოს მოწმის ჩვენებით.

58. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებაში ასახულ მსჯელობასა და დასკვნას, რომ შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილია წერილობითი მტკიცებულება, შეტყობინება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ. შესაბამისად, დამსაქმებლის 2019 წლის 10 სექტემბრის წერილობითი შეტყობინების საწინააღმდეგო საპირისპირო მტკიცებულებას არ წარმოადგენს მოწმის ჩვენება. თ.გ–ნი ასევე არ წარმოადგენს იმ პირს, ვის უფლებამოსილებასაც წარმოადგენს მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი მოსარჩელეს მოწმის დაკითხვის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული შუამდგომლობის ხელმეორედ წარდგენა კი მისი განუხილველად დატოვების საფუძველია.

59. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

59.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრებით გაასაჩივრეს მხარეებმა; დასაქმებულმა მისი სასარჩელო მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო დამსაქმებელმა - დასაქმებულის სარჩელის სრულად უარყოფა.

59.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

59.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული, საკასაციო საჩივარზე დადგენილი ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო.

60. კასატორის (ყოფილი დასაქმებულის) განმარტებით, მას 2019 წლის ივლისის თვის კუთვნილი ხელფასი არ მიუღია, ასევე, არ მიუღია ანაზღაურებადი შვებულების თანხა. ანაზღაურების შეფერხება კრიტიკული აზრის მქონე ჟურნალისტების მიმართ კარგად ორგანიზებულ დისკრიმინიციულ ხასიათს ატარებდა, რადგან ხელფასი ყველა თანამშრომელს ერიცხებოდა, გარდა იმ თანამშრომლებისა, რომლებიც არხის მესაკუთრესთან წინააღმდეგობის გამო სამსახურიდან გათავისუფლდნენ.

60.1. მოსარჩელეს, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ 2019 წლის 10 სექტემბრის ბრძანება, 2019 წლის 19 სექტემბერს ჩაჰბარდა. კასატორის განმარტებით, მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ განცხადება 2019 წლის 20 აგვისტოს გაკეთდა, ხოლო ბრძანება - 2019 წლის 10 სექტემბრითაა დათარიღებული. მოსარჩელემ, 2019 წლის 30 სექტემბერს, მოპასუხეს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების დასაბუთების გადაცემის მოთხოვნით მიმართა, თუმცა მას პასუხი არ მიუღია.

60.2. მოსარჩელემ დაგროვებითი პენსიის სქემა 2019 წლის 1 ივლისს დატოვა, რის გამოც მას 434.83 ლარი დაუბრუნდა, რაც მოპასუხეს მისთვის არ გადაუცია.

60.3. კასატორის განმარტებით, იგი დისკრიმინიციული მოპყრობის მსხვერპლი გახდა, რადგან მას არასოდეს აურიდებია თავი თავისუფალი აზრის გამოთქმისაგან, რაც ახალი მენეჯმენტისათვის მიუღებელი იყო.

60.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ მას მოპასუხესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ დაურღვევია, რადგან იგი კონკურეტ კომპანიაში მას შემდეგ გადავიდა, რაც დამსაქმებელმა იგი სამუშაოდან გაათავისუფლა. ასეც რომ არ იყოს, დასაქმებულს სამსახურიდან გათავისუფლებამდე არც ერთი დისციპლინური სახდელი არ მიუღია და დამსაქმებელს შეეძლო დასაქმებულის მიმართ „გაფრთხილება“ ან „საყვედური“ გამოეყენებინა.

60.5. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც დასაქმებულს უარი ეთქვა შრომის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადასაცემი თანხის 0.07 %-ის გადახდაზე. დასაქმებულს 2019 წლის ივლისსა და აგვისტოში, ასევე, 1 სექტემბრიდან 8 სექტემბრის ჩათვლით შრომის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისთვის სასამართლოს მიერ სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებამდე დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის სახით ეკუთვნის ჯამში (4 049+3 930+1 045) 9 024 ლარი. კასატორი არ იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას პირგასამტეხლოების გაქვითვის თაობაზე და მას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს.

60.6. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას საქალაქო სასამართლოს მიერ მოწმის დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების მართებულად მიჩნევის თაობაზე. დასაქმებულმა, საკასაციო საჩივრით, მოწმის დაკითხვა იშუამდგომლა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ დასაქმებულის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

61. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

62. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

63. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

64. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის სწორედ იმ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით გადაანაწილა, რაც ახასიათებს შრომითსამართლებრივ ურთიერთობას და იცავს კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპს. აღნიშნული უზრუნველყოფს სამართალწარმოებისას მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საფუძველზე დავის განხილვასა და გადაწყვეტას, ამასთან, დამსაქმებელს მტკიცების უფრო მეტი ტვირთი მოეთხოვება, ვიდრე დასაქმებულს (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები). სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

65. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

66. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას-817-2023, 11.10.2023წ; N ას-877-2023, 13.10.2023წ; N ას-1090-2023, 20.10.2023წ; N ას-703-223, 20.10.2023წ.).

67. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მისაღებად ყველა მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებაა დადგენილი და სადავო არ არის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი - შრომითი ურთიერთობა.

68. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობა იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდაა გამხდარი შრომითი მოვალეობის უხეში დარღვევის ფაქტი. ასევე, კასატორი სადავოდ ხდის სახელფასო ანაზღაურების დაყოვნებისათვის კანონით გათვალისწინებული 0.07 %-ის დაკისრებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას. საკასაციო საჩივრით, ასევე, მოთხოვნილია დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენა. საკასაციო საჩივრით მოთხოვნილია მოწმის დაკითხვა.

69. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

70. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) საფუძველზე (სშკ-ის მოქმედი რედაქციის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი).

71. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ რა მიიჩნევა ვალდებულების უხეშ დარღვევად, კანონი არ განსაზღვრავს. ქმედების შეფასება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მოხდეს საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა შეფასების საფუძველზე, დარღვევის სიმძიმის, სიხშირის, შედეგის, მისი გამომწვევი მიზეზებისა და სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით (სხვა მრავალთა შორის იხ: სუსგ-ები: N ას-91-2023, 29.056.2023წ; N ას-252-2023, 8.06.2023 წ; N ას-503-2023, 13.06.2023წ; N ას-222-2023, 27.07.2023წ.).

72. საკასაციო სასამართლო, დასაქმებულის საკასაციო პრეტენზიების შესწავლის საფუძველზე, აღნიშნავს, რომ საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ქრონოლოგიური განვითარება იძლევა მკაფიო დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მოპასუხე სამაუწყებლო კომპანიის დირექციას მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება 2019 წლის 20 აგვისტოს არ გამოუცხადებია. საქმეში წარმოდგენილი ვიდეო და აუდიო მტკიცებულებებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 17-20 პუნქტები) დადასტურებულია, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა 2019 წლის 20 აგვისტოს ბრიფინგზე განაცხადა, მოსარჩელის კუთვნილ შვებულებაში ყოფნის შესახებ. რაც შეეხება მოპასუხე კომპანიის დირექტორის განცხადებას ბრიფინგზე, რომ დასაქმებული ორ არხზე ერთდროულად ვერ იმუშავებდა, პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ეფუძნებოდა იმ სახელშეკრულებო ვალდებულებას, რომელზეც მოსარჩელემ ჯერ კიდევ 2017 წლის 1 თებერვალს მოაწერა ხელი და იკისრა ვალდებულება, რომ დაეცვა ორმხრივად შეთანხმებული პირობები, მათ შორის, ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესი, მეორე რიგში კი, იმიტომ არ წარმოადგენს დასაქმებულის 2019 წლის 20 აგვისტოს სამსახურიდან გათავისუფლების დამადასტურებელ სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებას (რაზედაც ვრცლად იმსჯელეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა და დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღეს), რომ საჯარო განცხადება არ შეიცავს კონკრეტულ მითითებას, რომ დასაქმებული შვებულებაში ყოფნის დროს გათავისუფლდა სამსახურიდან. დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულება მოსარჩელის 2019 წლის 10 სექტემბრიდან გათავისუფლების შესახებ, მიღებულია მას შემდეგ, რაც სხვა ტელეკომპანიაში გადასული მოსარჩელე გადაცემის წამყვანის სახით გამოვიდა. საქმეზე დადგენილია და მოსარჩელეს არ გაუქარწყლებია, რომ შვებულებაში ყოფნისას მან საჯაროდ განაცხადა ახალ არხზე გადასვლის შესახებ და შვებულების დასრულებისთანავე მოპასუხე კომპანიის კონკურენტ კომპანიაში გამოვიდა ახალი გადაცემის წამყვანად. საქმის მასალებში წარმოდგენილი შრომითი ხელშეკრულებით, როგორც უკვე აღინიშნა, განსაზღვრულია ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესი, რომლის 14.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში დასაქმებული არ არის უფლებამოსილი დამსაქმებლის წერილობითი თანხმობის გარეშე, მონაწილეობა მიიღოს და/ან იმუშაოს ნებისმიერ სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციაში, იმ მოვალეობის შესასრულებლად რა მოვალეობასაც ის ასრულებს დამსაქმებელ კომპანიაში. ამ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ტელეკომპანია უფლებამოსილია მოსთხოვოს მისთვის პირგასამტეხლოს - 50 000 ლარის გადახდა; 14.2. პუნქტის საფუძველზე 14.1 პუნქტი ვრცელდება ისეთ გადაცემებზეც, რომლებიც არ წარმოადგენს, რომელიმე სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის გადაცემას, თუმცა სხვა ნებისმიერი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის ორგანიზაციის და/ან ფიზიკური პირის სპონსორობით, ორგანიზებით, დაკვეთით, იდეით განხორციელებული პროექტია, მაგრამ მისი გაშუქება და საჯარო გადაცემა ხორციელდებოდა რომელიმე სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის ეთერით; 14.3. პუნქტის მიხედვით 14.1 პუნქტი არ ზღუდავს დასაქმებულის უფლებას, მონაწილეობა მიიღოს და/ან იმუშაოს სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციის რაიმე გადაცემაში იმ მოვალეობისგან განსხვავებული ფუნქციის შესასრულებლად, რომელსაც ის ასრულებს მოპასუხე კომპანიაში (ინტერვიუს მიცემის მიზნით და/ან სხვა). ამასთან, ამგვარი მონაწილეობა თუ მუშაობა შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ დამსაქმებელთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე. იმ შემთხვევაში, თუ დასაქმებულის მიერ სხვა სამაუწყებლო ორგანიზაციასთან ნებისმიერი სახის ურთიერთობა, თანამშრომლობა განხორციელდება დამსაქმებლის წინასწარი წერილობითი შეთანხმების გარეშე, დასაქმებულის მიერ განხორციელებული ამგვარი ქმედება განიხილება, როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა და დამსაქმებელი უფლებამოსილია, მოითხოვოს პირგასამტეხლო 14.1 პუნქტით დადგენილი ოდენობით; 14.4 პუნქტით დასაქმებული ვალდებულია დაიცვას და არ გაამჟღავნოს ნებისმიერი ინფორმაცია, რაც ეხება მის სახელშეკრულებო მოვალეობებს ან კონკრეტული პროექტის, ან ზოგადად დამსაქმებელს, როგორც ორგანიზაციის საქმიანობის დეტალებს; 14.5 პუნქტით დასაქმებული ვალდებულია მხოლოდ წინასწარი წერილობითი თანხმობის საფუძველზე გააკეთოს საჯარო განცხადება, გამოსცეს საჯარო პუბლიკაცია, მისცეს ინტერვიუ ნებისმიერ პრესის, ინტერნეტ, რადიო, სამაუწყებლო თუ სხვა სახის მედია საშუალებას. სადავო არაა, რომ აღნიშნული პუნქტი ეხება ისეთ ინტერვიუს, სტატიას თუ ნებისმიერ სხვა სახის საჯარო პუბლიკაციას, რომელიც დაკავშირებულია დასაქმებულის სამსახურებრივ საქმიანობასთან და/ან ეხება დამსაქმებელს; 14.6 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დამსაქმებლის ინიციატივით სახელშეკრულებო ურთიერთობის ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში, დასაქმებულის მიმართ არ იმოქმედებდა ამ მუხლით დადგენილი შეზღუდვები, რომელიც შეეხებოდა მათი მხრიდან საქმიანობის, მომსახურების გაწევას. შესაბამისად დასაქმებული უფლებამოსილი იყო განეხორციელებინა ნებისმიერი საქმიანობა დამოუკიდებლად, დამსაქმებელთან წინასწარი წერილობითი შეთანხმებისა და პირგასამტეხლოს გადახდის გარეშე; 14.7 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დამსაქმებლის უფლება, მოითხოვოს პირგასამტეხლო, არის დამსაქმებლის უფლება და არა პირდაპირი ვალდებულება; 14.8 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ წინამდებარე მუხლით დადგენილი შეზღუდვები და დაწესებული პირგასამტეხლოები გამომდინარეობდა სამაუწყებლო კომპანიის პროგრამული, სარედაქციო და მარკეტინგული ინტერესებიდან, არხის კონკურენტუნარიანობისათვის ზიანის მიყენების თავიდან აცილებისა და მხარეთა ინტერესთა ბალანსის შენარჩუნების მიზნით; ხელშეკრულების 7.4 პუნქტის მიხედვით, თუ დასაქმებულს დამსაქმებლის წინაშე გააჩნდა ფინანსური ვალდებულებები, დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მისი ხელფასიდან დაეკავებინა აღნიშნული თანხები; ხელშეკრულების 10.4 პუნქტით, დასაქმებული ვალდებული იყო, ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოეყენებინა სხვა კონკურენტი კომპანიის სასარგებლოდ სახელშეკრულებო პერიოდის განმავლობაში;

73. მოცემულ შემთხვევაში პრაქტიკულად (ფაქტობრივად) დასაქმებულის ინიციატივით (სხვა არხზე სამუშაოდ გადასვლით) და მის მიერ სახელშეკრულებო პირობების დარღვევით შეწყდა შრომითი ურთიერთობა ანაზღაურებადი შვებულების დასრულებისთანავე, მეორე დღეს კონკურენტ არხზე გადაცემის წამყვანის სახით მონაწილეობით, რომლის სახელწოდება არის „მთავარია–ი“, რაც, მოპასუხესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე ხელშეკრულებით განსაზღვრული გადაცემა „ა–ის“ წამყვანის პოზიციის გათვალისწინებით, არღვევს მხარეთა შორის 2017 წლის 1 თებერვალს ხელმოწერილ ხელშეკრულებას, მათ შორის, სახელშეკრულებო მოწესრიგებას ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესის თაობაზე. შესაბამისად, დამსაქმებლის შეფასებით დასაქმებულმა უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულება, რაც მის გათავისუფლებას დაედო საფუძვლად. მოსარჩელეს (კასატორს) საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე მიუთითებია, რომ მისთვის უცნობი იყო სახელშეკრულებო პირობა ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესის შესახებ, ან ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის შემდეგ, ხელშეკრულების რომელიმე პირობა შეიცვალა და ამის თაობაზე არ იყო ინფორმირებული. მოპასუხის მიერ წარდგენილი გათავისუფლების ბრძანების, ვიდეოჩანაწერების და სხვა მტკიცებულებების გასაბათილებად, მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ შეუთავაზებია მტკიცება, რომ სხვა არხზე გადასვლით, არ მომხდარა წინა დამსაქმებელთან 2017 წლის 1 თებერვალს ხელმოწერილი ხელშეკრულების, მათ შორის, ინტერესთა კონფლიქტისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესის ნაწილში, პირობის დარღვევა; მოსარჩელეს (კასატორს) არ შეუთავაზებია რაიმე მსჯელობა სასამართლოსათვის, რომ სხვა დამსაქმებელთან გადასვლა და მის მიერ ახალი გადაცემის წაყვანა სავსებით განსხვავდებოდა იმ გადაცემისა და კონცეფციისაგან, რაც წინა დამსაქმებელთან ჰქონდა სახელშეკრულებო შეთანხმების ფარგლებში შესასრულებელი სამუშაო ვალდებულების სახით და ამიტომაც არ შეიძლებოდა შეფასებულიყო ხელშეკრულების დარღვევად.

74. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ შრომითი ხელშეკრულებით მოწესრიგებულია ინტერესთა კონფლიქტის დაუშვებლობისა და კონფიდენციალურობის დაცვის წესი, რომლის დარღვევაც დამრღვევისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას ითვალისწინებს. დადგენილია შრომითი ხელშეკრულების უხეშად დარღვევა დასაქმებულის მიერ, რის გამოც მას შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება და წარმოიშვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობაც. აღსანიშნავია, რომ საქალაქო სასამართლომ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო გაანახევრა (სსკ-ის 420-ე მუხლი) და მასში მოიაზრა სახელფასო დავალიანებისათვის გათვალისწინებული ყოველდღიური კანონისმიერი პირგასამტეხლო - 0.07 %-იც. საბოლოოდ კი დასაქმებულისათვის, დამსაქმებლის სასარგებლოდ, დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა გაცილებით მეტი თანხით შემცირდა, ვიდრე მოსარჩელე მოითხოვდა ხელფასის გაცემის დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს 0.07 %-ის სახით, შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის გამო მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს შემცირებით, საბოლოოდ, მოსარჩელეს იმაზე ნაკლები პირგასამტეხლოს გადახდა მოუწევს დამსაქმებლის სასარგებლოდ, ვიდრე ეს მხარეთა შორის 2017 წლის 1 თებერვალს ხელმოწერილი ხელშეკრულებით იყო დადგენილი. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას კანონისმიერი პირგასამტეხლოს დამსაქმებლისათვის დაკისრების თაობაზე და უარყოფს მას. რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას, რომ სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს დაკისრების ვალდებულება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების შემდეგ წარმოიშვა, ხოლო კანონისმიერი პირგასამტეხლო - მას შემდეგ, რაც დამსაქმებელმა ხელფასის გადახდა დააგვიანა, რის გამოც სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს არ შეეძლო კანონისმიერი პირგასამტეხლო შთაენთქა, აღნიშნული საკასაციო სასამართლოს არ მიაჩნია დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად, რადგან აღნიშნული სამართლებრივი მოცემულობა შედეგობრივი თვალსაზრისით ფაქტობრივად არათუ არაფერს ცვლის, არამედ ყოფილი დასაქმებულის (მოსარჩელის/კასატორის) მდგომარეობას არც კი აუმჯობესებს. აქვე გასათვალისწინებელია მხარეთა შორის 2017 წლის 1 თებერვალს ხელმოწერილი ხელშეკრულების 7.4 პუნქტი, რომლის მიხედვით, თუ დასაქმებულს დამსაქმებლის წინაშე გააჩნია ფინანსური ვალდებულებები, დამსაქმებელი უფლებამოსილია, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მისი ხელფასიდან დააკავოს თანხები. შრომითი ხელშეკრულების უხეშად დარღვევის გამო შეწყდა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა. მის სასარგებლოდ დამსაქმებელს სასამართლო გადაწყვეტილებით დაეკისრა ფაქტობრივად ნამუშევარი ხელფასისა და ანაზღაურებადი შვებულების გადახდა, რაც შეეხება ხელფასის 0.07 %-ის გაცემას, ამის თაობაზე საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ სახელფასო დავალიანებისა და მისი გადახდის დაყოვნებისთვის პირგასამტეხლოს მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნა სშკ-ის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ), 31-ე (შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. შრომის ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ. დამსაქმებელი ვალდებულია, ნებისმიერი ანაზღაურებისა თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი) და 34-ე (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია, დასაქმებულთან მოახდინოს საბოლოო ანგარიშსწორება არაუგვიანეს 7 კალენდარული დღისა, თუ შრომითი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული) მუხლებიდან გამომდინარეობს (სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას-635-2020, 26.01.2022წ; N ას-1429-2020, 18.03.2022წ; N ას-854-2022, 30.09.2022წ.). მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს განახევრებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ამასთან, მოსარჩელისა და მოპასუხის მოთხოვნების გაქვითვის გზით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღეს ისე, რასაც ყოფილი დასაქმებულის მდგომარეობის გაუარესება არ მოჰყოლია, მიუხედავად მის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების უხეში დარღვევისა.

75. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ მსჯელობას სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 37.8-ე მუხლის მოწესრიგებასთან დაკავშირებით, მიუთითებს მასზე და დამატებით განმარტავს, რომ ვინაიდან დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ნამდვილია, არ არსებობს დასაქმებულის სამსახურში აღდგენისა (დამსაქმებლის ბრძანების არამართლზომიერად ცნობის შემთხვევაში, სამსახურში აღდგენის სასარჩელო მოთხოვნა მაინც შესაფასებელი იქნებოდა, რადგან დადგენილია, რომ ის გადაცემა, რომლის წამყვანიც კასტორი იყო, აღარ არსებობს-იხ. წინამდებარე განჩინების 3.11 ქვეპუნქტი) და იძულებითი განაცდურის დაკისრების წინაპირობები.

76. საკასაციო პრეტენზიას დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო იმავე დასაბუთებით არ იზიარებს, რაც წინამდებარე განჩინების 48-ე პუნქტშია ასახული და რაზედაც ვრცლად და დასაბუთებულად იმსჯელეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა. სახელფასო დავალიანების არსებობა არ შეიძლება დაკვალიფიცირდეს დისკრიმინაციულ მოპყრობად, სხვა უფრო კონკრეტული გარემოებების მითითების გარეშე, რამაც შესაძლოა დისკრიმინაციის ვარაუდი წარმოშვას, აღნიშნული მოსარჩელის კუთვნილი მტკიცების ტვირთია, რომლის მინიმალური სტანდარტით განხორციელებაც მან ვერ შეძლო.

77. საკასაციო სასამართლო არარელევანტურად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას ultima ratio პრინციპის (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტი) დარღვევასთან დაკავშირებით, რადგან დასაქმებულმა დამსაქმებლის კონკურენტ კომპანიაში დაიწყო მუშაობა, რაც პირდაპირ აკრძალული ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულებით და რისთვისაც პასუხისმგებლობა იყო გათვალისწინებული. შესაბამისად, უფრო მსუბუქი სანქციის, მაგ: „გაფრთხილების“ ან „საყვედურის“ გამოყენება შეუძლებელი იქნებოდა სანქციის გამოყენების მიზნის იმთავითვე მიუღწევლობის გამო (იხ. წინამდებარე განჩინების 72-ე მუხლი).

78. მოწმის დაკითხვასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო დამატებით აღარ იმსჯელებს სსსკ-ის 407-ე მუხლის (იხ. განჩინების 62-ე მუხლი) ცხადი და მკაფიო მოწესრიგების გამო, რაც საკასაციო სასამართლოს ეტაპზე საქმის განხილვის საპროცესოსამართლებრივი სპეციფიკით ხასიათდება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს მსჯელობას, რომელიც წინამდებარე განჩინების 58-ე პუნქტშია ასახული.

79. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).

80. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ე.კ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, ს.ა.ი.ა–ის (ს/ნ .....) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1850 ლარის (საგადახდო დავალება N1688471975, გადახდის თარიღი 2023 წლის 4 ივლისი), 70% –1295 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური