საქმე №ას-1171-2023 26 იანვარი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – ე.ჩ–ძე, გ.ჩ–ძე (მოსარჩელეები)
მოწინააღმდეგე მხარე - ე.გ–ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ივნისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით თ.გ–ის, დ.ჩ–ძის, ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის სარჩელი ე.გ–ის წინააღმდეგ, თანხის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა; ასევე, არ დაკმაყოფილდა ე.გ–ის შეგებებული სარჩელი თ.გ–ის, დ.ჩ–ძის, ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის წინააღმდეგ, ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ივნისის განჩინებით თ.გ–ის, დ.ჩ–ძის, ე.ჩ–ძის, გ.ჩ–ძისა და ე.გ–ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. მოპასუხე - ე.გ–ი ისრაელის მოქალაქეა, მისი მიზანი იყო თბილისში, ......... გამზირზე, აეშენებინა მრავალფუნქციური კომერციული კომპლექსი, რისთვისაც შეიძინა უძრავი ნივთები შესაბამის ტერიტორიაზე. უძრავი ნივთების შეძენის მიზნით, იგი შეუთანხმდა შუამავალს - დ.ჩ–ძეს და მასთან 2008 წლის 17 და 29 აპრილს ხელშეკრულებები გააფორმა;
3.2. სანოტარო წესით გაფორმებული 2008 წლის 14 მაისის N1-6159 უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე თ.გ–მა (გამყიდველი) მოპასუხეს (მყიდველი) გადასცა თბილისში, ......... გამზ. N96/22-ში მდებარე უძრავი ნივთი, ს/კ ......, დაზუსტებული ფართობით 463 კვ.მ მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 800 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, რაც უნდა მიეღოთ: თ.გ–სა (400 000) და ა.ჯ–ვას (400 000). ამავე ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, სხვა ვალდებულებებთან ერთად, მოპასუხემ ივალდებულა ასაშენებელი ძირითადი ფართიდან გამყიდველისთვის გადაეცა 100 კვ.მ გარემონტებული სავაჭრო ფართი პირველ სართულზე. მოპასუხემ ასევე აიღო ვალდებულება, რომ იგი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შენობას მშენებლობის ნებართვის მოპოვებიდან 5 წლის ვადაში ააშენებდა. იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი ვერ უზრუნველყოფდა შენობის აშენებას 5 წლის განმავლობაში, იგი ვალდებული იყო გამყიდველისთვის გადაეხადა მის მიერ მიუღებელი ფართის კომპენსაცია იმ დროისათვის არსებულ საბაზრო ფასებში. აღნიშნულ უძრავ ნივთზე 2008 წლის 27 მაისს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ე.გ–ის საკუთრების უფლება. თ.გ–ისთვის 100 კვ.მ ფართის გადაცემის შესახებ ე.გ–ის ვალდებულება საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღირიცხა 2012 წლის 18 იანვარს;
3.3. სანოტარო წესით გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის 2008 წლის 14 მაისის N1-6167 ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე დ.ჩ–ძემ (გამყიდველი) მოპასუხეს (მყიდველი) გადასცა თბილისში, ......... გამზ. N100-102-ში განთავსებული უძრავი ნივთი, 102.5 კვ.მ ფართობით, მდებარე 3 808 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები, ს/კ .......; ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 916 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. ხელშეკრულების მე-4 მუხლის თანახმად, გამყიდველი იღებდა ვალდებულებას, მყიდველის მიერ მიღებული თანხიდან შეესრულებინა იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულება და უზრუნველეყო იპოთეკის მოხსნა, დარჩენილი თანხიდან 416 000 აშშ დოლარს გამოკლებული იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შესასრულებლად საჭირო თანხა, 416 000 აშშ დოლარი ჩაერიცხებოდათ: დ.ჩ–ძესა (316 000) და თ.ა–ძეს (100 000). გამყიდველმა, ასევე, აიღო ვალდებულება უკანონო ნაგებობებისგან გაეთავისუფლებინა უძრავი ქონება მდებარე თბილისში, ......... გამზ. N100-სა და N102-ში. მყიდველი ასევე იღებდა ვალდებულებას, ასაშენებელი ძირითადი ფართიდან გამყიდველისთვის გადაეცა 400 კვ.მ ფართი ასაშენებელ კომპლექსში: 250 კვ.მ სავაჭრო ფართი (პირველ სართულზე - 100 კვ.მ და მეორე სართულზე - 150 კვ.მ) და 150 კვ.მ საოფისე ფართი, მშენებლობის ნებართვის მიღებიდან 5 წლის ვადაში, გარემონტებულ მდგომარეობაში. აღნიშნული უძრავი ნივთის სხვა უძრავ ნივთებთან გაერთიანების შედეგად, 2008 წლის 23 მაისს, საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ე.გ–ის საკუთრების უფლება. გაერთიანებული უძრავი ნივთის ამონაწერში, 2009 წლის 1 ოქტომბრიდან, დარეგისტრირდა ე.გ–ის ვალდებულება დ.ჩ–ძის მიმართ ასაშენებელ მრავალფუნქციურ კომპლექსში უძრავი ნივთების გადაცემის შესახებ;
3.4. სანოტარო წესით გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის 2008 წლის 14 მაისის N1-6168 ხელშეკრულების საფუძველზე, ე.ჩ–ძემ, ლ.ჩ–ძემ, ნ.ჩ–ძემ, ქ.ჩ–ძემ, გ.ჩ–ძემ და დ.ჩ–ძემ (გამყიდველები) ე.გ–ის (მყიდველი) გადასცეს თბილისში, ......... გამზ. N100-102-ში არსებული, თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება: 182.23 კვ.მ დამხმარე სათავსო და 99,82 კვ.მ სარდაფი, ს/კ ......., რაც გაყიდვის მომენტში დატვირთული იყო იპოთეკით. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 850 000 აშშ დოლარით, რაც უნდა მიეღოთ: დ.ჩ–ძეს (200 000), ნ.ჩ–ძეს (150 000) და ლ.ჩ–ძეს (150 000). გამყიდველებს ნასყიდობის ფასის ნაწილი საბანკო ანგარიშებზე უნდა ჩარიცხვოდათ გასაყიდ უძრავ ნივთებზე რეგისტრირებული იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შესრულების და იპოთეკის გაუქმების მიზნით. ხელშეკრულების 4.5 მუხლის თანახმად, ე.გ–იმ აიღო ვალდებულება, ასაშენებელ მრავალფუნქციურ კომპლექსში, სხვა გამყიდველებთან ერთად, მოსარჩელე გ.ჩ–ძისათვის გადაეცა 50 კვ.მ სავაჭრო ფართი და 50 კვ.მ საოფისე ფართი. ამავე ხელშეკრულებით, მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, რომ იგი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შენობას ააშენებდა მშენებლობის ნებართვის მოპოვებიდან 5 წლის ვადაში და მოსარჩელეს ჩააბარებდა გარემონტებულ უძრავ ნივთებს. 2008 წლის 23 მაისს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ე.გ–ის საკუთრების უფლება აღნიშნულ უძრავ ნივთზე. ე.გ–ის მიერ ნაკისრი ვალდებულება გ.ჩ–ძისთვის უძრავი ნივთების გადაცემის შესახებ საჯარო რეესტრის ამონაწერში აისახა 2009 წლის 7 ოქტომბრიდან;
3.5. სანოტარო წესით გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის 2008 წლის 14 მაისის N1-6171 ხელშეკრულების საფუძველზე ე.ჩ–ძემ, ქ.ჩ–ძემ და გ.ჩ–ძემ (გამყიდველები) ე.გ–ის (მყიდველი) გადასცეს თბილისში, ......... გამზ. N100-102-ში მდებარე თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, 150.66 კვ.მ. ფართობით, ს/კ ........ ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა - 450 000 აშშ დოლარით, რაც უნდა მიეღოთ: დ.ჩ–ძეს (300 000), ე.ჩ–ძეს (230 000) და გ.ჩ–ძეს (170 000). გამყიდველებს ნასყიდობის ფასის ნაწილი საბანკო ანგარიშებზე უნდა ჩარიცხვოდათ გასაყიდ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შესრულების და იპოთეკის გაუქმების მიზნით. ნასყიდობის ხელშეკრულების 4.5 მუხლის თანახმად, მყიდველმა - ე.გ–იმ აიღო ვალდებულება, ამავე ტერიტორიაზე ასაშენებელ მრავალფუნქციურ კომპლექსში ე.ჩ–ძისათვის გადაეცა 200 კვ.მ. ფართობის უძრავი ნივთები: 100 კვ.მ სავაჭრო ფართი, 100 კვ.მ საოფისე ფართი. იმავე ხელშეკრულების 4.6 მუხლის თანახმად, მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შენობას ააშენებდა მშენებლობის ნებართვის მოპოვებიდან 5 წლის ვადაში. 4.8 ქვეპუნქტის თანახმად კიივალდებულა, რომ მოსარჩელეს ჩააბარებდა გარემონტებულ ფართს. 2008 წლის 23 მაისს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ე.გ–ის საკუთრების უფლება აღნიშნულ უძრავ ნივთზე. ე.გ–ის მიერ ნაკისრი ვალდებულება ე.ჩ–ძისთვის უძრავი ნივთების გადაცემის შესახებ საჯარო რეესტრის ამონაწერში აისახა 2009 წლის 7 ოქტომბრიდან;
3.6. მოსარჩელეებმა მიიღეს ხელშეკრულებებით შეთანხმებული ნასყიდობის საგნების ღირებულება. მოპასუხემ წარადგინა მოსარჩელეებთან ანგარიშსწორების დამადასტურებელი საბანკო გადარიცხვის დოკუმენტები. შესაბამისად, უდავოა, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებებით შეთანხმებული საფასურის გადახდის ვალდებულება მოპასუხემ შეასრულა.
3.7. მოსარჩელეებისგან ნაყიდი უძრავი ნივთები მოპასუხის მიერ აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად სს „ს.ბ–ის“ სასარგებლოდ დაიტვირთა იპოთეკით 2009 წლის 24 სექტემბრის იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე. იპოთეკა აისახა საჯარო რეესტრის ამონაწერებში;
3.8. მოპასუხემ (მყიდველმა) ვერ შეასრულა სს „ს.ბ–ის“ მიმართ არსებული სასესხო ვალდებულება, რის შედეგადაც, სესხის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთები აუქციონზე სარეალიზაციოდ იქნა გატანილი. ქონება სს „ს.ბ–მა“ შეიძინა და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს №A12015713-021/003, 20/07/2012 განკარგულების საფუძველზე, უძრავი ნივთების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში 2012 წლის 30 ივლისს დარეგისტრირდა.
4. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა:
4.1. სახელშეკრულებო ზიანი ის ზიანია, რაც სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობით მიადგა მხარეს, ამ ზიანის არსებობის დადგენა პირდაპირ უკავშირდება სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტის დადგენას. თავდაპირველი მოსარჩელეების მოთხოვნა გამომდინარეობს მათსა და მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების პირობების შეუსრულებლობიდან;
4.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. სსკ-ის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების შემძენზე საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია; სსკ-ის 479-ე მუხლით კი, მიწის ნაკვეთისა და სხვა უძრავი ნივთის გამყიდველს ეკისრება ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისა და ამისათვის აუცილებელი საბუთების წარდგენის ხარჯები, თუ მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული;
4.3. მოსარჩელეებთან დადებული ხელშეკრულებების პირობებით, ხელშეკრულებაში მითითებული უძრავი ნივთი მყიდველს უნდა გადასცემოდა მის მიერ შესაბამისი სასყიდლის გადახდის სანაცვლოდ, გარდა ამისა, მყიდველს უნდა შეესრულებინა დამატებითი ვალდებულება: ასაშენებელ შენობაში გამყიდველებისთვის უნდა გადაეცა შეთანხმებული ფართობის სავაჭრო, ან კომერციული დანიშნულების უძრავი ნივთები მშენებლობის ნებართვის მიღების შემდეგ. ეს ვალდებულება საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღრიცხული იყო მყიდველის ვალდებულებების ნაწილში. მართალია, მოდავე მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მიხედვით, საკუთრების უფლება მყიდველს გადაეცემოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისთანავე, შესაბამისად, ამით მიიღწეოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების მიზანი, მაგრამ მყიდველს ეკისრებოდა დამატებითი ვალდებულება, დამატებითი ქონებრივი სიკეთის გამყიდველისთვის გადაცემის სახით, ამიტომ მხოლოდ ამ ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში ჩაითვლებოდა მყიდველის ვალდებულებები შესრულებულად;
4.4. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისას ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი. მითითებული ნორმის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის;
4.5. შესაბამისად, როგორც სახელშეკრულებო, ისე დელიქტური ზიანისას უნდა დადგინდეს შემდეგი ელემენტების: 1. ზიანის, 2. მართლწინააღმდეგობის, 3. ბრალის და 4. მიზეზობრივი კავშირის არსებობა (იხ. სუსგ Nას-167-163-2016, 01/07/2016, §58). ამ ელემენტთაგან, რომელიმე ერთის არარსებობაც კი გამორიცხავს ზიანის გამო პასუხისმგებლობას, ამიტომ, მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს ზიანის მიყენების გამო პასუხისმგებლობის ყველა ელემენტის არსებობა, მოპასუხისთვის კი საკმარისია თუნდაც ერთი ელემენტის არარსებობაში დაარწმუნოს სასამართლო. სასამართლო ცალ-ცალკე შეამოწმებს პასუხისმგებლობის ელემენტების: ზიანის, მართლწინააღმდეგობის, ბრალისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობას მოცემულ სახელშეკრულებო დავაში. ამასთან, სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ზიანის საკითხის გადაწყვეტისას მიზეზობრივი კავშირის დადგენა ცალკე მტკიცებას არ საჭიროებს, რადგან თუ დადგინდა, რომ დაირღვა ხელშეკრულების პირობა, რაც შესრულებაში უნდა გამოხატულიყო, შეუსრულებლობის დადგენა ამტკიცებს დანაკლისის არსებობას, ანუ შეუსრულებლობა პირდაპირ და უშუალო მიზეზობრივ კავშირშია ზიანთან. ზიანის ელემენტის არსებობის დასაბუთების მიზნით, სასამართლო განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ზიანი ის ზიანია, რაც ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიადგა უფლებამოსილ პირს და რაც შეიძლება ანაზღაურდეს კანონის ფარგლებში;
4.6. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო გარემოება იმის თაობაზე, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებებით შეთანხმებული პირობების შესასრულებლად აუცილებელი მრავალფუნქციური კომპლექსის მშენებლობის ნებართვა, მოპასუხე ე.გ–ის არ მიუღია. მოპასუხის მითითებით, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2008 წლის 16 მაისის წერილობითი პასუხის მიხედვით, თბილისში, ......... გამზ. N 100-სა და N 102-ში არსებულ უძრავ ნივთებზე რეგისტრირებული უფლებების შესახებ ინფორმაციაში არ იქნა ასახული გ.ლ–ის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე, მდებარე აღმაშენებლის გამზ. N100-ში ე.გ–იმ გ.ლ–თან წარმართული მოლაპარაკებების მიუხედავად, ვერ დადო მასთან ხელშეკრულება, რის გამოც გამორიცხული იყო კორპუსის დანგრევა და მშენებლობის დაწყება; მშენებლობის ნებართვის მისაღებად აუცილებელი იყო მიწის ნაკვეთების ერთმანეთისგან გამიჯვნა. მეზობელი მიწის ნაკვეთების (........, N102, N104, N98) ამხანაგობათა კრების 2008 წლის 9 იანვრის ოქმით დადგინდა მიწის ნაკვეთების საზღვრები. კრების ოქმი გაასაჩივრა რამდენიმე მეზობელმა, რის შემდეგაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით (საქმე N2/4849-09) ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 9 იანვრის ოქმი და გაუქმდა საზღვრების გამიჯვნა. აღნიშნულის გამო, შეუძლებელი გახდა მშენებლობის ნებართვის აღება. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ საზღვრების გამიჯვნის შესახებ დავა გამოწვეულ იქნა, მათ შორის, მოსარჩელეთა მოქმედებით. ე.გ–იმ განმარტა, რომ მან გასწია სერიოზული სამუშაოები სავაჭრო ცენტრის პროექტის განვითარებისთვის, შედგენილ იქნა შენობის ესკიზები, რომლებიც წარდგენილ იქნა ქ. თბილისის მერიაში. შეგებებულ სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში თავდაპირველმა მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ შეგებებულმა მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომ მან ერთხელ მაინც მიმართა მშენებლობის ნებართვის მისაღებად ქ. თბილისის მერიის შესაბამის სამსახურს და ნებართვა ვერ მიიღო შეგებებული მოპასუხეების ბრალეულობით.
4.7. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ ე.გ–ის არ წარმოუდგენია არც მშენებლობის ნებართვა და არც მშენებლობის ნებართვაზე უარის მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტები. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ისიც კი არ დასტურდება, რომ ამ ნებართვის მისაღებად მხარემ მიმართა ქ. თბილისის მერიის შესაბამის სამსახურს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს და უდავოდ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ თბილისში, ......... გამზირზე ასაშენებელი მრავალფუნქციური შენობის მშენებლობის ნებართვა ე.გ–ის არ მიუღია, ამასთან, არც მიუმართავს ქ. თბილისის მერიის კომპეტენტური სამსახურისთვის მშენებლობის ნებართვის მისაღებად
4.8. სსკ-ის 405-ე მუხლი შეიცავს დებულებებს, რომლებიც მიმართულია იმ მხარის სტიმულირებისკენ, ვინც არღვევს სახელშეკრულებო პირობას, ამ დებულებების მიზანია დამრღვევ მხარეს მისცეს დამატებითი შესაძლებლობა, თუნდაც შეცვლილ ვითარებაში შეასრულოს სახელშეკრულებო ვალდებულება. თუმცა, ეს წესი ყოველთვის არ გამოიყენება. ამ მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელის წარდგენის მიზნისთვის დამატებითი ვადის დაწესების ვალდებულებას არც სსკ-ის 394-ე მუხლი ადგენს. ამ მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, (2) მოვალის მიერ ვადის გადაცილებისას კრედიტორს შეუძლია დაუნიშნოს მოვალეს ვალდებულების შესრულებისათვის აუცილებელი დრო. თუკი მოვალე ამ დროშიც არ შეასრულებს ვალდებულებას, მაშინ კრედიტორს უფლება აქვს ვალდებულების შესრულების ნაცვლად მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. (3) დამატებითი ვადის განსაზღვრა არ არის საჭირო, თუ აშკარაა, რომ მას რაიმე შედეგი არ მოჰყვება, ან როცა არსებობს განსაკუთრებული გარემოებები, რომლებიც ორივე მხარის ინტერესების გათვალისწინებით ამართლებენ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაუყოვნებლივ გამოყენებას.
5. წინამდებარე საქმეში, ერთმნიშვნელოვნად დადგენილი გარემოებაა, რომ მოპასუხემ სახელშეკრულებო პირობები დაარღვია, ეს მოსარჩელეებისთვის იმ მომენტიდან იყო ნათელი, როდესაც მოპასუხემ მშენებლობის ნებართვაც კი ვერ მიიღო, ხოლო მას შემდეგ, რაც დაკარგა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთებზე, აშკარა იყო, რომ მოპასუხისთვის დამატებითი ვადის დაწესებას შედეგი არ ექნებოდა.
6. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისთვის რამდენიმე ელემენტი ერთობლივად უნდა არსებობდეს. ზიანის არსებობის დადგენის შემდეგ უნდა დადგინდეს მართლწინააღმდეგობის არსებობა, როგორც სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის პირობა. „მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე, ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას“ (იხ. სუსგ № ას-1320-2020, 28/01/2021, § 38). ზოგადი წესით, სამოქალაქო სამართალში მართლწინააღმდეგობა არის კანონმდებლობით დადგენილი დანაწესის ან რაიმე ვალდებულების დარღვევა. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში თავისთავად სახეზეა მართლწინააღმდეგობა, რადგან პირი არ ასრულებს კონკრეტულ ვალდებულებას მეორე მხარის წინაშე, რაც მან საკუთარი ნების გამოვლენის შედეგად იკისრა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში. „ამ შემთხვევაში მართლწინააღმდეგობა გამომდინარეობს არა კანონიდან (იხ. სსკ-ის 992 მუხლი), არამედ იმ მბოჭველი ვალდებულების დარღვევიდან, რომელიც მოვალემ ხელშეკრულებით იკისრა (ფარდობითი მართლწინააღმდეგობა) (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, 588).
7. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან, განსახილველი საქმე შეეხება სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას და მოპასუხის ქმედების მართლწინააღმდეგობა პირდაპირ იკვეთება სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფორმით, მოპასუხის ქმედების მართლწინააღმდეგობა ამ საქმეზე დავას არ იწვევს.
8. რაც შეეხება სახელშეკრულებო ზიანის დაკისრებისთვის აუცილებელი ელემენტის ბრალის არსებობას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად იქნა განმარტებული, რომ ბრალეული პასუხისმგებლობის საკითხზე ეის მსჯელობისას ფასდება სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილის ნების და ყურადღებიანობის ხარისხი, ამის მიხედვით განისაზღვრება, იგი განზრახ მოქმედებდა, თუ გაუფრთხილებლობით. ამასთან, პირის ბრალეულობა მხოლოდ ქმედების შედეგისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით არ მოწმდება. სამოქალაქო პასუხისმგებლობის მიზნისთვის, პირის სუბიექტურ განწყობასთან ერთად, მხედველობაში მიიღება ობიექტური კრიტერიუმები, ანუ პასუხისმგებლობის მიზნისთვის პირის ბრალეულად მიჩნევისას, ასევე მოწმდება კონკრეტულ გარემოში მოქმედი გარემოებები, ამ გარემოებების გავლენა ვალდებულების შეუსრულებლობაზე. სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მიზნისთვის, სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება უნდა განიმარტოს 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონტექსტის გათვალისწინებით. სსკ-ის 395-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს. სასამართლოს განმარტებით, ეს ნორმა აწესებს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ვითარებაში მოვალეს პასუხისმგებლობა ეკისრება მხოლოდ ბრალეულობისას, რომლის ფორმებია განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა. ამავე დროს ნორმა უშვებს, რომ ხელშეკრულებით მხარეები შეიძლება შეთანხმებული იყვნენ კონკრეტული ზიანის მიყენებისას პასუხისმგებლობის გამორიცხვაზე. ამასთან, სსკ-ის 395-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია მხარეთა წინასწარი შეთანხმება მოვალის მიერ განზრახი მოქმედებით ვალდებულების დარღვევისას ზიანის ანაზღაურებისაგან მისი გათავისუფლების შესახებ, ანუ მხარეების შეთანხმება იმაზე, რომ გამორიცხონ პასუხისმგებლობა განზრახი მოქმედების შემთხვევაში მიყენებული ზიანის გამო, ბათილია, მაგრამ ეს ნორმა არ გამორიცხავს შეთანხმებას პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლებაზე, თუ ვალდებულება არ სრულდება არა განზრახ, არამედ ობიექტური გარემოებების გამო.
9. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სსკ-ის ნორმები უშვებს სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულებისგან გათავისუფლებას, თუ ვალდებული პირი დაამტკიცებს ბრალეულობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობას. პირის ბრალეულობის გამომრიცხველი შეიძლება იყოს ფორსმაჟორი, სსკ-ის ტერმინით დაუძლეველი ძალა ან სხვა მსგავსი გარემოება, რაც პირდაპირ ხელშემშლელ გავლენას ახდენს ვალდებული პირის მიერ ვალდებულების შესრულებაზე.
10. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ანალოგიური მიდგომით და სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების მიზნისთვის ფორსმაჟორული გარემოების არსებობა უნდა ჩაითვალოს ბრალის გამომრიცხველ გარემოებად, შესაბამისად, ზიანის დაკისრების გამორიცხვის საფუძვლად.
11. მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, საქმეში არ იკვეთება ე.გ–ის ბრალი, ფორს-მაჟორული გარემოებების არსებობის გამო. შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელში მითითებული გარემოებების გარდა, მოპასუხის წარმომადგენელმა ზეპირი ახსნა-განმარტებისას (იხ. 30.06.2020 წ. ახსნა-განმარტება) მიუთითა, რომ ე.გ–ის და სხვა უცხოელი ბიზნესმენების მიმართ დაიწყო პოლიტიკური დევნა 2010 წლიდან, რაც დაკავშირებული იყო იმ მრავალმილიონიან დავასთან, რომელიც განიხილებოდა საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლოში. 2010 წლის მარტში საერთაშორისო საინვესტიციო საარბიტრაჟო სასამართლომ ქ. ვაშინგტონში გამოიტანა გადაწყვეტილება საქმეზე იოანის კარდასოპულოსი და რონი ფუქსი საქართველოს წინააღმდეგ. საქართველოს მთავრობას დაეკისრა 98 191 760 აშშ დოლარი (იმ დროინდელი კურსით დაახლ. 168 889 000 ლარი). საქმეში მნიშვნელოვანი მოწმეები იყვნენ ე.გ–ი და ა.ნ–ი, რომლებმაც მოსარჩელეები რონი ფუქსი და იოანის კარდასოპულოსი დააკავშირეს საქართველოს მთავრობასთან 1990-იან წლებში და ეხმარებოდნენ მოლაპარაკებების წარმოებაში. მხარის მითითებით, გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ საქართველოს სახელმწიფომ დაიწყო დევნა ოთხივე პირის წინააღმდეგ. მათ შორის, ე.გ–ის დააკისრეს კოლოსალური ჯარიმები, აღძრეს სისხლის სამართლის საქმე. 2010 წლის ნოემბერში საგადასახადო შემოწმების საფუძველზე, ე.გ–ის დაეკისრა თითქმის 4 მილიონი ლარი, გადასახადებისგან თავის არიდების გამო, სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის ბრალდებით დაიწყო სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება. ამ პერიოდში 2011 წლის 2 აგვისტოს, ერთი დღეში, ე.გ–იმ დათმო არაერთი უძრავი ქონება სახელმწიფოს სასარგებლოდ, იმავე დღეს შემოსავლების სამსახურმა საჯარო რეესტრს მიმართა სახელმწიფოსთვის გადასაცემ ქონებაზე საგადასახადო იპოთეკის/გირავნობის მოხსნის მოთხოვნით. 2011 წლის 2 დეკემბერს სახელმწიფომ გააფორმა საგადასახადო შეთანხმება ე.გ–ისთან და მის ვალდებულებად დაადგინა სიმბოლური 1 ლარის გადახდა. იმავე დღეს ე.გ–ის იძულებით შეასყიდინეს გამოუსადეგარი, ამორტიზებული ქონება, რასაც მოჰყვა სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა. საქართველოს პროკურატურამ გამოაქვეყნა საინფორმაციო წერილი, რომელშიც დაადასტურა აღნიშნული გარემოებები, იმავე წერილში პროკურატურა მიუთითებდა, რომ 2011-2012 წლებში სახელმწიფო ბიზნესმენებს ზეწოლით ახდევინებდა უზარმაზარ თანხებს დანგრეული ობიექტების შეძენისას. მოპასუხის წარმომადგენელმა ასევე განმარტა, რომ მოსარჩელეებმა დაარღვიეს მასთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების მე-3 მუხლით გაცემული გარანტიები. კერძოდ ისინი იძლეოდნენ გარანტიებს: უძრავი ნივთის ქონებრივი და უფლებრივი ნაკლის არარსებობის შესახებ; იმ საფრთხის არარსებობის შესახებ, რომ არსებობდა მესამე პირის ან ხელისუფლების ორგანოს საჩივარი ან სარჩელი; არ არსებობდა ინფორმაცია და ფაქტები, რომელთა გათვალისწინებითაც გონიერი მყიდველი არ შეიძენდა უძრავ ქონებას ნასყიდობის ფასად/ანდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით. მოპასუხის წარმომადგენელი ხაზს უსვამს, რომ დაუშვებელი იყო თუნდაც ერთი გარანტიის დარღვევა გამყიდველთა მხრიდან. მოპასუხისათვის გადაცემულ ქონებას აღმოაჩნდა უფლებრივი ნაკლი საზღვრების დადგენის შეუძლებლობის კუთხით და ე.გ–ისთვის ცნობილი რომ ყოფილიყო იმ ნაკლის შესახებ, რაც მიწის ნაკვეთებს გააჩნდა, იგი არ შეიძენდა უძრავ ქონებას იმ პირობებით, რაც მშენებლობის ნებართვის აღების შეუძლებლობას გამოიწვევდა (იხ. განცხადება ფაქტობრივი გარემოებების დაზუსტების შესახებ -ტ.3. ს.ფ. 12-13).
12. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გასაზიარებელია ე.გ–ის წარმომდგენლის მსჯელობა, რომ ადგილი ჰქონდა ფორსმაჟორულ გარემოებებს, კერძოდ: (1) სახელმწიფოსგან მის უკანონო დევნას, რაც დაიწყო 2010 წლის მარტიდან, საერთაშორისო საინვესტიციო საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ საქართველოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ, რადგან იგი საქმის მნიშვნელოვანი მოწმე იყო; (2) მოპასუხის მიმართ გამოტანილი იყო აღკვეთი ღონისძიების შესახებ განჩინება და მისთვის შეუძლებელი იყო რაიმე ტიპის სამოქალაქო ვალდებულების შესრულება; (3) მშენებლობის ნებართვის მიღება ვერ მოხერხდა მიწის ნაკვეთის საზღვრების დაუდგენლობის გამო, რაშიც მოპასუხეს, სხვებთან ერთად, ხელი შეუშალეს მოსარჩელეებმაც. ვერ განხორციელდა ერთ-ერთი პირისგან უძრავი ნივთის შესყიდვა, რის გამოც შეუძლებელი იყო შენობის დანგრევა მშენებლობისთვის გამიზნულ ტერიტორიაზე; (4) მოსარჩელეებმა დაარღვიეს მათ მიერ გაცემული გარანტიები, რომელთა არსებობაზე დამოკიდებული იყო ხელშეკრულებების გაფორმება.
13. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გარემოება დამტკიცებულად შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ერთი მხარე მიუთითებს მასზე და მეორე მხარე არ ეწინააღმდეგება ამ მითითებას. ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ (დასაბუთებულ) მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას. მოპასუხის სტადიაზე მოწმდება არა მხოლოდ ის, წარადგინა თუ რა მოპასუხემ შესაგებელი, არამედ, ასევე, წარდგენილი შესაგებელი რამდენად აბათილებს და არყევს (მოსარჩელის განმარტებების საფუძველზე შექმნილ) მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან. სასამართლოს მიერ მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად, ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია, თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ, მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ, რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო, მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.
14. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ ფორსმაჟორულ გარემოებებად დასახელებული გარემოებების არსებობის გამომრიცხველი მტკიცებულებები არ წარუდგენია. შესაბამისად, მოცემული საქმის გარემოებების და შესაბამისი მტკიცებულებების შეფასების და ანალიზის შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ მოცემულ საქმეზე მოპასუხემ შეძლო დაემტკიცებინა მისი ბრალეულობის არარსებობა, ანუ მოსარჩელეების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო მისი პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოების არსებობა. სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების წინაპირობად ვალდებულების შესრულების ხელშემშლელი გარემოება შეიძლება ჩაითვალოს იმ ვითარებაში, თუ ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში შეუძლებელი იყო ამ გარემოების წარმოშობის გათვალისწინება ხელშეკრულების შესრულების დროისთვის, მას აქვს დაუძლეველი ხასიათი, ანუ გადაულახავია და პირდაპირ მოქმედებს ვალდებულების შესრულების საწინააღმდეგოდ; იმგვარი სახისაა, რომ მხარეები არ დადებდნენ ხელშეკრულებას იმ შემთხვევაში, თუ ამ გარემოების შესახებ ეცოდინებოდათ.
15. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მსხვილი საინვესტიციო პროექტის განხორციელებისთვის მნიშვნელოვანია სტაბილური ეკონომიკური გარემოს არსებობა, ეკონომიკური თავისუფლების უზრუნველყოფა. მოპასუხის მიერ აღწერილი გარემოებები, კერძოდ, მის მიმართ წარმოებული სისხლისსამართლებრივი დევნა, აღკვეთის ღონისძიების - პატიმრობის შეფარდება, იმგვარად აუარესებს პირის მდგომარეობას, რომ მას შეიძლება სრულად დაეკარგოს სამშენებლო პროექტის განხორციელების ინტერესი. თუმცაღა, წარმოდგენილ შემთხვევაში უმნიშვნელოვანესია, რომ მოსარჩელეებმა დაარღვიეს მოპასუხისთვის მიცემული გარანტია უფლებრივი ნაკლის არარსებობის შესახებ. გადაცემულ ქონებას აღმოაჩნდა უფლებრივი ნაკლი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ შეუძლებელი იყო მეზობელ მიწის ნაკვეთებთან საზღვრების დადგენა, რაც მოპასუხის წარმომადგენლის მტკიცებით, მოპასუხისთვის ცნობილი რომ ყოფილიყო ხელშეკრულებების დადების დროისთვის, იგი უძრავ ქონებას არ შეიძენდა. დასახელებული უკანასკნელი გარემოება კი წარმოადგენდა პირდაპირ ხელშემშლელ ფაქტორებს, რომელთა თავიდან აცილება მოპასუხეს არ შეეძლო. საგულისხმოა, რომ თავად სამშენებლო ნებართვის მისაღებად მიმართვა და მისი მიუღებლობის ფაქტი, არ გამორიცხავს იმ მარტივ გარემოებას, რომ არსებული საკანონმდებლო დანაწესები ნათლად ადგენს ნებართვის მისაღებად სავალდებულო მოთხოვნებს. ნათელია, რომ სასამართლოში წარმოებული დავები უძრავი ქონების მიჯნის საკითხთან დაკავშირებით, თავად მხარეთა ჩართულობა მიანიშნებს აღნიშნული საკითხის არსებითობაზე, რაც დამაბრკოლებელ გარემოებას წარმოადგენდა სწორედ საინვესტიციო პროექტისათვის. მხოლოდ მითითება, იმასთან დაკავშირებით, რომ ,,ფორმალურად მაინც მიემართა“ სამშენებლო ნებართვისათვის არასერიოზულია და წარმოადგენს არასამართლებრივ არგუმენტს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და მიიჩნია, რომ საქმეზე გამოირიცხა სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელი ელემენტის - ბრალის არსებობა, რაც სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრებაზე უარის თქმის საფუძველია.
16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
16.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს თ.გ–მა, დ.ჩ–ძემ, ე.ჩ–ძემ და გ.ჩ–ძემ, მათ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
16.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით თ.გ–ისა და დ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა, ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო.
16.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
16.4. კასატორთა განმარტებით, უსაფუძვლოა გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტი ფორსმაჟორული გარემოების არსებობის გამო მოპასუხის პასუხისმგებლობის გამორიცხვის თაობაზე. ე. და გ.ჩ–ძეები მიუთითებენ, რომ ე.გ–ის უკანონო დევნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის, იგი მის წინააღმდეგ წარდგენილ ბრალდებაში არ გამართლებულა და არც გამამტყუნებელი განაჩენი გაუქმებულა.
16.5. კასატორთა განმარტებით, მოპასუხე ხელშეკრულების დადებიდან 2 წლის შემდეგ დააკავეს, შესაბამისად, მას რომ ხელშეკრულების შესრულების ნება ჰქონოდა, იგი ვალდებულების შესრულებას გარიგების დადებისთანავე დაიწყებდა.
16.6. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის გარემოებების არასრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად მიიღო გადაწყვეტილება, რაც უკანონოა. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ ე.გ–იმ სამუშაოები გასწია, თუმცა კომპლექსის აშენება იმის გამო ვერ შეძლო, რომ შეძენილი ნაკვეთები გამიჯნული არ იყო და ერთ-ერთი მაცხოვრებელი ვერ დაითანხმა, რის გამოც შეუძლებელი აღმოჩნდა ძველი კორპუსის დანგრევა და ახლის აშენება. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ მოპასუხემ მერიას მშენებლობის ნებართვის მისაღებად მიმართა, რაზედაც უარი მიიღო.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
17. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
19. კასატორთა პრეტენზიის მიხედვით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მოპასუხის პასუხისმგებლობა, ბრალის არარსებობის გამო, დაუსაბუთებლად გამორიცხეს.
20. საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უპირველესად, მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე მიუთითებს. ვინაიდან სსსკ-ის მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა.
21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).
22. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს).
23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლო ობიექტურ საწყისებზე მტკიცებულებათა ყოველმხრივი და სრული გამოკვლევის შედეგად ადგენს მათ იურიდიულ ძალას, კერძოდ, განსაზღვრავს თუ რა გარემოების დადგენა ან პირიქით, უარყოფაა შესაძლებელი. აქ, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება მტკიცებულებათა შეფასება მათი უტყუარობის თვალსაზრისით, რისთვისაც საჭიროა ამ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შემოწმება, მათი დაპირისპირება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან. მტკიცებულებათა შეფასებას კი პროცედურულად მოჰყვება საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა.
24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა (იხ. მ. თოდუა/ ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37.).
25. ვალდებულების დარღვევისას, კანონმდებელმა კრედიტორს მიანიჭა უფლება, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესი განმტკიცებულია სსკ-ის 394-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.
26. ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შდრ. ჰ. ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას.
27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის შემთხვევაში ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი განმტკიცებულია სსკ-ის 408-ე მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-1458-2022, 20.07.2023წ; N ას-62-2022, 28.09,2022წ; N ას-469-2021, 13.04.2022წ; N ას-32-2021, 23.04.2021 წ.; N ას-1843-2018, 05.03.2019 წ.; ას-167- 163-2016, 01.07.2016 წ.).
28. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ზიანის ანაზღაურება სსკ-ის 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებლი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.
29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 394.1-ე მუხლი დამოუკიდებელი და თვითკმარი მოთხოვნის საფუძველია, შესრულების გვერდით, ზიანის ანაზღაურებისას (გარდა ვადის გადაცილებისა). აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა 3) მიზეზობრივი კავშირი 4) ბრალი (იხ. სუსგ N ას-667-2023, 16.11.2023 წ.)
30. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და დასკვნას, რომელიც წინამდებარე განჩინების 13-14 პუნქტებშია ასახული. განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხია მოპასუხის მხრიდან ზიანის მიყენების ბრალეულად განხორციელება, თავის მხრივ, კასატორთა პრეტენზია სწორედ ამ გარემოებას უკავშირდება, რომელთაც მიაჩნიათ, რომ მოპასუხის ბრალეული ქმედება გამოკვეთილია, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობაა.
31. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 1, თბილისი, 2019). ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. კონტინენტურ სამართალში ვალდებულების შეუსრულებლობა, მოვალის ბრალეულობის მიუხედავად, აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის ობიექტურ კატეგორიას, რაც განაპირობებს მეორადი მოთხოვნის უფლებისადმი კრედიტორის ხელმისაწვდომობას, ხოლო ბრალი, როგორც სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის უზოგადესი წინაპირობა, მნიშვნელობას იძენს გამოსაყენებელი მეორადი მოთხოვნის უფლების განსაზღვრისათვის მას შემდეგ, რაც სახეზეა ვალდებულების დარღვევის დასრულებული შემადგენლობა. კრედიტორის ბრალი გავლენას ახდენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობაზე, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე და სანაცვლო შესრულების მოთხოვნის უფლების არსებობაზე აისახება (შდრ. ნ. ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ,,სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 143).
32. სსკ-ის 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ,,მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს“ (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 20, თბილისი, 2019).
33. საკასაციო სასამართლოსათვის სარწმუნო და ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნის გამაქარწყლებელი საფუძველია ე.გ–ის მიერ შესაგებლით კვალიფიციურად შედავებული მისი ბრალის გამომრიცხველი ფაქტობრივი გარემოებების ლოგიკური განვითარება, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგინდა და რასაც საკასაციო საჩივარი ვერ აბათილებს. ე.გ–ის წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება, საერთაშორისო საინვესტიციო საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ საქართველოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ, იმ პირობებში როცა იგი საქმის მნიშვნელოვანი მოწმე იყო; ამასთან, მოპასუხის მიმართ გამოტანილი იყო აღკვეთი ღონისძიების შესახებ განჩინება და მისთვის შეუძლებელი იყო რაიმე ტიპის სამოქალაქო ვალდებულების შესრულება; მიწის ნაკვეთის საზღვრების დაუდგენლობა; ერთ-ერთი მაცხოვრებლისაგან უძრავი ნივთის შესყიდვის შეუძლებლობა და მოსარჩელეთა მიერ გაცემული გარანტიების დარღვევა ქმნის მოვლენათა იმგვარ ჯაჭვს, რაც მართებულად შეფასდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაუძლეველ ძალად, რამაც მოპასუხის ბრალეული პასუხისმგებლობის გამორიცხვა განაპირობა.
34. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ე.ჩ–ძისა და გ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
