17 ოქტომბერი 2023 წელი

№ას-393-2023 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ მ.ხ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ.ხ–ძე, ნ.ხ–ძე, ნ.ა–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.ხ–ძემ სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების: ნ.ხ–ძის, ნ.ხ–ძისა და ნ.ა–ძის მიმართ მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 20 აპრილს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის და ამ უძრავ ქონებაზე ნ.ხ–ძისა და ნ.ა–ძის საკუთრების უფლების აღდგენის შესახებ.

2. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

3. თელავის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 20 აპრილს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დამოწმებული უძრავი ნივთის (ს/კ N........) ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება დაუბრუნდა პირვანდელ მესაკუთრეებს: ნ.ხ–ძესა და ნ.ა–ძეს.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება დაემყარა შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ დასაბუთებას:

5.1. 2001 წლის 09 ივლისს ახმეტის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა მ.ხ–ძემ მოპასუხე ნ.ხ–ძის მიმართ და ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ........ მდებარე სახლის მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა.

5.2. ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ.ხ–ძის სარჩელი უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით არ დაკმაყოფილდა.

5.3. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით – მ.ხ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ახმეტის რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ხ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და იგი ცნობილ იქნა სადავო სახლის თანამესაკუთრედ.

5.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით – ნ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით, მ.ხ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

5.5. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ აღნიშნულ დავაში ნ.ხ–ძის ინტერესებს ადვოკატი ნ.ხ–ძე იცავდა.

5.6. 2014 წლის 24 აპრილს მ.ხ–ძემ სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ნ.ხ–ძის მიმართ და მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ სახლზე გაწეული დანახარჯების – 40 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის, 70000 ლარის, დაკისრება მოითხოვა.

5.7. თელავის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით – სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხსენებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ.ხ–ძემ.

5.8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 აპრილის განჩინებით – მ.ხ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 31.03.2015წ. გადაწყვეტილება და შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების საკითხის განსახილველად, საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

5.9. დადგენილია, რომ ზემოხსენებული 15.04.2016წ. განჩინების გამოტანისას ნ.ხ–ძის ინტერესებს ნ.ხ–ძე იცავდა (ტ.1, ს.ფ.16-24).

5.10. 2016 წლის 20 აპრილს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დადასტურებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დედა-შვილმა: ნ.ხ–ძემ და ნ.ა–ძემ 16 000 აშშ დოლარად ნ.ხ–ძეს მიჰყიდეს თანასაკუთრებაში არსებული ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ........ მდებარე 1381 კვ.მ საკარმიდამო ნაკვეთი, მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლით, რომელზეც საკუთრების უფლების მოპოვების მოთხოვნით მოსარჩელე მ.ხ–ძის მიერ წარმართული დავა წარუმატებლად დასრულდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით.

5.11. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით დგინდება, რომ ნასყიდობის საფასური – 16 000 აშშ დოლარი მყიდველმა სრულად გადაიხადა.

5.12. თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით – მ.ხ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ნ.ხ–ძეს მოსარჩელე მ.ხ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 40 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და 2017 წლის 10 ივლისს რაიონული სასამართლოს მიერ გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი (ს.ფ. ტ.1, ს.ფ. 25-29).

5.13. ს.ს.ი.პ. საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიის 2019 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით – მ.ხ–ძის საჩივრის საფუძველზე, ადვოკატ ნ.ხ–ძის მიმართ გამოყენებულია დისციპლინური პასუხისმგებლობის ფორმა, გაფრთხილება.

გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ სამართლებრივი დავის პროცესში, კლიენტის სახელზე რიცხული სახლის გადაფორმებით ადვოკატი ნ.ხ–ძე გასცდა საადვოკატო საქმიანობას, შევიდა სამოქალაქოსამართლებრივი ნორმებით მოწესრიგებული ურთიერთობის ფარგლებში, რაც შემდგომში გახდა ახალი სამართლებრივი ურთიერთობის დაწყების საფუძველი. ადვოკატის მიერ ქონების შესყიდვით, მისი კლიენტი ჩამოშორდა სადავო სახლს და ახალი დავის ფარგლებში ადვოკატმა განაგრძო საპროცესო მხარედ მონაწილეობა, რაც ნ.ხ–ძემ შესაძლოა განახორციელა როგორც პირადი ინტერესების, ასევე, კლიენტის ინტერესების სასარგებლოდ, თუმცა ასეთ ვითარებაშიც, ადვოკატის დამოუკიდებლობის დაკარგვა ვერ იქნება გამართლებული კლიენტის ინტერესების პრიორიტეტულობის პრინციპით. ასეთი ქმედებით საფრთხე ექმნება ადვოკატის, როგორც მართლმსაჯულების სისტემის არსებითი ნაწილის მიმართ კლიენტისა და საზოგადოების სხვა წევრთა ნდობას, რადგან საზოგადოებას ასეთ შემთხვევაში ექმნება რწმენა ადვოკატთა მიმართ, რომლებიც კანონსაწინააღმდეგო საშუალებებით ცდილობენ კლიენტისათვის წარმომადგენლობის განხორციელებას (ტ.1, ს.ფ. 36-43).

5.14. მოსარჩელის მითითებით, აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ინტერესს თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსრულება წარმოადგენს.

5.15. იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის სუბიექტური ინტერესით, არამედ – მატერიალურსამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურსამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა.

5.16. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მ.ხ–ძის მიერ აღძრული აღიარებითი სარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი მოპასუხე ნ.ა–ძის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში საერთოდ არ არის გამოკვეთილი და დასაბუთებული, კერძოდ, პალატის განმარტებით, გაუგებარია, რა შედეგის მომტანი იქნება მოსარჩელისთვის სადავო სახლზე ნ.ა–ძის თანასაკუთრების უფლების აღდგენა, როდესაც ეს უკანასკენელი მისი მოვალე არ არის და თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მ.ხ–ძის სასარგებლოდ თანხის გადახდა მხოლოდ ნ.ხ–ძეს აქვს დაკისრებული. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ ნასყიდობის საგნის ½, ანუ ნ.ა–ძის კუთვნილ წილში (სადავო უძრავი ნივთი ნ.ა–ძისა და ნ.ხ–ძის თანაზიარ საკუთრებაში იმყოფებოდა (სამოქალაქო კოდექსის 173.1 მუხლი) სადავო გარიგების ბათილად ცნობით აღძრული სარჩელის არათუ დაკმაყოფილების, მისი დასაშვებობის სამართლებრივი წინაპირობაც კი არ ვლინდებოდა.

5.17. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, სარჩელში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი (დამფუძნებელი ნორმა) სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილია, რომლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). ამდენად, პასუხი უნდა გასცემოდა კითხვას - ნ.ხ–ძესა და ნ.ხ–ძეს შორის დადებულ გარიგებას მოჰყვა თუა არა შესაბამისი იურიდიული შედეგები, თუ იგი მხოლოდ იმ მიზნით დაიდო, რომ მ.ხ–ძის სასრგებლოდ მომავალში მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება ვერ აღსრულებულიყო და მოპასუხე ნ.ხ–ძეს თავიდან აეცილებინა ამ გადაწყვეტილებით წარმოშობილ ფულად ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობა (მოჩვენებითი გარიგება).

5.18. როგორც წესი, ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან დაკავშირებულ/არსებულ ურთიერთობასთან, მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ. ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე”, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

5.19. მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი, მისი არანამდვილობის გამო, იმ არსებითი ხასიათის ნაკლია, რაც გამორიცხავს სამართლებრივ შედეგს. ამდენად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს იმან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა თავისი უფლება. მოჩვენებითი გარიგება მოკლებულია ნამდვილობას და მხარეთა მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი და მათ არ სურთ გარიგების შესრულება. ასეთი გარიგების შედეგად კანონსაწინააღმდეგო მიზნის მიღწევა ან სხვა გარიგების დაფარვა ორივე მხარის ინტერესი და მიზანი უნდა იყოს.

მაშასადამე, მოჩვენებითი გარიგების დროს გარიგება მხოლოდ გარეგნულად გამოხატული ნების საფუძველზე წარმოსაჩენად იდება და მხარეებს არ გააჩნიათ შინაგანი ნება ამგვარი გარიგების დადებისათვის ანუ, ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებს შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებს ნების ნაკლს. შესაბამისად, მათთვის არც ამ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები არ არის მისაღები.

ამდენად, პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია იმ გარემოებათა არსებობის დადასტურება, რომლებიც ცალსახად მიუთითებენ ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მხარეთა მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

5.20. სააპელაციო პალატის განსჯით, როდესაც გარიგება იდება დაახლოებულ პირებს შორის, მათ შორის, ადვოკატსა და კლიენტს შორის, კეთილსინდისიერი შემძენის პრეზუმფცია ქარწყლდება და საპირისპიროს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეებს ეკისრებათ. მათ შეუძლიათ მიუთითონ ისეთ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე, რომლებიც გააქარწყლებენ სადავო გარიგების მოსაჩვენებლად დადების ვარაუდს.

5.21. განსახილველ შემთხვევაში, გარდა იმისა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის ფასის გადახდა დადასტურებულია თვით ამ წერილობითი დოკუმენტით, ამ გარემოებას მოპასუხეები ადასტურებენ თავიანთ შესაგებლებსა და ახსნა-განმარტებებში, ისევე, როგორც პოლიციის ორგანოებიდან გამოთხოვილ დაკითხვის ოქმებსა და სხვა დოკუმენტებში.

ამასთან, იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვა, მათ შორის შემძენის (ნ. ხუტიძე) მხრიდან ნასყიდობის საგნის დაუფლება, გარდა მოპასუხეთა ახსნა-განმარტებებისა, საქმეში წარმოდგენილია შინაგან საქმეთა ტერიტორიული ორგანოებიდან გამოთხოვილი წერილობითი მტკიცებულებები, ასევე, თელავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის მ.ხ–ძის ბრალდების შესახებ 17.05.2021 წლის დადგენილება (ტ. 1, ს.ფ. 172-209, ტ. 2, ს.ფ. 127-128).

5.22. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო გარიგების ნამდვილობის თვალსაზრისით საგულისხმოა მოპასუხე (სადავო ნივთის შემძენი) ნ. ხ–ძის მიერ როგორც პოლიციაში დაკითხვისას, ისე მიმდინარე სამოქალაქო სამართალწარმოებაში არაერთხელ დაფიქსირებული პოზიცია იმის შესახებ, რომ თანახმაა, სადავო უძრავ ნივთზე მის მიერ გადახდილი თანხის მ. ხ–ძის მხრიდან ანაზღაურების შემთხვევაში, ეს ქონება გადააფორმოს მოსარჩელის სახელზე.

5.23. მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას და იგი კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად ან დასაფარავად გამოიყენება. მოვალე თითქოსდა ყიდის ქონებას, სინამდვილეში კი, არავითარი ნასყიდობა არ არის. კონკრეტულ შემთხვევაში, იმ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ ნასყიდობის ფასი გადახდილია და შემძენი დაუფლებულია ნასყიდობის საგანს, პალატის მოსაზრებით, გარიგების მონაწილე სუბიექტების ნება ნამდვილია და იგი იმ სამართლებრივი შედეგების მიღწევას ისახავს მიზნად, რასაც ნასყიდობის ხელშეკრულება იწვევს.

5.24. რაც შეეხება საკითხს იმის შესახებ, რომ სადავო უძრავ ნივთზე ნასყიდობის გაფორმების დროს ნ.ხ–ძემ (მყიდველმა) იცოდა მარტია და ნ.ხ–ძეებს შორის არსებული ფულადი დავის თაობაზე, პალატის დასკვნით, ამ საკითხს მხოლოდ მაშინ ექნებოდა გადამწყვეტი და არსებითი მნიშვნელობა თუ თავად გარიგება, რომელიც დაიდო მოპასუხეებს შორის, ბათილ გარიგებად მიიჩნეოდა და ასეთ შემთხვევაში, დავის გადაწყვეტა მთლიანად დამოკიდებული იქნებოდა მყიდველის კეთილსინდისიერების ფაქტზე.

5.25. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი ხასიათის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება ის გარემოება, რომ ქონება ზემოთ მითითებული დავის პერიოდშია გასხვისებული. უძრავ ნივთთან დაკავშირებული დავა მარტია და ნ.ხ–ძეებს შორის დასრულდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2002 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, რომლითაც მ.ხ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. ამასთან, კანონმდებლობა დავის დასრულებამდე დავის საგნის გასხვისების შეუძლებლობას არ ითვალისწინებს, აღნიშნული შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გზით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის მე-5 ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად, მხარეებს არ ერთმევათ უფლება, გაყიდონ ან სხვა გზით გაასხვისონ დავის საგანი, ანდა დათმონ თავიანთი მოთხოვნა. მოცემულ შემთხვევაში კი, დადგენილი იყო, რომ სადავო გარიგების დადების დროს მხარეთა შორის დავის საგანს არა უძრავი ქონება, არამედ - ფულადი ვალდებულება წარმოადგენდა.

5.26. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს კანონმდებლობით სასარჩელო წარმოება არ არის სამოქალაქო ბრუნვის დამაბრკოლებელი ან შემზღუდველი ფაქტორი. სასამართლოს მიერ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგაც, მხარეებს არ ერთმევათ უფლება, გაყიდონ ან გაასხვისონ დავის საგანი, ანდა დათმონ თავიანთი მოთხოვნა. ამასთან, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების სავალდებულოობის კონსტიტუციური პრინციპის რეალიზების მიზნით, კანონმდებელი უშვებს საერთო წესიდან გადახვევის შესაძლებლობას და ადგენს, სარჩელის უზრუნველყოფის სახით, დროებითი ღონისძიების გამოყენების წესს. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება პოტენციურად აღსრულებადს ხდის გადაწყვეტილებას და მოწინააღმდეგე მხარის არაკეთილსინდისიერი ქმედებებით განპირობებული დაბრკოლებების თავიდან აცილებას ემსახურება.

პალატის მოსაზრებით, საგულისხმოა ის გარემოება, რომ იმ სამოქალაქო საქმეში, რომელზეც გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით მ.ხ–ძე სადავო გარიგების ბათილად ცნობას ითხოვს, მას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება არ მოუთხოვია. მითითებული საპროცესო შესაძლებლობის გამოუყენებლობით გამოწვეულ უარყოფით შედეგზე კი, ბუნებრივია, პასუხისმგებელი თავად დღევანდელი მოსარჩელეა.

5.27. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიის 30.01.2019 წ. გადაწყვეტილებით კლიენტთან (ნ.ხ–ძე) სადავო გარიგების დადების გამო, ადვოკატ ნ.ხ–ძის მიმართ გამოყენებულია დისციპლინური პასუხისმგებლობის ფორმა, გაფრთხილება, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული, ცალკე აღებული, არ წარმოადგენს სადავო გარიგების ბათილად ცნობის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს) გათვალისწინებულ საფუძველს, რადგან კლიენტსა და ადვოკატს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება კანონით აკრძალული არ არის.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით და თვალთმაქცურ ხასიათს ადასტურებს ის გარემოება, რომ მყიდველისათვის, ადვოკატ ნ.ხ–ძისათვის ცნობილი იყო, მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი დავა და ნ.ხ–ძის ფულადი ვალდებულების არსებობა მოსარჩელის მიმართ. აღნიშნული ცხადყოფს უძრავი ნივთის ე.წ. „გასხვისების“ მოჩვენებით, არაკეთილსინდისიერ და არაზნეობრივ ხასიათს, რაც უგულებელყოფილ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით.

6.2. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი და ამორალური ხასიათისაა და დადებულია მხოლოდ იმ მიზნით, რომ ნ.ხ–ძის ფულადი ვალდებულებების შესრულების უზრუნველსაყოფად სადავო საცხოვრებელი სახლი იძულებით აუქციონზე არ გასხვისებულიყო.

6.3. ცალსახაა, რომ ნ.ხ–ძემ იცოდა ნ.ხ–ძესა და მ.ხ–ძეს შორის არსებული სამართლებრივი დავების შესახებ, ვინაიდან ამ დავებში ნ.ხ–ძეს ინტერესებს იცავდა ნ.ხ–ძე.

6.4. მართალია სამართალწარმოების დროს, მოსარჩელის მიერ არ იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებული (იმ მიზეზით, რომ აღნიშნულის შესახებ მან არ იცოდა) თუმცა, ეს გარემოება არ არის საკმარისი, რომ სააპელაციო სასამართლოს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილად მიეჩნია. ნიშანდობლივია, რომ ადვოკატმა ნ.ხ–ძემ სწორედ იმ მიზნით დადო მოპასუხეებთან ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომ ვერ აღსრულებულიყო სასამართლო გადაწყვეტილება, რაც მკაფიოდ გამოხატავს გარიგების თვალთმაქცურ და მოჩვენებით ხასიათს.

6.5. საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ მოპასუხე ნ.ხ–ძე სასამართლო დავების მიმდინარეობისას მუდმივად აპელირებდა, რომ აღნიშნული ქონება შეიძინა მხოლოდ იმ მიზნით, რომ სურდა სამეწარმეო საქმიანობის გაფართოება (კიდევ ერთი სასტუმროს გახსნა), თუმცა მრავალი წლის განმავლობაში, ამ კუთხით არაფერი გაუკეთებია.

6.6. სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ის ფაქტი, რომ ქონება სწორედ იმ პერიოდშია გასხვისებული და შეძენილი, როდესაც მხარეთა შორის მიმდინარეობდა დავა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, წარმოადგენს თუ არა მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებით და ამორალურ გარიგებას.

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის მიღების განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მოჩვენებით გარიგებად მიიჩნიოს, აუცილებელია, არსებობა ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებისა, რომლებიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას არ შეესაბამება. სამოქალაქო კოდექსი არ განსაზღვრავს იმ მიზეზებს, რომლებიც შესაძლებელია ამგვარი გარიგების საფუძველი გახდეს, რადგან იგი, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ კვლევისა და შეფასების საგანია. თუმცა, მისი ყველაზე გავრცელებული სახე ისეთი შემთხვევებია, როდესაც პირი ქონების რაიმე ფორმით გასხვისების გზით ცდილობს, თავიდან აიცილოს დაკისრებული პასუხისმგებლობა (იხ. ს.უ.ს.გ. №ას-1198-2019, 25 ივნისი, 2021 წელი). სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). (იხ. ს.უ.ს.გ: №ას-171-159-2015; 29.04.2015წ; №ას-976-908-2017, 22.01.2018წ; №ას-366-2019, 17.05.2019წ; N ას-366-2023, 25.05.2023წ. №ას-198-2023, 23.06.2023წ.).

13. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს.

მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება (შდრ. ს.უ.ს.გ: №ას-862-812-2015, 11.11.2015წ.; №ას-1760-2018, 14.02.2022წ.).

14. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო დაახლოებულ პირებს შორის, სახელდობრ, ადვოკატსა და კლიენტს შორის, ამ ხელშეკრულების დადებისას მხარეთა კეთილსინდისიერად მოქმედების პრეზუმფცია ქარწყლდება და იმ გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მისთვის დამახასიათებელი იურიდიული შედეგის მისაღწევად, მოპასუხეებს ეკისრებათ.

ამდენად, საკასაციო პალატის კვლევის საგანია, ნ.ხ–ძესა და ნ.ხ–ძეს შორის დადებულ გარიგებას მოჰყვა თუ არა შესაბამისი იურიდიული შედეგები, თუ იგი მხოლოდ იმ მიზნით დაიდო, რომ მ.ხ–ძის სასრგებლოდ მომავალში მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება ვერ აღსრულებულიყო და მოპასუხე ნ.ხ–ძეს თავიდან აეცილებინა ამ გადაწყვეტილებით წარმოშობილ ფულად ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობა.

15. საქართველოს სამოქლაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც საკასაციო საჩივრით არ გამხდარა სადავოდ ფაქტობრივი გარემოებები, რომ შემძენმა – ნ.ხ–ძემ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის ფასი გამყიდველს - ნ.ხ–ძეს გადაუხადა, რის შემდეგაც შემძენი დაეუფლა ნასყიდობის საგანს. ამდენად, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღწეულ იქნა ის სამართლებრივი შედეგი, რასაც ზოგადად ნასყიდობა ითვალისწინებს.

16. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი ხასიათის დასამტკიცებლად, კასატორმა მიუთითა, რომ ნ.ხ–ძეს შეძენილ უძრავ ქონებაში სასტუმროს გახსნის მიზნით არაფერი გაუკეთებია, მაშინ, როდესაც თავადვე განმარტავდა,, სადავო ქონება შეიძინა სწორედ სასტუმროს ბიზნესისთვის.

საკასაციო პალატის შეფასებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ შემძენმა სადავო უძრავ ქონებაში სასტუმრო ბიზნესი არ დაიწყო, აღნიშნულ ხელშეკრულებას მოსაჩვენებლად დადებულად არ აქცევს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შემძენმა მიიღო და დაეუფლა ნასყიდობის საგანს, ის თავისუფალია, თავისი შეხედულებისამებრ ისარგებლოს თავისი საკუთრებით.

17. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ნ.ხ–ძე სხვადასხვა დავაში ნ.ხ–ძის წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას ახორციელებდა, აღნიშნული წარმოადგენს შემძენის კეთილისინდისიერების განმსაზღვრელ ფაქტორს, ისიც, იმ შემთხვევაში, თუ სადავო გარიგება გაბათილდებოდა და არა გარიგების მოჩვენებითობის საფუძველს.

18. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, ვინაიდან დადებულია ადვოკატსა და კლიენტს შორის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ ვინაიდან კლიენტსა და ადვოკატს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება კანონით აკრძალული არ არის და, შესაბამისად, რაც კანონით დაშვებულია, ის ზნეობის საწინააღმდეგო ვერ იქნება, არ არსებობს სადავო გარიგების ამორალურად კვალიფიცირების საკმარისი საფუძველი.

19. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოსარჩელეს, მოპასუხე ნ.ა–ძის მიმართ აღძრული აღიარებითი სარჩელის მიმართ ნამდვილი იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სარჩელს, სადაც აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ინტერესად მითითებულია თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსრულება. შესაბამისად, გაუგებარია, რა შედეგის მომატანი იქნება მოსარჩელისთვის სადავო სახლზე ნ.ა–ძის თანასაკუთრების უფლების აღდგენა იმ პრობებში, როდესაც, ეს უკანასკნელი მისი მოვალე არ არის და თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მ.ხ–ძის სასარგებლოდ თანხის გადახდა მხოლოდ ნ.ხ–ძეს აქვს დაკისრებული.

20. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 1407 ლარი და 87 თეთრი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.ხ–ძეს (პ/ნ ........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 2011 ლარის და 24 თეთრის (საგადახდო დავალება № 16811358429, გადახდის თარიღი: 21.04.2023წ.) 70% – 1407 ლარი და 87 თეთრი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი