საქმე №ას-186-2020 22 დეკემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი,

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენით

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჯ. ჰ. გ–კი (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – ჯ. ჰ. გ–კი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.11.2019 წლის განჩინება და ამავე სასამართლოს 22.11.2019 წლის დამატებითი განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – დამატებითი განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

შპს „ბ–მა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „პირველი კასატორი“, „კომპანია“ ან „საწარმო“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჯ. ჰ. გ–კის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „პირველი პარტნიორი“ ან „მეორე კასატორი“) მიმართ და ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვა: 443 292.66 აშშ დოლარის (შპს „ვ.ბ.კ–თვის“ გადასახდელი თანხა); 205 537 ლარის (შპს „ი.ს–თვის“ გადასახდელი თანხა); 386 449.71 აშშ დოლარის (შპს „ გ.პ–თვის“ გადასახდელი თანხა); 25.05.2015 წლიდან 16.02.2017 წლამდე 16 000 000 აშშ დოლარის წლიური 12%-ის, ასევე, 30.05.2015 წლიდან 16.02.2017 წლამდე 7 500 000 აშშ დოლარის წლიური 12%-ის, ჯამურად - 4 631 013 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. კომპანიის 89% წილის მფლობელი პარტნიორია რ.ვ–ნი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე პარტნიორი“ ან „დირექტორი“), 11% წილის მფლობელი პარტნიორი კი – მოპასუხე. ამ უკანასკნელს საწარმოს საქმიანობაში მონაწილეობა არასდროს მიუღია, არ განუხორციელებია კომპანიაში ინვესტირება და არ დაინტერესებულა მისი საქმიანობით, განსხვავებით მეორე პარტნიორისაგან.

2.2. მოპასუხემ 05.03.2015 წელს განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას და სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოითხოვა. 06.03.2015 წლის განჩინებით აღნიშნული განცხადება დაკმაყოფილდა და მოსარჩელეს აეკრძალა საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისება, ხოლო მეორე პარტნიორს, კომპანიაში წესდებით გათვალისწინებული 89%-ის მფლობელი პარტნიორის უფლებამოსილების განხორციელება საერთო კრებებზე, ამავე საწარმოს 11% წილის მესაკუთრის – პირველი პარტნიორის მონაწილეობის გარეშე.

2.3. მოპასუხემ სასამართლოში წარდგენილი სარჩელით მოითხოვა პარტნიორთა შორის არსებული ხელშეკრულებიდან (წესდება) გასვლა და წილის კომპენსაცია. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.11.2016 წლის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით მოპასუხის სარჩელზე შეწყდა საქმისწარმოება. შესაბამისად, გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებაც. საქმისწარმოება შეწყდა იმ საფუძვლით, რომ საწარმოს პარტნიორებს შორის გაფორმებული ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეკრულებით პარტნიორთა შორის დავა ამერიკის შეერთებული შტატების კანონმდებლობით განიხილება და ის ამერიკული არბიტრაჟების ასოციაციის არბიტრაჟის განსჯადია. აღნიშნულის შესახებ თავიდანვე იყო ცნობილი მოპასუხისთვის, მაგრამ მან მაინც მიმართა სასამართლოს, რათა დაეყადაღებინა საწარმოს ქონება, რითაც მნიშვნელოვნად დააზარალა იგი.

2.4. მოსარჩელის ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობა უძრავი ქონების გასხვისებაა. კომპანიამ 25.02.2015 წელს ხელი მოაწერა განზრახულობათა წერილს, რომლის საფუძველზეც, გარკვეული სამუშაოების შემდგომ, არაუგვიანეს 30.05.2015 წლისა, საწარმოს კუთვნილი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი უნდა გაყიდულიყო უცხოელ ინვესტორზე, დანარჩენი მიწის ნაკვეთების გასხვისების მიზნით მოსარჩელემ კუთვნილი ქონების გაყიდვის ორგანიზებისათვის 05.03.2015 წელს გააფორმა ხელშეკრულებები შპს „ვ.ბ.კ–სა“ და შპს „ი.ს–თან“, ხოლო რამდენიმე თვით ადრე, 09.12.2014 წელს, შპს „გ.პ–თან“, რომელიც ამზადებდა კომპანიის კუთვნილი ტერიტორიის ურბანული დაგეგმარებისა და მიწის ნაკვეთების გამიჯვნის პროექტებს.

2.5. ქონების გასხვისებაზე სასამართლოს მიერ მიღებული აკრძალვის პირობებში კომპანიამ ვერ მოახერხა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება და მოუწია კონტრაჰენტებისათვის თანხის ანაზღაურება ისე, რომ შესაბამისი შედეგი ვერ მიიღო. კომპანიამ ვერ განახორციელა თავისი ძირითადი საქმიანობა – ვერ გაყიდა კუთვნილი უძრავი ქონება. კომპანიის დაფუძნების მიზანი სწორედ ე.წ. „კრწანისის სამთავრობო რეზიდენციის“ შეძენა, ამ ტერიტორიის განვითარება და შემდგომ ნაკვეთების გაყიდვა იყო. მოსარჩელეს ხელშეკრულებების საფუძველზე გადასახდელი აქვს თანხები.

2.6. საწარმომ 22.07.2015 წელს ერთ-ერთი კონტრაჰენტისგან, შპს „ი.ს–გან“ მიიღო წერილობითი შეტყობინება, რომლითაც ირკვევა, რომ უძრავი ქონების აუქციონზე გასაყიდი მოსალოდნელი მინიმალური ფასი შეადგენდა 16 000 000 აშშ დოლარს. შპს „ვ.ბ.კ–მა“ და შპს „ი.ს–ომ“ სამუშაო გაწიეს იმისთვის, რომ ქონების გასაყიდი აუქციონი მოეწყოთ 25.05.2015 წელს. ბაზრის შესწავლის, პოტენციურ ინვესტორებთან გატარებული სამუშაოების და მათი ინტერესიდან გამომდინარე, აღნიშნულ პერიოდში არსებობდა მაღალი ალბათობა იმისა, რომ უძრავი ქონება გაიყიდებოდა არანაკლებ 16 000 000 აშშ დოლარად, რაც საწარმოს თანხის საბანკო დაწესებულებაში სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების შედეგად დამატებითი შემოსავლის მიღების შესაძლებლობას მისცემდა. საწარმოს მიღებული აქვს შეთავაზება სს „ლ.ბ–გან“, რომლის მიხედვით, იგი თანხის დეპოზიტზე განთავსების შედეგად მიიღებდა სარგებელს წლიური 12%-ის ოდენობით. ამ შეთავაზების გათვალისწინებით, საწარმო თუ განათავსებდა 16 000 000 აშშ დოლარს და 7 500 000 აშშ დოლარს დეპოზიტზე, მისი წლიური სარგებელი იქნებოდა 2 820 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული შეუძლებელი გახდა მოპასუხის მოთხოვნის საფუძველზე სასამართლოს მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გამო, რაც ამჟამად გაუქმებულია.

2.7. მოპასუხემ ბოროტად გამოიყენა თავისი უფლება, კერძოდ, კომპანიის მიერ მიწოდებული კონფიდენციალური ინფორმაცია და დოკუმენტები გადასცა მესამე პირს, რომელმაც ამ ინფორმაციის გამოყენებით სარჩელი აღძრა ნიუ იორკის სასამართლოში მოსარჩელის მიმართ.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არასწორია მოსარჩელის მითითება, თითქოს მოპასუხეს საწარმოში ინვესტირება არ განუხორციელებია და არ დაინტერესებულა მისი საქმიანობით. მოპასუხემ მეორე პარტნიორს 50%-დან 39% წილი იმისთვის დაუთმო, რომ მას მოეზიდა ინვესტორები. იმ დროისათვის მოპასუხის მიერ კომპანიის საწესდებო კაპიტალში შეტანილი თანხა იყო 1 000 000 აშშ დოლარი. მოპასუხე ყოველთვის ინტერესდებოდა კომპანიის საქმიანობით, თუმცა დირექტორი არ აწვდიდა საზოგადოების საქმიანობის ამსახველ დოკუმენტაციას, რის გამოც მოპასუხე 2013 წლიდან დავობდა სასამართლოში.

3.2. არასწორია მსჯელობა, რომ კომპანიის ჩვეულებრივი საქმიანობა უძრავი ქონების გასხვისებაა. წესდების 2.1 პუნქტის შესაბამისად, კომპანიის საქმიანობის საგანია ნებისმიერი სამეწარმეო საქმიანობა, რომელიც არ არის აკრძალული კანონმდებლობით, ხოლო 2005 წლის პარტნიორთა საოპერაციო ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის მიხედვით, ბიზნესის მართვა ნიშნავს ქონების შეძენას, მართვასა და ყველა სხვა ბიზნესს, რომელსაც დროდადრო განსაზღვრავენ მხარეები. 28.06.2006 წლის პარტნიორთა რიგგარეშე კრების ოქმი მიღებულია ცალმხრივად, კრებაზე მოპასუხე არ ყოფილა მიწვეული.

3.3. მცდარია მოსაზრება, თითქოს საწარმომ სასამართლოს მიერ მიღებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გამო ვერ მოახერხა კონტრაჰენტებთან დადებული ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება და მოუწია მათთვის სოლიდური თანხების გადახდა შედეგის გარეშე. მოსარჩელის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებები შპს „ვ.ბ.კ–თან“, შპს „ი.ს“ და შპს „გ.პ–თან“ არის დირექტორის მიერ უფლებამოსილების გადამეტებით დადებული გარიგებები მისი შინაარსისა და აღსრულების ფორმებიდან გამომდინარე და მასზე მითითება წინამდებარე სარჩელის მოთხოვნის დასაბუთებულობის თვალსაზრისით საფუძველს მოკლებულია. შპს „ვ.ბ.კ–თან“ ხელშეკრულება გაფორმებულია 05.03.2015 წელს, ხოლო უზრუნველყოფის თაობაზე განჩინება მიღებულია 06.03.2015 წელს, რაც ცხადყოფს, რომ ქონების გასხვისების აკრძალვამდე ფაქტობრივად არ იყო დაწყებული ხელშეკრულების პირობების შესრულება და კომპანიის ხელმძღვანელობას ყოველგვარი ზიანის გარეშე შეეძლო ხელშეკრულების შეწყვეტა ან შესრულების გადავადება. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულების ხელმოწერიდან ხუთ დღეში უნდა გადარიცხულიყო მხოლოდ 35 000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა მისი შეწყვეტის სპეციალურ პირობებს, შესაბამისად, მისი შეწყვეტა შესაძლებელი იყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა შესაბამისად. თანხის (ნასყიდობის ფასის პროცენტის სახით) გადახდა უკავშირდებოდა გაყიდვის ფაქტს და, რადგან ეს არ მომხდარა, მისი ოდენობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს რეალურ ზიანად.

3.4. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ არ არის წარმოდგენილი ხელშეკრულება შპს „ი.ს–თან“, წარმოდგენილია მხოლოდ დანართი ჩ-1, რომლის შესაბამისად, ხელშეკრულების გაფორმებიდან 14 დღის ვადაში უნდა გადახდილიყო მხოლოდ 40000 აშშ დოლარი, ხოლო დანარჩენი თანხა მე-3 და მე-4 ფაზების დასრულების შემდეგ. ამდენად, კონტრაჰენტის ინფორმირების შემთხვევაში ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ ხელშეკრულება ვერ შესრულდებოდა, რის თაობაზეც საწარმოს უნდა ეცნობებინა მისთვის. მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს ზიანის არარსებობის ფაქტორის შესახებ. მოსარჩელე ვერ ადასტურებს, რომ გარიგება ვერ შედგა რომელიმე დაინტერესებულ პირთან და ამით დაიკარგა რაიმე მნიშვნელოვანი ინტერესი. ქონების გამოცხადებული ფასი არ ნიშნავს მის გასხვისებას ამ ფასად. ამისათვის საჭიროა რეალური მყიდველის არსებობა და სამომავლო ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმება.

3.5. სარჩელი იურიდიულად დაუსაბუთებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 199-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის მე-3 ნაწილი შესაძლებლობას აძლევს მხარეს, იმ შემთხვევაში მიმართოს სასამართლოს გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გამო, თუკი მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე. განსახილველ შემთხვევაში, საქმისწარმოება შეწყდა არბიტრაჟის განსჯადობის გამო, ანუ გადაწყვეტილება არსებითი განხილვის შედეგად კი არ იქნა მიღებული, არამედ საპროცესო წესებიდან გამომდინარე შეწყდა საქმისწარმოება სასამართლოში, რაც არ არის სსსკ-ის 199.3 მუხლით განსაზღვრული შემთხვევა. საგადახდო დავალებებით გაურკვეველია, რა მომსახურებისთვის ან რომელი კონტრაჰენტის ხელშეკრულების პირობების შესრულების შესაბამისად გადაიხადა კომპანიამ თანხა. ამასთან, გადახდილი საფასურის სანაცვლოდ მოსარჩელემ მიიღო მომსახურება, მათ შორის – ურბანული დაგეგმარება და მიწის ნაკვეთების გამიჯვნის პროექტის მომზადება. მიღებული მომსახურებით კომპანიას შეუძლია ისარგებლოს დღესაც, მათ შორის – ე.წ. პოტენციურ მყიდველთა მონაცემთა ბაზის გამოყენებით. მოსარჩელეს უნდა შეეწყვიტა ან შეეჩერებინა კონტრაჰენტებთან მიმდინარე მოლაპარაკების პროცესი.

3.6. საბანკო პროცენტის დარიცხვაზე მსჯელობა და ამით ზიანის ფორმულირება მოკლებულია დასაბუთებულობას და ამ თვალსაზრისით შეუძლებელია სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება.

3.7. უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება მოპასუხის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენებასა და კონფიდენციალურობის დარღვევაზეც.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.04.2018 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

4.1. მოსარჩელე საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად შექმნილი და რეგისტრირებული იურიდიული პირია, რომლის 89%-იანი წილის მესაკუთრე და დირექტორი – მეორე პარტნიორი, ხოლო 11% წილის მფლობელი მოპასუხეა. კომპანიის საქმიანობის საგანი ნებისმიერი სამეწარმეო საქმიანობაა, რაც არ იკრძალება კანონით.

4.2. 28.02.2006 წელს კომპანიის პარტნიორთა რიგგარეშე კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, რომელსაც ესწრებოდა მხოლოდ 89%-იანი წილის მქონე პარტნიორი, კომპანიის დირექტორს განუსაზღვრელი ვადით მიენიჭა შემდეგი უფლებამოსილებები:

- განეკარგა კომპანიის უძრავი ქონება;

- დაეფუძნებინა ახალი კომერციული იურიდიული პირები კომპანიის სრული ან ნაწილობრივი მონაწილეობით ნებისმიერ იურისდიქციაში შეზღუდვის გარეშე, საქართველოს ჩათვლით და განესაზღვრა ამგვარი ორგანიზაციების სამართლებრივი ფორმები. შეეტანა კომპანიის ქონება ახალი იურიდიული პირების საწესდებო კაპიტალში. ამასთან, წარმოედგინა კომპანია, როგორც პარტნიორი/აქციონერი ამგვარ ახალ კომერციულ იურიდიულ პირებში;

- აეღო სესხები, საკრედიტო რესურსები კომერციული ბანკებისა და სხვა საფინანსო ინსტიტუტებისაგან და გაეცა უზრუნველყოფები კომპანიის ქონებაზე იპოთეკის ან გირავნობის დადგენის ან გარანტიების გაცემის გზით.

4.3. მოპასუხემ სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინებით აღნიშნული განცხადება დაკმაყოფილდა და კომპანიას აეკრძალა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთების გასხვისება.

4.4. მოპასუხემ სასამართლოში სარჩელის წარდგენის გზით დავა დაიწყო კომპანიისა და მეორე პარტნიორის მიმართ საზოგადოებიდან გასვლისა და კუთვნილი 11%-იანი წილის კომპენსაციის მოთხოვნით.

4.5. მოპასუხის სარჩელთან დაკავშირებით მიმდინარე სამართალწარმოება სსსკ-ის 272¹ მუხლის საფუძველზე შეწყდა სასამართლოს 25.11.2016 წლის განჩინებით, რომელიც გასაჩივრების მიუხედავად, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.02.2017 წლის განჩინებით. საქმისწარმოების შეწყვეტის გამო გაუქმდა ამ საქმეზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება. საქმისწარმოების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო დავის არბიტრაჟის გზით მოგვარების თაობაზე მხარეთა შეთანხმება.

4.6. სასამართლომ დადასტურებულად არ მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მოპასუხე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მიზნად ისახავდა კომპანიისათვის ზიანის მიყენებას და, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით საწარმოს მიადგა ზიანი.

4.7. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არც ზიანის მიყენების ფაქტი და არც მისი ოდენობა არ დგინდება. ხელშეკრულებების შესაბამისად, მოსარჩელეს რიგ შემთხვევებში თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობოდა ქონების გასხვისების შემდგომ. ამასთან, პროექტის მიღების შესაძლებლობა კომპანიას არ შეზღუდვია და მისი მხრიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სიკეთე მიღებულია.

4.8. კონტრაქტორი კომპანიის შპს „ვ.ბ.კ–ის“ თანამშრომლის, მოწმე გ.ჯ–ძის მითითებით, ხელშეკრულების საფუძველზე მათ ევალებოდათ ქონების გაყიდვის მიზნით ინვესტორების მოძიება, შესაბამისი პრეზენტაციების ჩატარება სხვადასხვა ქვეყანაში და საბოლოოდ, აუქციონის მოწყობის გზით, ქონების გასხვისება. მოწმის განმარტებით, მათ აუქციონი არ ჩაუტარებიათ, რაც განპირობებული იყო რამდენიმე გარემოებით, კერძოდ: ა) ქონების მიმართ ინვესტორებს დაინტერესება არ გამოუჩენიათ; ბ) საწარმოს ჰქონდა დავალიანება, რის გამოც კონტრაქტორებს შორის გაუარესდა ურთიერთობა. ამასთან, მეორე პარტნიორი უკმაყოფილო იყო იმ ფაქტით, რომ ორი თვის ვადაში ვერ მოხერხდა ქონების გასხვისება და ბოლოს – გ) ქონებაზე ყადაღის არსებობის პირობებში შეუძლებელი იყო მისი აუქციონის გზით გასხვისება. მოწმის განმარტებით, მხარეთა შორის შეწყდა ხელშეკრულება და დაახლოებით 35 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, კომპანიას აღარ მოუთხოვია, რამდენადაც შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების მიზნის განხორციელება. კომპანიის რეპუტაციიდან გამომდინარე, მათ ინტერესს ეწინააღმდეგებოდა, ინვესტორებისათვის შეეთავაზებინათ იმგვარი ქონება, რომლის რეალიზებაც შეუძლებელი იყო. მომსახურების ფარგლებში, მოწმის განმარტებით, მათ შეადგინეს კრწანისის რეზიდენციის ტერიტორიაზე ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროს პროექტის ბიზნესგეგმა, რომელიც დღეის მდგომარეობითაც გარკვეული ღირებულების მქონეა და შესაძლებელია დანიშნულებისამებრ გამოყენება. ამდენად, კონკრეტული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საწარმოს მიღებული აქვს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი. ამასთან, მოწმის ჩვენებით დასტურდება, რომ, გარდა ყადაღის არსებობისა, აუქციონის ჩაუტარებლობა განაპირობა თავად ინვესტორთა მხრიდან შესაბამისი ინტერესის არგამოჩენამაც და ქონების გასხვისება მხოლოდ უზრუნველყოფის ღონისძიებას არ დაუბრკოლებია. სასამართლოს შეფასებით, საინტერესოა, აღნიშნული გარემოების შეფასება მიზეზობრივი კავშირის დადგენის თვალსაზრისით, რაც ზიანის ანაზღაურების წინაპირობაა. ვინაიდან ქონების რეალური მყიდველი არ დგინდება, უზრუნველყოფის საფუძვლით ქონების გასხვისების შეუძლებლობაზე მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია, რამდენადაც აუქციონზე ქონების გასხვისება უპირველესად დაკავშირებულია მყიდველის არსებობასთან, ხოლო მისი არარსებობის პირობებში, უზრუნველყოფის ღონისძიება დამოუკიდებლად ზიანის გამომწვევი ვერ იქნება.

4.9. სარჩელის ფარგლებში საწარმო ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ჭრილში განიხილავს არა მხოლოდ ხელშეკრულების საფუძველზე უკვე გაღებულ თანხებს, არამედ სამომავლოდ გადასახდელსაც, რომლებთან მიმართებითაც არსებულ ვითარებაში კონტრაჰენტების მხრიდან მოთხოვნა დაყენებული არ არის. მოსარჩელე ასანაზღაურებელ თანხებთან, მათ შორის – შპს „ვ.ბ.კ–ის“ თანამშრომლის მიერ მიცემულ ჩვენებასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ მათი ვალდებულება ხელშეკრულების საფუძველზე არის რეალური, ვიდრე წერილობით არ გაფორმდება ვალის პატიების დოკუმენტი. კრედიტორი ნებისმიერ დროს არის უფლებამოსილი, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება და გარემოება, რომ ამ დრომდე მოთხოვნა არ არის დაყენებული არ გამორიცხავს აღნიშნულ ნაწილში ზიანის არსებობას. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და მიიჩნია, რომ ის თანხები, რომლებთან დაკავშირებითაც ხელშეკრულებათა შეწყვეტის შემდგომ კონტრაქტორებს მოთხოვნა არ დაუყენებიათ, არსებული მდგომარეობით ვერ მიიჩნეოდა ფაქტობრივად დამდგარ ზიანად, რამდენადაც, სამომავლოდ მოითხოვს თუ არა შესაბამისი კომპანია თანხის ანაზღაურებას და გაიღებს თუ არა მოსარჩელე აღნიშნულ თანხას, სავარაუდოა, და მოთხოვნის არარსებობის პირობებში, მისმა ანაზღაურებამ შესაძლოა, გამოიწვიოს კომპანიის უსაფუძვლო გამდიდრებაც კი, რაც ვლინდება იმ ხარჯების ანაზღაურებით, რომელიც კომპანიას რეალურად არ გაუღია.

4.10. ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების დასადასტურებლად, მოსარჩელე, გარდა ხელშეკრულებებისა, მოიხმობს საგადახდო დავალებებს და მიიჩნევს, რომ მათ საფუძველზე დგინდება მოსარჩელის მიერ გარკვეული თანხების გაღების ფაქტი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მომსახურების მიღების სანაცვლოდ. სასამართლოს მითითებით, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებზე მსჯელობისას მნიშვნელოვანია, შეფასდეს ზიანის დასადასტურებლად მოხმობილი ხელშეკრულებების საგანი, რომლის ფარგლებშიც გადახდილია თანხები. ხელშეკრულებები გაფორმებულია გარკვეული მომსახურების გაწევის მიზნით, რაც მოსარჩელის მიერ მიღებულია, შესაბამისად, მიღებული მომსახურების სანაცვლოდ გადახდილი თანხები ზიანად ვერ მიიჩნევა, ხოლო ის ფაქტი, რომ უზრუნველყოფის პირობებში უშუალოდ ვერ გამოიყენეს მომსახურება მიზნობრივად, არ ცვლის თავად მიღებული მომსახურების საფუძველზე არსებულ სარგებელს, რომელიც გამორიცხავს ზიანის – როგორც ფაქტის არსებობას.

4.11. სასამართლოს განმარტებით, არ დგინდება ის გარემოება, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მოსარჩელემ განიცადა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით ჯამურად – 4 631 013 აშშ დოლარი. სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ ვერც აღნიშნულთან მიმართებით ვერ დაასაბუთა ზიანის რეალურობა და მხოლოდ ვარაუდებს დააფუძნა სასარჩელო მოთხოვნა. მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში უკავშირებს ქონების გასხვისებით მიღებული თანხის განთავსებას სს „ლ.ბ–“ სადეპოზიტო ანგარიშზე, რასაც დაერიცხებოდა წლიური 12%, თუმცა, საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს ქონება არ გაუსხვისებია და არც შესაბამისი მყიდველი არ არსებობდა, რომელიც მზად იყო, მითითებული თანხა გადაეხადა. შესაბამისად, ვერ დგინდება თავად ქონების გასხვისების რეალურობა, მით უფრო კონკრეტულ (დასახელებულ) თანხად. ამრიგად, მიუღებელ შემოსავალზე მსჯელობა, რომელიც ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თანხის მიღებას უკავშირდება, მოკლებულია გონივრულ მოლოდინს. აღნიშნულ გარემოებას კიდევ უფრო ეჭვქვეშ აყენებს მოწმის ჩვენება, რომელმაც განმარტა, რომ აუქციონის ჩაუტარებლობის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ინვესტორის არარსებობა იყო. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოთხოვნა არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას. რაც შეეხება უძრავი ქონების შესყიდვის შესახებ მიზნობრიობის წერილს, რომლითაც ვინმე ი.ბ.ჯ–ი გამოხატავდა სურვილს, შეეძინა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მითითებული განზრახულობათა წერილის შესაბამისად განსაზღვრული იყო კონკრეტული ვადა, რომელიც შემდგომ გახანგრძლივდა. არ დგინდება არც გარემოება, რომ მიღებულ თანხას მოსარჩელე განათავსებდა დეპოზიტზე და, რაც მთავარია – არც ზიანის ანაზღაურების წინაპირობის არსებობა.

4.12. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც, მისი მტკიცებით, წარმოიშვა სამოქალაქო დავაზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით. ამდენად, ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია კანონით, კერძოდ, სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული შემთხვევა, რომლის თანახმად, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ სსსკ-ის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად. ამ ნორმის სამართლებრივი ანალიზი საფუძველია დასკვნისათვის, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით განცდილი ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება: სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლით უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებისას და სარჩელის აღძვრამდე უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისას, საპროცესო კოდექსით დადგენილ (10-დღიან) ვადაში სარჩელის სასამართლოში წარუდგენლობის საფუძვლით უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებისას. ამდენად, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას კანონმდებელი უკავშირებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებაზე დაინტერესებული სუბიექტის არაკეთილსინდისიერებასა და ბრალეულობას, რითაც ერთგვარად პრევენციას ახდენს, რომ საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული უფლება მხარემ ბოროტად, რეალური საფუძვლის გარეშე არ გამოიყენოს იმ განზრახვით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. ამასთან, მსგავს შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ერთადერთი საფუძველია გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებით ზიანის ფაქტის არსებობა.

4.13. სარჩელის საფუძვლიანობისა და პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების კვლევისას უნდა შეფასდეს ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა ნორმით განსაზღვრულ შემადგენლობასთან. სადავო შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სასამართლო წარმოებაში იყო პირველი პარტნიორის სარჩელი საწარმოსა და მისი დირექტორის მიმართ, რომლის ფარგლებშიც გამოყენებული იყო უზრუნველყოფის ღონისძიება. სასარჩელო წარმოების დასრულება განაპირობა საქმისწარმოების შეწყვეტამ, კერძოდ, მხარეთა შორის გაფორმებული შეთანხმების საფუძველზე დავის განხილვა არ ექვემდებარებოდა სასამართლო კომპეტენციას და იგი უნდა გადაწყვეტილიყო საარბიტრაჟო განხილვის გზით, რაც დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით. კონკრეტულ შემთხვევაზე სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ვერ გავრცელდება, რამდენადაც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება არც სარჩელზე უარის თქმასა და არც სარჩელის დადგენილ ვადაში სასამართლოში წარუდგენლობას არ გამოუწვევია. საქმისწარმოების შეწყვეტით უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება ვერ ექცევა ამ ნორმით დადგენილ ქცევის წესში, ანუ არ არსებობს სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობები, რაც გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას.

4.14. სასამართლო სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილს ვერ განმარტავს ფართოდ და, ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, ვერ გაავრცელებს საქმისწარმოების შეწყვეტასა თუ სარჩელის განუხილველობის საფუძვლით საქმისწარმოების დამთავრების შემთხვევებზე. აღნიშნული არც ნორმიდან არ გამომდინარეობს და არც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ზოგად პრინციპებს არ შეესაბამება. მსგავსი პრაქტიკის დანერგვა გამოიწვევს მოსარჩელის უფლების არალეგიტიმურ შეზღუდვას სარჩელის აღძვრისას ან აღძვრამდე მომართოს სასამართლოს უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით, რამდენადაც მუდამ იარსებებს საფრთხე, რომ წარმოიშვას დამოუკიდებელი დავა გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებისათვის. საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძვლები მოცემულია სსსკ-ის 272-272¹ მუხლებში, რომლებიც არბიტრაჟისადმი დავის დაქვემდებარებულობის გარდა აერთიანებს წარმოების შეწყვეტის ისეთ საფუძვლებს, როგორიცაა: მხარეთა მორიგება, დავის საგნის არარსებობა, პროცესის მონაწილე მხარის გარდაცვალებისას უფლებამონაცვლეობის დაუდგენლობა და ნორმით განსაზღვრული სხვა შემთხვევები. გასათვალისწინებელია სარჩელის განუხილველობის საფუძვლებიც, რაც განსაზღვრულია სსსკ-ის 275-ე მუხლით. შესაბამისად, ამ ვითარებაში თუ მივიჩნევთ, რომ წარმოების შეწყვეტაზე უნდა გავრცელდეს სსსკ-ის 199.3 მუხლი, შეიქმნება იმგვარი სამართლებრივი რეალობა, როდესაც ზემოაღნიშნული საფუძვლებით საქმისწარმოების შეწყვეტა წარმოშობს დავას უზრუნველყოფის ღონისძიების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით, რაც აშკარად შეზღუდავს პირის სასამართლო წესით დაცვას და ხელყოფს სამართლიანი სასამართლოს უფლებას. ნორმის ამგვარი (ფართო) ინტერპრეტაცია სამომავლოდ დააბრკოლებს საქმისწარმოების დამთავრებას მორიგებით, მოსარჩელე მხარე თავს შეიკავებს სარჩელზე უარის თქმისა ან მისი გამოხმობისგან, გაითვალისწინებს რა აღნიშნული საფუძვლით დავის წარმოშობის შესაძლებლობას, რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის მიზანსა და პრინციპებს. ამასთან, სასამართლომ გარკვეულწილად გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმ ნაწილში, რომ სადავო საკითხთან მიმართებით არსებობს ორი ურთიერთდაპირისპირებული ლეგიტიმური ინტერესი, რომელთაგან კანონმდებელმა უპირატესობა მიანიჭა უფრო მაღალი ღირებულების სიკეთეს, რათა მოსარჩელე მხარისთვის დავის წამოწყებისას და, შესაბამისად, უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისას, ცალსახად განჭვრეტადი იყოს იმ შემთხვევების ამომწურავი ჩამონათვალი, რამაც შესაძლოა, წარმოშვას მისი ვალდებულება სსსკ-ის 199.3 მუხლის საფუძველზე. აღნიშნული არის მხოლოდ სარჩელის არსებითი განხილვის გზით არ დაკმაყოფილება და მოსარჩელის მიერ კანონით განსაზღვრულ ვადაში სარჩელის წარუდგენლობა. რაც შეეხება საქმისწარმოების დამთავრების სხვა შემთხვევებს, როდესაც სასამართლო არ იხილავს საქმეს არსებითი განხილვის გზით, რეალურად წარმოება სრულდება იმგვარად, რომ არ დგინდება სარჩელის საფუძვლიანობა ანუ დავა სრულდება ე.წ. „გამარჯვებული“ მხარის არსებობის გარეშე, რომელიც მიიჩნევა სსსკ-ის 199.3 მუხლით განსაზღვრულ უფლებამოსილ სუბიექტად. ნორმით რეგულირებული მეორე შემთხვევა ეფუძნება სსსკ-ის 192-ე მუხლს, როდესაც დგინდება, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შემდგომ მხარე სარჩელის აღძვრის გზით არ მიმართავს სასამართლოს, რაც გამორიცხავს საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანას, რისი აღსრულების უზრუნველყოფაც მოითხოვა მხარემ და რაც გარკვეულწილად მეტყველებს მხარის არაკეთილსინდისიერ ქმედებასა და უფლების ბოროტად გამოყენებაზე, რაც ყველაზე მთავარია, ის 10-დღიანი ვადით არის შეზღუდული, რომელიც იმდენად მცირეა, რომ შეუძლებელია მნიშვნელოვანი ზიანის გამომწვევი გახდეს.

4.15. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ სსსკ-ის 186-ე მუხლი, რომელშიც რეგლამენტირებულია სარჩელის წარმოებაში მიღების სამართლებრივი საფუძვლები, აღარ ადგენს სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის საფუძველს - საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობის გამო. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავაზე საქმისწარმოება შეწყდა არბიტრაჟისადმი დავის ქვემდებარეობის საფუძვლით. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება, რომ სასამართლო იმთავითვე ვერ მიიჩნეოდა უფლებამოსილ ორგანოდ, განეხილა დავა, მცდარია და ეწინააღმდეგება როგორც სსსკ-ით, ასევე – „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ წესს. სსსკ-ის 272¹ მუხლის თანახმად, თუ მხარეებს დადებული აქვთ ხელშეკრულება ან არსებობს მხარეთა შეთანხმება, რომ მათ შორის დავა გადასაწყვეტად არბიტრაჟს გადაეცეს, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ერთ-ერთი მხარის განცხადების საფუძველზე. აღნიშნული განცხადება შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გაკეთდეს. მსგავს დანაწესს შეიცავს „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლიც, რომლის თანახმად, სასამართლო, რომელშიც შეტანილია სარჩელი იმ დავის არსებით საკითხზე, რომელიც საარბიტრაჟო შეთანხმების საგანია, ვალდებულია, მხარის განცხადების საფუძველზე, რომელიც შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გაკეთდეს, შეწყვიტოს წარმოება და მიუთითოს მხარეებს არბიტრაჟზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სასამართლო დაადგენს, რომ საარბიტრაჟო შეთანხმება ბათილია, ძალადაკარგულია ან მისი შესრულება შეუძლებელია. ამრიგად, თუ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით გათვალისწინებულია დავის არბიტრაჟის მეშვეობით განხილვა, სასამართლომ უნდა შეწყვიტოს წარმოება საქმეზე ერთ-ერთი მხარის განცხადების საფუძველზე, რაც ინიცირებული უნდა იყოს შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე. ამდენად, დამოუკიდებლად არბიტრაჟის თაობაზე შეთანხმება არ განაპირობებს უწყებრივი ქვემდებარეობის თვალსაზრისით მის სასამართლო განხილვისადმი დაუქვემდებარებლობას. არბიტრაჟის განსჯადობის საკითხი დაკავშირებულია მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლების რეალიზებასთან, რომელიც უნდა განხორციელდეს შესაგებლის წარდგენის ვადაში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო მიიჩნევა უფლებამოსილ ორგანოდ, განიხილოს არსებული დავა, ანუ საარბიტრაჟო შეთანხმება ერთმნიშვნელოვნად არ გამორიცხავს სასარჩელო წესით წარმოების შესაძლებლობას, შესაბამისად, არც უკრძალავდა მოპასუხეს, გამოეყენებინა უზრუნველყოფის ღონისძიება, რამდენადაც დავის უწყებრივი ქვემდებარეობის საკითხის სადავოობა შესაძლოა გამოეწვია მხოლოდ მოპასუხეს შესაგებლის წარდგენის ვადაში. შეიძლება ითქვას, რომ, თუ მოქმედი კანონმდებლობა, საარბიტრაჟო შეთანხმების მიუხედავად, პირს ანიჭებს უფლებას, აღძრას სარჩელი, ბუნებრივია, მას ენიჭება უფლება, მოითხოვოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებაც მოპასუხის პოზიციის წარმოდგენამდე. რაიმე სახის აკრძალვა, ამ საპროცესო ინსტიტუტის გამოყენებისა, კანონში არ გვხვდება, მით უფრო საპროცესო ნორმები მოპასუხის პოზიციის წარმოდგენამდე, მოსარჩელეს არ უზღუდავს უფლებას, გამოიყენოს მოპასუხის შემზღუდავი ღონისძიებები სარჩელის დავის საგნის დასაცავად. შესაბამისად, სხვაგვარი მიდგომის დაშვება ცალსახად ხელყოფს პირის უფლებას, საკუთარი ინტერესებისა თუ დარღვეული უფლების დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. ამდენად, ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მოთხოვნა არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

4.16. სასამართლომ შეაფასა მოსარჩელის დასაბუთება მოთხოვნის დელიქტურ ვალდებულებაზე დაფუძნებასთან მიმართებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სასამართლოს მითითებით, დელიქტური ვალდებულება არასახელშეკრულებო (კანონისმიერ) ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა – ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 2) დამდგარი ზიანი; 3) მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ნებისმიერი ზიანი, მიყენებული მოქალაქის პიროვნების ან ქონებისთვის, ასევე – ზიანი მიყენებული იურიდიული პირის ქონებისთვის. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ზიანის ფაქტი და მისი მოცულობა, რაც გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას. ამასთან, არ არსებობს სსკ-ის 411-ე მუხლის შემადგენლობაც, რაც სარჩელის სრულად უარყოფის საფუძველია. ამდენად, მოპასუხის პასუხისმგებლობის განსაზღვრისთვის არ დგინდება შესაბამისი წინაპირობების არსებობა, როგორც ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის, ასევე – მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისთვის, რაც აღნიშნული საფუძვლითაც გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას.

5. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით – სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.11.2019 წლის განჩინებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

6.1. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების სპეციალურ სახეს წარმოადგენს და იგი არა ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესებით, არამედ სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით წესრიგდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ: უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზშედეგობრივი კავშირი. ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. იმ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხის სარჩელზე არ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სსსკ-ის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მოცემულობა, ამ საქმეზე სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგიც ვერ გავრცელდება.

6.2. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მიყენებული ზიანის თავიდან აცილების ერთ-ერთ საპროცესოსამართლებრივ საშუალებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე დასაბუთებული განცხადების წარდგენის ვალდებულება წარმოადგენს. თუმცა, მიუხედავად ადეკვატური სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისა, გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება შეიძლება ზიანს აყენებდეს მოპასუხეს. ზიანის ცნება, რა თქმა უნდა, უფლების დროებით შეზღუდვას არ გულისხმობს, ვინაიდან უზრუნველყოფის ღონისძიების დანიშნულებაც სწორედ უფლების დროებით შეზღუდვაა (გასხვისების აკრძალვა, ქმედების განხორციელების აკრძალვა, ნივთობრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვა და ა.შ.). სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით ზიანის მიყენება გულისხმობს უფლების დაუშვებელ ხელყოფას, როგორიცაა, მაგალითად, ფაქტობრივი ზიანის დადგომა ან შემოსავლის დაკარგვა. ასეთ შემთხვევაში მოპასუხე უფლებამოსილია, მოითხოვოს მოსალოდნელი ზარალის უზრუნველყოფა, ანუ ე.წ. უზრუნველყოფის შებრუნება.

6.3. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ არ დასტურდება ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხის განცხადების საფუძველზე სასამართლოს მიერ გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით საწარმოს მიადგა მატერიალური ზიანი და მითუმეტეს ფაქტი, რომ მიყენებული ზიანი 829 741.66 აშშ დოლარისა და 205 537 ლარის ეკვივალენტია.

6.4. სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 361.2, 411-ე, 412-ე, 992-ე მუხლებით. პალატის მითითებით, სსკ-ის 412-ე მუხლი ზიანის ანაზღაურებას უკავშირებს მხოლოდ ისეთ ქმედებებს, რომლებიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგია. შესაბამისად, ის ზიანი, რომელიც ისეთი ქმედების შედეგად დადგა, რომელიც მხარეს არ შეეძლო წინასწარ განეჭვრიტა, ანაზღაურებას არ ექვემდებარება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში უკავშირებს ქონების გასხვისებით მიღებული თანხის განთავსებას სს „ლ.ბ.“ სადეპოზიტო ანგარიშზე, რასაც დაერიცხებოდა 12%. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის ქონება არ იყო გასხვისებული და არც შესაბამისი მყიდველი არ არსებობდა, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარისათვის წინასწარ განჭვრეტადი ვერ იქნებოდა მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი. ამრიგად, ივარაუდება, რომ არსებობს ზიანის ანაზღაურების გამომრიცხველი გარემოება. სსკ-ის 992-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე, ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას. განსახილველ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარე სარგებლობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით მინიჭებული უფლებამოსილებით, შესაბამისად, კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენება შეუძლებელია, ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად.

6.5. პალატამ განმარტა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ზოგიერთი ღონისძიების გამოყენება მართლაც უკავშირდება მოპასუხის მნიშვნელოვან კონსტიტუციურ უფლებას, კერძოდ, საკუთრების უფლებას. უძრავი ქონების გასხვისებისა და სანივთოსამართლებრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვის დაწესება წარმოადგენს კანონმდებლის ჩარევას ადამიანის ძირითადი უფლების კონსტიტუციით დაცულ სფეროში, ხოლო ამგვარი ჩარევა (შეზღუდვის) უნდა გამართლდეს თანაზომიერების პრინციპის გამოყენებით სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის საჯარო მიზნისა და საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული კერძო ინტერესის ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ყადაღის/აკრძალვის დაწესებით, კანონმდებელმა აუცილებელ საჭიროებად მიიჩნია მოსარჩელის მატერიალურ უფლებათა რეალური განხორციელების უზრუნველყოფა სასამართლო პროცესის დასრულებამდე, რაც სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობისა და სასამართლო გადაწყვეტილებათა ეფექტური და დაუბრკოლებელი აღსრულების საჯარო ინტერესის დაცვის მიზანს ემსახურება. ეს კი, უდავოდ მნიშვნელოვანია სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირებისათვის და დემოკრატიული ინსტიტუტების ქმედითობას უწყობს ხელს, შესაბამისად, უძრავი ქონების გასხვისების/სანივთო უფლებით დატვირთვის აკრძალვის დაწესება, ამგვარი მიზნის ლეგიტიმურია.

6.6. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის ფარგლებში საწარმო ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ჭრილში განიხილავს არა მხოლოდ ხელშეკრულების საფუძველზე უკვე გაღებულ თანხებს, არამედ სამომავლოდ გადასახდელ თანხებსაც, რომლებთან მიმართებითაც არსებულ ვითარებაში კონტრაჰენტების მხრიდან მოთხოვნა დაყენებული არ არის. ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების დასადასტურებლად, მოსარჩელე, გარდა ხელშეკრულებებისა, მოიხმობს საგადახდო დავალებებს, რომელთა საფუძველზეც დგინდება საწარმოს მიერ გარკვეული თანხების გაღების ფაქტი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მომსახურების მიღების სანაცვლოდ. პალატის მითითებით, მოსარჩელის მიერ მიღებული მომსახურების სანაცვლოდ გადახდილი თანხები ზიანად ვერ მიიჩნევა.

სააპელაციო სასამართლოს დამატებითი განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 22.11.2019 წლის დამატებითი განჩინებით, წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო. პალატის მითითებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განჩინება გამოაცხადა 15.11.2019 წელს. განჩინების მიღებისას პალატას არ გადაუწყვეტია ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ხარჯის განაწილების საკითხი. სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის უფლებამოსილება აქვს, თუ სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. მოცემულ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარემ (მოპასუხემ) სააპელაციო შესაგებელში მხოლოდ მიუთითა, რომ ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ამსახველ დოკუმენტაციას სასამართლოს მიაწვდიდა მოგვიანებით. აღნიშნული დოკუმენტაცია მოპასუხემ განჩინების გამოცხადების შემდეგ, კერძოდ, 19.11.2019 წელს წარადგინა (მიღება-ჩაბარების აქტი და საგადახდო დავალებები). მოპასუხე უფლებამოსილი იყო, წარმოედგინა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ამსახველი დოკუმენტაცია განჩინების გამოცხადებამდე, კერძოდ, 15.11.2019 წლამდე, რა დროსაც პალატა, განჩინების გამოცხადებამდე იმსჯელებდა მათ შინაარსზე და გადაწყვეტდა ხარჯების საკითხს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოწინააღმდეგე მხარის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო დაუსაბუთებლობის გამო.

8. სააპელაციო სასამართლოს 15.11.2019 წლის განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, ამავე სასამართლოს 22.11.2019 წლის დამატებით განჩინებაზე კი – მოპასუხემ.

8.1. პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

მოსარჩელე/პირველი კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებას შემდეგი საფუძვლებით:

8.1.1. განსახილველ შემთხვევაში, არსებობს სსსკ-ის 199.3 მუხლის გამოყენების სამართლებრივი საფუძვლები. სიტყვასიტყვითი განმარტების შემთხვევაშიც, ცხადია, რომ კანონმდებელი სარჩელზე უარის თქმას ფართო მნიშვნელობას ანიჭებს. სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ უარის თქმა შემოსაზღვრულია კანონით გათვალისწინებული საფუძვლებით, თუმცა მოიცავს როგორც საქმისწარმოების შეწყვეტას, ასევე – სარჩელის განუხილველად დატოვებას (სსსკ-ის 187.2 მუხლი). ორივე შემთხვევაში მოსამართლე უარს ეუბნება მოსარჩელეს, თუმცა საფუძვლის გათვალისწინებით განსხვავებულია სარჩელზე უარის თქმის შედეგი. დავის საარბიტრაჟო განსჯადობისთვის დაქვემდებარება ისეთი საფუძველია, რომელიც შეიძლება გამოვლინდეს საქმის წარმოებაში მიღების შემდეგ და ასევე დამოკიდებულია მოპასუხის პოზიციაზე, რაც სარჩელის წარმოებაში მიღებისას უცნობია სასამართლოსთვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 199.3 მუხლის მიზნის გათვალისწინებით, „სარჩელზე უარის თქმა“ შესაძლებელია, განიმარტოს ფართოდ და მასში მოექცეს ისეთი საქმეებიც, რომელთა განხილვაც შეწყდა არბიტრაჟის განსჯადობის ქვემდებარეობის გამო.

8.1.2. შესაძლებელია სსსკ-ის 199.3 მუხლის გამოყენება ანალოგიის საფუძველზეც, სსსკ-ის 7.2 მუხლის შესაბამისად. სსსკ-ის 199.3 მუხლის ვიწრო განმარტება არ გამომდინარეობს კანონის მიზნიდან და არღვევს ამ მუხლით განმტკიცებულ უფლებას – მოპასუხემ მიიღოს ზიანის ანაზღაურება იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა, იმის შედეგად, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იყო კანონსაწინააღმდეგო. მნიშვნელობა არ აქვს, მოსარჩელე ცდებოდა მოთხოვნის საფუძველში, თუ ის მოქმედებდა განზრახ, მოპასუხისათვის ზიანის მიყენების მიზნით. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისას, რისკი, რომ ეს ღონისძიება არ აღმოჩნდეს გაუმართლებელი, მთლიანად ეკისრება მოსარჩელეს.

8.1.3. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანი წარმოიშვა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სწორედ არამართლზომიერი და მეორე მხარისთვის ზიანის მიყენების მიზნით გამოყენების გამო. მოსარჩელე საარბიტრაჟო ხელშეკრულების დარღვევით სასამართლოსთვის მიმართვისას, წევს რისკს, რომ სასამართლო შეწყვეტს წარმოებას, როდესაც მოპასუხე მიუთითებს არბიტრაჟის განსჯადობაზე. თუ მოსარჩელე მაინც აგრძელებს დავას უზრუნველყოფის არსებობის პირობებში, ის არის პასუხისმგებელი ამ უპერსპექტივო დავის უარყოფით შედეგზე.

8.1.4. რამდენადაც პირველი პარტნიორი მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად და მის მიერ საპროცესო სარჩელის უზრუნველყოფის საშუალებების გამოყენებას ჰქონდა მხოლოდ საწარმოსთვის ზიანის მიყენების მიზანი, რამდენადაც მან სარჩელის არაგანსჯად სასამართლოში შეტანისას განზრახ გაწია რისკი და, მიუხედავად სასამართლოს განსჯადობაზე მითითებისა, მაინც განაგრძო დავა, მასვე უნდა დაეკისროს ამ დავისგან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება სსსკ-ის 199.3 მუხლის საფუძველზე.

8.1.5. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ არ დასტურდებოდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით კომპანიისათვის ზიანის მიყენების თაობაზე ფაქტობრივი გარემოება. სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად არ იმსჯელა ზიანის ოდენობაზე და დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიციას.

8.1.6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადასტურებულად არის მიჩნეული მოსარჩელის მიერ მომსახურების სანაცვლოდ გარკვეული თანხების გადახდის ფაქტი, თუმცა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მომსახურების ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სიკეთე მიღებული აქვს კომპანიას. აღნიშნული დასკვნა სასამართლომ გამოიტანა მხოლოდ და მხოლოდ ერთი მოწმის ჩვენების საფუძველზე. საყურადღებოა, რომ მოწმე – გ.ჯ–ძე არ არის შპს „ვ.ბ.კ–ის“ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი და ის არ იყო ერთადერთი თანამშრომელი ხსენებული კომპანიისა, ვისთანაც მოსარჩელეს ჰქონდა ურთიერთობა. ამ პირთან კავშირი ფრაგმენტული ხასიათისაა, ის არ მონაწილეობდა ყველა მიმოწერასა და ყველა ღონისძიებაში, რაც შპს „ვ.ბ.კ–მა“ განახორციელა კომპანიასთან არსებული ხელშეკრულების ფარგლებში. წინააღმდეგობრივია როგორც მოწმის ჩვენება, ასევე – ამ ჩვენებაზე დამყარებული სასამართლოს განმარტება.

8.1.7. ის გარემოება, კომპანიას ჰქონდა თუ არა დავალიანება შპს „ვ.ბ.კ–ის“ მიმართ, ვერ განიხილება იმის სამტკიცებლად, გაიყიდებოდა თუ არა ქონება ღია აუქციონზე. მოწმის მიერ მითითებული ბიზნესგეგმის არსებობა არ დასტურდება რაიმე მტკიცებულებით და გაურკვეველია, რის საფუძველზე დაადგინა სასამართლომ, რომ ის დღესაც გარკვეული ღირებულების მქონეა.

8.1.8. სასამართლომ არ შეაფასა შპს „ი.ს–თან“ და შპს „გ.პ–თან“ დადებული ხელშეკრულებებიც და მათთვის გადახდილი თანხები. შპს „ი.ს–თან“ და შპს „ვ.ბ.კ–თან“ დადებული ხელშეკრულებების შინაარსიდან ცხადია, რომ მომსახურების მიზანს წარმოადგენდა აუქციონის ჩატარება პოტენციურ ინვესტორთან მაქსიმალური ინფორმირების შემდგომ, რათა უძრავი ქონება გაყიდულიყო. აშკარაა, რომ ეს მიზანი ვერ შესრულდა.

8.1.9. სასამართლომ არ იმსჯელა მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების ნაწილზეც. სასამართლოში წარდგენილ იქნა მტკიცებულებად მიმოწერა სს „ლ.ბ–თან“ და კომპანიის მიმართ თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების თაობაზე მისი სპეციალური შეთავაზება. ეს მიმოწერა ცხადყოფს მოსარჩელის განზრახვას თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსებასთან დაკავშირებით. ქონების გასხვისების შედეგად კომპანია შეძლებდა დამატებითი სარგებლის მიღებას საბანკო ანგარიშზე განთავსებული თანხის სარგებლის სახით, მაშინ, როდესაც ცარიელი მიწის ნაკვეთის შენახვა მხოლოდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული. ამდენად, ლოგიკურია, რომ ქონების გასხვისება და თანხის ანგარიშზე განთავსების შედეგად სარგებლის მიღება, ქონების მეპატრონის ლეგიტიმურ ბიზნესინტერესს წარმოადგენდა.

8.2. მეორე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

მოპასუხე/მეორე კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული დამატებითი განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით – წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას შემდეგი საფუძვლებით:

8.2.1. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოაცხადა 15.11.2019 წელს, ხოლო 19.11.2019 წელს მოპასუხემ წარადგინა დოკუმენტაცია, რომელიც წარმოადგენდა ამ უკანასკნელის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების მტკიცებულებას. დოკუმენტაციაში დეტალურად იყო გაწერილი ასანაზღაურებელი ხარჯების ოდენობა. ფულადი გადარიცხვებით ხდებოდა იმის იდენტიფიცირება, რომ ფულადი ანაზღაურება წარმომადგენლებზე ნამდვილად მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით მოხდა.

8.2.2. სსსკ-ის 261-ე მუხლი დეტალურად განმარტავს დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლებს და სასამართლოს მიერ განსახორციელებელ პროცესუალურ მოქმედებებს განსაზღვრავს. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სხდომის მიმდინარეობის პროცესში არ უმსჯელია საპროცესო ხარჯების საკითხზე. მოპასუხემ სასამართლოს წარუდგინა ყველა მტკიცებულება, რომელიც დეტალურად განსაზღვრავდა ასანაზღაურებელი თანხების ოდენობას, რაც, თავის მხრივ, გახდა დამატებითი განჩინების გამოტანის მიზეზი, თუმცა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა დაუსაბუთებლობის გამო. მოპასუხისათვის ხარჯების ანაზღაურების საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან მან უფლების დაცვის მიზნით გაიღო საკმაოდ დიდი ოდენობის ხარჯი. ვინაიდან ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ იყო უსაფუძვლო, შესაბამისად, მოპასუხეს წარმოეშვა პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის მოთხოვნის უფლება.

8.2.3. მტკიცებულებები, რომლებიც მოპასუხემ წარუდგინა სააპელაციო სასამართლოს, უტყუარად ადასტურებდა წარმომადგენლებისთვის გაწეული ხარჯების ოდენობას. შესაბამისად, სასამართლო ვალდებული იყო, ემოქმედა კანონის დანაწესის შესაბამისად და დაეკმაყოფილებინა მოპასუხის მოთხოვნა სრულად.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

I. მსჯელობა პირველ საკასაციო საჩივარზე

საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს პირველ საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შედეგობრივად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ზოგიერთ ნაწილში არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და პირველი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველია.

11. მოცემულ დავაში სარჩელის საგანია საპროცესო უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, როცა საქმისწარმოება დამთავრდა გადაწყვეტილების გამოტანის გარეშე (სარჩელზე წარმოება შეწყდა). შესაბამისად, დავის გადასაწყვეტად განხილულ უნდა იქნეს ისეთი საკითხები, როგორიცაა: სარჩელის უზრუნველყოფის მიმართება სამოქალაქო მართლმსაჯულების პრინციპებთან; სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის ნორმების განმარტება და პროპორციულობის ტესტი; სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, როგორც მხარეთა საპროცესო თანასწორუფლებიანობის უზრუნველყოფის მიზნით მოპასუხის ინტერესების დამცავი მექანიზმი.

სარჩელის უზრუნველყოფის მიმართება სამოქალაქო მართლმსაჯულების პრინციპებთან

12. სამართლიანი სასამართლოს უფლება ორგანულ კავშირშია კონსტიტუციით განსაზღვრული სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპთან და ამ უფლების სრულყოფილ რეალიზაციას ფუძემდებლური მნიშვნელობა აქვს თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებისათვის (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 17 ივნისის №1/3/1377 გადაწყვეტილება საქმეზე „დიმიტრი ღონღაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3). სასამართლოსათვის სარჩელის წარდგენის უფლება არ არის თეორიული უფლება და არ უზრუნველყოფს მხოლოდ უფლების აღიარებას საბოლოო გადაწყვეტილების მეშვეობით, არამედ შეიცავს ლეგიტიმურ მოლოდინსაც იმასთან დაკავშირებით, რომ გადაწყვეტილება აღსრულდება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2006 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება (საბოლოო გახდა 28/02/2007), საქმეზე „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“ (საჩივარი №40765/02), 54). ამდენად, სამართლიანი სასამართლოს უფლება, როგორც ინსტრუმენტული უფლება, მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოსადმი ფორმალურად მიმართვას, არამედ სასამართლოს შესაძლებლობას, უფლების დარღვევის ფაქტზე მოახდინოს ეფექტიანი რეაგირება. აღნიშნული გულისხმობს სახელმწიფოს მხრიდან იმგვარი რეგულაციის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს სასამართლოს გადაწყვეტილების ეფექტიან აღსრულებას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 1 დეკემბრის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6).

13. საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. საპროცესო უზრუნველყოფა სამოქალაქო მართლმსაჯულების მნიშვნელოვანი ნაწილია, რომელიც, თავის მხრივ, საპროცესო სამართლის პრინციპებს ეფუძნება. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, ნამდვილად წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის, საქართველოს კონსტიტუციისა და სსსკ-ით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს. ხაზგასასმელია, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს სწორედ შეჯიბრებითობის საფუძველზე, რაც ნიშნავს იმას, რომ პროცესის მიმდინარეობა, მხარეთა არგუმენტების წარმოდგენა, მათი დასაბუთება და შესაბამის მტკიცებულებებზე მითითება სრულად შეჯიბრებითია, თუმცა მხარეები არიან თანასწორი მათ უფლება-მოვალეობებში პროცესუალურსამართლებრივი მექანიზმებით აღჭურვის თვალსაზრისით. აქედან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა მხარის [მოსარჩელის] უფლება, გამოიყენოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მოპასუხეს, ბუნებრივია, უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა – თავი დაიცვას ზიანის მომტანი უზრუნველყოფის ღონისძიებისგან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 17 ივნისის №1/3/1377 გადაწყვეტილება საქმეზე „დიმიტრი ღონღაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-22,23).

14. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია. ეს ნორმა ქმნის სამართლიანი სასამართლოს კონსტიტუციურსამართლებრივ გარანტიას და მოიაზრებს ყველა სამართლებრივ მექანიზმს, რომელიც უზრუნველყოფს უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სასამართლო წესით სრულყოფილი და ეფექტური დაცვის შესაძლებლობას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 დეკემბრის №3/3/601 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“, II-9). სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის არსი ისაა, რომ მან პირის მატერიალური კანონმდებლობით დაცული უფლებებისა და კანონიერ ინტერესების რეალური განხორციელების სამართლებრივი გარანტიები შექმნას (კაჟაშვილი გულიკო, „საპროცესო უზრუნველყოფა, როგორც აღსრულებადი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობა.“ დისერტაცია. თბილისი, 2018, გვ. 60).

15. სარჩელის საპროცესო უზრუნველყოფა გამოიყენება ისეთ შემთხვევებში, როდესაც იგი გამართლებულია. ასეთ დროს სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რომ მოვალის ქონებაზე აკრძალვის დაწესება გადაწყვეტილების ეფექტური და დაუბრკოლებელი აღსრულების აუცილებელი და ერთადერთი საშუალებაა (სუსგ №ას-1477-2018, 31.01.2019წ.).

16. მხარის უფლებას, გამოიყენოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, უპირისპირდება მოპასუხის ინტერესი – თავი დაიცვას ზიანის მომტანი უზრუნველყოფის ღონისძიებისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, ერთმანეთს უპირისპირდება მოსარჩელისა და მოპასუხის ლეგიტიმური ინტერესები, რომელთა გონივრული დაბალანსებაც კანონმდებლისადმი წაყენებული უპირველესი კონსტიტუციური მოთხოვნაა. დადგენილი შეზღუდვა უნდა ითვალისწინებდეს პროცესის მონაწილე ორივე მხარის ინტერესებს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 1 დეკემბრის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-23). შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით და გამოიყენონ ისინი საიმისოდ, რათა წარადგინონ მათი პოზიციების სასარგებლო არგუმენტები. იმავდროულად, ამ პრინციპის უმთავრესი მიზანი არის სწორი გადაწყვეტილების მიღების ხელშეწყობა და ამ მიზნისთვის ეს პრინციპი ეყრდნობა ორივე მხარის მიერ არგუმენტების თავისუფლად წარდგენის შესაძლებლობას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/8/594 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ხათუნა შუბითიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-28).

სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის ნორმების განმარტება და პროპორციულობის ტესტი

17. კერძოსამართლებრივი დავების განხილვისას და სარჩელის/გადაწყვეტილების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საკანონმდებლო ნორმების ინტერპრეტირებისას სამართალშემფარდებელმა უნდა გაითვალისწინოს ის შედეგი, რომელიც გადაწყვეტილებამ შეიძლება იქონიოს კონსტიტუციური უფლებების რეალიზებაზე და არ უნდა დაუშვას სამართალწარმოების ერთი მხარისთვის სარგებლის მინიჭება სხვა პირთა კონსტიტუციური უფლების, გაუმართლებელი შეზღუდვის ხარჯზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/5/675,681 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-82).

18. საკუთრების უფლების შეზღუდვის გამართლების შეფასების სტანდარტი პროპორციულობის ტესტია. აღნიშნული ტესტის თანახმად, საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს მხარის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60). ამდენად, საკუთრების ნებისმიერი შეზღუდვის შემთხვევაში, შეზღუდვა უნდა განხორციელდეს მხარეთა ინტერესთა შორის სამართლიანი ბალანსისა და პროპორციულობის პრინციპის გათვალისწინებით. საკუთრების უფლებაში ჩარევა უნდა პასუხობდეს დასახულ მიზანს და იმდენად უნდა იწვევდეს მესაკუთრის უფლებების შეზღუდვას, რამდენადაც ეს აუცილებელია ამ მიზნის მისაღწევად (სუსგ №ას-1586-2018, 26.10.2018წ.).

19. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების დროს უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ოდენობაზე მსჯელობდა, მიუთითა, რომ სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შინაარსი უნდა განიმარტოს არა მისი სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობით, არამედ კანონის განმარტების ლოგიკური და განვრცობითი მეთოდის გამოყენებით (სუსგ №ას-115-2020, 11.02.2021წ.).

20. უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მაქსიმალურად გათვალისწინებული უნდა იქნეს ორივე მხარის კანონიერი ინტერესი. დავის საგნის დაცვის აუცილებლობიდან გამომდინარე, რითაც ხდება მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის რეალიზაცია და მისი სარჩელის უზრუნველყოფა, არ უნდა შეილახოს მოპასუხე მხარის კანონიერი ინტერესი უპირობოდ და ცალსახად, არამედ უზრუნველყოფის ღონისძიება უნდა იქნეს გამოყენებული მოპასუხე მხარის კანონიერი ინტერესის გონივრულ ფარგლებში შეზღუდვა-შევიწროებით და იმ ოდენობით, რაც აუცილებელია მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის დაცულობისთვის. იმისათვის, რომ მხარეთა ინტერესები დაბალანსდეს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გამოირიცხოს არაადეკვატური, არათანაზომიერი უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება.

სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, როგორც მხარეთა საპროცესო თანასწორუფლებიანობის უზრუნველყოფის მიზნით მოპასუხის ინტერესების დამცავი მექანიზმი

21. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მოსარჩელის ინტერესების დაცვამ შეიძლება გამოიწვიოს მოპასუხისათვის ქონებრივი ზარალის მიყენება, შესაბამისად, გარკვეულ შემთხვევებში შეიძლება წარმოიშვას მოპასუხის ინტერესების დაცვისათვის საჭირო მექანიზმების შექმნის აუცილებლობა. მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება წარმოადგენს ხსენებული ინტერესების გონივრულად დაბალანსების მექანიზმს და ემსახურება მოპასუხის უფლებების დაცვას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 1 დეკემბრის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-18-19).

22. სსსკ-ის 199-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: 1. თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მოპასუხეს შეიძლება მიადგეს ზარალი, მას შეუძლია გამოიყენოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და იმავდროულად მოსთხოვოს პირს, რომელმაც მიმართა სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ, მეორე მხარისათვის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფა. უზრუნველყოფის გარანტია სასამართლომ შეიძლება ასევე გამოიყენოს მოწინააღმდეგე მხარის განცხადების საფუძველზე; 2. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში პირი, რომელმაც მიმართა სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ, ვალდებულია უზრუნველყოს მოპასუხისათვის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურება სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 30 დღეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო დაუყოვნებლივ გამოიტანს განჩინებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების შესახებ, რომელიც ექვემდებარება საჩივრის ფორმით გასაჩივრებას. განჩინების გასაჩივრების ვადა 5 დღეა. ამ ვადის გაგრძელება დაუშვებელია; 3. თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ან 363³⁰ მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად (აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი პარტნიორის სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების მომენტში მოქმედი რედაქციით სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი არ ითვალისწინებდა ზიანის ანაზღაურების ისეთ საფუძველს, როგორიცაა 363³⁰ მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება).

ამდენად, მითითებული მუხლით რეგლამენტირებულია როგორც მოპასუხისათვის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის წესი, ისე სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები. ზიანი შეიძლება ანაზღაურდეს, თუ: ა) სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში; ბ) უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებულ იქნა სარჩელის შეტანამდე, შემდეგ კი გაუქმდა იმ საფუძვლით, რომ დადგენილ ვადაში სარჩელი არ იქნა წარდგენილი; გ) თუ უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებულ იქნა სასამართლო მედიაციის ან კერძო მედიაციის დაწყებამდე ან/და მედიაციის პროცესში სამედიაციო მორიგების უზრუნველყოფის მიზნით, შემდეგ კი გაუქმდა იმ საფუძვლით, რომ დადგენილ ვადაში განმცხადებელმა არ მიმართა სასამართლო მედიაციას ან კერძო მედიაციას ან, თუ მედიაციის დასრულებიდან დადგენილ ვადაში არ წარადგინა სარჩელი/არ მიმართა საქმისწარმოების განახლების მოთხოვნით. კანონის აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისაგან მოპასუხის თავდასაცავ მექანიზმს ისეთი შემთხვევისათვის, როდესაც სარჩელის უზრუნველყოფის ამა თუ იმ სახის ღონისძიების გამოყენების შედეგი მოპასუხისათვის ზიანის მომტანია. ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის: გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი; უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზშედეგობრივი კავშირი (სუსგ №ას-259-259-2018, 30.06.2020წ; №ას-1216-1136-2017, 18.05.2018წ.). ასეთ დროს, ზიანში მოიაზრება მაგალითად, ფაქტობრივი ზიანის დადგომა ან შემოსავლის დაკარგვა. ზიანი არ გულისხმობს უფლების დროებით შეზღუდვას, რადგან უზრუნველყოფის ღონისძიების დანიშნულება სწორედ უფლების დროებით შეზღუდვაა (გასხვისების აკრძალვა, ქმედების განხორციელების აკრძალვა, ნივთობრივი უფლებით დატვირთვის აკრძალვა და სხვა), (სუსგ №ას-115-2020, 11.02.2021წ.). ამასთან, მნიშვნელოვანია იმის განსაზღვრა, უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობა გულისხმობს თუ არა მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევებს.

23. წინამდებარე დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მიზანია:

- სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის განმარტება, კერძოდ, ეს ნორმა უნდა განიმარტოს ვიწროდ, როდესაც ზიანის ანაზღაურება დამოკიდებული იქნება მხოლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფაზე, თუ მოპასუხეს შეუძლია, ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს მაშინაც, როცა არ არსებობს მის წინააღმდეგ სარჩელის უარყოფის შესახებ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, სარჩელზე წარმოება დამთავრდა გადაწყვეტილების გამოტანის გარეშე და უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოდგა გაუმართლებელი? ამ ნორმის ვიწრო განმარტებით, მოპასუხე (ანუ წინამდებარე დავის მოსარჩელე), რომელიც აპელირებს მისთვის ზიანის მიყენებაზე, ვერ მოითხოვს ანაზღაურებას, რადგან სარჩელი მის წინააღმდეგ არსებითად არ განხილულა. ამდენად, სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მართებული გამოყენებისთვის აუცილებელია, განიმარტოს, რას გულისხმობს ფრაზა, თუ უზრუნველყოფის ღონისძიება „აღმოჩნდება გაუმართლებელი“.

- დადგინდეს, აქვს თუ არა მოპასუხეს გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი ზიანის დელიქტური სარჩელით საერთო საფუძველზე ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

- განისაზღვროს, მოსალოდნელი ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი (ანუ სსსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე წარდგენილ მოთხოვნაზე უარი), წარმოადგენს თუ არა სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დამაბრკოლებელ გარემოებას.

- გადაწყდეს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი.

24. ზიანის ანაზღაურების რეგულაცია გამომდინარეობს იმ ძირითადი დაშვებიდან, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება არის გადახვევა სასარჩელო წარმოებისაგან, რომლის დასრულებას მოსდევს საბოლოოდ გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება. ამ დროს ჯერ დგინდება მოთხოვნის არსებობა, მისი განხორციელებადობა და მხოლოდ მისი დაკმაყოფილების თაობაზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ იწყება მოპასუხის წინააღმდეგ იძულებითი აღსრულება. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება კი ცვლის ამ თანმიმდევრობას იმგვარად, რომ მოპასუხის უფლებები იზღუდება იქამდე, ვიდრე გაირკვევა მის წინააღმდეგ წარდგენილი სარჩელის საფუძვლიანობა.

25. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება ფორმალური პროცესია, რომლის ფარგლებშიც საქმის გარემოებებთან დაკავშირებით სრული მტკიცებულებები არ შეისწავლება. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება ემყარება სასამართლოს ვარაუდს, რომ სარჩელი შეიძლება დაკმაყოფილდეს. სასამართლოს მსჯელობა სარჩელის მატერიალურ და საპროცესო წინაპირობებზე გავლენას არ ახდენს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებაზე. მოგვიანებით შეიძლება ვარაუდი არ გამართლდეს. შესაბამისად, მოპასუხეს, მიუხედავად მოსარჩელის ბრალეულობისა, უნდა ჰქონდეს გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

26. საკასაციო პალატა იზიარებს პირველი კასატორის პოზიციას მასზე, რომ სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნა არ უნდა იყოს დამოკიდებული მხოლოდ იმაზე, გადაწყვეტილებით სარჩელი არსებითად დაკმაყოფილდა თუ არა. პალატას მიაჩნია, რომ ეს ნორმა უნდა განიმარტოს ფართოდ. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უნდა არსებობდეს ყოველთვის, როდესაც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება არ იყო გამართლებული. სხვაგვარი განმარტებით, არ იარსებებს მხარეთა საპროცესო თანასწორუფლებიანობის დამცავი მექანიზმი და მათი ინტერესები ვერ იქნება დაბალანსებული.

რაც შეეხება იმის გარკვევას, რამდენად იყო გამართლებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, უნდა გადაწყდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობების გათვალისწინებით. ასე მაგალითად: სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარს უნდა გაუთანაბრდეს ისეთი შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელე სარჩელზე ამბობს უარს, ანუ ის დისპოზიციურობის პრინციპის შესაბამისად განკარგავს თავის საპროცესოსამართლებრივ თუ მატერიალურსამართლებრივ უფლებებს და შეუქცევადად უარს ამბობს მათ განხორციელებაზე. ამასთან, უზრუნველყოფის გაუმართლებლობის წინაპირობა არ იარსებებს მაშინ, როცა მოსარჩელე მხარს არ დაუჭერს თავის მოთხოვნას იმის გამო, რომ მოპასუხემ ნებაყოფლობით დააკმაყოფილა იგი სარჩელის აღძვრის შემდეგ. ასეთ დროს მხარეთა საპროცესო უფლებების დაბალანსების მიზნით სსსკ-ის 54-ე მუხლის პირველი ნაწილი მოსარჩელეს ანიჭებს მის მიერ გაწეული ხარჯებისა და ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ხარჯების ანაზღაურების უფლებასაც კი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების დროსაა შესაძლებელი.

27. ასევე, როცა სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული მოსარჩელის მიერ სარჩელის გამოხმობის გამო, მოპასუხეს უნდა ჰქონდეს სარჩელის უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება. მოსარჩელე სარჩელის გამოხმობით ფაქტობრივად აღიარებს, რომ ამ ეტაპზე აღარ სურს მისი განხილვა, რაც გულისხმობს გამოყენებული უზრუნველყოფის გაუმართლებლობასაც. ეს საფუძველი შეიძლება შევადაროთ შემთხვევას, როცა პირი ითხოვს სარჩელის აღძვრამდე მის უზრუნველყოფას, განცხადება კმაყოფილდება, მაგრამ კანონით განსაზღვრულ ვადაში სარჩელი არ იქნება წარდგენილი. როგორც უკვე აღინიშნა, სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ასეთ შემთხვევას აკვალიფიცირებს გაუმართლებელ უზრუნველყოფად და უშვებს ზიანის ანაზღაურებას.

28. რაც შეეხება მხარეთა შეთანხმებას მათ შორის დავის გადასაწყვეტად არბიტრაჟისათვის გადაცემის შესახებ, პალატა აღნიშნავს, რომ პირველი პარტნიორის მიერ სარჩელის აღძვრამდე მისი უზრუნველყოფის თაობაზე განცხადების (ანუ 05.03.2015 წელს) და სარჩელის (ანუ 16.03.2015 წელს) წარდგენის მომენტში მოქმედი რედაქციით: სსსკ-ის 272-ე მუხლი ითვალისწინებდა სასამართლოს მიერ, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, საქმის წარმოების შეწყვეტის ისეთ საფუძველს, როგორიცაა მხარეთა შორის შეთანხმება დავის გადასაწყვეტად არბიტრაჟისათვის გადაცემის შესახებ; სსსკ-ის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი კი ადგენდა ასეთ დროს სარჩელის მიღებაზე უარის თქმას. შესაბამისად, ასეთი სარჩელის უზრუნველყოფა გაუმართლებელი იყო.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სსსკ-ში 18.03.2015 წელს შეტანილი ცვლილებებით (გამოქვეყნდა 26.03.2015) აღნიშნული საკითხი ახლებურად დარეგულირდა სსსკ-ის 272¹ მუხლის საფუძველზე, კერძოდ, თუ მხარეებს დადებული აქვთ ხელშეკრულება, ან არსებობს მხარეთა შეთანხმება, რომ მათ შორის დავა გადასაწყვეტად არბიტრაჟს გადაეცეს, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ერთ-ერთი მხარის განცხადების საფუძველზე. ნორმა ასევე ადგენს განცხადების გაკეთების დროს – იგი შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გაკეთდეს. შესაბამისად, ამჟამად საქმის წარმოების შეწყვეტის სავალდებულო წინაპირობაა კანონით განსაზღვრულ ვადაში მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება.

29. მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა ექვემდებარება საქართველოს კანონმდებლობით მოწესრიგებას და უცხო ქვეყნის საკანონმდებლო რეგულაციას, თუ პრაქტიკას მოცემულ საქმეზე პირდაპირი მოქმედება ვერ ექნება, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქართველოსათვის, როგორც რომანულ-გერმანული სამართლებრივი სისტემის ქვეყნისათვის, ყურადსაღებია განსახილველ სადავო საკითხზე გერმანიის საკანონმდებლო და პრაქტიკული მიდგომა. სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მსგავსი რეგულაციაა გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის § 945 (ულრიხ ჰაგენლოხი, სსსკ-ის კომენტარი (რჩეული მუხლები), თბილისი, 2020, 191-ე და მომდევნო მუხლები, გვ.679). ნორმა ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: თუ აღმოჩნდება, რომ ყადაღა ან დროებითი განკარგულება იმთავითვე დაუსაბუთებელი იყო, ან თუ გაუქმდება გამოყენებული ღონისძიება § 926.2 ან § 942.3-ის საფუძველზე, მხარე, რომელმაც ამ განკარგულების მიღება გამოიწვია, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოწინააღმდეგეს ზიანი, რომელიც ამ უკანასკნელს აღნიშნული განკარგულების აღსრულებით მიადგა, ან - იმით, რომ ის უზრუნველყოფს აღსრულების თავიდან აცილებას ან განკარგულების გაუქმებას (დაწვრილებით იხ. G. Vollkommer in: Zöller, Zivilprozessordnung, 30. Auflage 2014, §945, Rn.1-15). გერმანიაში არსებობს დროებითი სამართლებრივი დაცვის ორი საშუალება, კერძოდ, ყადაღა (Arrest §§ 916 ff.) და წინასწარი/დროებითი განკარგვა (Einstweilige Verfügung §§ 935 ff.). საქმე ეხება დამოუკიდებელ პროცესს, რა შემთხვევაშიც ყადაღა ყველაზე ახლოსაა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებასთან. ყადაღისა და დროებითი განკარგვის პროცესის მარეგულირებელი ნორმები თითქმის იდენტურია. ყადაღა შესაძლებელია დაწესდეს მაშინ, როდესაც საქმე ეხება ფულად მოთხოვნას, ყველა სხვა შემთხვევაში გამოიყენება დროებითი განკარგვა. დროებითი განკარგვით შესაძლებელია არა მხოლოდ მოთხოვნის უზრუნველყოფა, არამედ სამართლებრივი ურთიერთობის წინასწარი რეგულირება (ჰაინრიჰ შნიტგერი, გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, GIZ, № 10 (2020), გვ. 5-6). გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის § 945, ზიანის ანაზღაურების ჩანაწერში გვაძლევს ორ რეგულაციას. ერთი ალტერნატივა წმინდა ფორმალური ხასიათისაა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არსებობს, თუკი მოპასუხე დადგენილ ვადაში არ აღძრავს სარჩელს. მეორე ალტერნატივა იმგვარადაა ფორმულირებული, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არსებობს, თუკი ყადაღის/დროებითი განკარგვის დაწესება იმთავითვე გაუმართლებელი აღმოჩნდება. თუმცა, ქართული რეგულაციისგან განსხვავებით, ღიად ტოვებს საკითხს, თუ რა შემთხვევებს გულისხმობს ეს. ნებისმიერი მიზეზი, რომლითაც უზრუნველყოფა გაუმართლებელი აღმოჩნდება, საკმარისია (ჰაინრიჰ შნიტგერი, გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, GIZ, № 10 (2020), გვ. 6-7).

30. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ კითხვასთან მიმართებით, თუ მხარეთაგან რომელი ატარებს გაუმართლებელი უზრუნველყოფით ზიანის მიყენების რისკს, გერმანიაში უკვე დიდი ხანია არსებობს დამკვიდრებული ტრადიცია, რომ ეს მოსარჩელეა, ანუ პირი, რომელმაც დააყენა ყადაღის/წინასწარი განკარგვის მოთხოვნა. გერმანიის უზენაესმა სასამართლომ ჯერ კიდევ 06.06.1904 წლის გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ § 945-ით გათვალისწინებული ნორმა ემყარება იმ სამართლებრივ მოსაზრებას, რომ კრედიტორმა, რომელიც „წესების წინააღმდეგ“ იყენებს დაუყოვნებლივი აღსრულების შესაძლებლობას, საკუთარ თავზე უნდა აიღოს რისკი და აქედან გამომდინარე, მისი ბრალეულობის მიუხედავად, მოვალეს უნდა აუნაზღაუროს ზიანი, თუკი აღმოჩნდება, რომ დაუყოვნებლივი აღსრულება გაუმართლებელია (Urteil des VI. Zivilsenats des Reichsgerichts vom 6. Juni 1904 – Aktenzeichen Rep. VI. 444/03 in RGZ 58, 236). ის ვერ გაიმართლებს თავს იმით, რომ ყადაღის მოთხოვნა დაშვებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით და მან ბრალეულობის გარეშე ივარაუდა აღსრულებას დაქვემდებარებული მოთხოვნის ქონა (ჰაინრიჰ შნიტგერი, გაუმართლებელი უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, GIZ, № 10 (2020), გვ. 9). ამდენად, საქმის არსებითი განხილვის გარეშე მიღებული დაუყოვნებლივ აღსრულებას დაქვემდებარებული აქტი კრედიტორის რისკის ფასად ხორციელდება (BGH, Urteil vom 04.12.1973 - VI ZR 213/71 - BGHZ 62, 7; BGH, Urteil vom 23.05.1985 - IX ZR 132/84 - BGHZ 95, 14; BGH, Beschluss vom 22.01.2009 - I ZB 115/07 - BGHZ 180, 72; BGH NJW 2017, 1600) (იხ. ულრიხ ჰაგენლოხი, სსსკ-ის კომენტარი (რჩეული მუხლები), თბილისი, 2020, 191-ე და მომდევნო მუხლები, გვ.679). გაუმართლებელი უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა არ არის პირის ბრალეულობა (დაწვრილებით იხ. G. Vollkommer in: Zöller, Zivilprozessordnung, 30. Auflage 2014, §945, Rn.13).

31. საკასაციო პალატა ასევე მსჯელობს დელიქტის საფუძველზე მოთხოვნის წაყენების შესაძლებლობაზე. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. შესაბამისად, დელიქტური პასუხისმგებლობის სავალდებულო წინაპირობაა ქმედების მართლწინააღმდეგობა. ბრალეულობის დადასტურება რთულია სამართლებრივი დაცვის მექანიზმების გამოყენებისას (შდრ. BGH, Beschluss vom 15.07.2005 - GSZ 1/04 - BGHZ 164, 1; BGH, Urteil vom 21.12.2005 - X ZR 72/04 - BGHZ 165, 311) (იხ. ულრიხ ჰაგენლოხი, სსსკ-ის კომენტარი (რჩეული მუხლები), თბილისი, 2020, 191-ე და მომდევნო მუხლები, გვ.680).

სასამართლოსთვის სარჩელით ან განცხადებით მიმართვა კონსტიტუციით დაცულ უფლებას წარმოადგენს და არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კანონსაწინააღმდეგოდ. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ე.წ. „პროცესუალური კეთილსინდისიერების“ პრინციპის განმარტება. მართლსაწინააღმდეგოდ არ მოქმედებს პირი, რომელიც სუბიექტური კეთილსინდისიერების პირობებში წარადგენს უსაფუძვლო სარჩელს, რომლითაც მოპასუხეს აყენებს ზიანს. ამდენად, მართლწინააღმდეგობად ვერ შეფასდება პირის ქცევა, როცა იგი დაუდევრობით სარჩელის სამართლებრივ პერსპექტივას ვერ აფასებს სწორად. სასამართლოსათვის მიმართვის კონსტიტუციით დაცული უფლების შეზღუდვა დაუშვებელია. ამის შედეგია ის, რომ მხოლოდ ამგვარი (უსაფუძვლო) განცხადება ან სარჩელი არ შეიძლება იქნეს მიჩნეული კანონსაწინააღმდეგოდ. ეს უფლება იცავს კეთილსინდისიერ პირს და ანიჭებს მას იმის უფლებას, რომ სამართლებრივ მდგომარეობასთან დაკავშირებით დაუშვას შეცდომა. არ არსებობს ასეთ დროს სსკ-ის 992-ე მუხლის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიჩნევის წინაპირობა. ამასთან, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება უნდა შეფასდეს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ მოსარჩელის ერთადერთ მიზანს ამით მოპასუხისათვის ზიანის მიყენება წარმოადგენს ან, როცა სასამართლოს განზრახ წარუდგენს არასწორ ინფორმაციას, მცდარ მტკიცებულებებს. ამდენად, იმ გამონაკლის შემთხვევებში, როცა დასტურდება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოპასუხისათვის ზიანის მიყენების მიზნით, ამ უკანასკნელს დელიქტური სარჩელით საერთო საფუძველზე შეუძლია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ყველა სხვა შემთხვევაში კი, გაუმართლებელი უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველია სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი.

32. რაც შეეხება საკითხს, მოსალოდნელი ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი (ანუ სსსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე წარდგენილ მოთხოვნაზე უარი), წარმოადგენს თუ არა სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დამაბრკოლებელ გარემოებას, საკასაციო პალატა განმარტავს შემდეგს: როგორც უკვე აღინიშნა (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.22), სსსკ-ის 199-ე მუხლი ითვალისწინებს მოპასუხის ინტერესების დაცვის ორ ერთმანეთთან დაკავშირებულ სამართლებრივ საშუალებას: ა) მოსარჩელის მიერ იმ ზარალის ანაზღაურება, რომელიც მიადგა მოპასუხეს სარჩელის უზრუნველყოფით; ბ) მოპასუხისათვის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ, თუ მოსარჩელე მოითხოვს სარჩელის უზრუნველყოფას, მოპასუხეს შეუძლია მოითხოვოს სარჩელის უზრუნველყოფით მისთვის მოსალოდნელი ზარალის არა ანაზღაურება, არამედ ანაზღაურების უზრუნველყოფა (იხ. ზურაბ ძლიერიშვილი, „სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზარალის (ზიანის) ანაზღაურების უზრუნველყოფა“, „სამართლის ჟურნალი“ №1, 2018წ., გვ. 10).

33. მოსალოდნელი ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებაზე უარის თქმა, თავისთავად, არ ართმევს მოპასუხეს უფლებას, სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის დადგომის შემთხვევაში, საერთო წესის დაცვით, მოახდინოს მისი დარღვეული უფლების რეალიზება (იხ. ზურაბ ძლიერიშვილი, „სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზარალის (ზიანის) ანაზღაურების უზრუნველყოფა“, „სამართლის ჟურნალი“ №1, 2018წ., გვ. 18.).

34. სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების სასარჩელო წარმოებისას მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი, რომ მან ზიანი განიცადა გაუმართლებელი უზრუნველყოფის შედეგად, მოპასუხემ კი უნდა დაამტკიცოს, რომ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება გამართლებული იყო.

35. ყოველივე აღნიშნულზე დაყრდნობით საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ:

მხარეთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სასამართლო წესით სრულყოფილი და ეფექტიანი დაცვის შესაძლებლობისა და იმ შედეგის მხედველობაში მიღებით, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილებამ შეიძლება იქონიოს კონსტიტუციური უფლებების რეალიზებაზე, სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ფართოდ უნდა განიმარტოს. სარჩელის უზრუნველყოფა, როგორც საქმის განხილვის დასრულებამდე გამოყენებული დაუყოვნებლივ აღსრულებას დაქვემდებარებული ღონისძიება, წარმოადგენს ზოგადი წესიდან გამონაკლისს მოსარჩელის სასარგებლოდ და თუ უზრუნველყოფა შემდგომში გაუმართლებელი აღმოჩნდება, მან, მიუხედავად ბრალეულობისა, მოპასუხეს უნდა აუნაზღაუროს ზიანი.

36. რაც შეეხება მოცემულ შემთხვევას:

36.1. მოსარჩელე საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად შექმნილი და რეგისტრირებული იურიდიული პირია, რომლის 89%-იანი წილის მესაკუთრე და დირექტორი - მეორე პარტნიორი, ხოლო 11% წილის მფლობელი მოპასუხეა. კომპანიის საქმიანობის საგანი ნებისმიერი სამეწარმეო საქმიანობაა, რაც არ იკრძალება კანონით;

36.2. პირველმა პარტნიორმა 05.03.2015 წელს სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინებით აღნიშნული განცხადება დაკმაყოფილდა და საწარმოს აეკრძალა მის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების გასხვისება, მდებარე, ქ. თბილისი, ..... ქუჩა (ყოფილი სამთავრობო რეზიდენციის ტერიტორია, რომელიც დაყოფილია სხვადასხვა მიწის ნაკვეთებად); მეორე პარტნიორს აეკრძალა საწარმოში წესდებით გათვალისწინებული 89% პარტნიორის უფლებამოსილების განხორციელება საერთო კრებებზე, ამავე საზოგადოების 11% წილის მესაკუთრე პირველი პარტნიორის მონაწილეობის გარეშე (ტ.1, ს.ფ. 31-41, ტ.5, ს.ფ. 27-35);

36.3. პირველმა პარტნიორმა სასამართლოში სარჩელის წარდგენის გზით დავა დაიწყო კომპანიისა და მეორე პარტნიორის მიმართ საზოგადოებიდან გასვლისა და კუთვნილი 11%-იანი წილის კომპენსაციის მოთხოვნით (ტ.1, ს.ფ. 31-41);

36.4. წინამდებარე დავის მოსარჩელემ და მეორე პარტნიორმა (ანუ პირველი პარტნიორის სარჩელზე მოპასუხეებმა) შესაგებელში მიუთითეს, რომ არსებული შეთანხმებისამებრ დავა გადასაწყვეტად არბიტრაჟს უნდა გადასცემოდა (ტ.5, ს.ფ.36-47; ტ.1, ს.ფ.31-37);

36.5. ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინებაზე საჩივარი წარადგინეს საწარმომ და მეორე პარტნიორმა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ საჩივარი დაუსაბუთებლობის საფუძვლით გადააგზავნა სააპელაციო სასამართლოში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 24.06.2015 წლის განჩინებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინების 1.2. პუნქტით (განჩინების ის ნაწილი, რომლითაც მეორე პარტნიორს აეკრძალა საწარმოში წესდებით გათვალისწინებული 89% პარტნიორის უფლებამოსილების განხორციელება საერთო კრებებზე, ამავე საზოგადოების 11% წილის მესაკუთრე პირველი პარტნიორის მონაწილეობის გარეშე) გამოყენებული სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინება დარჩა უცვლელად (ტ.5, ს.ფ. 27-35);

36.6. პირველი პარტნიორის სარჩელზე წარმოების საქმეში საბოლოოდ არ დაკმაყოფილდა საწარმოს განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით გამოწვეული მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის შესახებ (ტ.3, ს.ფ. 218-224; ტ.3, ს.ფ. 209-217; ტ.5, ს.ფ. 27-35; ტ.8, ს.ფ. 117-121);

36.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.11.2016 წლის განჩინებით პირველი პარტნიორის სარჩელთან დაკავშირებით მიმდინარე სამართალწარმოება შეწყდა სსსკ-ის 272¹ მუხლის საფუძველზე. საქმისწარმოების შეწყვეტის გამო გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015 წლის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება. საქმისწარმოების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო მხარეთა შეთანხმება დავის არბიტრაჟის გზით მოგვარების თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 31-37). საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ 25.11.2016 წლის განჩინება უცვლელად დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ (ტ.1, ს.ფ. 38-41).

37. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ მოპასუხის მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნის მიზანი არ ყოფილა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება. შესაბამისად, წინამდებარე საქმეში სარჩელის სამართლებრივი საფუძველია სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი, რომ მან ზიანი განიცადა გაუმართლებელი უზრუნველყოფის შედეგად.

38. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ დავაში არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რამეთუ მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა მისთვის ზიანის მიყენება, კერძოდ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

39. მოსარჩელის მითითებით, ზიანს წარმოადგენს, ერთი მხრივ, შპს „ვ.ბ.კ–თან“ (ტ.1, ს.ფ. 42-67), შპს „ი.ს–თან“ (ტ.1, ს.ფ. 68-79) და შპს „გ.პ–თან“ (ტ.1, ს.ფ. 82-94) დადებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე გადახდილი და გადასახდელი თანხები, რადგან ამ კომპანიებთან საწარმომ ხელშეკრულებები გააფორმა ქონების გაყიდვის ორგანიზებისათვის, თუმცა უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გამო შესაბამისი შედეგი ვერ მიიღო და, მეორე მხრივ, მიუღებელი შემოსავალი, რომელსაც საწარმო მიიღებდა უძრავი ქონების გასხვისებით მიღებული თანხის (16 000 000 აშშ დოლარისა და 7 500 000 აშშ დოლარის) საბანკო დაწესებულებაში სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების გზით. ქონების მითითებულ ფასად გაყიდვის დადასტურების მიზნით მოსარჩელე უთითებს შპს „ი.ს–“ 22.07.2015 წლის წერილს (იხ. სარჩელი, ტ.1, ს.ფ.7; წერილი, ტ.1, ს.ფ. 144-145).

40. საქმეზე დადგენილია და დასაბუთებული პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი, რომ არც ზიანის მიყენების ფაქტი და არც მისი ოდენობა არ დგინდება, კერძოდ: არ დადგინდა გარემოება მასზე, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების არარსებობის პირობებში მითითებულ პერიოდში უძრავი ქონება გასხვისდებოდა და თან, სარჩელში აღნიშნულ ფასად (მოსარჩელის მიერ მითითებული წერილი ვერ შეფასდება ასეთ მტკიცებულებად) (ზიანის ანაზღაურების დავებში მოსარჩელეს (კრედიტორს) ეკისრება როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ისე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი (სუსგ №ას-917-2021, 27.10.2021წ.)); მოწმის ჩვენებით დადასტურდა, რომ უძრავი ქონების მიმართ მაშინ ინვესტორები ინტერესს არ იჩენდნენ ((იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 05.03.2018 წლის სხდომის ოქმი, 15:37:14-16:26:49, ტ.8, ს.ფ. 162-200). აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ, თავად მოსარჩელის განმარტებით, „თვეების განმავლობაში მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები ქონების გაყიდვის მიზნით“ (ტ.1, ს.ფ.7)); უკვე ანაზღაურებული თანხების ფარგლებში შესრულებული სამუშაოს გარკვეული შედეგი მიღებულია, რომელსაც უზრუნველყოფის გაუქმების პერიოდისათვის ღირებულება არ ჰქონდა დაკარგული; რაც შეეხება ე.წ. გადასახდელ თანხებს, კონტრაჰენტების მხრიდან ეს მოთხოვნები დაყენებული არ ყოფილა (მოპასუხეს შედავებული აქვს მათი გადახდის ვალდებულების არსებობის ფაქტი. მხედველობაშია მისაღები ხელშეკრულების შეწყვეტიდან განვლილი დროც), რის გამოც ამჟამად ისინი ვერ შეფასდება დამდგარ ზიანად; შესაბამისად, არარელევანტურია მიუღებელ შემოსავალზე (სუსგ №ას-154-2021, 01.04.2022წ; №ას-929-869-2017, 27.12.2017წ; №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ; №ას-307-291-2011, 24.10.2011წ.) მსჯელობა, მითითებულ ფასად რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის დეპოზიტზე განთავსებით, რა პროცენტი დაერიცხებოდა მას.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებით მას ზიანი მიადგა.

II. მსჯელობა მეორე საკასაციო საჩივარზე

42. მეორე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია სააპელაციო სასამართლოს დამატებითი განჩინების კანონიერება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობა.

43. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

44. პალატა მიუთითებს, რომ, როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებსა და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის მხარეთა შორის განაწილება, ასევე სახელმწიფოსათვის სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება წარმოებს სასამართლოს ინიციატივით, ხოლო, ყველა სხვა შემთხვევაში, პროცესის ხარჯები მხარეთა შორის გადანაწილდება დაინტერესებული მხარის მოთხოვნის საფუძველზე (სუსგ №ას-1706-1600-2012, 18.02.2014წ; №ას-1758-2019, 09.03.2020წ., პ.2.1.). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (სუსგ №ას-330-315-2015, 29.06.2015წ; №ას-316-316-2018, 07.05.2018წ.). მოპასუხეს სააპელაციო შესაგებლით არ მოუთხოვია წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის სასამართლოს მიერ გონივრულ ფარგლებში განსაზღვრა (იხ. სააპელაციო შესაგებელი, ტ.10, ს.ფ.138).

45. სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი განჩინება წინამდებარე საქმეზე მიღებულია 15.11.2019 წელს. მოპასუხემ სააპელაციო სასამართლოს 19.11.2019 წელს მიმართა განცხადებით და მოითხოვა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის მოსარჩელისთვის დაკისრება და წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები (ტ.12, ს.ფ. 26-85). საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული დამატებითი განჩინების დასკვნას, რომ სააპელაციო პალატა ამ დოკუმენტაციაზე (მიღება-ჩაბარების აქტისა და საგადახდო დავალებების შინაარსზე) იმ შემთხვევაში იმსჯელებდა, თუ იგი განჩინების გამოცხადებამდე, 15.11.2019 წლამდე წარედგინებოდა. განჩინების გამოტანის შემდეგ წარდგენილ დოკუმენტებს სასამართლო ვეღარ შეაფასებს. როგორც საკასაციო სასამართლო თავის არაერთ განჩინებაში განმარტავს, სამოქალაქო საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (იხ. სუსგ-ები: №ას-1033-2018, 30.10.2018წ; №ას-851-817-2016, 04.11.2016წ.).

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დამატებითი განჩინებით წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობა მართებულად არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს გასაჩივრებულ დამატებით განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

პასუხი მოპასუხის შუამდგომლობაზე

47. რაც შეეხება საქმეზე მტკიცებულებების დართვის თაობაზე მოპასუხის შუამდგომლობას, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას და საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას, განსხვავებით პირველი და სააპელაციო ინსტანციების სასამართლოებისაგან, კანონმდებლობით მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია - საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს (სუსგ №ას-48-2020, 17.09.2020წ; №ას-27-2019, 15.11.2019წ.). შესაბამისად, არ არსებობს შუამდგომლობის საკასაციო სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილების საფუძველი და მტკიცებულებები უნდა დაუბრუნდეს შუამდგომლობის ავტორს.

სახელმწიფო ბაჟის საკითხის გადაწყვეტა

48. რადგან საკასაციო საჩივრები არ კმაყოფილდება, არ არსებობს კასატორების მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟების მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე დაკისრების საფუძველი. სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხები უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 399-ე, 264.3, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.11.2019 წლის განჩინება.

3. ჯ. ჰ. გ–კის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

4. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.11.2019 წლის დამატებითი განჩინება.

5. ჯ. ჰ. გ–კის 13.12.2022 წლის შუამდგომლობა (განცხადების №ა-6629-22) საქმეზე მტკიცებულებების დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს და მტკიცებულებები დაუბრუნდეს შუამდგომლობის ავტორს.

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

რევაზ ნადარაია