საქმე №ას-1384-2019 7 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ თ–ი“ (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 მარტის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 მარტის განჩინებით ა.მ–ისა (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „პირველი კასატორი“) და სს ,,თ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“ ან მეორე კასატორი“) სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, იძულებითი განაცდურისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე კომპანიის 2012 წლის 7 ნოემბრის Nკ-210 ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის - 43119 ლარის (საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით) გადახდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2012 წლის 26 ივნისის Nკ-111 ბრძანებისა და შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში კომპანიის კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე, განსაზღვრული ვადით 1 წლით (იხ. ტომი 1, ს.ფ.15-21);

2.2. დასაქმებულის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების ოდენობა 7700 ლარს შეადგენდა (ტომი 1. ს.ფ. 21);

2.3. 2012 წლის 7 ნოემბერს მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა (ტომი 1, ს.ფ. 22);

2.4. 2012 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში მოპასუხე კომპანიის შენობასთან, კომპანიის პროფკომიტეტის და ყოფილი თანამშრომლების მიერ გაიმართა აქციები, 2012 წლის 14 ივნისიდან 29 ოქტომბრის ჩათვლით კომპანიაში მიღებული თანამშრომლების გათავისუფლების და ამავე პერიოდში გათავისუფლებული თანამშრომლების დაბრუნების მოთხოვნით. 2012 წლის 8 ნოემბერს მოპასუხე კომპანიის შენობის წინ გამართულ აქციაზე გამოქვეყნდა ინფორმაცია კომპანიის ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მყოფი პირების (მათ შორის, მოსარჩელის) თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე;

2.5. მოსარჩელე 2012 წლის 26 ივნისიდან 2012 წლის 7 ნოემბრამდე მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში. აღნიშნულ პერიოდში მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ რაიმე სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა არ გამოუყენებია;

2.6. მოპასუხემ მოსარჩელეს მისი სამსახურიდან გათავისუფლებისას გადაუხადა კომპენსაცია, ორი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით - 15400 ლარი და გამოუყენებელი შვებულების, 28 სამუშაო დღის, ფულადი კომპენსაცია - 9949,24 ლარი;

2.7. მოსარჩელემ სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2015 წლის 5 ნოემბერს წარადგინა (ტომი 1. ს.ფ. 1).

3. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომში - „სშკ“) 37-ე მუხლით დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელის სამსახურიდან უკანონო გათავისუფლებას ჰქონდა ადგილი.

4. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოდავე მხარეთა შორის შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით 2012 წლის 26 ივნისიდან 2013 წლის 25 ივნისის ჩათვლით დაიდო; 2012 წლის 7 ნოემბერს კი მოპასუხემ სამსახურიდან გაათავისუფლა მოსარჩელე ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, რითაც დაარღვია მოსარჩელე დასაქმებულის უფლება, დაირღვა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოპასუხე კომპანიამ აღნიშნა, რომ 2012 წლის 7 ნოემბერს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი (2006 წლის 27 დეკემბრის რედაქცია), რაც არ მოითხოვდა გათავისუფლების შესახებ რაიმე საფუძვლის მითითებას, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა ობიექტური და მართლზომიერი წინაპირობის არსებობიდან გამომდინარე, რადგან საპროტესტო აქციების და გაფიცვების გამო პარალიზებული იყო კომპანიის მუშაობა, საფრთხე შეექმნა მის სტაბილურ ფუნქციონირებას, ჩამოყალიბდა არაჯანსაღი დამოკიდებულება სამსახურეობრივი მოვალეობების მიმართ და ამ მდგომარეობიდან გამოსავალს მხოლოდ საპროტესტო აქციების მონაწილეების მოთხოვნის - მოსარჩელისა და რამდენიმე სხვა თანამშრომლის სამსახურიდან დათხოვნის, - დაკმაყოფილება წარმოადგენდა. მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელე უშუალოდ მონაწილეობდა ზემოაღნიშნული გაფიცული თანამშრომლების მიმართ ზეწოლაში და უშუალოდ იყო მათი სამსახურიდან დათხოვნის ინიციატორი.

5. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე, მოწმის სახით დაიკითხა საპროტესტო აქციებში მონაწილე მოპასუხე კომპანიის არაერთი თანამშრომელი. დაკითხული მოწმეების უმრავლესობამ უარყო მოსარჩელის მონაწილეობა მათი სამსახურიდან გათავისუფლების პროცესში. მხოლოდ ორმა მოწმემ მიუთითა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ მოსთხოვა მათ სამსახურიდან წასვლის განცხადების დაწერა. შესაბამისად, მოწმეთა ჩვენებებით ვერ დადასტურდა მოპასუხე მხარის მიერ მითითებული გარემოებები, მოსარჩელის მხრიდან მათ მიმართ განხორციელებული ზეწოლის შესახებ. მოწმეებმა უარყვეს ფაქტი, რომ მოსარჩელემ აიძულა ისინი დაეწერათ განცხადება სამსახურიდან წასვლის შესახებ.

6. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და განმარტა, რომ ერთწლიანი შრომითი ხელშეკრულების გათვალისწინებით, დასაქმებულის სასარგებლოდ, დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის დაკისრება დასაბუთებული იყო. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან მოცდენა დამსაქმებლის ბრალით იყო განპირობებული და, შესაბამისად, იძულებითი მოცდენით გამოწვეული განაცდურის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა.

7. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სშკ-ის 31.3. მუხლით და აღნიშნა, რომ დავის საგანი ეხება სშკ-ის 38.1. მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის თანხის დაყოვნებას, რომელიც შრომის ხელშეკრულების მართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულისათვის გაცემული ე.წ. „გასასვლელი დახმარებაა“. აღნიშნული სამართლებრივი დატვირთვის კომპენსაცია კი, თავისი არსით, შრომის ანაზღაურებას (ხელფასს) ვერ გაუთანაბრდება. შესაბამისად, იგი დაყოვნების პირგასამტეხლოს დარიცხვას ვერ დაექვემდებარება.

8. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 2012 წლის 7 ნოემბერს. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი 2015 წლის 5 ნოემბერს აღძრა (ს.ფ 1). შესაბამისად, მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა სასამართლოს კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადაში წარუდგინა.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მხარეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივრები. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით მხარეთა საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

12. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

13. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

14. პირველი კასატორის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის თანახმად:

14.1. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ არგუმენტებზე, განაცდურის სახით საწარმოში დადგენილი ყოველთვიური პრემიის დაკისრების მიზანშეწონილობის შესახებ. კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე არ იყო ვალდებული მოსარჩელისთვის ყოველთვიურად გადაეხადა ხელფასზე დანამატის სახით არსებული პრემია (მოსარჩელის ხელფასის 25%), მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოს მოცულობის მიუხედავად. მოპასუხე კომპანიის 2012 წლის 23 ოქტომბრის №256 ბრძანებით დამტკიცებული საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგებისათვის თანამშრომლების მიმდინარე პრემიების შესახებ დებულების 2.8. მუხლის მიხედვით, ყოველთვიური პრემია თითოეულ თანამშრომელზე გაიცემოდა არა ინდივიდუალურად, მის მიერ შესრულებული სამუშაოს ხარისხის მიხედვით, არამედ - იგი ფასდებოდა ქვედანაყოფების საერთო შედეგებით. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ჩაიდენდა დისციპლინურ გადაცდომას, ისიც ისევე მიიღებდა პრემიას, როგორც კომპანიის სხვა თანამშრომლები. შესაბამისად, აღნიშნული დებულებით დასაქმებულისთვის გარანტირებული იყო ყოველთვიური დანამატის (პრემიის) მიღება;

14.2. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების მოთხოვნის არდაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომელიც არ არის აბსოლუტურად იდენტური (ერთგვაროვანი) და საქმეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილ იქნა საპირისპიროს მამტკიცებელი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება. ვინაიდან დადგენილ დროს არ განხორციელდა შრომის ანაზღაურება, სახეზეა სშკ-ის 31.3. მუხლით რეგულირებული შემთხვევა და სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა აღნიშნული ნორმა.

15. მეორე კასატორის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის თანახმად:

15.1. სარჩელი ხანდაზმულია სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4-მე-7 პუნქტების შესაბამისად. მოსარჩელემ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა სამი წლის თავზე გახადა სადავო, რაც გონივრულ ვადად არ უნდა იქნეს მიჩნეული;

15.2. კომპანიაში შექმნილი არაორდინალური ვითარება იძლეოდა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის ვადაზე ადრე შეწყვეტის სამართლებრივ შესაძლებლობას;

15.3. საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა პირებმა: მ.ა–ძემ, ზ.მ–ძემ, ზ.ც–მა და დ.შ–მა ერთმნიშვნელოვნად განუმარტეს სასამართლოს 2012 წლის ივლის-აგვისტოს თვეებში საზოგადოებაში შექმნილი ვითარების თაობაზე, რაშიც თავისი წვლილი პასუხისმგებლობა მოსარჩელეს დააკისრეს. აღნიშნულმა პირებმა სასამართლო სხდომაზე პირდაპირ მიუთითეს გარემოებებზე, რომლებიც ადასტურებდა პირადი განცხადების საფუძველზე თანამდებობიდან განთავისუფლებულ პირთა ნებაზე (მათ შორის, ზ. მ–ძისა და ზ. ც–ის ნებაზე) უშუალოდ მოსარჩელის მხრიდან ზემოქმედების/იძულების ფაქტს. სასამართლოებმა მოწმეთა ჩვენებებს მხოლოდ მოსარჩელის სასარგებლო განმარტება მისცეს და არ შეაფასეს იმ მოწმეების ჩვენება, რომლებმაც მოსარჩელის საწინააღმდეგო ჩვენება მისცეს;

15.4. საქმეს ერთვის 2013 წლის 26 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის 3.2.5. პუნქტით დადგინდა მოსარჩელის კავშირი განთავისუფლებულ პირთა ნების ფორმირებასთან და ამ გარემოების გათვალისწინებით საქმის განმხილველმა სასამართლომ დააკმაყოფილა მოპასუხე კომპანიიდან 2012 წელს განთავისუფლებული პირების სარჩელი. ფაქტია, რომ მოცემულ საქმეზე იგივე ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად სხვაგვარად შეფასდა და განიმარტა;

15.5. სასამართლომ მოსარჩელისთვის გადახდილი საშვებულებო თანხა - 9949,24 ლარი უსაფუძვლოდ არ გამოაკლო გადაწყვეტილებით ასანაზღაურებლად დაკისრებულ საერთო თანხას. იმ დროს მოქმედი შრომის კოდექსი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში გამოუყენებელი საშვებულებო დღეების ფულადი სახით ანაზღაურების ვალდებულებას დამსაქმებელს არ აკისრებდა. ამასთან, შვებულების მოთხოვნის უფლება დასაქმებულს წარმოეშობოდა მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ. შესაბამისად, 2012 წლის 7 ნოემბრის მდგომარეობით მოპასუხეს არ გააჩნდა მოსარჩელისათვის გამოუყენებელი საშვებულებო დღეების ფულადი სახით ანაზღაურების ვალდებულება. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ დავაში (სუსგ საქმე №662-629-2014) შვებულების სახით ანაზღაურებული თანხა ჩათვალა კომპენსაციის სახით გადასახდელ თანხაში.

16. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, იმსჯელებს პირველი კასატორის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიებზე, რომლებიც შეეხება პრემიისა და მოპასუხისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების საკითხებს.

17. მოსარჩელე აპელირებს მოპასუხე კომპანიის 2012 წლის 23 ოქტომბრის №256 ბრძანებით დამტკიცებული საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგებისათვის თანამშრომლების მიმდინარე პრემირების შესახებ დებულების 2.8. მუხლზე, რომლის თანახმად, „სხვა ქვედანაყოფებისათვის პრემიის საერთო ოდენობა სამივე მაჩვენებლის (ელექტროენერგიის რეალიზაციის გეგმის შესრულება, დანაკარგების გეგმის შესრულება, თანამდებობრივი მოვალეობების ხარისხიანი და დადგენილ ვადებში შესრულება) მიხედვით არ უნდა აღემატებოდეს 25%-ს“ (იხ. ტ, I, ს.ფ. 325-326).

18. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კასატორის მიერ მითითებული ნორმიდან არ გამომდინარეობს ის დასკვნა, რომ დასაქმებულისთვის გარანტირებული იყო ყოველთვიური დანამატის (პრემიის) მიღება. სხვა მტკიცებულებაზე კი კასატორს არ მიუთითებია. გამომდინარე აქედან, მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ყოველთვიური პრემიის გადახდის ვალდებულების არსებობა.

