საქმე №ას-1521-2023 31 იანვარი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ბ.მ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 26 სექტემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს (შემდეგში მოპასუხე, სააგენტო, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) საკასაციო პრეტენზიით დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 სექტემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ბ.მ–ძის (შემდეგში მოსარჩელე ან დასაქმებული) სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის 2019 წლის 1 აპრილის N3321/კ ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დაეკისრა ერთი წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის, თვეში 800 ლარის გადახდა; სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების ნაწილში კი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორის პრეტენზიით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაასკვნეს, რომ დასაქმებულს არ დაურღვევია შრომის შინაგანაწესი. უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელის სამსახურებრივი ფუნქციები არსებითად განსხვავდება სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურის ფუნქციებისგან. მოსარჩელე იყო სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის თანამშრომელი. შესაბამისად, მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურში წარდგენილ განცხადებაზე განმცხადებლისთვის კონსულტაციის გაცემა სცდებოდა მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ სფეროს. ამაზე თავად მოსარჩელეც მიუთითებდა სასამართლო სხდომებზე. ამდენად, ცხადია, რომ იგი უსაფუძვლოდ ჩაერია სხვა თანამშრომლის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა შეზღუდული სააგენტოს მონაცემთა ბაზაზე წვდომა, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სარჩელის დაკმაყოფილებას. აღნიშნული არ აძლევს უფლებას დასაქმებულს პირადი ინტერესების შესაბამისად დაამუშაოს მონაცემები. საჯარო დაწესებულებაში დაცული ინფორმაცია უნდა დამუშავდეს მხოლოდ კონკრეტული, მკაფიოდ განსაზღვრული, კანონიერი მიზნებისთვის. შესაბამისად, არ არის გასაზიარებელი ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ განსახილველ შემთხვევაში შედეგს უნდა მიენიჭოს პრიორიტეტი და არა უშუალოდ ქმედებას. მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დარღვევის (გადაცდომის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, არ არ არსებობდა დასაქმებულის მიმართ უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენების შესაძლებლობა.

3. კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრების ნაწილშიც და მიიჩნევს, რომ არაგონივრულია მოსარჩელისთვის კომპენსაციის სახით ერთი წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის დაკისრება.

4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

4.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 8 იანვრის განჩინებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

8.1. მოსარჩელე 2012 წლის 9 ნოემბრიდან დასაქმებული იყო სააგენტოში;

8.2. დამსაქმებლის 2013 წლის 6 თებერვლის N1638/კ ბრძანებით მოსარჩელე დაინიშნა სსგს-ს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში სპეციალისტის თანამდებობაზე. მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 640 ლარს, 2019 წლის 22 იანვრიდან კი 1000 ლარს (ხელზე მისაღებ 800 ლარს);

8.3. სააგენტოს 2019 წლის 1 აპრილის N3321/კ ბრძანებით დამსაქმებელთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება და იმავე დღიდან მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტისა და სსიპ სახელმწიფო სერვისების სააგენტოს შიდა აუდიტის სამსახურის 2019 წლის 6 მარტის N28/დ დასკვნის საფუძველზე;

8.4. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო სააგენტოს შიდა აუდიტის 2019 წლის 6 მარტის N28/დ დასკვნა, რომლის მიხედვით, დასაქმებულმა დაარღვია „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსითა და სააგენტოს შრომის შინაგანაწესით დადგენილი მოთხოვნები და სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით გაეცნო პირის პერსონალურ მონაცემებს, მათ შორის, განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემებს, რომლის უფლებაც სამსახურებრივად მას არ ჰქონდა.

8.5. სააგენტოს შიდა აუდიტის 2019 წლის 6 მარტის N28/დ დასკვნაში მითითებულია შემდეგი:

8.5.1. 2019 წლის 28 იანვარს სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურს N1651801 განცხადებით მიმართა რუსეთის ფედერაციის მოქალაქემ, რომელმაც საქართველოს მოქალაქეობის საგამონაკლისო წესით მინიჭება მოითხოვა „საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ ორგანული კანონის (შემდგომში ორგანული კანონი) მე-17 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რომლის მიხედვით, სხვა ქვეყნის მოქალაქეს შეიძლება მიენიჭოს საქართველოს მოქალაქეობა, თუ იგი საქართველოში ახორციელებს ისეთ ინვესტიციას ან მან საქართველოში განახორციელა ისეთი ინვესტიცია, რომლითაც სახელმწიფოს ეკონომიკის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს ან შეიტანა. მითითებული განცხადება შესასრულებლად გადაეცა სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურის მთავარ სპეციალისტს, რომელმაც 2019 წლის 29 იანვრის N10006518017 გადაწყვეტილებით განცხადებას დაუდგინა ხარვეზი (განმცხადებელს არ ჰქონდა წარდგენილი ორგანული კანონის მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული გარემოებების არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტები). ხარვეზის შესავსებად განმცხადებელს განესაზღვრა ვადა 2019 წლის 27 თებერვლამდე. ხარვეზის დადგენის შემდეგ, 2019 წლის 31 იანვარს, N1000651801 განცხადება, რომელიც სათანადო წესით დაარქივებული იყო სამსახურში, მოსარჩელემ გაიტანა სამსახურის არქივიდან და მასში გარკვეული ცვლილების შეტანის შემდეგ დაუბრუნა სამსახურს. განცხადების მე-8 პუნქტში, სადაც მიეთითება საქართველოს მოქალაქეობის საგამონაკლისო წესით მინიჭების საფუძვლები, მოხდა ცვლილება. კერძოდ: განცხადებაში შეტანილი ცვლილების შედეგად, საქართველოს მოქალაქეობის საგამონაკლისო წესით მინიჭებას განმცხადებელი ამჯერად ითხოვდა არა განხორციელებული (განსახორციელებელი) ინვესტიციების გამო, არამედ ორგანული კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, რომლის მიხედვითაც, სხვა ქვეყნის მოქალაქეს შეიძლება მიენიჭოს საქართველოს მოქალაქეობა, თუ მას საქართველო საკუთარ სამშობლოდ მიაჩნია და იგი ან მისი წინაპარი არის: საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები ან ამ ტერიტორიიდან იძულებით გადაადგილებული პირი; სხვადასხვა დროს პოლიტიკური მოსაზრებით ან მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გამო ემიგრაციაში წასული პირი;

8.5.2. საქმის გარემოებების დაზუსტების მიზნით, ახსნა-განმარტებები ჩამოერთვათ სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის სპეციალისტებს, მათ შორის, მოსარჩელეს, ამავე სამსახურის უფროსსა და სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამახურის მთავარ სპეციალისტს. გასაუბრება შედგა, ასევე, თბილისის იუსტიციის სახლის ერთ-ერთ ოპერატორთან.

8.5.3. მოსარჩელის განმარტებით, იგი საქმეში წარმოდგენილია, როგორც განმცხადებლის რეკომენდატორი, განმცხადებელი არის მისი მეგობრის ახლობელი და 2019 წლის 28 იანვარს განცხადების დაწერისას, მოსარჩელე თან ახლდა განმცხადებელს. განცხადების წარდგენიდან რამდენიმე დღეში მას დაუკავშირდა მეგობარი, რომელმაც აცნობა, რომ განცხადების განხილვა იყო შეჩერებული და სთხოვა დახმარება. საკითხის გარკვევისას დადგინდა, რომ განცხადებაში მოსანიშნი იყო მოქალაქეობის მინიჭების სხვა საფუძველი. მოსარჩელემ შეიტყო, რომ ახალი განცხადების წარდგენის საჭიროება არ არსებობდა, მხოლოდ ძველ განცხადებაში, მოქალაქეობის მოპოვების საფუძვლების გრაფაში შესაბამისი მითითების გაკეთებით გაგრძელდებოდა საქმის განხილვა, რის გამოც, მოსარჩელემ სააგენტოს სკანერის ჯგუფის თანამშრომელს სთხოვა, განცხადების მისთვის გადაცემა, აუხსნა, რომ განცხადებაში შეცვლიდა ერთ-ერთ რეკვიზიტს და რამდენიმე წუთში უკან დაუბრუნებდა. მოსარჩელემ მიაკითხა იუსტიციის სახლის ოპერატორს, რომელმაც მანამდე აუხსნა მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით როგორ მოქცეულიყო, N1000651801 განცხადებაში შესაბამისი გრაფის მონიშვნის შემდეგ კი სთხოვა, რომ განცხადების ელექტრონული ვერსია განეთავსებინა სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში. მოსარჩელის განმარტებით, იგი მოქმედებდა იუსტიციის სახლის ოპერატორის მითითებების შესაბამისად. მან თავად განმცხადებლის თხოვნით შეამოწმა მიგრაციის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში განცხადების სტატუსი და გაეცნო შეჩერების მიზეზებს, რათა დადგენილ ვადაში აღმოფხვრილიყო ხარვეზი;

8.5.4. სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის სპეციალისტმა განმარტა შემდეგი: მას ევალება სამსახურში შესული და დასკანირებული საბუთების დაარქივება. 2019 წლის 31 იანვარს მის სამუშაო ოთახში შევიდა მოსარჩელე, რომელმაც სთხოვა მოეძებნა N1000651801 საქმე, რომელიც შეეხებოდა მოქალაქეობა-მიგრაციის საკითხს, თუმცა კონკრეტულად ვინ იყო განმცხადებელი, არ ახსოვს. მოსარჩელის თხოვნით მოძებნა მითითებული საქმე და გადასცა მას, რომელმაც მაშინვე დატოვა ოთახი. სპეციალისტმა ვერ მოასწრო წაღებული დოკუმენტის შესაბამის ჟურნალში გატარება. როგორც წესი, მსგავს შემთხვევებში, წასაღები დოკუმენტები რეგისტრირდება საამისოდ გამოყოფილ ჟურნალში, სადაც ხელს აწერს დოკუმენტების წამღები პირი. მოსარჩელემ მხოლოდ ოთახიდან გასვლისას მიაძახა, რომ რამდენიმე წუთში დააბრუნებდა საბუთებს. ცოტა ხნის შემდეგ, იგი მართლაც დაბრუნდა, დააბრუნა წაღებული დოკუმენტები და სთხოვა სპეციალისტს დოკუმენტის ერთ-ერთი გვერდის ელექტრონული ვერსიის შექმნა. სპეციალისტმა, კოლეგიალობიდან გამომდინარე, მისი თხოვნა შეასრულა და, დაბრუნებული დოკუმენტის ელექტრონული ვერსიის შექმნის მიზნით, გადასცა სკანერის ჯგუფში მომუშავე თანამშრომელს. დაარქივებულ მასალას ძირითადად ეცნობიან საქმის მწარმოებლები, ასევე განცხადების მიმღები ოპერატორები, თუმცა, იშვიათ შემთხვევაში, ამ მასალებს ეცნობიან სააგენტოს სხვა თანამშრომლებიც;

8.5.5. სააგენტოს ამავე სამსახურის მეორე სპეციალისტმა განმარტა შემდეგი: მას ევალება სამსახურში შესული განცხადებებისა და თანდართული დოკუმენტების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზებში ელექტრონული ვერსიის შექმნა. 2019 წლის 31 იანვარს მისმა თანამშრომელმა შეუტანა მოქალაქის 2019 წლის 20 იანვრის N1000651801 განცხადება და უთხრა, რომ შეექმნა ელექტრონული ვერსია მოქალაქეობისა და მიგრაციის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში. იმის გამო, რომ ხსენებულ ბაზაში პროგრამულად არ იყო განსაზღვრული დოკუმენტი, რომელზეც შეძლებდა დოკუმენტის ელექტრონული ვერსიის შექმნას, დაუკავშირდა სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურის მთავარ სპეციალისტს, რომელიც განიხილავდა საქმეს. იგი საუბრისას დაინტერესდა, რა მიზნით უნდა მომხდარიყო დოკუმენტის ელექტრონული ვერსიის განმეორებით შექმნა და სთხოვა საკითხის გარკვევაში დახმარება. მისივე განმარტებით, განცხადებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია მიაწოდა, ხოლო დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია შექმნა შესაბამის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში.

8.5.6. სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურის მთავარმა სპეციალისტმა განმარტა შემდეგი: 2019 წლის 28 იანვარს ამავე სამსახურის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში შესასრულებლად დაეწერა N10006შ1801 განცხადება. საქმისწარმოების პროცესში დაადგინა, რომ წარმოსადგენი იყო დამატებითი დოკუმენტი, რის გამოც ამავე წლის 29 იანვრის N1000651801/7 გადაწყვეტილებით განცხადებას დაუდგინა ხარვეზი და ხარვეზის აღმოსაფხვრელად განმცხადებელს განესაზღვრა ვადა 2019 წლის 27 თებერვლამდე. იმავე წლის 31 იანვარს მას დაუკავშირდა სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის სპეციალისტი, რომელმაც სთხოვა პროგრამაში განესაზღვრა დოკუმენტი, რათა საქმეზე დაერთო მოქალაქის განცხადების ელექტრონული ვერსია. მთავარი სპეციალისტი დაინტერესდა, თუ ვის მიერ და რა განცხადება იყო წარმოდგენილი. მისივე განმარტებით, თავდაპირველი, 28 იანვრის განცხადება წარდგენილი იყო სრულად და არ აკლდა არცერთი გვერდი, 31 იანვრის განცხადების შესწავლის შედეგად კი გაარკვია, რომ განცხადების მე-8 პუნქტში შეცვლილი იყო მოქალაქეობის მოპოვების საფუძველი და მხოლოდ ამ ნიშნით განსხვავდებოდა იგი განცხადების თავდაპირველი ვერსიისგან;

8.5.7. სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის უფროსმა განმარტა შემდეგი: იგი უშუალოდ ხელმძღვანელობს ამავე სამსახურის სკანერ ჯგუფს, მას ევალება სამსახურში შესული განცხადებებისა და კორესპონდენციის ელექტრონული ვერსიის შექმნა და სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში განთავსება, შემდგომ მასალების დაარქივება. იმის გამო, რომ დაარქივებული მასალების გაცნობისა და მათზე წვდომის წესი სამსახურს არ გააჩნია, დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, დაარქივებული დოკუმენტები ხელმისაწვდომია არქივში მომუშავე და კონკრეტული საქმის განმხილველი თანამშრომლებისათვის (მაგ. დედნის გაცნობის მიზნით);

8.5.8. თბილისის იუსტიციის სახლის ოპერატორმა განმარტა შემდეგი: მან საქართველოს მოქალაქეობის საგამონაკლისო წესით მინიჭების შესახებ ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში 2019 წლის 28 იანვარს დაარეგისტრირა N10006შ1801 განცხადება. მითითებულ საქმესთან დაკავშირებით, იმავე წლის 31 იანვარს, კონსულტაციის მიზნით მიმართეს სააგენტოს მთავარმა სპეციალისტმა - მოსარჩელემ, თავად განმცხადებელმა და მისმა თანმხლებმა პირმა, რომლის სახელი და გვარი არ იცის. ოპერატორმა მათ გაუწია შესაბამისი კონსულტაცია;

8.5.9. სააგენტოს შიდა აუდიტის სამსახურმა სააგენტოს მონაცემთა ხარისხის მართვის სამსახურიდან გამოითხოვა N1000651801 განცხადებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია, კერძოდ, სააგენტოს მოქალაქეობისა და მიგრაციის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში როდის და რომელმა თანამშრომელმა დაათვალიერა მითითებული საქმე და დადასტურულად მიიჩნია, რომ სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში მითითებული საქმე მოსარჩელემ დაათვალიერა ხუთჯერ – 2019 წლის 30 იანვარს 09:48 საათსა და 10:20 საათზე, 2019 წლის 31 იანვარს 18:23 საათსა და 18:25 საათზე, 2019 წლის 6 თებერვალს 17:57 საათზე;

8.6. მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის არსებობის პერიოდში, სააგენტომ მოსარჩელის მიმართ ერთხელ გამოიყენა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - სასტიკი საყვედური (2018 წლის 2 აგვისტოს N8059/კ ბრძანების საფუძველზე), რაც 2019 წლის 17 იანვარს, №366/კ ბრძანებით ვადაზე ადრე მოეხსნა;

8.7. სააგენტოს ადამიანური რესურსების მართვის სამსახურის 2020 წლის 22 აპრილის №01/78792 წერილის მიხედვით, 2020 წლის 27 თებერვალს დასრულებული რეორგანიზაციის შემდგომ, ახლად ჩამოყალიბებულ თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსასახურში ჯამურად არის 95 საშტატო პოზიცია, რომელთა შორის ვაკანტურია სამსახურის უფროსის ერთი და სამსახურის უფროსის მოადგილის ორი პოზიცია.

9. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დარღვევები არასწორად არ მიიჩნია შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევად, რის გამოც, არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლება დარღვევის არაადეკვატური იყო. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნის მართლზომიერების საფუძვლის შემოწმება.

10. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება (ხელშეკრულებიდან გასვლა) უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1155-1086-2015, 2016 წლის 2 თებერვლის განჩინება; საქმე №ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი; საქმე № ას-549-517-2010, 19 ოქტომბერი, 2010 წელი; საქმე № ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი).

11. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით (სადავო პერიოდში მოქმედი 37-ე, 38-ე მუხლები), რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი „შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული ნორმაცია სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც, ერთის მხრივ, იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და, მეორე მხრივ, დამსაქმებელს - შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. ასე რომ, აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც, შესაძლებელია გამართლებული იყოს, როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე სამსახურში აღდგენა, თუმცა აღნიშნული შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში, მიმართულია ერთგვარად „სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან.

12. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საფუძვლად დაუდო სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 37.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი (ამჟამად მოქმედი კოდექსის 47-ე მუხლი) - დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა, რომლიც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პროპორციულობის პრინციპის გამოყენებისას განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დასაქმებულის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. იხ. სუსგ № ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი).

15. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

16. განსახილველ დავაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებებისა და სააგენტოს შინაგანაწესის 52-ე მუხლის „ა“ (სამსახურებრივ მოვალეობათა შეუსრულებლობა, არაჯეროვანად შესრულება ან მათდამი დაუდევარი დამოკიდებულება) და „ბ“ (სააგენტოს საქმიანობის მარეგულირებელი საქართველოს კანონმდებლობის ან სხვა სამართლებრივი აქტების მოთხოვნათა დარღვევა) ქვეპუნქტების უხეში დარღვევის გამო გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, რაც მოპასუხის აზრით, გამოიხატა დასაქმებულის შემდეგ ქმედებებში: მოსარჩელემ სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ამავე სამსახურის არქივში დაცულ მასალებში დაარქივებული განცხადება გაიტანა დაცული ტერიტორიიდან და მასში ცვლილების შეტანის შემდეგ დააბრუნა უკან; განცხადებაზე დადგენილი ხარვეზის დროულად შესავსებად სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაში გაეცნო საქმისწარმოების მასალებს. დამსაქმებელმა მითითებული საქმის შესწავლის მიზნით, ჩატარებული მოკვლევის (სამსახურებრივი შემოწმების) ფარგლებში, შიდა აუდიტის სამსახურის დასკვნის საფუძველზე, მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ქმედება არსებითად ეწინააღმდეგებოდა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს (რომლის მე-5 მუხლის „ა“ პუნქტის თანახმად, მონაცემთა დამუშავება დასაშვებია, თუ „არსებობს მონაცემთა სუბიექტის თანხმობა“, ხოლო ამავე კანონის მე-6 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტებით - „აკრძალულია განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა დამუშავება“, „ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ მონაცემთა დამუშავება შესაძლებელია მონაცემთა სუბიექტის წერილობითი თანხმობით“).

17. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მოსარჩელე იყო სააგენტოს სხვა სტრუქტურული ერთეულის თანამშრომელი და მისი საქმიანობის სფერო განსხვავდებოდა მოქალაქეობისა და მიგრაციის სამსახურის თანამშრომლის ფუნქციებისგან, ამ უკანასკნელი სამსახურის ელექტრონულ ბაზაში ინფორმაციის შემოწმება (მასზე წვდომა) უნდა შეფასდეს სხვა თანამშრომლის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში უხეშ ჩარევად და შესაბამისად, მოსარჩელის მხრიდან შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევად.

18. მითითებული პრეტენზიის საპასუხოდ, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ იმ უდავო გარემოებას, რომ მოსარჩელე იყო საგამონაკლისო წესით მოქალაქეობის მინიჭების მომთხოვნი პირის ერთ-ერთი რეკომენდატორი და იგი, თავად განმცხადებლის თხოვნით, ხარვეზის მიზეზებში გარკვევის მიზნით, ახორციელებდა სხვადასხვა ქმედებებს - ათვალიერებდა განცხადებაზე დაწყებული საქმის წარმოების მასალებს და ეცნობოდა ხარვეზის დადგენის მიზეზებს. ამასთან, საგულისხმოა, რომ მითითებული ქმედებების განხორციელებისას, მას სათანადო კონსულტირებას უწევდნენ შესაბამისი სფეროს წარმომადგენლები, რაც, ასევე, დასტურდება თავად ამ პირების ახსნა-განმარტებებით (იხ. ტ. 1. ს.ფ 28-34). მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სააგენტოს სამსახურების ელექტრონულ ბაზაზე წვდომისას მოსარჩელის მიმართ რაიმე სახის შეზღუდვას არც თავად მითითებული სამსახურის შინაგანაწესი და არც რაიმე კანონი ან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი არ ადგენს. რაც შეეხება არქივიდან დოკუმენტის გატანა/დაბრუნების საკითხს, საკასაციო პალატა ამ ნაწილშიც იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ვინაიდან სამსახურის შინაგანაწესით არც მითითებული საკითხია (დოკუმენტების არქივიდან გატანა და დაბრუნება) მოწესრიგებული, მოსარჩელის ზემოაღნიშნული ქმედებაც ვერ შეფასდება შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევად, მით უფრო, თუ გავითვალისწინებთ თავად არქივის ერთ-ერთი თანამშრომლის ახსნა-განმარტებასაც, რომ დაარქივებულ მასალას, საქმის მწარმოებლებსა და განცხადების მიმღებ ოპერატორებთან ერთად ზოგიერთ შემთხვევაში, სააგენტოს სხვა თანამშრომლებიც ეცნობოდნენ (იხ. ტ. 1. ს.ფ 30).

19. უზენაესი სასამართლო, კიდევ ერთხელ, ყურადღებას გაამახვილებს შრომითსამართლებრივ დავებში მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე, რომლის დროსაც, ფაქტებზე მითითების ტვირთი და დამტკიცების ტვირთი პროცესის სხვადასხვა მონაწილეს ეკისრება, კერძოდ, დასაქმებული უთითებს სამუშაოდან მისი გათავისუფლებისათვის აუცილებელი სშკ-ის შესაბამისი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობაზე, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7). ამდენად, შრომითისამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებზე, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის მნიშნელოვანი საფუძვლის (“Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი, დამსაქმებელს ეკისრება. კანონმდებლის ასეთი მიდგომა განპირობებულია იმით, რომ შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებში, „სუსტი მხარის“ - დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომა პრიორიტეტულია. ცხადია, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად. მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ. დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი საფუძველი ჰქონდა“ (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 229-231; 258-259.).

20. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო კასატორის მხრიდან დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც ის დაამტკიცებდა, რომ მოსარჩელემ სამსახურებრივი მოვალეობა ნამდვილად უხეშად დაარღვია. საკასაციო სასამართლო საქმეზე უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ქმედებები (განმცხადებლისთვის დადგენილი ხარვეზის მიზეზებისა და მისი აღმოფხვრის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება თავად განმცხადებლისვე თანხმობით), მათი გამომწვევი მიზეზებისა და ამ ქმედებით გამოწვეული შედეგების გათვალისწინებით, არ შეიძლება შეფასდეს იმგვარ გადაცდომად, რომელიც აუცილებელს გახდიდა მოსარჩელის მიმართ ყველაზე მძიმე და უკიდურესი ღონისძიების (სამსახურიდან დათხოვნა) გამოყენებას და გამორიცხავდა თუნდაც პასუხისმგებლობის შედარებით სხვა, უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობას.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებისას დაცულია შრომის სამართალში მოქმედი „Ultima Ratio"-ს პრინციპი (რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იქნას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული), მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების კანონიერების კვლევისას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა საქმის გარემოებები და წარდგენილი მტკიცებულებები, კასატორს კი, არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო შედავება, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი შედეგის გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

22. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ არასწორად განსაზღვრას, საკასაციო პალატა ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს დაუსაბუთებლობის გამო და მიუთითებს საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტზე (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი), რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული ნორმის გამოყენების საკითხზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სხვა საქმეზე განმარტა შემდეგი: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ). ამავე ნორმის მიხედვით, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის მიზნებისთვის ტოლფასი სამუშაო ნიშნავს, როგორც ფუნქციური დატვირთვით, ისე შრომის ანაზღაურების მხრივ მსგავს თანამდებობას.

23. როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი პირი შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 270-272).

24. განსახილველ შემთხვევაში, გამომდინარე იქიდან, რომ წინამდებარე საქმეზე დადასტურებულია სასამართლო გადაწყვეტილების მიღების დროისთვის იმ საშტატო ერთეულის არარსებობა, რომელიც გათავისუფლებამდე ეკავა დასაქმებულს, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის გადახდა.

25. საკასაციო სასამართლო, კომპენსაციის გამოთვლის საკითხთან დაკავშირებით, კასატორის (დამსაქმებლის) პრეტენზიის პასუხად დამატებით განმარტავს, რომ კანონმდებლობით, რაიმე მიდგომა, რაც წინასწარ განჭვრეტადს გახდის საქმეზე სამომავლოდ მისაცემი კომპენსაციის ოდენობას, არ არის დადგენილი, არც რაიმე მეთოდია შემუშავებული, თუ რა გარემოებებისას, რა სახით უნდა მოხდეს გასაცემი კომპენსაციის გამოთვლა. არც მოქმედი შრომის კოდექსი და არც კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი სხვა ნორმატიული აქტი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და/ან მისი გამოანგარიშების წესს. სხვადასხვა ქვეყნების სასამართლო პრაქტიკის განზოგადება კი იძლევა კომპენსაციის გამოთვლის შესაძლებლობას შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა; პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან (ი.ხ. №ას-1300-2020, 24.11.2021).

26. მითითებული განმარტებებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო გონივრულად მიიჩნევს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოსარჩელისთვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობას.

27. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო ასკვნის რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 47.1-ე „ზ“ ქვეპუნქტი), ამავე კოდექსის 38.8 მუხლი (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 48.8-ე მუხლი), ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

28. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 480 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა 27746, გადახდის თარიღი 22.12.2023;) 70% – 336 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე