საქმე №ას-31-2023 29 ნოემბერი, 2023 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ჯ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ქ.ც–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 28.10.2022 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ქონების გაყოფა
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.03.2022 წლის გადაწყვეტილებით ქ.ც–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი გ.ჯ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე ცნობილ იქნა მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ნივთების, რომელთა მისამართი და მახასიათებლებია: თბილისი, ........, ს/კ: .........; თბილისი, ......., ს/კ: ..........; თბილისი, ........., ს/კ: .......; თბილისი, ........., ს/კ: ........ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო უძრავი ნივთები“), 1/2 ნაწილის თანამესაკუთრედ.
2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 28.10.2022 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:
3.1. მოსარჩელე და მოპასუხე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 16.07.2017 წლიდან. მეუღლეებს ჰყავთ ერთი შვილი - 14.06.2018 წელს დაბადებული ნ.ჯ–ძე. მოსარჩელე და მოპასუხე ქორწინების პერიოდში ცხოვრობდნენ და ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას ეწეოდნენ მისამართზე: თბილისი, ...... მხარეთა შორის ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილია 2021 წლის ზაფხულიდან, რის შემდეგაც ზემოაღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს მოსარჩელე შვილთან ერთად.
3.2. 27.04.2016 წელს, ერთი მხრივ, ამხანაგობა „ქ.....-სა“ (მენარდე) და, მეორე მხრივ, მოპასუხის მამას - გ.ჯ–ძეს (დამკვეთი)(შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხის მამა“) შორის დაიდო ნარდობის (ე.წ „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება“) ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, რვა თვის ვადაში აეშენებინა და ხელშეკრულების 4.2. მუხლით განსაზღვრულ მდგომარეობაში საკუთრებაში გადაეცა დამკვეთისთვის თბილისში, ..... მშენებარე საცხოვრებელი კორპუსის მე-10 სართულზე საცხოვრებელი ბინა 190 კვ.მ, -1 სართულზე ავტოსადგომი, ასევე - ტერასა. დამკვეთმა იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა ნარდობის საზღაური 100 000 აშშ დოლარი, საიდანაც 20 000 აშშ დოლარი გადახდილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე, ხოლო 80 000 აშშ დოლარი - 30.08.2016 წლამდე.
3.3. საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერების მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულების დადების დღეს მოპასუხის მამამ გადაიხადა ამხანაგობა „ქ.....-ის“ სალაროში 20 000 აშშ დოლარი, ხოლო 10.05.2016 წელს - დარჩენილი 80 000 აშშ დოლარი.
3.4. 30.05.2017 წელს მოპასუხის მამამ განცხადებით მიმართა ამხანაგობა „ქ.....-ის“ თავმჯდომარე გ.ო–ს და თანხმობა განაცხადა, 27.04.2016 წლის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მისაღები უძრავი ნივთები ამხანაგობას გადაეცა მოპასუხისთვის. მიზეზად მითითებულია სხვადასხვა ფინანსური ვალდებულებები და რისკები. ამხანაგობა „ქ.....-ის“ თავმჯდომარე დაეთანხმა უძრავი ნივთების მოპასუხისთვის გადაცემას.
3.5. ზემოაღნიშნული შეთანხმების საფუძველზე, 11.09.2018 წელს ამხანაგობა „ქ.....-მა“ მოპასუხეს საკუთრებაში გადასცა თბილისში, ....... აშენებული საცხოვრებელი კორპუსის მე-10 სართულზე მდებარე ბინა №34ა, 110,6 კვ.მ, ს/კ: .......; 15.10.2019 წელს ამავე საცხოვრებელი კორპუსის სართულ -1-ზე მდებარე ავტოსადგომი №.., 18 კვ.მ, ს/კ: ........; 15.10.2019 წელს მე-10 სართულზე მდებარე ბინა №35ა, 79.5 კვ.მ, ს/კ: .........; 22.06.2021 წელს კორპუსის მე-11 სართულზე მდებარე 164 კვ.მ ტერასა, ს/კ: ...........
3.6. მოპასუხისთვის უძრავი ნივთების გადაცემის თარიღების შესაბამისად, საჯარო რეესტრში მის სახელზე დარეგისტრირდა საკუთრების უფლება და იგი აღირიცხა სადავო უძრავი ნივთების მესაკუთრედ.
3.7. მოპასუხის მამას ჰქონდა შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება სს „ს.ბ–ის“ წინაშე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.10.2018 წლის განჩინებით მხარეები მორიგდნენ იმ პირობით, რომ 18.09.2019 წლამდე სს „ს.ბ–ი“ მოპასუხის მამის უკანონო მფლობელობიდან არ გამოითხოვდა თბილისში, ...... გამზირზე მდებარე ბინას, თუ ამ ვადის დადგომამდე იგი გაიხდიდა ჯამში 56 658 აშშ დოლარს. აღნიშნულ განჩინებაზე 01.10.2019 წელს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. ამავე სასამართლოს 07.07.2020 წლის გადაწყვეტილებით სს „ს.ბ–ის“ სარჩელი მოპასუხის მამის მიმართ, საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
3.8. მოპასუხის მამა არის შპს „ფ–ის“ (100%), შპს „ქ–ის“ (80%) და შპს „ა–ის“ (47.4%) წილის მესაკუთრე. 16.10.2015 წელს შპს „ფ–მა“ შპს „ფ.მ–ს“ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა თბილისში, ........ გამზირზე მდებარე უძრავი ნივთი, საკადასტრო კოდით: .......... ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 290000 აშშ დოლარით.
3.9. 24.05.2021 წელს მოპასუხემ შპს „ა–ისგან“ აიღო სარგებლიანი სესხი 11500 ლარი. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მის სახელზე რეგისტრირებული ავტოსადგომი, საკადასტრო კოდით: ........ 15.07.2021 წელს მოპასუხემ შპს „ა–ისგან“ კვლავ აიღო სარგებლიანი სესხი 16000 ლარი და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა იგივე უძრავი ნივთი. 2021 წლის სექტემბრიდან 2022 წლის იანვრის ჩათვლით მოპასუხემ შპს „ა–ს“ გადაურიცხა სხვადასხვა თანხა სესხის დაფარვის მიზნით.
3.10. მოპასუხე მიუთითებს, რომ ის უძრავი ქონება, რომლის 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობასაც ითხოვს მოსარჩელე, შეძენილი არ არის მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში, კერძოდ, უძრავი ნივთი შეძენილია მოპასუხის მამის მიერ, რომელმაც შვილს მოპასუხეს აღნიშნული უძრავი ნივთები გადასცა ორი მოტივით, ერთ შემთხვევაში, ფინანსური ვალდებულებისგან თავის არიდების მიზნით, ხოლო, მეორეს მხრივ, საცხოვრებლად აჩუქა ინდივიდუალურად მას და არა ოჯახს.
3.11. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1158-ე, 1164-ე, 1168-ე მუხლებით და განმარტა, რომ ქონების შეძენის პერიოდს მეუღლეთა საერთო საკუთრებად მისი მიჩნევისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს. ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, ამიტომ დავის არსებობის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი საკმარისი საფუძველია ამ ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. პალატის მოსაზრებით, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება გულისხმობს ქორწინების პერიოდში შეძენილ ყოველგვარ ქონებას, რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით. მეუღლეებს თანაბარი უფლებები აქვთ ქონებაზე იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. მეუღლეთა საერთო ქონება არის ქონება, რომელიც მეუღლეებმა ერთობლივად შეიძინეს. შეძენაში, რა თქმა უნდა, არ იგულისხმება მხოლოდ ფულადი თანხის გადახდა, არამედ ორივე მეუღლის ნება მიმართულია ქონების მათ საკუთრებაში გადასვლაზე.
3.12. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ სადავო უძრავი ნივთების რეალური მესაკუთრეა მოპასუხის მამა და მასზე სადავო უძრავი ნივთები მხოლოდ ფორმალურად არის აღრიცხული. პალატის მითითებით, მართალია, სადავო უძრავი ნივთების ღირებულება გადახდილია მოპასუხის მამის მიერ, მანვე უზრუნველყო ბინა რემონტითა და ავეჯით, თუმცა მხოლოდ აღნიშნული გარემოებები ვერ აქცევს მას უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, რადგან ცალსახაა მისი მხრიდან მოპასუხისთვის სადავო უძრავი ნივთების გადაცემის შესახებ ნების გამოვლენა, ხოლო ის გარემოება, რომ მამა-შვილს შორის არსებული ურთიერთობა ატარებდა მოჩვენებით ხასიათს, მოპასუხის მამის მიერ გამოვლენილი ნება არაკანონიერი იყო და მიზნად ისახავდა მხოლოდ ფინანსური ვალდებულებებისგან თავის არიდებას, კანონით დადგენილი წესით დადასტურებული არ არის. პალატამ გამოიკვლია ის გარემოებები, რასაც მოპასუხე მის ფორმალურ მესაკუთრედ გახდომას (მამის მხრიდან შესასრულებელი ვალდებულებების არსებობას) უკავშირებდა და დაადგინა, რომ სს „ს.ბ–ის“ მიმართ არსებული ვალდებულება, ერთ შემთხვევაში, უზრუნველყოფილი იყო ....... გამზირზე მდებარე კონკრეტული უძრავი ქონებით, რომელიც დავის გადაწყვეტამდე პირდაპირ საკუთრებაში გადაეცა ბანკს და ეს უკანასკნელი უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას ითხოვდა, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, სს „ს.ბ–ის“ სარჩელი საერთოდ არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, ორივე დავა 2019-2020 წლებში მიმდინარეობდა, მაშინ, როდესაც მოპასუხის მამამ შვილის სასარგებლოდ ქონება ჯერ კიდევ 2017 წელს დათმო. რაც შეეხება ირანელ პარტნიორებთან ......... გამზირზე მდებარე ობიექტის გასხვისების გამო წარმოშობილ დავას, აღნიშნულ დავაზე მოპასუხე მოპასუხის მამა ვერ იქნებოდა, რადგან უძრავი ნივთი, რომლიდან გამომდინარეც შესაძლებელი იყო დავის წარმოება, ეკუთვნოდა შპს „ფ–ს“ და არა პირადად მოპასუხის მამას. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ იმ შესაძლო ვალდებულებებს, რომლებზეც მხარე მიუთითებდა, არ შეიძლება კავშირი ჰქონოდა სადავო უძრავ ნივთებზე მოპასუხის მამის სამომავლო უფლებებთან და ობიექტურად განეპირობებინა შვილის სასარგებლოდ მათი მოჩვენებითად გადაცემა.
3.13. მოპასუხის მამის მიერ გამოვლენილი ნების უკანონობას და მოპასუხესთან შეთანხმებით მათი ურთიერთობის მოჩვენებით ხასიათს გამორიცხავს მოწმის სტატუსით გამოკითხული თავად მოპასუხის მამის განმარტებები მასზე, რომ უძრავი ქონების შვილზე გადაფორმება მის მიერ ოჯახის შექმნას უკავშირდებოდა, ბინა ახალდაქორწინებული წყვილის საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი, სასწრაფოდ გარემონტდა და ავეჯი იქნა შეტანილი, რათა ქორწილის შემდეგ მეუღლეები ამ ბინაში გადასულიყვნენ. უდავოა, რომ ბინას და სხვა უძრავ ნივთებს ფლობდნენ მოპასუხე და მისი ოჯახის წევრები, დღემდე კი ბინაში ცხოვრობს მოსარჩელე შვილთან ერთად. ამასთან, საგულისხმოა ის გარემოებები, რომ მოპასუხემ უძრავი ქონების ნაწილი (ავტოფარეხი) ორჯერ გამოიყენა თავისი ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალებად, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ იგი სრულად და რეალურად იყო დაუფლებული უძრავ ქონებას, სარგებლობდა და განკარგავდა მას საკუთარი შეხედულებისამებრ. შესაბამისად, არ არსებობდა რაიმე ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი საფუძველი მოპასუხის სადავო უძრავი ნივთების ფორმალურ მესაკუთრედ მიჩნევისათვის.
3.14. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ ქონება მიიღო ინდივიდუალურად, მხოლოდ მან, საჩუქრის სახით. პალატის მოსაზრებით, სადავო საცხოვრებელი სახლი და მასთან დაკავშირებული სხვა უძრავი ნივთები, რომელიც მოპასუხის საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში აღირიცხა ქორწინების განმავლობაში, მართალია, მოპასუხის მამის ფულითაა შეძენილი, თუმცა მთლიანი ოჯახისათვის იყო განკუთვნილი და როგორც საჩუქარი, მოკლებული იყო ინდივიდუალური მოხმარების ხასიათს, რამეთუ მოწმეთა განმარტებების მიხედვით უდავოა, რომ ბინა ახალდაქორწინებული წყვილის საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი, სასწრაფოდ გარემონტდა და ავეჯი იქნა შეტანილი, რათა ქორწილის შემდეგ მეუღლეები ამ ბინაში გადასულიყვნენ. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მამის ქმედება - მოპასუხისთვის უძრავი ნივთების გადაცემა, ემსახურებოდა ოჯახის საერთო ინტერესებს და გამიზნული იყო მხარეთა მიერ ერთობლივად სარგებლობისათვის. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო უძრავ ნივთებზე მეუღლეთა საერთო საკუთრების უფლება არ ვრცელდებოდა, ეკისრებოდა მოპასუხეს, რაც ვერ დაძლია, კერძოდ, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების სათანადო დადასტურება მასზე, რომ იგი არ იყო უძრავი ქონების რეალური მესაკუთრე და სადავო ქონება, მათ შორის, ბინა, რომელშიც მეუღლეები ერთობლივად ცხოვრობდნენ და ამჟამადაც ცხოვრობს მოსარჩელე შვილთან ერთად, წარმოადგენდა ინდივიდუალური სახით მიღებულ საჩუქარს. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, რადგან სადავო ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა ქორწინებისთვის განკუთვნილ, მათ მიერ საერთო მეურნეობის წარმოებისთვის და ოჯახის საკეთილდღეოდ მიღებულ უძრავ ქონებას, მოსარჩელეს ჰქონდა უძრავ ნივთებზე თანასაკუთრების რეჟიმის გავრცელებისა და 1/2 წილზე საკუთრების მოთხოვნის უფლება.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
8. საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, ერთ მისამართზე მდებარე სადავო უძრავი ნივთების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის მართლზომიერება.
9. საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ (სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლები) და საერთო თანაზიარ საკუთრებად (სსკ-ის 1158-ე მუხლი). ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. თანაზიარ ქონებად (მეუღლეთა საერთო ქონებად) ჩაითვლება მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ, როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით (შდრ. სუსგ №ას-7-7-2016, 16.03.2016წ; №ას-708-708-2018, 26.07.2019წ.).
10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1158-ე მუხლი ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, ამდენად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. სადავო ქონების თანასაკუთრებად პრეზუმირების ფარგლებში, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის ამ გარემოებას (სუსგ №ას-1426-1346-2017, 02.03.2018წ.). სსკ-ის 1164-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ.
11. დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 16.07.2017 წლიდან. მხარეები ქორწინების პერიოდში ცხოვრობდნენ და ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას ეწეოდნენ სწორედ იმ მისამართზე, სადაც მდებარეობს სადავო უძრავი ნივთები. დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთების ღირებულება გადაიხადა მოპასუხის მამამ და მისივე ნებით, მოსარჩელესთან ქორწინების განმავლობაში, მათ მესაკუთრედ მოპასუხე დარეგისტრირდა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებების, მოწმეთა ჩვენებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების ერთობლივად შეფასების შედეგად მართებულად დაადგინეს და კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, რომ სადავო უძრავი ნივთები მოპასუხის მამამ მოსარჩელისა და მოპასუხის ოჯახის საერთო ინტერესებისთვის შეიძინა და გამიზნული იყო მათ მიერ ერთობლივად სარგებლობისათვის. მოწმის სტატუსით გამოკითხულმა თავად მოპასუხის მამამ განმარტა, რომ ბინა ახალდაქორწინებული წყვილის საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი, სასწრაფოდ გარემონტდა და აღიჭურვა ავეჯით, რათა ქორწილის შემდეგ მეუღლეები ამ ბინაში გადასულიყვნენ. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მხარეები ქორწინების პერიოდში მართლაც ცხოვრობდნენ და ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას ეწეოდნენ ამ ქონებაში. მხარეთა შორის ქორწინების შეწყვეტის შემდეგ კი აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს მოსარჩელე შვილთან ერთად.
12. ქორწინების განმავლობაში მიღებული საჩუქრის იურიდიულ ბუნებასთან დაკავშირებით ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „მიუხედავად იმისა, რომ სადავო უძრავი ქონება მოპასუხემ მამის ნაჩუქარი ფულით შეიძინა, იგი მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებად ვერ იქნება მიჩნეული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის მიერ საჩუქრად მიღებული ნივთის საკუთრების ფორმის (ინდივიდუალური თუ საერთო) განსაზღვრისათვის, არსებითი მნიშვნელობისაა, დადგინდეს მჩუქებლის ნება. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მამის ნება მოპასუხის ოჯახის კეთილდღეობისათვის ზრუნვისაკენ იყო მიმართული და ოჯახის საერთო მიზნებს ემსახურებოდა, რაც დასტურდება იმ გარემოებით, რომ სადავო უძრავ ქონებაში მოპასუხე თავის მეუღლესთან და შვილთან ერთად ცხოვრობდა“ (სუსგ №ას-963-2018, 25.04.2019წ., პუნ. 22; შდრ. ასევე - სუსგ-ებს: №ას-1314-2020, 22.02.2022წ., პუნ. 22; №ას-1413-2022, 30.03.2023წ.).
13. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ჩუქება განხორციელებულია მხოლოდ ერთი მეუღლის სასარგებლოდ, აწევს იმ მეუღლეს, რომლის ინტერესებშიც ეს შედის (რუსიაშვილი/ქავშბაია/ბატიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი VII, ჭანტურია/რუსიაშვილი (რედ.), 2021, მუხლი 1161, ველი 2). განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ ქონება მიიღო ინდივიდუალურად, მხოლოდ მან, საჩუქრის სახით.
14. ამრიგად, რადგან დადგენილია, რომ საჩუქარი (სადავო უძრავი ნივთები) მოსარჩელისა და მოპასუხის ოჯახის საერთო ინტერესებისა და კეთილდღეობისთვის იყო განკუთვნილი და ემსახურებოდა მათ მიერ საოჯახო მეურნეობის წარმოებას, ერთ-ერთი მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებას არ წარმოადგენს. შესაბამისად, სადავო უძრავი ნივთების თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა.
15. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სადავო უძრავი ნივთების რეალური მესაკუთრე მოპასუხის მამაა და ქონება მოპასუხის სახელზე მოსაჩვენებლად დარეგისტრირდა. მოპასუხემ ვერ შეძლო მითითებული გარემოების სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დადასტურება. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, როგორიცაა: სადავო უძრავი ნივთების მოპასუხისა და მოსარჩელის მიერ ფლობა, ქორწინების შეწყვეტის შემდეგ სადავო ბინაში, შვილთან ერთად, მოსარჩელის ცხოვრება, ერთ-ერთი სადავო უძრავი ნივთის (ავტოსადგომის) მოპასუხის მიერ თავისი ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალებად ორჯერ გამოყენება, გამორიცხავენ კასატორის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
18. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
19. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 6000 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 4200 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. გ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. გ.ჯ–ძეს (პ/ნ: .......) უკან დაუბრუნდეს ნ.ფ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6000 ლარის (საგადახდო დავალება №16777901016, გადახდის თარიღი 18.04.2023წ.) 70% – 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
