საქმე №ას-1377-2023 09 თებერვალი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა.ნ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ბ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, ქმედების დავალდებულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა.ნ–მა (შემდეგში:მოსარჩელე ან კასატორი) სარჩელი აღძრა მ.ბ–ის (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: მოპასუხეს დაევალოს მოჭრას მის საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ.ახალციხე, ........, ს/კ N........-ზე განთავსებული ერთი კაკლის ხე, რომელიც მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის კედლიდან დაშორებულია 0,8 მეტრით, მდებარე ქ.ახალციხე, ......, ს/კ:N........

2. სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელის უძრავი ქონება მდებარეობს ქ.ახალციხეში, ...... ს/კ: N......., რომლის მომიჯნავედ განთავსებულია მოპასუხის უძრავი ქონება ს/კ:N....... მოპასუხემ თავის ეზოში დარგო სხვადასხვა სახეობის ხეები და მათ შორის, კაკლის ხე, რომელთაგან ერთ-ერთი მოსარჩელის უძრავი ქონებიდან დაშორებულია 0,8 მეტრით. კაკლის ხე გაიზარდა და საფრთხე შეექმნა მოსარჩელის საცხოვრებელ სახლს, რაც გამოიხატება იმაში, რომ ხე ჩრდილავს სახლს, ხის ტოტებისგან წვიმის დროს ჩამომავალი წყალი ჭერში ჩადის და ნესტიანდება. არსებობს საფრთხე, რომ დაზიანდება საცხოვრებელი სახლის კედლები, რაც საბოლოოდ სახლის ნგრევით დასრულდება. მოსარჩელის განმარტებით, მან ექსპერტიზის დანიშვნამდე მიმართა მოპასუხეს აღნიშნული პრობლემის მოსაგვარებლად, თუმცა უშედეგოდ. ექსპერტიზის დასკვნის შედეგად, ქ.ახალციხეში, ...... ა.ნ–ის ფაქტიურ მფლობელობაში რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა- ნაგებობიდან მომიჯნავე ქ.ახალციხე, ..... რეგისტრირებულ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთზე 0,8 მეტრის დაშორებით განთავსებულია კაკლის ხე, რითაც ირღვევა საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმებისა და წესები, რომლის თანახმადაც ხის ღერო შენობა-ნაგებობის გარე კედლიდან დაშორებული უნდა იყოს 5 მეტრით.

3. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ რომ უძრავი ქონებები ს/კ N....... და ს/კ N....... უშუალოდ არ ემიჯნება ერთმანეთს და მათ შორის არის ე.წ. ბუფერული ზონა. მოსარჩელის მიერ მითითებული კაკლის ხე კი დარგულია 1990-იან წლებში, ხოლო მოსარჩელემ შენობა ააშენა 2004 წლის შემდგომ პერიოდში მშენებლობის ნებართვის გარეშე და მშენებლობისას არ იქნა გათვალისწინებული ხიდან დაშორების მანძილი. მოსარჩელის მიერ უკანონოდ აშენებული შენობა იჭრება მოპასუხის საკუთრებაში 1,2 მეტრიდან 1,4 მეტრამდე, ხოლო გრძივად - 5,4 მეტრზე. კაკლის ხე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართიდან უახლოესი მანძილით დაშორებულია 2,8 მეტრით. მართლია მოსარჩელემ მოპასუხეს მოსთხოვა ხის მოჭრა, თუმცა ვინაიდან მოთხოვნა იყო უკანონო, მისი გათვალისწინება არ მომხდარა. ამასთან, მართალია საექსპერტო დასკვნით კაკლის ხიდან შენობამდე მანძილი არის 0,8 მეტრი, თუმცა ჯერ აღნიშნული ხე იყო დარგული და მხოლოდ ამის შემდეგ მოხდა შენობის აშენება, რა დროსაც თავად მოსარჩელემ არ დაიცვა მითითებული ნორმები, რომელმაც მშენებლობა ნებართვის გარეშე აწაროა და ამავდროულად შეიჭრა მოპასუხის საკუთრებაში, რაც დასკვნაში არ არის აღნიშნული.

4. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა ექსპერტიზის ხარჯის 400 ლარის გადახდა.

5. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დამაყოფილდა.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8. 2019 წლის 14 აგვისტოს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან უძრავი ქონება მდებარე ქ.ახალციხე, ....., ს/კ:N........ საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოსარჩელის სახელზე 2004 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

9. 2018 წლის 04 სექტემბრის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ ქ.ახალციხე, ......., ს/კ: №...... საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოპასუხის სახელზე 2016 წელს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე.

10. მხარეთა საკუთრებაში არსებული ზემოაღნიშნული უძრავი ქონებები მდებარეობს ერთმანეთის მომიჯნავედ.

11. 2020 წლის 07 აგვისტოს ა.ნ–მა წერილობით შეატყობინა მ.ბ–ს მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული კაკლის ხის მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტის თაობაზე და მოითხოვა კაკლის ხის ამოღება, რისთვისაც განუსაზღვრა 07 დღე, თუმცა უშედეგოდ.

12. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 02 დეკემბრის N007339820 დასკვნის თანახმად, „ახალციხეში, ......., მოსარჩელის ფაქტიურ მფლობელობაში ს/კ:№...... რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობიდან მომიჯნავე ქ.ახალციხე, ......., ს/კ:№.........რეგისტრირებულ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე 0,8 მეტრის დაშორებით განთავსებულია კაკლის ხე, რითაც ირღვევა საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმები და წესების СНИП 2.07.01-89 (ქალაქმშენებლობა. ქალაქისა და სოფლის დასახლებების პროექტირება და მშენებლობა) მე-4 თავის 4.12 პუნქტის, ცხრილი 4-ის მიხედვით განსაზღვრული ხის შენობა-ნაგებობიდან დაშორების მანძილი, რაც ნორმის მიხედვით შეადგენს 5 მეტრს.“

13. შპს „უ“-ის №დ/002 დასკვნის თანახმად, ა.ნ–ის აშენებული შენობა-ნაგებობა იჭრება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთში ს/კ №...... (დაზუსტებული) რეგისტრირებულ კონტურებში 6 კვ.მ- ით (იხ. სიტუაციური ნახაზი №3) და ასევე დგინდება, რომ ა.ნ–ის აშენებული შენობა-ნაგებობა თავისივე საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან ს/კ №........, გასულია კონტურებიდან 16 კვ.მ.-ით (იხ. სიტუაციური ნახაზი №2); დაშორება სადაო კაკლის ხიდან ა.ნ–ის საკუთრებაში №...... კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საზღვრამდე არის 2,4მ.

14. ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 27 სექტემბრის №12-1221270110 წერილის თანახმად, საკადასტრო კოდზე №...... ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიას არ აქვს გაცემული არანაირი მშენებლობის ნებართვა, ხოლო ს/კ:№........-ზე ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ 2017 წლის 07 ივნისს გაცემულია მშენებლობის ნებართვა და 2020 წლის 13 აპრილს მიღებულია ექსპლუატაციაში.

15. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადაგენილი იქნა, რომ მხარეები არიან ერთმანეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები, სადაც ასევე განთავსებულია შენობა-ნაგებობები. ასევე უდავო გარემოებაა, რომ მოსარჩელის სახლის კედელსა და მოპასუხის კაკლის ხის შორის მანძილი შეადგენს 0,8 მეტრს.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელე მხარეზე იყო იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებები დაედასტურებინა, კერძოდ, კაკლის ხის მოჭრა საჭირო იყო იმისთვის, რომ იგი, მისი ადგილმდებარეობით, საფრთხის წინაშე აყენებდა მოსარჩელის საცხოვრებელ სახლს, კერძოდ, შესაძლებელი იყო დაბზარულიყო კედელები, რაც სახლის დანგრევას გამოიწვევდა, ამასთან, წვიმის დროს ხის ტოტებიდან ჩამოსული წყალი ჩადიოდა საცხოვრებელ სახლში, რის შედეგადაც სახლი ნესტიანდებოდა და ზიანდებოდა.

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს, სარგებლობდეს ქონებით, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

18. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ საკუთრების უფლების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა, თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, თუ ხდება უძრავ ნივთზე საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა.

19. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლების დაცვის ორი საშუალება არსებობს – ვინდიკაციური სარჩელი და ნეგატორული სარჩელი. ნეგატორულ სარჩელს მხარე აღძრავს მაშინ, როცა სხვისი უკანონო მოქმედების გამო, ხელი ეშლება საკუთრების გამოყენებაში. ამ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, მოსთხოვოს დამრღვევს ხელშეშლის აღკვეთა. თუ მის მოთხოვნას ეს უკანასკნელი არ დაეთანხმება და ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს. ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ნეგატორული სარჩელი მიმართულია უფლების ისეთი დარღვევის წინააღმდეგ, რაც არ არის დაკავშირებული ნივთის მფლობელობის დაკარგვასთან, მაგრამ ხელშემშლელია ნივთის სარგებლობისა და განკარგვისათვის, ე.ი. პირი მოკლებულია ამ უფლებამოსილებათა განხორციელების შესაძლებლობას, რადგან სხვა პირი თავისი მოქმედებით ხელს უშლის მათ რეალიზებას. ამ სარჩელის საფუძველია გარემოებები, რომლებიც აფუძნებენ მოსარჩელის მიერ ნივთის სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებას, ასევე ამტკიცებენ, რომ მესამე პირთა მოქმედება აბრკოლებს მათ განხორციელებას. მოსარჩელეს არ ევალება, ამტკიცოს მოპასუხის მოქმედების ან უმოქმედობის არამართლზომიერება, ის ივარაუდება, სანამ მოპასუხე არ დაამტკიცებს მის მართლზომიერებას. ნეგატორული სარჩელი მიზნად ისახავს მესაკუთრის თავისუფლების აღიარებას ხელმყოფისაგან, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ზიანის ანაზღაურებასა და დაცვის გარანტიების შექმნას შემდგომში შესაძლო ხელყოფისაგან (იხ. სუსგ №ას-25-2021, 27.04.2021წ).

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლის შესაბამისად, მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრენი, გარდა კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობებისა, ვალდებულნი არიან პატივი სცენ ერთმანეთს. მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლებელია გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება. ამავე კოდექსის 179-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, თუ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მშენებლობის დროს განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობელი ნაკვეთის საზღვრებს, მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრემ ეს უნდა ითმინოს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამის წინააღმდეგ წინასწარ ან შეტყობისთანავე განაცხადა.

21. საქმეში წარმოდგენილი შპს“უ“-ის დასკვნით, ასევე საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერების ანალიზით, თავად მხარეთა-ახსნა-განმარტებით დგინდება, რომ აპელანტი ამჟამად დაკავებული ფართით იჭრება მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაში, რითაც მიუახლოვდა სადავო კაკლის ხეს და შესაბამისად, შემცირდა აპელანტის ფაქტობრივ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასა და ხეს შორის მანძილი. შესაბამისად, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სწორედ აპელანტის ქმედებამ გამოიწვია მის საკუთრებასა და კაკლის ხეს შორის მანძილის შემცირება. ამასთან, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, არამხოლოდ მხარეთა ახსნა- განმარტებით, არამედ ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიის (ტ.1, ს.ფ. 109) მიერ გაცემული ინფორმაციით დგინდება, რომ აპელანტის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე არასდროს ყოფილა გაცემული მშენებლობის ნებართვა. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებით დგინდება, რომ არსებობს შენობა-ნაგებობა, თუმცა ასევე ფაქტია, რომ ადგილობრივ მუნიციპალიტეტს არ გაუცია მასზე მშენებლობის ნებართვა.

22. შესაბამისად, აპელანტის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა უნებართვოდ აშენებულად ითვლება. იმის გათვალისწინებით, რომ აპელანტი ვრცლად მსჯელობს აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით თავის სააპელაციო საჩივარში, მას არცერთ ინსტანციაში არ წარუდგენია ამ სადავო გარემოების გამომრიცხველი მტკიცებულება.

23. ამასთან, წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და თავად მხარეთა ახსნა-განმარტების ანალიზის შედეგად სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო კაკლის ხე უძრავ ქონებაზე აპელანტის საკუთრების უფლებით აღრიცხვამდე იყო დარგული და მშენებლობის წარმოების დროს თავად მხარეს შეეძლო უკვე არსებული მანძილის შენარჩუნება, რათა რა დარღვეულიყო სამშენებლო სტანდარტები. რაც შეეხება იმ ძირითად გარემოებას, რაზეც აპელანტი უთითებს, არის კაკლის ხისგან მომდინარე საფრთხე და ზიანი, რის გამოც, დადგა დღის წესრიგში სასარჩელო მოთხოვნა.

24. პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ აღნიშნული გარემოებების მტკიცების ტვირთი გადატანილი იყო მოსარჩელეზე, რომელმაც სასამართლოს ვერ წარუდგინა სადავო გარემოებების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. საქმეზე წარმოდგენილი იქნა საჯარო რეესტრის ამონაწერები და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურის დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ ირღვევა დადგენილი ნორმები და ნაცვლად 5 მეტრიანი დაშორებისა, ხესა და შენობას შორის მანძილი 0,8 მეტრია (ტ.1, ს.ფ. 26-32).

25. პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება ის გარემოებები, რომ აპელანტის საკუთრებას საფრთხე ექმნება ან/და ადგება ზიანი წვიმის დროს. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებლად მხარემ სასამართლოში წარმოდგინა ფოტოსურათები, თუმცა პალატისთვის უცნობია, თუ სად და როდის მოხდა მათი გადაღება, რამდენად არის მიზეზშედეგობრივი კავშირი კაკლის ხესა და ფოტოებში არსებულ მდგომარეობას შორის. შესაბამისად, პალატა ვერ დაადგენს სადავო კაკლის ხისგან მომდინარე საფრთხის არსებობას, ასევე, ზიანის მიყენების ფაქტს, რადგან აღნიშნული არ დგინდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, თუ რა შეიცვალა აპელანტის მიერ საკუთრების შეძენიდან დღემდე, რადგან არსებული მდგომარეობა მხარეებისთვის მისაღები იყო წლების განმავლობაში და აპელანტს არ განუცხადებია პრეტენზია აღნიშნულზე.

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა (მოსარჩელე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

27. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლითაც სააპელაციო სასამართლომ შპს „უ“-ის დასკვნით, საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერით და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ ამჟამად დაკავებული ფართი იჭრება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაში, რითაც მიუახლოვდა კაკლის ხეს. შესაბამისად, მანძილი კაკლის ხეს და უძრავ ქონებას შორის შემცირდა. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა დაუსაბუთებელია, სასამართლოს არ შეუსწავლია საჯარო რეესტრის ამონაწერები, კერძოდ, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონება მიიღო მემკვიდრეობით, ხოლო თავის მხრივ, მოსარჩელის მამკვიდრებელმა იგივე ქონება მიიღო მემკვიდრეობით. უძრავი ქონება იმ დროიდან დღემდე მყარი ბეტონის ღობით იყო შემოსაზღვრული. უძრავი ქონების აღრიცხვა საჯარო რეესტრში ვერ მოხდებოდა, თუ ა.ნ–ის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან არ მოხდებოდა ქონების 6კვ.მ ფართის ამორიცხვა და დაზუსტებული ნახაზის წარდგენის დავალდებულება ა.ნ–ზე.

28. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი დააკისრა მოსარჩელს, რასაც კასატორი არ ეთანხმება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ მომხდარა საქმეში არსებული გარემოებებისა და მტკიცებულებების სრული შესწავლა და შეფასება. ამის ნათელი დადასტურებაა, როცა სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ აპელანტის მიერ ამჟამად დაკავებული ფართი იჭრება მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაში, რაც კასატორის მოსაზრებით რეალობას მოკლებულია, რადგანაც მოდავე მხარეებს ერთმანეთთან მიმართებით არასახარბიელო დამოკიდებულება გააჩნიათ იქედან გამომდინარე, რომ დღეისათვის მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული ქონება, რომელიც მან მემკვიდრეობით მიიღო გარდაცვლილი მეუღლისაგან, მამკვიდრებლისა და ახალციხის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ წარდგენილი იქნა ადმინისტრაციული სარჩელი შემდეგი მოთხოვნით - ბათილად იქნეს ცნობილი ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების აღიარების კომისიის 2012 წლის 24 სექტემბრის ადმინისტრაციული აქტი და საოქმო გადაწყვეტილება ოქმი№13, ნ.ბ–ის მიმართ და გამომდინარე შედეგით ბათილად ცნოთ საკუთრების მოწმობა №64. ახალციხის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნები სრულად დაკმაყოფილდა. დღეისმდგომარეობით ის მიწის ნაკვეთი არის კასატორის შვილის საკუთრებაში და იმ დროიდან მოდავე მხარეებს ერთმანეთთან არასახარბიელო დამოკიდებულება აქვთ. სააპელაციო სასამრთლომ სრულად გაიზიარა შპს „უ“-ის დასკვნა, თუმცა დასკვნაზე დართული ფოტო მასალა გამოკვლეული არ ყოფილა, რაც დასტურდება იმით, რომ დასკვნის მე-10 და მე-11 გვერდებზე ამობეჭდილია მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრება, რომელიც არის შემოსაზღვრული და დატანებული 90-იან წლების დროს დამზადებული რკინის კარი. აღნიშნულით კი დასტურდება, რომ მოპასუხეს თავისი საკუთრება შემოფარგლული ჰქონდა და ადგილი რომ ჰქონოდა მის საკუთრებაში კასატორის შეჭრას და უკანონო მშენებლობის წარმოების დაწყებას, კასატორს მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების მხრიდან არ მიეცემოდა უკანონო მშენებლობის წარმოების უფლება.

29. ამასთანავე საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულება, კერძოდ, ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 27 სექტემბრის №12-1221270110 წერილი, საიდანაც ირკვევა, რომ ს/კ ....... ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიას არა აქვს გაცემული არანაირი მშენებლობის ნებართვა, ხოლო ს/კ .....-ზე ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ 2017 წლის 07 ივნისს გაცემულია მშენებლობის ნებართვა და 2020 წლის 13 აპრილს მიღებულია ექსპლოატაციაში. სასამართლომ აღნიშნული მტკიცებულება არ შეისწავლა სათანადოდ, რადგანაც უცნობია, როგორი სახის ინფორმაცია იქნა გამოთხოვილი ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერიიდან და რომელი წლიდან მშენებლობის ნებართვის თაობაზე, მითუმეტეს, რომ კასატორის მიერ უძრავი ქონება შეძენილია 2004 წელს და სასამართლოს არ დაუდგენია, რომელ წლებშია განხორციელებული მშენებლობა. დაუსაბუთებელია ასევე, სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო კაკლის ხის არსებობით ზიანის მიყენება.

30. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვერ განსაზღვრა, თუ რატომ არსებობს სამშენებლო ნორმები და წესები და მათი დაცვის საჭიროება, სწორედ, რომ ზიანიდან გამომდინარე. მოსარჩელის მიერ სარჩელის შეტანამდე უზრუნველყოფილი იქნა ექსპერტიზის დანიშვნა და სწორედ ექსპერტის დასკვნის შემდგომ წარმოიშვა სარჩელის შეტანის საჭიროება. სასამართლოს მიერ არ იქნა შეფასებული ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმებისა და წესების მიხედვით, ხის ღერო შენობა - ნაგებობის გარე კედლიდან დაშორებული უნდა იყოს 5 მეტრით, რაც იმის ნათელი დადასტურებაა, რომ კასატორს კაკლის ხის არსებობით ადგება ზიანი.

31. კასატორი მიუთითებს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას ხელახლა განსახილველად.

32. კასატორი შუამდგომლობს, რომ საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთოს: საკასაციო საჩივარზე დართული ფოტომასალა, რომლითაც ჩანს, კასატორს რა სახის ზიანი მიადგა და მომავალშიც მიადგება, რადგან კაკლის ხიდან მომდინარე წყალი ჩადის საცხოვრებელ სახლში ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

34. საკასაციო სასამართლოს 2024 წლის 24 იანვრის განჩინებით დადგინდა, რომ სსსკ-ის 218 I მუხლით გათვალისწინებული მხარეთა მორიგების მიზნით, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი განხილული იქნებოდა მხარეთა დასწრებით 2024 წლის 06 თებერვალს სასამართლო სხდომაზე, რის შესახებაც მოდავე მხარეებს ეცნობათ კანონით დაგენილი წესით.

35. 2024 წლის 06 თებერვალს გამართულ სასამართლო სხდომაზე, საკასაციო სასამართლომ მხარეებს შესთავაზა დავის მორიგებით დასრულება. მოპასუხემ (კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე) უარი განაცხადა დავის მორიგებით დამთავრებაზე იმ საფუძვლით, რომ კასატორმა გაასხვისა საცხოვრებელი სახლის მეორე სართული, ამიტომაც არ სურს კასატორთან რაიმე მოლაპარაკება მორიგებასთან დაკავშირებით. კასატორმა განაცხადა, რომ აპირებს მოპასუხის მიმართ სხვა სარჩელის აღძვრას, ასევე შეკითხვით მიმართა საკასაციო პალატას, ჩაბარდა თუ არა კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს საკასაციო საჩივარი. საკასაციო პალატამ კასატორს განუმარტა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს საკასაციო საჩივარზე წარმოდგენილი აქვს საკასაციო შესაგებელი, სადაც მითითებულია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სრულად შესაბამება საკანონმდებლო მოთხოვნებს, ხოლო რაც შეხება კასატორის მითითებას მშენებლობის ნებართვასთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია, რადგან არ არის კავშირში დავასთან დაკავშირებულ მიწის ნაკვეთთან. აღნიშნული ემსახურება საკასაციო სასამრთლოს შეცდომაში შეყვანას ( იხ. საკასაციო შესაგებელი).

36. 2024 წლის 06 თებერვლის სასამართლო სხდომაზე, საკასაციო პალატამ მოდავე მხარეებს განუმარტა, რომ საქმეში არსებული მასალებისა და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების შესწავლის შედეგად, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების საკითხი განიხილებოდა 2024 წლის 09 თებერვალს ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

37. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

39. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

40. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

41. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ( შემდეგში - სსკ-ი) 172-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან (თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლეს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანით) გამომდინარეობს.

42. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკუთრების უფლების დაცვის ორი საშუალება არსებობს – ვინდიკაციური სარჩელი და ნეგატორული სარჩელი. ნეგატორულ სარჩელს მხარე აღძრავს მაშინ, როცა სხვისი უკანონო მოქმედების გამო, ხელი ეშლება საკუთრების გამოყენებაში. ამ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, მოსთხოვოს დამრღვევს ხელშეშლის აღკვეთა. თუ მის მოთხოვნას ეს უკანასკნელი არ დაეთანხმება და ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს. ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ნეგატორული სარჩელი მიმართულია უფლების ისეთი დარღვევის წინააღმდეგ, რაც არ არის დაკავშირებული ნივთის მფლობელობის დაკარგვასთან, მაგრამ ხელშემშლელია ნივთის სარგებლობისა და განკარგვისათვის, ე.ი. პირი მოკლებულია ამ უფლებამოსილებათა განხორციელების შესაძლებლობას, რადგან სხვა პირი თავისი მოქმედებით ხელს უშლის მათ რეალიზებას. ამ სარჩელის საფუძველია გარემოებები, რომლებიც აფუძნებენ მოსარჩელის მიერ ნივთის სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებას, ასევე ამტკიცებენ, რომ მესამე პირთა მოქმედება აბრკოლებს მათ განხორციელებას (იხ. სუსგ №ას-25-2021, 27 აპრილი, 2021 წ.).

44. სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა), არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. აღნიშნული ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით (იხ: სუსგ-ები: №ას-370-2023, 19 მაისი, 2023 წ; №ას-189-2023, 05 აპრილი, 2023 წ; №ას-25-2021, 27 აპრილი, 2021 წ; №ას-778-2019, 05 ივლისი, 2019 წ; № 26.10.2016წ. №ას-843-809-2016,26 ოქტომბერი, 2016 წ; №ას-1041-998-2016, 12 თებერვალი,2016 წ;).

45. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით განმტკიცებულია საკუთრების უფლების არსი და „ნორმაში გადმოცემულია ის ელემენტები, რომლებიც ქმნის საკუთრების უფლების შინაარსს „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“. სსკ-ის 172.2 მუხლის მიხედვით კი, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელისშემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთებით, არ დაუშვას მესამე პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. მესაკუთრეს შეუძლია განახორციელოს პოზიტიური უფლებამოსილებანი, ან ნეგატიური - გამორიცხოს ნებისმიერი მესამე პირის მიერ ქონებით სარგებლობა“. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავა მართებულად მიაკუთვნა სამეზობლო სამართლის მოწესრიგების სფეროს. „ზოგადად, სამეზობლო სამართალი სანივთო სამართლის ნაწილია და ამ ნორმათა მიზანია მეზობლებს შორის არსებული დავების გადაჭრა და მშვიდობიანი თანაცხოვრების უზრუნველყოფა. სამეზობლო სამართლის ნორმებით დგინდება მეზობელ მიწის ნაკვეთსა ან სხვა უძრავ ქონებაზე დასაშვები ზემოქმედების ფარგლები, „მეზობელი მესაკუთრის“ ვალდებულება. მეზობელი უძრავი ქონების მესაკუთრეებს შორის მრავალგვარი კონფლიქტი შეიძლება არსებობდეს, თუმცა, სამეზობლო სამართლის ნორმებში თავმოყრილია მხოლოდ კანონმდებლის მიერ მოსაწესრიგებლად მიჩნეული საკითხები. პრაქტიკაში გავრცელებულია სამეზობლო ზემოქმედებათა თმენის, დაუშვებელი ხელყოფის, სხვისი მიწის ნაკვეთზე გადასვლის შემთხვევებთან დაკავშირებული დავები (იხ., თამარ ზარანდია „სანივთო სამართალი“ , თბილისი, 2019 წელი, გვ. 263)“ - იხ. სუსგ № ას-1065-2020, 08.04.2021წ. ).

46. სამეზობლო ურთიერთობისა და მისი მარეგულირებელი ნორმის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამეზობლო სამართალში დამკვიდრებული ურთიერთპატივისცემიდან გამომდინარე თმენის ვალდებულებაზე, „სამეზობლო ურთიერთთმენის ვალდებულებას ადგენს სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრენი, გარდა კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობისა, ვალდებული არიან, პატივი სცენ ერთმანეთს. აღნიშნული ნორმა არ არის დეკლარაციული ხასიათის და გულისხმობს მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეთა ვალდებულებას, პატივი სცენ სხვისი საკუთრებისა თუ სხვა სამოქალაქო უფლებას და თავიანთი უფლებები გამოიყენონ ისე, რომ ამით ზიანი არ მიაყენონ სხვის უფლებას. კანონი უშვებს მეზობელი უძრავი ქონებიდან მომდინარე ზემოქმედების არსებობას კანონით დასაშვებ ფარგლებში (სამოქალაქო კოდექსის 175-ე მუხლი) და ამ ზემოქმედებათა თმენა სამეზობლო ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი თვისებაა, რომელიც ეთანხმება მეზობლების ურთიერთპატივისცემის მოვალეობას. სამოქალაქო კოდექსის 176-ე მუხლი არეგულირებს დაუშვებელი ხელყოფასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს“ (იხ. სუსგ-ები: №526-500-2013, 29 ოქტომბერი, 2013წ; №ას-40-2019, 24 სექტემბერი, 2019 წ.). ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ მეზობელი უძრავი ქონებიდან მომდინარე ზემოქმედების არსებობისას კანონით დასაშვებ ფარგლებში (სსკ-ის 175-ე მუხლი) ამ ზემოქმედებათა თმენა სამეზობლო ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი თვისებაა. ნორმის მე-2 ნაწილის მიხედვით თმენის ვალდებულება არსებობს მაშინაც, როდესაც ზემოქმედება არსებითია, მაგრამ იგი გამოწვეულია სხვა ნაკვეთით ან უძრავი ქონებით ჩვეულებრივი სარგებლობით და არ შეიძლება მისი აღკვეთა ისეთი ღონისძიებებით, რომელიც ამ სახის მოსარგებლისათვის ნორმალურ სამეურნეო საქმიანობად მიიჩნევა. არსებითი დარღვევის დადგენისას შეფასება ხდება შესაბამისი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების ჩვეულებრივი მოსარგებლის - საშუალო გონიერი ადამიანის მასშტაბით. შეფასებისას ვერ მოხდება მხოლოდ დაინტერესებული პირის სუბიექტურ აღქმაზე დაყრდნობა. ასევე, მხედველობაშია მისაღები სხვა ობიექტური გარემოებები. (იხ., თამარ ზარანდია „სანივთო სამართალი“ , თბილისი, 2019 წელი, გვ. 275).

47. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში მიუთითებს, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნეგატორული სარჩელი წარმატებულია, თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ მას ხელი ეშლება საკუთრებით/თანასაკუთრებით თავისუფალ სარგებლობაში და ეს ხელშეშლა არ გამომდინარეობს ლეგიტიმური საფუძვლიდან. საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის უფლება წარმოიშობა მაშინ, როცა არსებობს შემდეგი საფუძვლები: ა) მოსარჩელე არის ნივთის მესაკუთრე; ბ) ნივთი მესაკუთრის მფლობელობაშია; გ) მოპასუხე ხელყოფს ან სხვაგვარად ხელს უშლის მოსარჩელეს თავისი საკუთრებით სარგებლობაში. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა წარმოადგენს. ფაქტის არსებობა კი, როგორც წესი, დადასტურებული უნდა იქნას სათანადო მტკიცებულებებით (სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: №ას-1250-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წ; №ას-826-2021, 17 ნოემბერი, 2021წ.).

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი.

49. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეზე ლობჟანიძე და ფერაძე საქართველოს წინააღმდეგ - საჩივარი N21447/11 და N35839/11 2020 წლის 27 თებერვალი - განმარტავს: „&65. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი ეროვნულ სასამართლოებს ავალდებულებს, ნათლად მიუთითონ საფუძვლები, რომლებსაც დაეყრდნენ გადაწყვეტილების მიღებისას (იხ. Taxquet v. Belgium [დიდი პალატა], no. 926/05, § 91, ECHR 2010, და Nikolay Genov v. Bulgaria, no. 7202/09, § 27, 13 ივლისი 2017). ვალდებულების ფარგლები შეიძლება განსხვავდებოდეს სადავო გადაწყვეტილების ბუნებიდან გამომდინარე და ის უნდა განისაზღვროს თითოეული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით (იხ. Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 29, Series A no. 303-A; García Ruiz v. Spain [დიდი პალატა], no. 30544/96, § 26, ECHR 1999-I; და Moreira Ferreira v. Portugal (no.2) [დიდი პალატა] (no. 19867/12, § 84, 11 ივლისი 2017). 66. ზემოაღნიშნული ვალებულება არ მოითხოვს მომჩივნების მიერ წარმოდგენილ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას (იხ. Fomin v. Moldova, no. 36755/06, § 31, 11 ოქტომბერი 2011), არამედ ის გულისხმობს, რომ სამართალწარმოების მხარეები უნდა ელოდნენ კონკრეტულ და მკაფიო პასუხებს იმ არგუმენტებზე, რომლებიც გადამწყვეტია სამართალწარმოების შედეგებისთვის (იხ. Moreira Ferreira, § 84; Tchankotadze v. Georgia, no. 15256/05, § 103, 21 ივნისი 2016; და Deryan v. Turkey, no. 41721/04, § 33, 21 ივლისი 2015). გადაწყვეტილებიდან ნათლად უნდა ჩანდეს, რომ განხილულ იქნა საქმის არსებითი საკითხები (იხ. Boldea v. Romania, no. 19997/02, § 30, 15 თებერვალი 2007, და Uche v. Switzerland, no. 12211/09, § 37, 17 აპრილი 2018) (იხ. ასევე ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03).

50. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

51. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

52. 2019 წლის 14 აგვისტოს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან უძრავი ქონება მდებარე ქ.ახალციხე, ......, ს/კ:N...... საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოსარჩელის სახელზე 2004 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

53. 2018 წლის 04 სექტემბრის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ ქ.ახალციხე, ......, ს/კ:№....... საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოპასუხის სახელზე 2016 წელს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე.

54. მხარეთა საკუთრებაში არსებული ზემოაღნიშნული უძრავი ქონებები მდებარეობს ერთმანეთის მომიჯნავედ.

55. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილი იქნა, რომ მხარეები არიან ერთმანეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები, სადაც ასევე განთავსებულია შენობა-ნაგებობები. ასევე უდავო გარემოებაა, რომ მოსარჩელის სახლის კედელსა და მოპასუხის კაკლის ხის შორის მანძილი შეადგენს 0,8 მეტრს.

56. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხისათვის ქმედების დავალდებულება, რაც მდგომარეობს მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ.ახალციხე, ........, ს/კ №......-ზე განთავსებული ერთი კაკლის ხის მოჭრაში, რომელიც მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის კედლიდან დაშორებულია 0,8 მეტრით.

57. კასატორი მიიჩნევს, რომ სარჩელის უარყოფით მას ადგება ზიანი და მოამავალშიც მიადგება, რადგან, მოპასუხის ეზოში განთავსებული კაკლის ხე გაიზარდა და საფრთხე შეექმნა მოსარჩელის საცხოვრებელ სახლს, რაც გამოიხატება იმაში, რომ ხე ჩრდილავს სახლს, ხის ტოტებისგან წვიმის დროს ჩამომავალი წყალი ჭერში ჩადის და ნესტიანდება. არსებობს საფრთხე, რომ დაზიანდება საცხოვრებელი სახლის კედლები, რაც საბოლოოდ სახლის ნგრევით დასრულდება.

58. საკასაციო საჩივარში კასატორის ძირითადი პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსსკ-ის 102-ე მუხლი, როდესაც მიუთითა, რომ მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნის დასადასტურებლად მტკიცებულებები არ წარუდგენია.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

60. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

61. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

63. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ შემდეგი დასკვნის გაკეთება: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

64. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია (იხ. დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

65. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე (შდრ: შმიტი შ., რიჰტერი ჰ., მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში გვ.27).

66. საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებული უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ამტკიცებს ის, ვინც ამტკიცებს და არა ის, ვინც უარყოფს.

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

69. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

70. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურ-სამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201)

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

72. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი;

73. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ წარმოადგინა მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებელი.

74. სააკსაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამრთლოს დასკვნას, რომ სწორედ მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა დაედასტურებინა ამ განჩინების პ.1-ში მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები. საქმეზე წარმოდგენილი იქნა საჯარო რეესტრის ამონაწერები და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურის დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ ირღვევა დადგენილი ნორმები და ნაცვლად 5 მეტრიანი დაშორებისა, ხესა და შენობას შორის მანძილი 0,8 მეტრია (ტ.1, ს.ფ. 26-32). სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მის საკუთრებას საფრთხე ექმნება ან/და ადგება ზიანი წვიმის დროს კაკლის ხიდან ჩამონადენი წყლის ზემოქმედების შედეგად. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებლად მოსარჩელემ სასამართლოში წარმოდგინა ფოტოსურათები, თუმცა, აღნიშნული სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ უცნობია, თუ სად და როდის მოხდა მათი გადაღება, რამდენად არის მიზეზშედეგობრივი კავშირი კაკლის ხესა და ფოტოებში არსებულ მდგომარეობას შორის. შესაბამისად, ვერ დადასტურდა სადავო კაკლის ხისგან მომდინარე საფრთხის არსებობა, ასევე, ზიანის მიყენების ფაქტი, რადგან აღნიშნული არ დგინდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით.

75. შესაბამისად, უსაფუძვლობის გამო არა არის გასაზიარებელი წინამდებარე განჩინების პ.30-ში მითითებული კასატორის პრეტენზია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვერ განსაზღვრა, თუ რატომ არსებობს სამშენებლო ნორმები და წესები და მათი დაცვის საჭიროება, სწორედ, რომ ზიანიდან გამომდინარე.

76. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნის გათვალისწინებით, არარელევანტურია ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მსჯელობები მშენებლობის ნებართვის არსებობა-არარსებობასთან, მოპასუხის საკუთრებაში კასატორის შეჭრასთან და უკანონო მშენებლობის წარმოების დაწყებასთან მიმართებით, რადგან ეს საკითხები არ წარმოადგენს განსახილველი დავის საგანს. თუმცა აღნიშნული გავლენას არ ახდენს სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფაზე, რადგან როგორც წინამდებარე განჩინების პ.74-ში აღინიშნა, მოსარჩელემ ვერ დაადსტურა ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობების არსებობა.

77. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას დამატებით მიაქცევს სსკ-ის 178 II მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოჭრას იმ ხის ან ბუჩქის ფესვები, ტოტები, რომლებიც მის ნაკვეთზე გადავიდა. აღნიშნული ნორმა ადგენს თვითდახმარების უფლებას (იხ. ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხლი 178-2, ველი3, თბილისი, 2018 წ.). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული მოწესრიგება კეთილსინდისიერებისა და გულისხმიერების, უფლების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობის პრინციპების, ასევე ნორმის ტელეოლოგიური განმარტების (ratio legis) საფუძველზე, მიზანშეწონილია გამოყენებული იქნეს იმ შემთხვევბის მიმართ, როდესაც ფესვებისა და ტოტებისაგან მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლა ხდება, ან მესაკუთრის უფლებები მნიშვნელოვნად ილახება. „ამასთან, როგორც წესი, საზღვარზე, ორივე მხრიდან გარკვეული ნარგავების არსებობა დაშვებულია. არაერთი ქვეყნის კანონმდებლობა ითვალისწინებს სასაზღვრო მიჯნასთან დაკავშირებით სპეციალურ წესებს, მშენებლობის დასაშვები სიახლოვის, ნარგავების სიმაღლისა და სხვა მსგავს ნორმებს. ზოგადად, პრაქტიკაში შესაძლოა არ ხდებოდეს დისტანციის ზუსტი დაცვა და არღვევს თუ არა მეზობლის ნარგავი მესაკუთრის უფლებებს, სასამართლოს გადასაწყვეტია“ (იხ. თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი (მესამე გამოცემა),თბილისი, 2023 წ., გვ.274.)

78. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

79. განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნა შეეხება უკანონო ხელშეშლის აღკვეთას. მითითებულ მოთხოვნას მოპასუხემ დაუპირისპირა მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებელი. რაც შეეხება სსკ-ის 178-2 ნაწილით გათვალისწინებული მოწესიგების გამოყენებას, აღნიშნული მოცემული დავის საგანს სცდება (საკსაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკასაციო სასამართლოში მხარეთა მორიგების მიზნით გამართულ 2024 წლის 06 თებერვლის სხდომაზე, მოდავე მხარეებმა სსკ-ის 178-2 მუხლით გათავლისწინებული მოწესრიგების გამოყენებასთან დაკავშირებით, ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას.)

80. საკასაციო სასამართლო განუმარტავს კასატორს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე ან სასამართლოს მიხედულებაზე ვერ იქნება დამოკიდებული.

81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოხმობილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ საპატიო მიზეზით არ წარადგინა [სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი]. (შდრ: №ას-1493-1413-2017, 26 იანვარი, 2018 წელი პ.49). რაც შეეხება საკასაციო სასამართლოს, აღნიშნულ ინსტანციაში სსსკ-ის 407-I მუხლის თანახმად, ახალი მტკიცებულების წარდგენა დაუშვებელია (შდრ: სუსგ №ას-1592-2023, 30 იანვარი, 2024 წ.).

82. შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შუამდგომლობას საქმეზე მტკიცებულებების დართვის შესახებ (იხ., ამ განჩინების პ. 28), ამიტომაც კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული ფოტოსურათები (ს.ფ. 80-84).

83. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

84. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს საკითხებზე დადგენილია პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

85. იმის გათვალისწინებით რომ კასატორს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟის სახით 100 ლარი და უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით გადავადებული აქვს 50 ლარის გადახდა, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გათვალისწინებით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 5 ლარის გადახდა (150 ლარის 70%=105 ლარს).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.ნ–ი საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ა.ნ–ს (პ.ნ:........) დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 5 ლარის გადახდა. თანხა ჩაირიცხოს შემდეგ ანგარიშზე : (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).

3. ა.ნ–ის შუამდგომლობა საქმეზე მტკიცებულების დართვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს და კასატორს უკან დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული ფოტოსურათები (ს.ფ. 80-84).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

.