19. რაც შეეხება მოპასუხისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების საკითხს, საკასაციო პალატა მიუთითებს სშკ-ის 31-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. შრომის ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ. დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, იძულებითი განაცდურის ანგარიშსწორების დაყოვნების გამო მოპასუხისათვის კანონისმიერი პირგასამტეხლოს (დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%) დაკისრების მოთხოვნა სშკ-ის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან და 31-ე მუხლის მესამე ნაწილიდან გამომდინარეობს, რომლის მიხედვითაც: ა) მხარეებს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა არ უნდა იყოს შეწყვეტილი; ბ) შეთანხმებული შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად უნდა გაიცემოდეს; გ) დამსაქმებელმა უნდა დაარღვიოს ძირითადი ვალდებულება - მან უნდა გადააცილოს შრომის ანაზღაურების შეთანხმებულ ვადას ან საბოლოო ანგარიშსწორების კანონით დადგენილ შვიდღიან ვადას (სშკ-ის 34-ე მუხლი). სშკ-ის 31-ე მუხლის მესამე ნაწილი ვრცელდება მხოლოდ არსებული შრომითი ურთიერთობების იმ სფეროზე, როდესაც შრომის ანაზღაურება (ხელფასი) ყოვნდება (იხ. სუსგ საქმე №ას-268-255-2016, 27 ოქტომბერი, 2016 წელი). შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული კომპენსაცია თავის თავში მოიცავს მათ შორის ხელფასის დაყოვნების გამო შესაძლო ზიანის კომპენსირებას, ამასთანავე, ხსენებული საკითხის მომწესრიგებელი ნორმა - შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილი შეეხება შრომითი მოვალეობის შესრულების პროცესში ხელფასის ან შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სხვა გასაცემლის დაყოვნების და არა შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად მოშლის გამო წარმოშობილი იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაყოვნების საკითხს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1327-2018, 3 ივნისი, 2019 წელი). აღნიშნული თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, თუ გამოვლენილია დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობა, ანუ - ხელშეკრულების მოქმედების (არსებობის) პერიოდში დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის ამ უკანასკნელის მუშაობის გამო ხელფასის (ანაზღაურების) გადახდის ვალდებულების არსებობა და მისი გადახდის დაგვიანება (დაყოვნება) და/ან საბოლოო ანგარიშსწორების გადაუხდელობა. ანაზღაურებაში თუ ანგარიშსწორებაში, რომლის დაყოვნებასაც კანონი, პირგასამტეხლოს სახით, უკავშირებს დაყოვნებული (გადასახდელი, მაგრამ დაგვიანებული) თანხის 0.07%–ის გადახდის ვალდებულებას, არ იგულისხმება იძულებითი განაცდური, ვინაიდან განაცდური წარმოადგენს არა სახელშეკრულებო შეთანხმების, არამედ დამსაქმებლის არამართლზომიერი ქმედების გამო დასაქმებულისათვის დამდგარი ზიანის ანაზღაურების სახეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-461-429-2017, 10 ნოემბერი, 2017 წელი).

21. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2012 წლის 7 ნოემბერს და დავა არ ეხება მიმდინარე შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში ხელფასის დაყოვნებას, მართებულად ეთქვა უარი მოსარჩელის მოთხოვნას 2012 წლის 8 ნოემბრის შემდგომ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის გადახდის თაობაზე.

22. რაც შეეხება მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიას, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელე სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლდა.

23. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე კომპანიამ აღნიშნა, რომ 2012 წლის 7 ნოემბერს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი (2006 წლის 27 დეკემბრის რედაქცია), რაც არ მოითხოვდა გათავისუფლების შესახებ რაიმე საფუძვლის მითითებას.

24. დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით (12.06.2013 წლამდე მოქმედი რედაქციით) დამსაქმებლისათვის მინიჭებული ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, შესაბამისი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამსაქმებლის თვითნებობას, ხოლო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება. გასათვალისწინებელია, ასევე, ის გარემოება, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ეს ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; სუსგ საქმე №ას-293-275-2014, 11 მარტი, 2016 წელი).

25. სსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

26. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოპასუხემ სამსახურიდან გაათავისუფლა მოსარჩელე შესაბამისი საფუძვლის გარეშე შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, რითაც დაარღვია მოსარჩელე დასაქმებულის უფლება.

27. საკასაციო პალატა უპასუხებს ასევე მეორე კასატორის პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

28. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2012 წლის 7 ნოემბერს (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.3. ქვეპუნქტი) ანუ 2013 წლის ივნისში საქართველოს შრომის კოდექსში განხორციელებულ საკანონმდებლო ცვლილებებამდე. სშკ-ის 1.2. მუხლის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. სსკ-ის 129.1. მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს. მოსარჩელემ სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2015 წლის 5 ნოემბერს წარადგინა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.7. ქვეპუნქტი) ანუ შრომით სახელშეკრულებო მოთხოვნებზე დადგენილ სამწლიან ხანდაზმულობის ვადაში და ამ მხრივ მეორე კასატორის პრეტენზია უსაფუძვლოა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მეორე კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2155,99 ლარის 70% – 1509,19 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სს „თ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. სს „თ–ს“ (ს/კ: .......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 28 ოქტომბერს №99079 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2155,99 ლარის 70% – 1509,19 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. ა.მ–ი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი