საქმე №ას-932-2020 30 ნოემბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ტ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ა.მ–ძე, ლ.მ–ძე, მ.ჯ–ძე, ი.ა–ვა (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, გარიგებათა ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. სს „ტ–მა“ (შემდგომ – ბანკი, მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ა–ვას (შემდგომ - ფილიალის მმართველი, პირველი მოპასუხე) ა.მ–ძის (შემდგომ - მეორე მოპასუხე), ლ.მ–ძის (შემდგომ - მესამე მოპასუხე), მ.ჯ–ძის (შემდგომ - მეოთხე მოპასუხე, ასევე – ერთობლივად მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა გარიგებათა ბათილად ცნობა და ზიანის ანაზღაურება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, პირველი და მეორე მოპასუხე შეთანხმდნენ, რომ ეს უკანასკნელი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ერთ მილიონ აშშ დოლარს დეპოზიტის სახით განათავსებდა ბანკში, ხოლო ფილიალის მმართველი უზრუნველყოფდა ბანკის მხრიდან იმაზე მეტი სარგებლის დარიცხვას, ვიდრე ეს დროის მოცემულ მონაკვეთში, ბანკის მიერ (და, ზოგადად, საფინანსო ბაზარზე) იქნებოდა დადგენილი. სანაცვლოდ, მეორე მოპასუხე თავისივე დეპოზიტით თავდებად დაუდგებოდა პირველ მოპასუხეს, რათა ამ უკანასკნელს, თავისი ნათესავებისა და მეგობრების მეშვეობით, ბანკიდან კრედიტები მიეღო და მერე სარგებლიანად გამოეყენებინა. შედეგად, მოგებული დარჩებოდა ორივე მოპასუხე. ამგვარი შეთანხმება ეწინააღმდეგება საბანკო სფეროში მოქმედ წესებს. მათი უკანონო გარიგების გამო ბანკს მიადგა მატერიალური ზიანი. მეორე მოპასუხის დეპოზიტის განთავსების დღიდან - 2011 წლის 4 აპრილიდან ამ დეპოზიტის დახურვის დღემდე - 2014 წლის 4 აპრილამდე ბანკმა მეორე მოპასუხეს ყოველთვიური სარგებლის გადახდის გზით, სულ 316 273 აშშ დოლარი გადაუხადა. ამავე პერიოდში უკანონო შეთანხმების ფარგლებში, პირველ მოპასუხეზე (მისი ნათესავებისა და მეგობრების მეშვეობით) გაცემული საბანკო კრედიტებიდან ბანკმა პროცენტის (მათ შორის, საკომისიოს) სახით სულ 210 987 აშშ დოლარი მიიღო. აღნიშნულ თანხებს შორის სხვაობა, ანუ ზიანი, რაც მიადგა ბანკს, 105 286 აშშ დოლარია. შესაბამისად, პირველ და მეორე მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ 105 286 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

3. 2012 წლის 8 ნოემბერს მეორე მოპასუხესა და მის შვილს, მესამე მოპასუხეს შორის დადებული გარიგება არის მოჩვენებითი და თვალთმაქცური. გარიგების მიზანი არ ყოფილა დეპოზიტის გადაცემა, გარიგების მიზანი იყო სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი მოთხოვნისაგან თავის დაღწევა და სასამართლო ყადაღისათვის გვერდის ავლა. ანაბრის მესაკუთრე ყოველთვის მეორე მოპასუხე იყო. მესამე მოპასუხის მიერ გაფორმებული თავდებობის ხელშეკრულებები, სინამდვილეში არის მეორე მოპასუხესა და ბანკს შორის გაფორმებული თავდებობის ხელშეკრულებები, რამდენადაც მოქმედებს დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენის იურიდიული ინტერესია, დადგინდეს, რომ მიუხედავად 2012 წლის 8 ნოემბრიდან 2013 წლის 4 აპრილამდე ბანკის დეპოზიტარად ფორმალურად მესამე მოპასუხის არსებობისა, სინამდვილეში დროის ამ მონაკვეთში ბანკის ნამდვილი დეპოზიტარი იყო მეორე მოპასუხე. ამ გარემოების დადგენას მნიშვნელობა აქვს მეორე და მესამე მოპასუხის მიმართ ბანკის მოთხოვნებისა და სამართლებრივი შედეგების განსაზღვრისათვის. ამდენად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი 2012 წლის 8 ნოემბერს დადებული მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება და აღიარებულ იქნეს, რომ სადეპოზიტო ურთიერთობა მეორე მოპასუხესა და ბანკს შორის გაგრძელდა 2012 წლის 8 ნოემბრის შემდეგაც.

4. 2013 წლის აპრილში მეოთხე მოპასუხისათვის მესამე მოპასუხის მიერ დეპოზიტზე განთავსებული თანხების გადაცემა არის მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგებები, რაც ფარული გარიგების დასაფარად და გადასარჩენად გაფორმდა. ბანკსა და მეოთხე მოპასუხეს შორის არსებული ურთიერთობა და ამ უკანასკნელსა და ფილიალის მმართველს შორის ურთიერთობა უნდა შეფასდეს, როგორც მეორე მოპასუხესა და ბანკს შორის და მეორე მოპასუხესა და ფილიალის მმართველს შორის არსებული ურთიერთობა. ამ გარემოებების დადგენას მნიშვნელობა აქვს მეორე და მეოთხე მოპასუხესთან ბანკის მოთხოვნებისა და სამართლებრივი შედეგების განსაზღვრისათვის. ამდენად, ბათილად იქნეს ცნობილი 2013 წლის 4 აპრილს მეორე მოპასუხის მიერ ბანკიდან 379 204 აშშ დოლარისა და 420 000 აშშ დოლარის გატანის სალაროს გასავლის ორდერები და 2013 წლის 4 აპრილს მეოთხე მოპასუხის მიერ ბანკში 370 000 აშშ დოლარისა და 430 000 აშშ დოლარის შეტანის სალაროს შემოსავლის ორდერები და აღიარებულ იქნეს, რომ მეორე მოპასუხე 2013 წლის 4 აპრილის შემდეგაც იყო ბანკის დეპოზიტარი 2014 წლის 4 აპრილამდე.

მოპასუხეთა პოზიცია:

5. პირველმა მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ საპროცენტო განაკვეთები 2011-2013 წლებში მიღებულ იქნა ბანკის სატარიფო კომიტეტის გადაწყვეტილებით, ფილიალის მმართველი კი, ამ გადაწყვეტილებაზე ხელმომწერ პირს არ წარმოადგენს. ბანკს ზიანი არ განუცდია.

6. მოპასუხეებმა წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით არ ცნეს და განმარტეს, რომ არ არსებობდა რაიმე სახის უკანონო შეთანხმება და ბანკთან დადებული ანაბრის ხელშეკრულებები იყო ნამდვილი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინებით – სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10. პალატის მითითებით, მოსარჩელე პირველი და მეორე მოპასუხისათვის სოლიდარულად თანხის დაკისრებას მოითხოვდა მათ მიერ უკანონო გარიგებით მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად, რაც ანაბარზე მაღალი საპროცენტო განაკვეთის დარიცხვით გამოიხატა. 2012 წლის 4 აპრილის სატარიფო საკითხის ფორმის თანახმად, ფიზიკური პირებისათვის, კომიტეტის მიერ დადგინდა მეორე მოპასუხის ანაბარზე დასარიცხი წლიური 12% და 2013 წლის 2 აპრილის სატარიფო საკითხის ფორმის თანახმად, კომიტეტის მიერ დადგინდა მეოთხე მოპასუხის ანაბარზე დასარიცხი წლიური 12%. კომიტეტის ეს გადაწყვეტილებები დამოწმებულია შესაბამისი უფლებამოსილი პირების ხელმოწერით, რომელთაგან არცერთს არ წარმოადგენს არც პირველი და არც მეორე მოპასუხე. შესაბამისად, საპროცენტო განაკვეთის განსაზღვრის თაობაზე მათი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოსარჩელის მხრიდან დადასტურებული არ არის. სარგებლის ოდენობა განსაზღვრულია თვით მოსარჩელე ბანკის სატარიფო კომიტეტის მიერ. ამდენად, პალატის მითითებით, დგინდებოდა, რომ სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა არა მოპასუხეთა მიერ, არამედ თავად მოსარჩელე ბანკის სატარიფო კომიტეტის მიერ. შესაბამისად, აპელანტმა ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა მხრიდან ზიანის (105 286 აშშ დოლარის) მიყენების ფაქტი.

11. აპელანტის მტკიცებით, მესამე და მეოთხე მოპასუხის სახელზე ფორმალურად გაიცა ანაბარი. მეორე მოპასუხე ანაბრის არსებობის მთელ პერიოდში (04.04.11-დან 04.04.14-მდე) იყო ანაბრის მესაკუთრე, ხოლო მესამე და მეოთხე მოპასუხე ფორმალური მეანაბრეები იყვნენ (04.04.13-დან 04.04.14-მდე). ანაბრების ფორმალურად გადაცემით კი, დაიფარა ბანკის ფილიალის ყოფილ დირექტორსა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული კერძო გარიგება, რომლის მიხედვით ეს უკანასკნელი თავისი დეპოზიტით თავდებად დაუდგებოდა პირველ მოპასუხეს ბანკიდან სესხის მიღებაში, სანაცვლოდ კი, უზრუნველყოფდა ბანკის დეპოზიტზე იმაზე მეტი პროცენტის დარიცხვას, ვიდრე ეს დროის მოცემულ მონაკვეთში ბანკში იყო დადგენილი. ეს მტკიცება პალატამ არ გაიზიარა, რადგან, როგორც დაადგინდა, სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა თავად მოსარჩელე ბანკის სატარიფო კომიტეტის მიერ. ამასთან, ის გარემოება, თუ ვისგან მიიღო საანაბრე თანხა მეოთხე მოპასუხემ, ვერ შეცვლიდა საბანკო ურთიერთობებში მეანაბრის სამართლებრივ მდგომარეობას.

კასატორის მოთხოვნა:

12. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ თავდებობის სანაცვლოდ პირველ მოპასუხეს უნდა უზრუნველეყო, ბანკის მიერ მეორე მოპასუხის დეპოზიტზე იმაზე მეტი პროცენტის დარიცხვა, ვიდრე ეს დროის მოცემულ მონაკვეთში ბანკში იყო დადგენილი. პირველ წელს (04.04.2011-04.04.2012) მეორე მოპასუხეს დეპოზიტზე ერიცხებოდა წლიური 10%, დეპოზიტის მეორე წელს (04.04.2012-04.04.2013) – წლიური 12%, ხოლო დეპოზიტის მესამე წელს (04.04.2013-04.04.2014) – წლიური 12%, მაშინ, როდესაც შესაბამისი დროისათვის ბანკში დადგენილი წლიური სადეპოზიტო ტარიფები იყო შესაბამისად: 9%, 8,5%, და 7,5%. მართალია, აღნიშნული მაღალი პროცენტები ბანკის სატარიფო კომიტეტმა დაამტკიცა, მაგრამ მნიშვნელოვანია ფილიალის მმართველის წვლილი იმაში, თუ რატომ მიიღო ბანკის სატარიფო კომიტეტმა ეს გადაწყვეტილება. სატარიფო კომიტეტის ოქმები ნათელს ხდის იმას, თუ რატომ მიანიჭა ბანკმა მეორე მოპასუხეს ესოდენ მაღალი სარგებელი. პირველი მოპასუხე, რომელიც მეორე მოპასუხის თავდებობით (ე.წ. „ქეშქოვერით“) ბანკიდან მისი ნათესავების მეშვეობით კრედიტებს იღებდა, მიღებულ კრედიტზე ბანკს წლიურ 16%-ს უხდიდა. ფილიალი მმართველი არწმუნებდა ბანკის სატარიფო კომიტეტს, რომ მეორე მოპასუხისათვის 12%-ის გადახდა ბანკისათვის მომგებიანი იყო, რადგან ბანკი მეორე მოპასუხისათვის თავდებობით 16%-იან სესხებს გასცემდა. საქმეში წარმოდგენილ თავდებობის ხელშეკრულებებში, რომელსაც ხელს ბანკის მხრიდან პირველი მოპასუხე და, მეორე მხრივ, მეორე მოპასუხე აწერენ, პირდაპირ წერია, რომ ბანკის მიერ გაცემულ კრედიტს (ვისზეც არ უნდა ყოფილიყო იგი გაცემული პირველი მოპასუხის მეუღლეზე, ქვისლსა თუ სიდედრზე), ბანკის სასარგებლოდ წლიური 16% ერიცხებოდა. აქედან გამომდინარე, საკრედიტო კომიტეტი რწმუნდებოდა იმაში, რომ მაღალი პროცენტის მინიჭება ბანკისათვის ხელსაყრელი იყო. ფილიალის მმართველის ამ განზრახვას ადასტურებს მის მიერვე სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულის სახით სასამართლოსათვის მიცემულ ჩვენებაში. ამდენად, სასამართლოს უნდა დაესკვნა, რომ სატარიფო კომიტეტმა მეორე მოპასუხეს მაღალი ტარიფი დაუწესა მხოლოდ ფილიალის მმართველის ძალისხმევით, როცა მან ბანკი დაარწმუნა იმაში, რომ დეპოზიტზე 12%-ის დაწესების სანაცვლოდ, დეპოზიტზე არსებული თანხის გამოყენებით ბანკი კრედიტს 16%-ად გასცემდა.

13. სასამართლოს დასკვნა, რომ – რაკი მეორე მოპასუხის დეპოზიტზე სარგებლის ოდენობა განსაზღვრა ბანკის სატარიფო კომიტეტმა, ამიტომ, მეორე და მესამე მოპასუხეს შორის უკანონო გარიგება არ არსებობს, დაუსაბუთებელია. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული საფუძვლით ბანკის მეორე და მესამე სასარჩელო მოთხოვნების უარყოფა. მე-2 და მე-3 სასარჩელო მოთხოვნებში მითითებულ გარიგებათა მოჩვენებითობისა და თვალთმაქცურობის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია, რაც გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობას ადასტურებს. სასამართლოს მსჯელობა, რომ ვისგან მიიღო საანაბრე თანხები მეოთხე მოპასუხემ ვერ შეცვლის საბანკო ურთიერთობებში მეანაბრის, მხარის სამართლებრივ პოზიციას, მცდარია.

14. სადავო გარიგებები მოჩვენებითია (ანუ მათი მიზანი არ ყოფილა მეორე მოპასუხის მიერ დეპოზიტის შვილისა და რძლისათვის გადაცემა, ანუ ანაბარზე საკუთრების უფლების რეალური გადაცემა, არამედ ისინი მხოლოდ მოსაჩვენებლად იქნა დადებული) და, ამავდროულად, გარიგებები თვალთმაქცურია (მათ უნდა დაეფარათ მეორე მოპასუხის რეალური მეანაბრეობა). გარიგების მოჩვენებითად და თვალთმაქცურად აღიარების შემთხვევაში გამოირიცხება დასკვნა, რომ მოჩვენებითი გარიგების მხარემ (ამ შემთხვევაში მეოთხე მოპასუხემ) თანხები მიიღო. რა იყო მოჩვენებითი გარიგებების დადების საფუძველი? ეს იყო კრედიტორ აშიხმინის ფინანსური პრეტენზიები მეორე მოპასუხის მიმართ. 18.10.2012 წლის სააღსრულებო ფურცელი მეორე მოპასუხის ქონებასა და საბანკო ანგარიშებზე ყადაღის დადების შესახებ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ბანკში მის დეპოზიტს დაკარგვის საფრთხე შეექმნა. ამიტომაც, 12.11.2012 წლის მოთხოვნის უფლების დათმობის მოჩვენებითი ხელშეკრულებით მეორე მოპასუხემ ანაბარზე მოთხოვნის უფლება შვილს - მესამე მოპასუხეს დაუთმო. 19.11.2013 წლის სააღსრულებო ფურცელი ადასტურებს იმას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 14.02.2013 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/13352-12 კანონიერ ძალაში შევიდა 2013 წლის 30 სექტემბერს. ეს მტკიცებულება საქმისათვის მნიშვნელოვანია, რადგან ხსნის, თუ რა გახდა მესამე მოპასუხისაგან მეოთხე მოპასუხის სახელზე ანაბრის თვალთმაქცური გარიგების მეშვეობით გადატანის საფუძველი. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ზემოაღნიშნული მტკიცებულებანი და არგუმენტები, რითიც დაარღვია სსსკ-ის 105.2 მუხლი.

15. გარდა ამისა, გაუგებარი რჩება სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა თუ არა ბანკის იურიდიული ინტერესი დავის საგნის (მეორე და მესამე სასარჩელო მოთხოვნების) მიმართ. სააპელაციო სასამართლომ, ერთი მხრივ, ძალაში დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელმაც დავის საგნის მიმართ ბანკის იურიდიული ინტერესი უარყო, ხოლო, მეორე მხრივ, სააპელაციო სასამართლომ ბანკის სარჩელი მე-2 და მე-3 სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის (და არა იურიდიული ინტერესის არარსებობის) გამო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

16. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების გაცნობის შემდეგ მიდის დასკვნამდე, რომ ამ კუთხით მას დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარუდგენია.

18. მოსარჩელეთა მოთხოვნა იმ ზიანის ანაზღაურებაა, რომელიც მათ მიადგათ პირველი და მეორე მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით. ეს სამართლებრივი შედეგი გამომდინარეობს სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის (1.თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. 2.ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების დანაწესიდან.

19. კანონით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი).

20. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მეორე მოპასუხისათვის ანაბარზე ტარიფი - წლიური 12% ბანკის სატარიფო კომიტეტმა დაადგინა, ისევე, როგორც მეოთხე მოპასუხის ანაბარზე. კომიტეტის აღნიშნული გადაწყვეტილებები დამოწმებულია შესაბამისი უფლებამოსილი პირების ხელმოწერით, რომელთაგან არცერთს არ წარმოადგენს ფილიალის მმართველი. რაკი სარგებლის ოდენობა განსაზღვრულია თვით მოსარჩელე ბანკის სატარიფო კომიტეტის მიერ, არ დასტურდება მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება.

21. პალატა განმარტავს, რომ „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლზომიერი ქმედება კი, არა მარტო სამართლის ნორმათა მოთხოვნების დაცვას გულისხმობს, არამედ ზოგად მოვალეობას, რომ პირმა თავისი ქმედება/ურთიერთობა ადამიანებისა და საგნების მიმართ ისე წარმართოს, რომ არავინ და არაფერი დააზიანოს. ამდენად, გულისხმიერების სტანდარტის დარღვევისა და სავალდებულო ქცევის წესიდან გადახვევის საფუძველზე ქმედება შესაძლოა, მართლსაწინააღმდეგოდ მივიჩნიოთ. შედეგის მართლწინააღმდეგობისაგან განსხვავებით, როდესაც მართლწინააღმდეგობას განაპირობებს აბსოლუტური უფლების უშუალო დარღვევა, თავად ქმედების მართლწინააღმდეგობისათვის განმსაზღვრელია ზიანის მიმყენებლის ვალდებულების ფარგლები - სამოქალაქო ბრუნვის თავისებურებების გათვალისწინებით, შეესრულებინა ან თავი შეეკავებინა გარკვეული მოქმედებისაგან, რათა თავიდან აეცილებინა ზიანი.

22. იმ პირობებში, როდესაც პროცენტის განსაზღვრის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღება პირველი მოპასუხის უფლებამოვალეობებში არ შედიოდა და ის რამდენიმე კაცისაგან ჩამოყალიბებულმა კომიტეტმა (რომლის წევრი არ იყო ფილიალის მმართველი) მიიღო, ცხადია, მოპასუხეს ბრალად ვერ შეერაცხება იმ გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც მას არ მიუღია და ვერც ამ გადაწყვეტილების შედეგად დამდგარ ზიანზე ვერ იქნება პასუხისმგებელი.

23. რაც შეეხება სადავო გარიგებათა მოჩვენებითობის საფუძვლით ბათილობას, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილინებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი, ე.ი. ახდენენ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევის სიმულაციას. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (შდრ: სუსგ №ას-976-908-2017, 22 იანვარი, 2018 წელი, პპ: 24-26).

24. მოჩვენებითი გარიგების მიზანი, როგორც წესი, მესამე პირის მოტყუებაა. ეს მესამე პირი შეიძლება იყოს როგორც კრედიტორი, ისე სახელმწიფოც. სასამართლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყუება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფაქტი, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის განზრახვა, მაგალითად, ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის გადახდა. თუ შეძენილი უძრავი ქონებით არ სარგებლობენ, ეს არ არის საკმარისი საფუძველი ამ გარიგების მიჩნევისათვის მოჩვენებითად.

25. მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, ვინც ამტკიცებს, რომ არსებობს მოჩვენებითი გარიგება ანუ, მას ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება. სასამართლოსათვის აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ შეთანხმებაზე, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. მაშასადამე, სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის ნორმატიული საფუძვლით გარიგების მოჩვენებითობის ინტერესი შესაძლებელია ჰიპოთეტურად გააჩნდეს იმ პირს, რომლის მოტყუებასაც მიზნად ისახავს გარიგებაში მონაწილე მხარე.

26. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილია იმგვარი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც არ ქმნის გამოყენებული ნორმის (სსკ-ის 56.1 მუხლის) შემადგენლობას, ვინაიდან, როგორც განიმარტა, მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე (მოქმედებდნენ შეთანხმებით), რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. აქედან კი, გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, იმის თაობაზე, რომ ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლების მქონეა არა თავად გარიგებაში ნების გამომვლენი მხარე, არამედ პირი, რომლის უფლებაც ირღვევა ამგვარი ნების შეთანხმებული გამოვლენის შედეგად.

27. განსახილველ საქმეზე, როგორც თავად მოსარჩელე უთითებს, მეორე მოსარჩელემ მოჩვენებითი გარიგებები გააფორმა სხვა - მესამე პირის წინაშე არსებული ვალდებულების შესრულებისათვის თავის ასარიდებლად, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნია ამ გარიგების ბათილობის ინტერესი. ცალკე მსჯელობის საგანია, დასტურდებოდა თუ არა რელევანტური მტკიცებულებებით ბათილობის საფუძვლად მითითებული გარემოებები, თუმცა, ნიშანდობლივია, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის ნორმატიულ მიზანს, სხვათა უფლებების დაცვა, მათი იურიდიული ინტერესის განხორციელებადობა წარმოადგენს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არა ყოველგვარი საფუძვლითაა შესაძლებელი გარიგების ბათილად ცნობა (შდრ. სუსგ №ას-794-2020 24 დეკემბერი, 2020 წელი; №ას-1470-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი).

28. მოსარჩელე ასევე მიუთითებდა, რომ გარიგებების მოჩვენებითად და თვალთმაქცურად მიჩნევას მნიშვნელობა აქვს მეორე და მეოთხე მოპასუხეთა მიმართ ბანკის მოთხოვნებისა და სამართლებრივი შედეგების განსაზღვრისათვის. როგორც სარჩელის, ისე საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან დგინდება, რომ ამაში კასატორი მოიაზრებს, სწორედ, ე.წ. ფარული გარიგებებით ბანკისათვის მიყენებულ ზიანს, რაც დეპოზიტზე მაღალი პროცენტების დარიცხვით გამოიხატა (ბანკის პირველი სასარჩელო მოთხოვნა). როგორც დადგინდა, ბანკის მითითებული ზიანისათვის პასუხისმგებელი არ იყო არც პირველი და არც მეორე მოსარჩელე, ამდენად, ამ მიმართებითაც ბანკის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია.

29. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 410-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ტ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინება;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე